پژوهنده )مجله پژوهشي دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي(
تاريخ دريافت مقاله: 3/12/1392 سال نوزدهم، شماره 6بهمن ، و پي در اسفند پي3 131029، صفحات 320 تا 327 تاريخ پذيرش مقاله: 5/9/1393
بررسي همبستگي خشونت خانگي در دوران بارداری و پس از زايمان با وضعيت تکاملي شيرخواران 12-8 ماهه
فاطمه خبازکار1، ماهرخ دولتيان*2، دکتر فرين سليماني3، دکترحميد علوی مجد4

کارشناس ارشد مامایی، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، شعبه بینالملل، تهران، ایران
مربی و عضو هیأت علمی دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران
متخصص کودکان و اعصاب اطفال، مرکز تحقیقات توانبخشی اعصاب اطفال، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی، تهران، ایران
-9397207612

دانشیار آمار زیستی، عضو هیأت علمی دانشکده پیراپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران چکيده
سابقه و هدف: از تولد تا پنج سالگی، زمان بحرانی در تکامل زبان، شناختی، عاطفی، مهارتهای اجتماعی، رفتاری و جسممان ی بموده و پایهی مهارتها و تجارب جدید در بزرگسالی میباشد. ممکن است خشونت خانگی در دوران بارداری و پس از زایمان، سبب پیاممدها ی نامطلوب بر سلامت مادر و کودک شود. این تحقیق، با هدف تعیین همبستگی خشونت خانگی با وضعیت تکاملی شم یرخواران 8 تما 12 ماهه مراجعه کننده به مراکز بهداشتی- درمانی منتخب شهر رشت در سال 1392، انجام گرفت.
مواد و روشها: پژوهش حاضر، با طراحی مقطعی، روی 400 مادر و کودک 12-8 ماهه مراجعهکننمده بمه مراکمز بهداشمتی و درممان ی منتخب شهر رشت، به روش چند مرحلهای انجام شد. خشونت خانگی در سه حیطهی آزار جسمی، عاطفی )کنترل، غفلت( و جنسم ی و پرسشنامهی تکاملی سنین و مراحل در حیطههای پنجگانهی برقراری ارتباط، حرکمات درشمت، حرکمات ریم ف، تموان حمل مسمأله و مهارتهای شخصی- اجتماعی، سنجیده شد. روایی پرسشنامهی خشمونت خمانگی، از طریم ق روایمی محتمو ی و پایم ایی از روش آزممونمجدد، سنجیده شد. اعتبار پرسشنامهی تکاملی سنین و مراحل نیز در پژوهشهای گوناگون از طریم ق اعتبمار همزممان و پایم ایی آن از طریق آزمون مجدد و نیز آلفای کرونباخ، سنجیده شده است. در تجزیه و تحلیل دادهی شیوع خشونت خانگی و نیز اخمتلال تکماملی و ارتباط این دو متغییر، از آزمونهای آماری کای دو و رگرسیون لجستیک، استفاده شد.
1268731734566

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:07 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:07 +0330 on Wednesday January 10th 2018

يافتهها: شیوع خشونت خانگی در مادران کودکان 12-8 ماهه شهر رشمت بما اطمینمان 95%، 54/45 درصمد و شمیوع تمأخیر تکماملی نوزادان، 14 درصد میباشد. خشونت خانگی، همبستگی معناداری با وضعیت تکاملی کودکان در حیطههای حرکات ریف، حل مسم أله و شخصی- اجتماعی نشان داد )0001/0P<(. در مدل لجستیک، متغیرهای سطح تحصیلات مادر و سن مادر، همبستگی معنماداری بما وضعیت تکاملی کودکان نشان داد و بیشترین آسیب شیرخواران در حیطههای شناختی و رفتاری بود )0001/0P<(.
نتيجهگيری: به نظر میرسد که باید جهت کاهش خشونت خانگی و عوامل مؤثر بر تکامل کودکمان ، راهکارهمایی اندیشمیده شمود تما از اختلالات تکاملی و پیامدهای مضر آن، کاسته شود.

