پژوهنده )مجله پژوهشي دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي(
تاريخ دريافت مقاله: 9/3/3393
سال نوزدهم، شماره مهر4 ، و پي آبان در 91پي 01101 ، صفحات 100 تا 102 تاريخ پذيرش مقاله: 3/6/3393
اثربخشي و تداوم تأثير طرحواره درماني به شيوه گروهي در درمان دانشجويان مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعي
دکتر مجيد صفارینيا0، دکتر حسين زارع1، دکتر جهانگير کرمي1، زهرا سلگي*4

3. دانشیار، عضو هیأت علمی گروه روانشناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
استاد، عضو هیأت علمی گروه روانشناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
دانشیار، دانشگاه رازی کرمانشاه، ایران
-10921207611

مربی، عضو هیأت علمی گروه روانشناسی، دانشگاه پیام نور، کرمانشاه، ایران چکيده
سابقه و هدف: این پژوهش با هدف تعیین اثر و تداوم طرحواره درمانی به ش یوهی گروه ی در درم ان دانش ویان مب ت ب ه الا ت اضطراب اجتماعی، ان ام شد.
مواد و روشها: در این کارآزمایی بالینی، 33 نفر از دانش ویان مبت به الات اضطراب اجتماعی مراجع ه کنن ده ب ه مراک ا مش اورهدانشگاههای شهر کرمانشاه و اس م آباد غرب، با تشخیص روانشناس و روانپاشک، به روش نمونهگیری هدفمند انتخاب شدند و به مدت 31 جلسه، تحت درمان گروهی با مد طرحواره درمانی یانگ قرار گرفتند. مرحلهی پیگیری نیا سه ماه پس از پایان درمان دنبا شد. گروه مدالاله با گروه گواه )که مدالالهای دریافت نکردند(، مقایسه شد. به منظور گردآوری دادهها، از پرسشنامهی بالینی چن د مح وری میلون )MCMI(، مصاحبهی بالینی سالاتار یافته برای الات های محور یک در SCID( DSM-IV(، پرسش نامه ی ه راس اجتم اعی )SPIN( و پرسشنامهی فرم بلند طرحوارهی یانگ )YSQ-L 2( استفاده شد.
يافتهها: طرحواره درمانی به شیوهی گروهی به طور معنادار باعث کاهش فعالیت طرحوارههای ناسازگار اولی ه در تم ام ح وزهه ا و ب هدنبا آن، سبب کاهش معنادار در آماجهای اصلی درمان و تداوم تأثیر آن در مرحلهی پیگیری شد.
نتيجهگيری: طرحواره درمانی، در درمان الات اضطراب اجتماعی دانش ویان، از کارایی و اثربخشی لازم برلاوردار است.

-18287234548

واژگان کليدی: طرحواره درمانی، اضطراب اجتماعی، دانشجویان لطفاًلطفا به این مقاله به صورت زیر استناد نمایید:
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:08 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:08 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Saffarinia M, Zare H, Karami J, Solgi Z. The Efficacy and continuing impact of group schema therapy in treating
student’s social anxiety disorder. Pejouhandeh :)4(91;4102211-218.
20325116

مقدمه0
الات اضطراب اجتماعی ) – Social anxiety disorderSAD( که از طری ق مشخص ه ی ت رس از مش اهده و ارزی ابی توسط دیگران ش نالاته م یش ود ، ب ه عن وان ی ک الا ت ازطبقهی الات های اضطرابی، یکی از رایجت ری ن بیم ار یه ای روانش نالاتی )3،2،3(، ش ایعت رین ن وا الا ت اض طرابی و سومین الات روانی از نظر شیوا در ب ین جمعی ت عم وم ی است )4(. هر چند شماری از مطالعات نشان دادهان د ک ه ای ن الات در سن 8 سالگی تشخیص داده شده اما ش روا آن ب ه

