پژوهنده )مجله پژوهشي دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي(
تاريخ دريافت مقاله: 52/1/1191
سال نوزدهم، شماره 5آذر ، و پي دی در 91پي 010 01، صفحات 422 تا 451 تاريخ پذيرش مقاله: 52/7/1191
تعيين کنندههای فعاليت جسماني جهت پيشگيری از پوکي استخوان در دانشجويان دختر دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي: کاربرد الگوی اعتقاد بهداشتي
دکتر محتشم غفاری0، مصطفي نصيرزاده*4، محمد عليگل4، فرشته داوودی1، معصومه نجاتيفر1، سپيده کبيری2، سپيده نژادمحمد2

1. دانشیار آموزش بهداشت، دانشكده بهداشت، دانشگاه علوم پزشكي شهید بهشتي، تهران، ايران
5. دانشجوی دكتری تخصصي آموزش بهداشت و ارتقای سلامت، كمیته تحقیقات دانشجويي دانشكده بهداشت، دانشگاه علوم پزشكي شهید بهشتي، تهران، ايران
1. دانشجوی كارشناسي ارشد اپیدمیولوژی، دانشكده بهداشت، دانشگاه علوم پزشكي شهید بهشتي، تهران، ايران
-10921208373

4. دانشجوی كارشناسي بهداشت عمومي، كمیته تحقیقات دانشجويي دانشكده بهداشت، دانشگاه علوم پزشكي شهید بهشتي، تهران، ايران چکيده
سابقه و هدف: پوكي استخوان، میلیونها نفر را در سراسر جهان متأثر كرده و خطر شكستگي را به شكل فزايندهای افزايش م يده د.از جمله توصیههای سازمان جهاني بهداشت برای پیشگیری از پوكي استخوان، افزايش فعالیت بدني است. مطالع ه ی حاض ر ، ب ا ه د بررسي وضعیت فعالیت بدني دانشجويان و تعیینكنندههای آن در خص و پ یش گ یری از پ وك ي اس تخوان، متتن ي ب ر الگ وی اعتق ادبهداشتي، طراحي و اجرا شد.
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:07 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:07 +0330 on Wednesday January 10th 2018

مواد و روشها: مطالعهی توصیفي- مقطعي حاضر در 519 نفر از دانشجويان دختر دانشكدهی بهداشت دانشگاه عل وم پزش كي ش هیدبهشتي، با نمونهگیری سرشماری و با رضايت آگاهانه و داوطلتانهی شركتكنندگان انجام گرفت. ابزار جم آوری دادهه ا، پرسش نامهی روا و پايا )شامل 8 سؤال مشخصات دموگرافیک ،54 سؤال در قالب سازههای الگوی اعتقاد بهداشتي و 11 آيتم جهت س نجش فعالی تبدني( بود. دادهها به كمک نرم افزار آماری 18-SPSS و آزمونهای آماری همتستگي پیرسون، تي مستقل، آنالیز واريانس يک طرف ه و آنالیز رگرسیون چند متغیره، تجزيه و تحلیل گرديدند.
يافتهها: میانگی ن فعالیت بدني دانشجويان 41/552±29/551 دقیقه در هفته بود. بین میانگین نم ره ی فعالی ت ب دني ب ا حساس یتدرك شده در خصو پوكي استخوان و موان درك شده در خصو فعالیت بدني، رابطهی معنيداری دي ده ش د )22/2P<(. در اي نمطالعه، بین فعالیت فیزيكي و ساير متغیرها، رابطهی معنيداری ديده نشد. آنالیز رگرسیون چند متغیره، موان درك شده را قویت رينپیشبینيكننده برای انجام فعالیت بدني نشان داد )221/2P<، بتا برابر 215/2(.
نتيجهگيری: به نظر ميرسد عوامل ديگری در فعالیت بدني دانشجويان مؤثر باشند. بنابراين پیشنهاد ميگردد مطالعات آتي با يک ديد كلنگر به شناسايي تعیین كنندههای مرتتط با فعالیت بدني بپردازند.