-16763233923

واژگان کليدی: خشونت خانگی، وضعیت تکاملی کودکان، پرسشنامه سنین و مراحل لطفاً به این مقاله به صورت زیر استناد نمایید:
Khabbazkar F, Dolatian M, Soleimani F, Alavi Majd H. The survey of the correlation between domestic violence during pregnancy and after delivery with developmental status of 8-12 month’s infant. Pejouhandeh :)6(91;5102320-327.
20325369

مقدمه1
اختلالات تکاملی، یکی از شایعترین مشکلات کودکان است و با شیوع 20- 15 درصد، از اولویتهما ی سیسمت بهداشمت ی-

*نويسنده مسؤول مکاتبات: ماهرخ دولتياان ؛ دانشمکده پرسمتاری و مامما یی، دانشگاه علوم پزشمک ی شمهید بهشمت ی، تهمران، ایم ران؛ تلفمن: 88202512 )021(؛ پست الکترونيك: [email protected]
درمانی کشورهای توسعه یافته، محسموب ممیشمود )1(. رشمد)growth(، بممه صممورت افممزایش انممدازهی بممدن و تکامممل
)development(، به افزایش عملکرد فرآینمدها ی مربموط بمهبدن و ذهن اشاره میکند )2(. هنگامی که کودک، دچار تأخیر در کسب تواناییهای تکاملی مطابق با سنش باشد، به اخمتلالتک املی )developmental delay( مب تلا ش ده اس ت )3(. تقریب اً 18-15 درص د از کودک ان در جوام ع مختل ف، دچ ار ناتوانیهای گفتاری، یم ادگیری و اخمتلالات ه یجمان ی- رفتمار یب وده و 25 درص د کودک ان، دارای مش کلات ج دی روان ی-اجتماعی میباشند )4،5(. شم یوع تم أخیر تکمامل ی کودکمان درشهر اصفهان 7/18 درصد و در کودکمان 12 ماهمه در قمزو ین، 4/22 درصد گزارش شده است )6،7(. از تولد تا پمنج سمالگی، زمان بحرانی در تکامل زبانی، شناختی، عماطف ی، مهمارت هما ی اجتماعی، رفتاری و جسمانی بوده و پایهی مهارتها و تجماربجدید در بزرگسمال ی را شمکل ممیدهمد )8(. مطالعما ت نشمانمیدهند که از تولد تا سه سالگی، بم ه ویم ژه سمال اول زنمدگی، زمان بسیار مهمی برای یادگیری و سلامت کودکمان ممیباشمد )9(. ش رایط ن امطلوب زن دگی م ادر ب اردار و ع وار آنه ا، میتواند در محیط جنین، تغییراتی القا کرده و اثرات زیانباری در روند تکامل و سلامت جسمانی و روانم ی کم ودک، بمر جمای بگذارد )10،11(. شرایط سلامت خانواده، تأثیر قابل توجهی بر تکامل اولیهی کودک دارد. هرگونه مشکل ممزمن، جسممی یم ا روانی )بهخصوص از مادر یا مراقب اولیه( مانند خشونت همسر قانونی، افسردگی مادر و بیماری مزمن، میتواند اثمر نمامطلوبی بر تکامل کمودک بگمذارد )12(. مطالعمات نشمان دادهانمد کمهخشونت خانگی در دوران بارداری و پس از زایمان، پیاممدها ی نامطلوبی بمر سملامت جنمین و تکاممل اجتمماعی و احساسم ی نوزادان دارد )13(. کمیتهی سملامت روحمی مؤسسمه ی ملم ی آمریکما )US National Institutes of Mental Health Committee(، خشونت خانگی را تحت عنوان “هرگونه اعمال خشونت اجباری، فیزیکی و احساسی که سمبب آسمیب بمدن ی، اجبار یا تجاوز جنسی، ترساندن یا تهدید بمه ق تمل یم ا صمدمه،جلوگیری از آزادیهای فردی نرمال، عدم اجمازه دسمتیابی بمهخدمات” تعریف میکند و شم یوع آن را در بماردار ی، 7/5-9/2 درصد بیان میکند) 