*نويسنده مسؤول مکاتبات: زهرا سللگي ؛ کرمانش اه، بارگ راه ام ام لامین ی، دانشگاه پیام نور، سالاتمان اداری، گروه روانشناسی؛ تلفن: 19383333861؛ نم ابر:
[email protected] :؛ پست الکترونيك)1833( 8239333
طور معمو در زمان بلوغ یا نوجوانی است )3(. شیوا کلی این الات در حدود 33 درصد بوده و در جایگاه سوم الات های روانپاشکی پس از الا ت اف س ردگ ی اساس ی و وابس تگ ی ب هالکل قرار دارد )6(. اگر الات اضطراب اجتماعی درمان نشود، با دورهای مامن و پنهان همراه ش ده ) 2( و ب ا ای اد الا ت اساسی در ک ار و ح وزهه ای اجتم اع ی، عملکرده ای علم ی، لاانوادگی و شخصی )3،8(، سبب کاهش کیفیت زن دگ ی ف ردمیشود )8،9،31(. این الات ، در سا های الای ر، ب ه عن وانالات لی دارای اهمیت در زمینهی بهداش ت همگ انی در نظ رگرفته ش ده )33( و ب ر هم ین اس اس، رف چن دین س ا گذشته، پ ژوهش ه ا ب ه س مت ماهی ت و درم ان آن کش یده شدهاند )32(.
ه ور نظ ری هه ای شن الاتی در آسیبشناسی روان ی، ب ه
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:08 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:08 +0330 on Wednesday January 10th 2018

افاایش ع قه به ویژگیهای شنالات و تنظیم آن من ر ش دهاست. نتایج تحقیق Lampe )2119( نشان میدهد که عوام لشنالاتی، الات اضطراب اجتماعی را حف ک رده و ع وامل یهمچون ژنتیک، شخص یت و لال ق و لا و، در اب ت ب هSAD نقش دارن د )2(. ی ک ن وا از عوام ل ش نالاتی ک ه در ت داومالات اضطراب اجتماعی نقش دارند، طرحوارهها هستند )3(.
طرحوارهها، الگوها یا درونمایههای عمیق و فراگی ری هس تندکه از لااطرهها، هی ان و شنالاتوارهها و احس اس ه ای ب دن ی تشکیل شدهاند، در دوران کودکی و نوجوانی شکل گرفت ه ان د، در مسیر زندگی تداوم داشته و ناکارآمد هس تند. آنه ا ممک ناست هس ته ی اص لی الا ت لات شخص یت، مش ک ت م نششنالاتی لافیفتر و بسیاری از الات های مامن محور Ι ق راربگیرند )33(. بررسیها نشان دادهاند که افراد مب ت ب هSAD طرحوارههایی دارند که میتوانند به عنوان آماج مناسبی ب را ی رویکرد طرحواره درمانی، تلقی شوند )3،43،33،63،33(.
در م موا، مد های شنالاتی معاصر SAD بیان میدارن دک ه اف راد دارای الا ت اض طراب اجتم اعی، طرح وارهه ای غیرانطباقی در مورد لاود و رابطه با دیگران دارند که وقت ی در یک موقعیت اجتم اع ی فع ا ش وند، فرآین دها ی ش نالات ی را هدایت لاواهند کرد )33(. با این وج ود ، ب ر لا ف مطالع ات متعددی که نقش شنالاتهای س طح ی در الا ت اض طراباجتماعی را نشان دادهاند، مطالعات اندکی به بررسی شنالاتها در سطح ثابتتر و عمیقت ر طرح وارهه ا پردالات هان د. بهب ودروشهای فعلی و دس تیابی ب ه رویکرده ای جدی د در درم انالات اض طراب اجتم اعی بس یار ض روری اس ت، زی را ای نالات ، یکی از س خت ت ر ین الا ت لات اض طرابی نس بت ب هدرم ان ب وده و کمت رین اث ر درم انی را در مقایس ه ب ا س ایر الات لات اضطرابی هم در بارگسالان و هم در کودک ان نش انداده است )38،39(.
از آن ا که یافتن شیوههای درمان کوتاه مدت، ک ارا و م ثثر ، از جمله ضرورتهای پژوهش بوده و شیوههای درمانی مبتن ی بر مد طرحواره، در قالب درمانه ای کوت اه م دت ب ه ش مار میآید، این مطالعه با هدف تعیین اثر مد درمانی جدید تحت عنوان طرحواره درمانی به شیوهی گروه ی و مان دگ اری آن در دانش ویان مبت به الات اضطراب اجتماعی ان ام گرفت.