-18287235891

واژگان کليدی: فعالیت بدني، پوكي استخوان، الگوی اعتقاد بهداشتي لطفاً به اين مقاله به صورت زير استناد نمايید:
Ghafari M, Nasirzadeh M, Aligol M, Davoodi F, Nejatifar M, Kabiri S, Nezhadmohammad S. Determinants of physical activity for prevention of osteoporosis among female students of Shahid Beheshti University of Medical Sciences:
Application of health belief model. Pejouhandeh :)5(91;4102244-250.

مقدمه0 و میلیونها نفر را در سراسر جهان متأثر ك رده اس ت. در اي ن پوكي استخوان يكي از مشكلات اصلي سلامت عمومي ب وده بیم اری، كیفی ت و ت راكم اس تخوان ك اهش يافت ه و خط ر شكستگي به شكل فزايندهای افزايش مييابد. همچنین انتظ ار*نويسنده مسؤول مکاتبات: مصطفي نصيرزاده؛ تهران، بزرگراه شهید چم ران ، ميرود میزان شكستگيهای ناش ي از پ وكي اس تخوان در 22 ولنجک، خیابان تابناك، بلوار دانشجو، دانشگاه علوم پزشكي شهید بهشتي، دانشكده سال آينده، دو برابر شود )1،5(. حدود 12 درصد زنان و مردان بهداشت؛ كد پستي 1981212211؛ [email protected] تلفن: 29111227118؛ پست الکترونيك::آمريكايي به پوكي اس تخوان مت تلا هس تند. اي ن بیم اری در
ايران نیز شاي بوده به گونهای كه 9/4 درص د م ردان و 4/15 درصد زنان 29-52 سالهی ش هر ته ران، ب ه پ وكي اس تخوانستون فقرات متتلا هستند )1(. شكستگيهای ناش ي از پ وكي استخوان، بار اقتصادی قابل توجهي را بر نظام سلامت تحمی لميكند و اين بیماری در صورت ع دم درم ان ، نت اي ج دی و فرس ايندهای ب ه دنت ال خواه د داش ت )4(. س ازمان جه اني بهداشت، 2 توصیهی كلي برای پیش گیری از پ وكي اس تخواندارد كه يكي از آنها اف زايش تح رك جس ماني م ي باش د )2(.
فعالیت جسماني، بخش مهمي از برنامهه ای پیش گیری ب رای كاهش خطر و علايم پوكي استخوان است. انجام فعالیت ب دنيدر سنین جواني، به افزايش تودهی املاح استخوانها در هنگام رشد و تكامل آنها كمک ميكن د و ادام هی فعالی ت ب دني، از كاهش تراكم استخواني در طول زن دگي جل وگیری ب ه عم لميآورد )1(. هر چند مطالعات اپیدمیولوژيک ،بالیني و تجرب ينشان ميدهند كه انج ام فعالی ته ای ب دني و ورزش م نظم، برای حفظ و افزايش تودهی استخواني و قدرت ب دني ، حی اتيبوده و افراد را در پیشگیری از شكستگيه ای ناش ي از پ وكياستخوان كمک ميكنند )2(، اما گزارش ات ح اكي از وض عیتنامطلوب فعالیت بدني در گروه بانوان جامعه ميباش د )12-7(. به عن وان مث ال ، پیراس ته و همك اران) 5215(، در مطالع ه ی خود، میانگین فعالیت بدني دانشجويان پزشكي را 172 دقیق هدر هفته گزارش نمودند كه ح دود 45% دانش جويان ، فعالی تبدني ضعیفي داشتند )7(. برنامهريزی آموزش ي ب رای اف زايشآگاهي و مداخلات آموزشي بايد منطتق بر حق ايق و نیازه ایزندگي بیماران و متناسب با ويژگ ي ه ای گ روهه ای مختل اجتماعي انجام شود )11(. اين بسیار مهم است كه م ا ب دانیمچرا و چگونه مردم رفتارهای جديد را ميپذيرند و تغییر رفت ارچگونه اتفاق افتاده و چه عواملي منجر به آن م ي ش وند ؟ ي کعل ت ش اي ب رای ع دم پ ذيرش رفتاره ای پیش گیری ازاستئوپروز، اين باور غلط است ك ه بیم اری ج دی نیس ت. ب رپايهی الگوی اعتقاد بهداشتي، افراد وقتي تغییر رفتار ميدهن دكه درك كنند بیماری جدی است، چرا كه در غیر اين ص ورتاحتمالاً كمتر به رفتارهای سالم روی ميآورن د. الگ وی اعتق ادبهداشتي تلاش ميكند توضیح دهد چرا برخي افراد رفتاره ایپیشگیری از بیماری را بهكار ميگیرند ولي برخي ديگر اين كار را نميكنند. بر اساس اين الگو، احتمال در پیشگ رفتن رفت اربهداشتي، ب ه دو موض و بس تگي دارد: اول، برداش ت ف رد ازمیزان خطری كه او را تهديد ميكند )حساسیت و شدت درك شده( و دوم، به ارزيابي فرد از مناف و موان رفت ار بهداش تي )موان و من اف درك ش ده( )15(. ش جاعيزاده و همك اران
542
)5211(، در مطالعهی خود گزارش نمودند كه میانگین نمرهی حساس یت و ش دت درك ش ده ی زن ان در خص و پ وكياستخوان در حد متوسط، ولي مناف درك ش ده ی آنه ا ب رایانجام ورزش بسیار پايین بود )11(. همچنین، س اير مطالع اتنیز كمت ود وق ت، ع دم حماي ت اجتم اعي، احس اس تنتل ي،بيتفاوتي، عدم ب اور ب ه فواي د ورزش و خودكارآم دی پ ايین ،كمتود فضای ورزشي، مش غله ه ای ك اری و تحص یلي و ع دمدسترسي به مك ان ورزش ي را از مهمت رين موان درك ش دهجهت ورزش كردن بیان نم وده ان د )7،41،21،12(. ه ر چن دگروه هد در بیشتر اين مطالعات، دانشجويان نتودهاند. بر اين اساس، مطالعهی حاضر با هد شناس ايي تعی ینكنن ده ه ایفعالیت بدني دانشجويان در خصو پوكي استخوان، متتني بر الگوی اعتقاد بهداش تي ، طراح ي و اج را گردي د ت ا نت اي آنجهت برنامهريزی و اقدامات لازم در اختیار دستاندركاران قرار گیرد.