14(. خشونت علیم ه زنمان توسمط همسمر قانونی، به عنوان یکی از عمومیترین اشکال خشونت جنسیتی شناخته شده و با سملامت عممومی جامعمه ممرتبط ممی باشمد . شیوع خشونت فیزیکی در کشورهای در حال توسعه، قبل و در طول بارداری، 5/3 تا 5/24 درصمد گمزارش شمده اسمت )15(. میزان خشونت در زنمان ، 42 درصمد و در زممان بمارداری، 19 درصد اعلام شمده اسمت )16(. در مشمهد ، میم زان کلم ی انمواعخشونت قبل از بارداری 9/82 درصد و در زمان بارداری، 1/64 درصد گزارش شده است .شما یعتمر ین نموع خشمونت در دورانبارداری، خشونت جنسی بمه م یم زان 6/51 درصمد بموده اسمت )16،17(. خشمونت خ انگی در دوران ب ارداری، ب ا مش کلات متعددی برای مادران و نوزادان هممراه اسمت کمه از آن جملمهمیتموان بمه مشمکلات بهداشمتی در دوران بماردار ی، احتممالبیشتر زایمان زودرس، مراجعه دیرتر جهت مراقبتهما ی دورانبارداری، نوزادان با وزن تولد کمتر، استفادهی بیشمتر از منمابعمراقبتهای بهداشتی و استفادهی بیشتر از مواد مخدر پیش از تولد، اشاره کرد )18،19(.
در مطالعات بسیاری که تا کنون انجمام گرفتمه، نشمان دادهشده است که خشونت بین والدین، بچهها را در معمر خطمر مشکلات رفتاری، عاطفی و شناختی قرار داده و منجر به نتایج کوتاه مدت و دراز مدت خواهد شد )20(. همچنم ین، خشمونتبین والدین موجب افزایش استرس روانی کودکان شده و تأثیر منفی بر سلامت کودکان میگذارد )21(. مشمکلات عد یم دهای که از طریق خشونت فیزیکی یا عاطفی ایجاد مم یشمود ، باعم عدم توانایی احساسی و عاطفی و جسمی مادران خشونت دیده شده و مادر قمادر بمه تمأمین نیازهما ی اساسم ی کمودک خمود، نمم یباش د )22(. همچن ین در ش رایط مرب وط ب ه افس ردگی مادران، فقر شدید و یم ا بمالا بمودن سمطوس اسمترس خمانواده،رابطهی بین والدین و کودک ممکن است دچمار اخمتلال شمودکه در نتیجه، فرصتهای کمتری برای تجربههای یادگیری در خانمه ایجم ماد مم یگمردد )12(. بررسم یهما نشمان دادنممد کمهخشممونت همسممر قممانونی در دوران بممارداری و پممس از آن ،پیشبینیکنندهی ارتکاب کودکآزاری و غفلت توسمط پمدر ومادر است )23(. علاوه بمر ایمن، درگیم ر شمدن بما خشمونت دردوران کودکی، موجب مشکلات روانی در زنمدگ ی آینمده و نیم ز اختلال در تکامل احساسم ی و شمناخت ی کودکمان خواهمد شمد )24،25(. محققان معتقدند که خشونت خانگی موجمب تمأخیر در تکامل اجتماعی و احساسم ی نموزادان یم ک سماله مم یشمود )26،27(. در ی ک مطالع ه، همبس تگی خش ونت خ انگی ب ا مشکلات ارتباطی و رفتاری نوزادان 6-4 ماهه، نشان داده شمد )28(. با این حمال، در یمک پمژوهش د یگمر ، خشمونت خمانگی ارتباط مستقی با نتایج تکاملی کمودک تما 6 سمالگ ی، نداشمت )29(. با توجه بمه تنماقف فمو و بما در نظمر گمرفتن عموار خشونت در بماردار ی و پمس از زا یممان و صمدمات تکماملی در کودکان، پژوهش حاضر به منظور تعیین همبسمتگ ی خشمونتخم انگی بم ا وضم عیت تکم املی شم یرخواران 12-8 ماهم ه، مراجعهکننده به مراکز بهداشتی درمانی منتخب شمهر رشمت ، در سال 1392، انجام گرفت.