مواد و روشها
در ای ن کارآزم ایی ب الینی، دانش ویان حض وری دورهی کارشناسی دانشگاههای پیام نور کرمانشاه و اس م آب اد غ رب، بررسی شدند. در این پژوهش، از روش نمون ه گی ری هدفمن د)purposeful sampling( استفاده شد. به استناد نظریهه ای برآورد ح م نمونه در تحقیقات آزمایش ی ک ه پیش نهاد ش دهحداقل ح م هر گروه 33 نفر باشد )21( و ب ا در نظ ر گ رفتناحتما افت آزمودنیه ا، 41 نف ر از م ی ان 243 نف ر داوطل بمبت به الات اضطراب اجتماعی مراجعهکننده ب ه دو مرک امشاورهی دانشگاههای شهر کرمانش اه و اس م آب اد غ رب دررشتههای گروه علوم انسانی، علوم پای ه و فن ی- مهندس ی در سا تحصیلی 93-3392 که همگی دلاتر بودند و به فرالا وانمحقق در مورد درمان ع یم اضطراب اجتم اع ی پاس دادن د، انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش ی )21 نف ر( وکنتر )21 نفر(، قرار گرفتند .
پس از انتخاب گروههای نهایی پژوهش، از آزمودنیه ای دو گروه لاواسته شد که در یک جلسهی توجیهی ش رکت کنن د.
در این جلسه، ضمن تشریح اهداف پژوهش، به منظ ور رعا ی ت مسایل الا قی، از مراجعهکنندگان رضایت کتب ی گرفت ه ش دکه در قبا ارایه لادمات روانشنالاتی، نتی هی پژوهش ب دونذکر نام گاارش شود. لازم به ذکر است ک ه مراجع هکنن دگا ن برای امضای این رضایتنامه، الاتیار کامل داشتند. همچنین، با آگاهی دادن به آزمودنیهای گروه کنتر در زمینهی ض رورتدریاف ت درم ان در پای ان اج رای ط رپ پژوهش ی، از آنه ا درلاواست شد برای دریافت کمک به مراک ا مش اوره دانش گاهمراجعه نمایند.
پس از اعما طرحواره درمانی به شیوهی گروهی، 4 نف ر ازگروه آزمایش به دلیل غیبت ب یش از س ه جلس ه، از پ ژوهشلاارج شدند. در گروه کنتر نیا یک نفر به دلیل عدم همکاری در تکمیل پرسشنامهه ای پ س آزم ون و همچن ین مرحل ه ی پیگیری، از پژوهش کنار گذاشته شد. م کهای ورود بیم اران به پ ژوهش عب ارت بودن د از: داش تن م که ای تشخیص ی الات اضطراب اجتماعی )به تشخیص متخصص ب ال ینی و ب راساس نتایج مصاحبهی بالینی س الاتمند و همچن ین تکمی ل پرسشنامهی سن ش ع یم اضطراب اجتماعی(، ع دم در یاف ت هیچگونه درمان )حداقل یک ماه قبل از ان ام پ ژهش(، ع دموجود سایر الات لات روانی و نداشتن سوء مص رف م واد، س ن
)داشتن حداقل 33 و حداکثر 23 سا.( ب ه منظ ور تش خیص ع دم وج ود الا ت شخص یتی در
شرکتکنندگان، از پرسشنامهی بالینی چن د مح وری میل ون