مواد و روشها
مطالع هی حاض ر از ن و توص یفي- مقطع ي ب وده و روی دانشجويان دختر دانشكدهی بهداشت دانش گاه عل وم پزش كيش هید بهش تي در س ال تحص یلي 91-1192 انج ام گرف ت .
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:07 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:07 +0330 on Wednesday January 10th 2018

نمونهگیری به روش سرشماری و بدين صورت بود ك ه پ س ازدريافت آمار تعداد كل دانشجويان دختر از واحد آموزش، تعداد 422 عدد پرسشنامه تهیه و در بین دانشجويان توزي گردي دكه در نهايت تعداد 519 نفر به پرسش نامه ه ا ب ه ط ور كام لپاسخ داده و وارد مطالع ه گرديدن د. اب زار جم آوری دادهه ا،پرسش نامه ب ود. بخ ش اول پرسش نامه ش امل 9 س ؤال در خصو مشخصات دموگرافیک، بخش دوم شامل 54 سؤال در خصو سازههای الگوی اعتقاد بهداشتي و بخش سوم ش امل11 آيتم برگرفته از تحقیق بحیرايي و همكاران )17( ب ود ك هوضعیت فعالیت بدني )همانن د پی ادهروی، دوچرخ ه س واری، شنا، نرمش، بس كتتال و …( دانش جويان را در ط ول هفت ه ب رحس ب دقیق ه م ورد س نجش ق رار م يداد )17(. بخ ش دموگرافیک در خصو بررسي متغیرهای سن، وضعیت تأهل، شغل، تحصیلات و شغل پدر و م ادر و توص ی می زان درآم دبود. از 54 سؤال بخش دوم، هر يک از س ازه ه ای حساس یت ،شدت، مناف و موان درك شده در خصو پوكي استخوان، 2 سؤال را به خود اختصا ميداد. پاسخ ه ر س ؤال ب ر اس اسمقیاس لیكرت 2 قسمتي از كاملاً موافقم تا كاملاً مخالفم ب ود.به پاسخ كاملاً موافقم، نمرهی 2 و كاملاً مخالفم، نم ره ی ي کتعلق ميگرفت. دامنهی نمرات هر بخش از 2 تا 12 نمره ب ود.
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:07 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:07 +0330 on Wednesday January 10th 2018