مواد و روشها
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:07 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:07 +0330 on Wednesday January 10th 2018

پژوهش حاضر یک مطالعهی مقطعی بمود. نمونمهگیم ری بمهصورت چند مرحلهای انجام شمد. ابتمدا لیسمت تممام ی مراکمزبهداشتی و درمانی شهر رشت، از مرکز بهداشت استان گم یلان )معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی گیلان( اخذ گردیم د وسپس شهر رشت به سه منطقهی متمایز اقتصماد ی-اجتمماع یتقسی و حجم نمونمه ، متناسمب بما جمعیم ت تحمت پوشمشمناطق، توزیع شد. از هر منطقه، درمانگاهها به صورت تصادفی انتخاب شده و بر این اساس به همر مرکمز بهداشمتی-درممان ی، سهمیهای تعلق گرفت و به صورت نمونهگیری مبتنی بر هدف ،مادران واجد شرایط بمه صمورت در دسمترس انتخماب شمدند.
سپس ،پرسشنامهی خشونت، توسط مادران تکمیم ل و ممادرانبه دو گروه خشونت دیده و بدون خشونت، تقسی شدند. پمساز آن ،پرسشنامهی سنین و مراحل در ممورد شم یرخواران آنهما توسط والدینشان تکمیل شد. حداقل تعداد نمونهی لازم در هر گروه، 200 نفر برآورد گردید.
در این مطالعه ،مادرانی وارد پژوهش شدند که کودک 8 تما
12 ماهه داشته، ایرانی بوده، سمن بمین 35-19 سمال داشمته ، سابقهی 3 زایمان و یا کمتر داشته و سابقهی مصرف سیگار یم ا الکل در دوران بارداری و هیچ عارضهی بارداری )مثمل د یابمت ، فشارخون، آنمم ی، مشمکل سموت تغذیم ه( نداشمتند. همچنمین،کودک آنها باید با پدر و مادر خود زندگی میکرده، ناهنجمار ی واضح مادرزادی نداشمت ه، دچمار سموت تغذیم ه و آنمم ی نبمود ه و هنگام تولد، سن بیشتر از 37 هفته و وزن بیشتر از 2500 گرم داشته باشند. عملاوه بمر ایمن، کمودک پمس از تولمد، سمابقه ی بستری در بیمارستان به دلایل غیر مامما یی )اعم از حموادو وتروما( و سابقهی مصرف مزمن دارو و بیماریهای ممزمن مثملصرع را نداشته باشد.
ابزار گردآوری دادهها شامل پرسشنامهی دو قسمتی بود که بخش اول، فرم اطلاعاتی شامل اطلاعات دموگرافیک، اقتصادی اجتماعی، سابقهی بارداری و زایمان و بخمش دوم پرسشمنامه، شامل سؤالاتی در مورد خشونت خمانگ ی علیم ه زنمان بمود کمهمحقق- ساخته و در سه حیطهی آزار جسمی، عاطفی )کنترل ،غفلت( و جنسی بود. این پرسشنامه شامل 13 سؤال خشمونتجسمی )شامل سمابقه ی سم یلی زدن، مشمت زدن، همل دادن،پرتاب اشیا و سایر(، 7 سؤال خشونت جنسی )شمامل هرگونمهاعمال جنسی اجباری(، 15 سؤال خشونت عاطفی )شامل قهمر به ممدت طمولانی، عیم بجمو یی ممداوم، تحق یم ر و سما یر( بمود . درصورتی زن بارداری خشونت دیده درنظرگرفته ممی شمد کم ه حداقل یک پاسخ مثبت بمه همر کمدام از سمؤالات مربموط بمهپرسشنامهی خشونت فیزیکی، جنسی یا عاطفی داده باشد.