)Millon clinical multiaxial inventory- MCMI-III( استفاده شد. این پرسشنامه، یک مقی اس لاودس ن ی ب ا 333 گویهی بلی و لایر بوده و برای بارگسالان 38 سا به ب الا ک هبرای درمان یا ارزی ابی روانش نالات ی، ب ه مراک ا س مت روانمراجعه میکنند، استفاده میشود. الگوه ای ب ال ینی شخص یتش امل 33 زی ر مقی اس شخص یت اس کیاوئید، دوریگ این،افسرده، وابسته، نمایشی، لاودشیفته، ض د اجتم اعی، آزارگ ر -دیگرآزار، وسواس ی، منف یگ را و شخص یت آزارگ ر – لا ودآزار میباشد. ضریب پایایی با استفاده از آلف ای کرونب ا محاس بهشده برای لارده مقیاسهای نشانگان بالینی و الگوهای ب ال ینی شخصیت و کل پرسشنامه، به ترتی ب براب ر ب ا 83/1، 83/1 و 92/1 به دست آمد که حاکی از ثبات و پایایی بسیار بالای این آزمون است )23(. افرادی که که در MCMI-III نمرهی ن ر پایه آنها بیشتر از 84 بود، از پژوهش کنار گذاشته شدند.
پس از انتخاب نمونهی واجد شرایط، طرح واره درم انی ب هش یوهی گروه ی ب ر پای ه الگ وی یان گ )33(، ب ه م دت 31 جلسهی دو ساعتی به صورت هفتگی برای شرکتکنندگان ب هشرپ زیر ان ام گرفت:
جلسهی اول. توضیح مد طرحواره به زب ان س اده و ش فاف، چگونگی شکلگیری طرحوارههای ناسازگار اولیه، ویژگ یه ای طرحوارهی ناسازگار اولیه، ریشههای تح ول ی و ح وزه ه ای آن ،عملکردهای طرحواره و سبکها و پاس های مقابلهای ناسازگار.
جلسهی دوم. آم وزش ب ه بیم ار در لاص و طرح وارهه ا، مفهومسازی مشکل بیم ار طب ق رو یک رد طرح واره- مح ور وجم عآوری کلی هی اط ع ات ب ه دس ت آم ده در مرحل ه ی س ن ش ، شناس ایی ح وزهه ای مخت ل طرح واره مرب و ب هبیم اران، بررس ی ش واهد عین ی تأییدکنن ده و طردکنن دهی طرحوارهها بر اساس شواهد زندگی گذشته و فعلی بیمار.
جلسهی سوم. آموزش دو تکنی ک از تکنی که ای ش نالات ی طرحواره درمانی شامل آزمون اعتبار طرحواره و تعریف جدی د از شواهد تأییدکنندهی طرحواره.
جلسهی چهارم. آموزش و تمرین دو تکنیک شنالاتی دیگ ر شامل ارزی ابی ماای ا و معای ب س بک ه ای مقابل ه ای بیم ار و برق راری گفتگ و ب ین جنب هی طرح واره و جنب هی س الم و یادگیری پاس های جنبهی سالم توسط بیمار.
جلسهی پنجم. آموزش تکنیکهای تهیه و تدوین کارته ای آموزشی طرحواره هنگ ام مواجه ه ب ا موقعی ت برانگیاانن ده ی طرحواره، نوشتن فرم ثبت طرحواره در طی زن دگ ی روزم ره وزمان برانگیخته شدن طرحوارهها