542
در خصو سازههای حساس یت، ش دت و من اف درك ش ده،نمرات بالاتر، نشاندهندهی درك بالاتری از اي ن مف اهیم ب ود.همچنین، كسب نمرهی پايینتر در بخ ش موان درك ش ده،نشاندهندهی درك بالاتری از موان ميباشد. رواي ي و پاي اييسؤالات سازههای الگوی اعتقاد بهداشتي در مطالعهی بحیرايي و همكاران، تأيید و ض ريب آلف ای كرونت ان آن 85/2 گ زارششده است )17(. همچنین در مطالعهی شجاعيزاده و همكاران )5211(، پايايي پرسشنامه متتني بر سازهه ای الگ وی اعتق ادبهداشتي، تأيید و ضريب آلفای كرونتان سازهه ای حس اس یت،شدت، مناف و موان درك شده به ترتیب برابر ب ا 78/2، 8/2، 77/2 و 7/2 گزارش گرديد )18(. پايايي پرسشنامهی س نجشفعالیت جسماني در مطالعهی توس لي ، تأيی د و ض ريب آلف ایكرونتان آن 78/2 گزارش و روايي آن توسط متخصصان ورزش تأيی د گردي د )19(. روش ك ار ب ه اي ن ص ورت ب ود ك ه ب ه كلاسهای درسي دانشجويان مراجعه و پس از آشناسازی آنان با هد مطالعه ،از آنها درخواست ميشد كه پرسش نامه را ب هطور دقیق مطالع ه ك رده و س پس در ص ورت رض ايت، آن را تكمیل نمايند. دادههای گردآوری ش ده ، ب ه كم ک ن رم اف زارآماری 18-SPSS و ب ا توج ه ب ه نق ش متغیره ای مطالع ه وب ررسي توزي دادهه ا )ب ه كم ک آزم ون كولوم وگرا اس میرنو( ، ب ا اس تفاده از آزم ونه ای آم اری همتس تگي پیرس ون، ت ي مس تقل، آن الیز واري انس ي ک طرف ه و آن الیز رگرس یون چن د متغی ره، تجزي ه و تحلی ل ش دند. 22/2P< معنيدار در نظر گرفته شد.

يافتهها
تعداد دانشجويان شركت كننده در اي ن مطالع ه، 519 نف ربود كه 558 نفر از آنان )4/92%( در مقط كارشناسي مشغول ب ه تحص یل بودن د. می انگین س ني ش ركتكنن دگان ، 22/5±17/55 سال )دامنهی سني بین 18 ت ا 44 س ال( ب ود.
تعداد دانشجويان مجرد، 519 نف ر )2/91%( و متأه ل 52 نف ر )4/82%( بود .تحصیلات پدر و مادر، به ترتیب در 22 )2/57%( و 11 )2/57%( نفر از شركت كنندگان، در سطح آكادمیک بود .
512 نفر )9/87%( مادر شركتكنندگان، خانهدار بودند و 112 نفر )9/22%( پدر دانش جويان ش غل آزاد داش تند. تنه ا 4/2% دانشجويان، میزان درآمد والدين و خ انواده ی خ ود را در ح دعالي توصی كردند )جدول 1(.
میانگین فعالیت بدني دانشجويان 41/552±29/551 دقیقه در هفته بود. بین میانگین نمرهی فعالیت ب دني ب ا حساس یتدرك شده در خص و پ وكي استخ وان و م وان درك ش ده