وضعیت تکاملی کودکان، بما آزممون تکماملی “پرسشمنامه ی س نین و مراح ل” ک ه توس ط پژوهش گر ب ه روش مص احبه ،مشاهده و معاینهی کودک تکمیل میگردید، در پمنج حیطمه، سنجیده شد. این آزمون متشمکل از 19 پرسشمنامه در سمنینگوناگون است. برای هر گروه سنی، 30 سم ؤال وجمود دارد کمهشامل 6 سؤال برای هر یک از حیطههای پنجگانمه ی برقمرار ی ارتباط، حرکات درشت، حرکمات ر یم ف، تموان حمل مسمأله و مهارتهای شخصی-اجتماعی میباشمد. بمرای همر یم ک از 30 سؤال، 3 گزینهی پاسخ وجود دارد: “بلمه ” بمرا ی هنگمام ی کمهکودک کاملاًکاملا قادر به انجام فعالیت مورد سؤال باشد، “هنوز نه” برای زمانی که تاکنون هرگز فعالیت مورد سؤال را انجام نمدادهباشد و “گاهی” بمرا ی توانما یی انجمام فعال یم ت ممورد سمؤال در برخی از اوقات، در نظر گرفته شده است. به پاسمخ “بلمه “، 10 امتیاز، پاسخ “گاهی”، 5 امتیاز و پاسخ “نه”، صفر امتیاز تعلمقمیگیرد. پس از تکمیل پرسشنامهها، امتیازات بهدست آمده با نقاط برش از پیش تعیین شده بر اساس استانداردسازی وزارت بهداشت و درمان کشور، مقایسه شمد . چنانچمه کمودک در همریک از حیطههای پنجگانه نتوانسته باشد امتیاز نقطمه ی بمرشمربوطه را کسب کند، در آن حیطه دارای مشکل بموده و با یم د پیگیریهای تخصصی لازم را جهمت اطم ینمان از سملامت یم ا وجود اختلال یا بیماری، انجام گیرد. پرکردن پرسشنامه، 10 تا 15 دقیقه و امتیازبندی آن حدود یک دقیقه وقت میگیرد.
جهت به دست آوردن اعتبار فرم اطلاعمات ی، از روش اعتبمار محتوی استفاده شمد. بما مطالعمه ی مقمالات و کتمب مرجمع وشناخت متغیرهای مداخلهگر، پرسشنامهها تهیه و تنظی شده و با نظر 10 نفر از اعضای محترم هیأت علمم ی دانشمکده هما ی پرستاری و مامایی، علوم تربیتی و روانشناسی، اصلاس گردیدند. در راس تای اعتباری ابی، ف رم م ذکور ب ه 10 نف ر از م ادران مراجعهکننده بمه مراکمز بهداشمت ی جهمت تکم یم ل داده شمد و پایایی آن به روش آزمون مجدد از مادران پمس از یمک هفتمه، مورد ارزیابی قرار گرفت و ضریب همبستگی برای پرسشنامهی خشونت خانگی، 99/0r= به دست آمد. پرسشنامههای آزممونتکاملی سنین و مراحل، ابزاری معتبر در سطح جهانی با اعتبار 83% و پایایی 90% بوده و طبمق انطبما و استانداردسمازی آن در ایران در سالهای 86-81، اعتبمار 84% )اعتبمار همزممان( ، پایایی 94% )پایایی به روش آزمون مجدد و پایم ایی درونم ی بمهروش آلفاکرونباخ( و توانایی تست در تعیین اختلالات تکمامل ی، بیش از 96% گزارش شد )30،31(. همچنین، پایایی این تست در کودکان ایرانی، 76 تا 86 درصد گزارش شده است )32(.
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:07 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:07 +0330 on Wednesday January 10th 2018