جلسهی ششم. ارایه منطق استفاده از تکنی که ای ت رب ی، تصویرس ازی ذهن ی، مفه ومس ازی تص ویر ذهن ی در قال ب طرحواره و اجرای گفتگوهای لایالی، تقویت مفهوم “بارگس ا سالم” در ذهن بیمار، شناسایی نیازهای هی انی ارضا نش ده وجنگیدن علیه طرحوارهها در سطح عاطفی.
جلسهی هفتم. ای اد فرص ت ب رای بیم ار جه ت شناس ایی احساساتش نس بت ب ه وال دین و نیازه ای ب رآورده نش دهاش توسط آنها، کمک به بیمار برای بیرون ریخ تن عواط ف بلوک هشده با حادثهی آسیبزا و فراهم نمودن زمینهی حمایت ب را ی بیمار.
جلسهی هشتم. پیدا ک ردن راه ه ای جدی د ب را ی برق رار ی ارتبا و دس ت برداش تن از س بکه ای مقابل ه ای اجتن اب وجبران افراطی، تهیهی فهرست جامعی از رفتارهای مشکلس ازو تعیین اولویتهای تغییر و مشخص نمودن آماجهای درمانی.
جلسهی نهم. تصویرسازی ذهنی موقعیتهای مشکلآفرین و رویارویی با مشکلسازترین رفت ار ، تم ر ین رفتاره ای س الم ازطریق تصویرسازی ذهنی و ایفای نقش و ان ام تکالیف م رتبطبا الگوهای رفتاری جدید. ب ازنگری ماای ا و معای ب رفتاره ای ناسالم و سالم.
جلسه دهلم . غلب ه ب ر موان ع تغیی ر رفت ار ، جم ع بن دی و نتی هگیری و اجرای پس آزمون .
لازم به ذکر است که در این شیوه درمانی نیا در هر جلسه، ع وه بر مرور جلسه و تمرینات جلسهی قبل، تک ال یف لا انگ ی نیا داده میشد.
Dugas و Robichaud )2113( معتقدن د ک ه وج ودمرحلهی پیگیری دوماهه، برای ارزیابی ماندگاری اثرات درم انروانشنالاتی ک اف ی اس ت )22(. بن ابرا ین ب ه منظ ور ارزی ابی پایایی اثربخشی درمان، با گذشت یک، دو و س ه م اه از پای ان درمان نیا مرحلهی پیگیری به مدت سه ماه صورت گرفت .
اباار بهکارگرفته شده در این مطالعه ،شامل موارد زیر بود:
مصاحبه باليني ساختار يافته برای اختلال هلا ی محلوريك )Structured clinical interview for DSM- IV
:)SCID( DSM-IV در )axis Ι disorders
این مصاحبه که توسط فرست ،اس پیتار، گیب ون و ویلی اما برای تشخیص الات های روانی سالاته شده است، به ص ورت انعطافپذیر ان ام میش ود )23(. Tran و Smith )2112، ب هنقل از تران و اسمیت، 2114( ضریب پایایی 61/1 را به عنوان ضریب پایایی بین ارزیابها برای SCID گاارش کردن د )24(. برای پایایی نسخهی فارس ی ای ن اب اار در پ ژوهش ش ریفی و همکاران) 3383(، ض ر یب کاپ ای ب الا ی 31/1 گ اارش ش دهاست )23(.
پرسشللنامهی هللراا اجتمللاع ي )Social phobia
:)inventory- SPI
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:08 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:08 +0330 on Wednesday January 10th 2018