جدول 0. توزيع فراواني مشخصات دموگرافي: دانشجويان.
درصد تعداد نام متغير
54/1
51/1
22/2 28
21
151 بهداشت عمومي
بهداشت حرفهایبهداشت محیط رشته تحصیلي
5/1 2 آموزش بهداشت 1/7 4 اپیدمیولوژی 92/4
1/8 558
9 كارشناسي
كارشناسي ارشد مقط تحصیلي
2/8 5 دكتری 7/2
12/9
18/4 18
18
44 بيسواد ابتدايي سیكل تحصیلات پدر
12/2 71 ديپلم 57/2 22 دانشگاهي 8/8
52/1
52/2 51
22
49 بيسواد ابتدايي سیكل تحصیلات مادر
15/2 78 ديپلم 11 11 دانشگاهي 1/1
2/4
22/9 8
11
112 بیكار
كارگر آزاد شغل پدر
14/4 85 ساير 87/9
5/2 512 2 خانهدار آزاد شغل مادر
9/2 51 ساير 2
52/2
24 15
21
121 كم
متوسط خوب *توصی درآمد خانواده
2/4 11 عالي 91/2
8/4 519 52 مجرد
متأهل وضعیت تاهل دانشجويان
7/1
95/9 17
555 شاغل
غیرشاغل وضعیت شغلي دانشجويان

*درآمد كم: عدم تأمین مخارج زندگي؛ درآمد متوسط: كمتر از تأمین مخارج زندگي؛ درآمد خوب: تأمینكنندهی مخارج زندگي؛ درآمد عالي: بیشتر از حد تأمین مخارج زندگي.

در خصو فعالیت بدني، رابطهی معنيداری ديده شد )22/2P<، جدول 5(. بین فعالیت بدني و رشته و مقط تحصیلي، شغل و تحصیلات پدر و مادر، وضعیت تأهل، سن ،تعداد افراد خانواده، توصی میزان درآمد، شدت و مناف درك شده، رابطهی معنيداری ديده نشد. ضريب همتستگي بین فعالیت فیزيكي و سازههای الگوی اعتقاد بهداشتي در جدول 5 نشان داده شده است. آنالیز رگرسیون چند متغیره، موان دركشده را قویترين پیشبینيكننده برای انجام فعالیت بدني نشان داد )221/2P<، بتا برابر 215/2، جدول 1(.

1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:07 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:07 +0330 on Wednesday January 10th 2018

بحث
پوكي استخوان يا كاهش حجم تراكم مواد معدني اس تخواندر سراسر جهان و در تمام جمعیتها، بار بیماریها را اف زايشداده است) 52(. از جمله توصیههای سازمان بهداش ت جه انيجهت پیش گیری از پ وكي اس تخوان، اف زايش فعالی ت ب دنيميباشد )2(. از مهمترين راهه ای طراح ي برنام هه ای تغیی ررفتار ،بايد به درك چرايي عملك رد م ردم و ش ناخت ع وامليم ؤثر در تغیی ر رفت ار ،اش اره ك رد )11(. ب ر هم ین اس اس ،مطالع هی حاض ر ب ا ه د تعی ین وض عیت فعالی ت ب دنيدانشجويان دختر دانشكدهی بهداشت دانش گاه عل وم پزش كيشهید بهشتي و تعیینكنندههای آن متتني ب ر الگ وی اعتق ادبهداش تي اج را گردي د .نت اي مطالع ه حاض ر نش ان داد ك ه میانگین فعالیت بدني دانشجويان 41/552±29/551 دقیقه در هفت ه ب وده اس ت. پیراس ته و همك اران در مطالع هی خ ود )5215(، میانگین فعالیت ب دني دانش جويان پزش كي را 172 دقیقه در هفته گزارش نمودن د )7(. در اي ن مطالع ه، فعالی تبدني دانشجويان به سه گ روه تقس یم گردي د: فعالی ت ب دنيكمتر از 122 دقیقه در هفته به عنوان فعالی ت ب دني ض عی، 122 تا 122 دقیقه به عنوان فعالیت بدني متوسط، و ب الاتر از
122 دقیقه، به عنوان فعالیت بدني قوی تعري گرديد. در اين پژوهش، 2/51% دانشجويان دارای فعالیت بدني ق وی، 1/11% دارای فعالی ت ب دني متوس ط و 4/47% دارای فعالی ت ب دني ضعی بودند. يافتههای مطالعهی پیراسته و همكاران نیز نشان
547

جدول 4. همبستگي بين فعاليت فيزيکي و سازههای الگوی اعتقاد بهداشتي.

135636-58130



قیمت: تومان

دسته بندی : پزشکی

دیدگاهتان را بنویسید