1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:07 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:07 +0330 on Wednesday January 10th 2018

پس از اخذ مجوز لازم و با توضیح به مادر و کسمب رضمایت کتبی، در صورت دارا بودن شرایط شمرکت در مطالعمه و دادن اطمینان به ایشان در مورد محرمانه ماندن اطلاعات ،مادران در مطالعه شرکت داده شمدند . همچنم ین، بمه کل یم هی واحمدها ی پژوهش، توضیحاتی در مورد نحموه ی پاسمخ دادن بمه سمؤالاتپرسشنامهها، ارایه شد. ابتدا، پرسشنامهی مربوط به مشخصاتفردی و پرسشنامهی خشونت و سمپس پرسشمنامهی سمن ین و مراحل، جهت سنجش وضعیت تکاملی نوزادان توسمط والمدین تکمیل شد. سپس، با امتیاز دادن بمه پرسشمنامه و مقایسمه ی امتیازات بهدست آمده با نقاط بمرش از پم یش تعیمی ن شمده دردستورالعمل این آزمون، وضعیت تکاملی کودکان ارزیابی شمد.
سپس، همبستگی بم ین خشمونت خمانگی در دوران بماردار ی و پ س از زایم ان ب ا وض عیت تک املی ش یرخوار در 5 حیط ه، سنجیده شد. در صورتیکه تأخیر تکمامل ی شم یرخوار مشمخص میشد، پژوهشگر اسامی شیرخواران مبتلا به تأخیر تکمامل ی را به پزشک مرکز جهت بررسی مجدد، اعلام میکرد.
در تجزیمه و تحلیمل داده همای مرب وط بمه شم یوع خش ونت خ انگی و نی ز اخ تلال تک املی و ارتب اط ای ن دو متغی ر، از آزمونهای آماری کای-دو و رگرسیون لجستیک، استفاده شد.

يافتهها
نتایج نشان داد میانگین سمن ی 400 زن شمرکت کننمده درپمژوهش در گ روه خشمونت دی ده، 6/4±47/28 سمال ، س طح تحصیلات ابتدایمی 7/76% و شغل خانمهدار 3/52% و در گمروه خشونت ندیده، میانگین سمن 3/4±84/28 سمال و تحصم یلات دانشگاهی 6/58% و شاغل 4/65% بوده است. شم یوع خشمونتخانگی در نوزادان 12-8 ماهه در شهر رشت، با اطمینان 95%، 54/45 درصد بود. بیشترین فراوانی جنسیت در گمروه ممادرانخشونت ندیده 9/53% دختر و بیشتر نوزادان در گروه ممادرانخشونت دیده 6/53% پسر بودند. شیوع تأخیر تکاملی نموزادان 12-8 ماهه )17-11 درصد( 14% بود. بیشترین شم یوع تمأخ یر تکاملی در حیطهی توان حل مسم أله )13%( و کمتمرین آن در حیطهی حرکات ریف )8/5%( بود. 5/5% کودکمان حاصمل ازحاملگی خشونت ندیده و 5/22% کودکمان حاصمل از حماملگ ی خشونت دیده، تأخیر تکاملی داشتند که در تحلیل آماری با
0
20
40
60
80
100
ارتباطي
درشت

حرکات
ظريف

حرکات
مسئله

حل

شخصي

اجتماعي
22
35.6
30.4
28.8
7.5
78
64.4
69.6
71.2
92.5

0

20



قیمت: تومان

دسته بندی : پزشکی

دیدگاهتان را بنویسید