1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:08 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:08 +0330 on Wednesday January 10th 2018

این پرسشنامه، نخس ت ین ب ار توس طConnor و همک اران )2111( به منظور ارزیابی اضطراب اجتماعی تهیه گردید. ای ن پرسشنامه، شامل 33 ماده و سه مقیاس فرعی ترس )6 م اده(،اجتناب )3 ماده( و ناراحتی فیایولوژی ک )4 م اده( اس ت و درآن، هر ماده بر اساس مقیاس لیکرت پنج درجهای، نمرهگذاریمیشود. بر اساس نتایج حاصله ب را ی تفس یر نم رات، نقط هیبرش 41 با کارایی دقت تشخیص 81 درص د و نقط هی ب رش31 با کارایی دقت تشخیص 89 درصد، افراد مبت به اضطراب اجتماعی را از افراد غیر مبت ، متمایا میکند )26(.
این پرسش نامه از اعتب ار و روا ی ی ب الا یی برلا وردار اس ت.اعتبار آن، با روش بازآزمایی در گروههای با تش خ یص الا ت اض طراب اجتم اعی براب ر ب ا 38/1 ت ا 89/1 ب وده و ض ریب همسانی درونی آن )ضریب آلفا( در یک گروه بهن ار ، 94/1 و برای مقیاسهای فرعی ترس 89/1، اجتن اب 93/1 و ن اراحتی فیایولوژیکی 81/1 گاارش شده است )23(. ب ر اس اس نت ایج آمده برای تفسیر نمرات، نقط ه ی ب رش 41 ب ا ک ارایی دق تتش خیص 81 درص د و نقط هی ب رش 31 ب ا ک ارایی دق ت تشخیص 89 درصد، اف راد مب ت ب ه اض طراب اجتم اعی را از افراد غیر مبت متمایا میکن د )26(. ویژگ یه ای روانس ن ی این پرسشنامه در ایران نیا تأیید شده است )28(. در پ ژوهشحاضر، از نقطهی برش 41 استفاده شد.
پرسشلنامه ی طرحلواره يان – فلرم بلنلد ) Young schema questionnaire- YSQ-L2(:
این پرسشنامه، 213 سثا دارد که در یک مقیاس لیک رت 6 درجهای پاس داده میش ود. ب ه منظ ور نم رهگ ذار ی ای ن پرسشنامه، امتیازهای هر یک از مقیاسها با هم جمع و نمرهی کل محاسبه میشود. کسب نمرهی بالاتر از نم ره ی ب رش ، ب همفهوم وجود آن طرحواره در ف رد اس ت ک ه نی از ب ه چ الشمشاورهای دارد.
این پرسشنامه، 36 طرحواره را در 3 حوزه، م ورد س ن شقرار میدهد. ضریب آلفای کرونبا ای ن 36 مقی اس ک ه رو ی نمون هی آم اری ش امل 329 نف ر از اولی ای دان ش آم وزان ،فرهنگیان و دانشآموزان شهر تهران ان ام شده بود، بین 82/1 تا 89/1 و ضریب آلفای کرونبا کل پرسشنامه، 98/1 گ اارششده است )33(. YSQ دارای دو فرم بلند و کوتاه) 33 سثالی( اس ت. Young و همک اران )2113( توص یه م یکنن د ب رای کارهای بالینی، بهتر است از فرم بلند پرسشنامه استفاده شود ،زیرا سثا ه ای بیش تر ی ب را ی ه ر طرح واره مط رپ ش ده واط عات دقیقتری فراهم میشود )33(.
ب ه منظ ور ت ای ه و تحلی ل دادهه ای ب ه دس ت آم ده از گروههای آزمایش و کنتر ، از روشهای آمار توص یفی ش املمی انگین، انح راف اس تاندارد و ج داو و در ح وزهی آم ار استنباطی از آزمونهای کولموگروف- اسمیرنوف، تی همبسته ،تحلیل کوواریانس و طرپ اندازهگیری مکرر، استفاده شد.
يافتهها
مقایسهی نمرات پیشآزمون و پسآزمون ب ا نقط هی ب رشپرسشنامهی طرحوارهی یانگ در پنج ح وزه ی طرح واره و 36 مثلفه نشان داد که مثلفههای محرومیت عاطفی، بیاعتم اد ی، اناوای اجتماعی و شرم و نقص که مربو به حوزهی بریدگی و طرد میباشند، و مثلفههای اطاع ت و ایث ار از ح وزه ی دیگ ر – جهتمندی و همچنین مثلفههای بازداری هی انی و معیارهای سرس ختانه از ح وزه ی لا ودگردانی و عملک رد مخت ل درپیشآزمون، بالاتر از نقطهی برش بودهاند، اما پ س از آم وزش در پسآزمون، همگی به زیر نقطهی برش رسیدهاند. به عب ارتدیگر، این مثلفهها از وض ع یت نامناس ب قب ل از آم وزش، ب هوضعیت مناسب پس از آموزش تغییر یافتهاند. از ط رف د یگ ر ، مثلف هه ای نالاوش ایندی اجتم اعی، شکس ت، وابس تگ ی بیکفایتی، آسیبپذیری، گرفتاری، استحقاق و لاویش تن داری در پیشآزمون، پایینتر از نقطهی برش بودهاند. این مثلف ه ه ادر پسآزمون نیا ک اهش یافتن د )ج دو 3(. الا ت ف مق ادیر پ یش و پ س از آزم ون در تم ام م وارد، معن یدار ب ود
.)P<1/113(

جدول 0. ميانگين و انحراف معيارهلای 01 مؤلفله ی طرحلواره ی يانل در پيشآزمون و پسآزمون گروه آزمايش.

-67055-38056



قیمت: تومان

دسته بندی : پزشکی

دیدگاهتان را بنویسید