پژوهنده )مجله پژوهشي دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي(
تاريخ دريافت مقاله: 21/20/2192
سال هجدهم، شماره آذر5 ، و پي دی در 93پي 512 9، صفحات 312 تا 331 تاريخ پذيرش مقاله: 12/20/2191
بررسي اثربخشي برنامهی اصلاح الگوهای تعامل والد-کودک بر بهبود نشانگان کودکان مبتلا به بيشفعالي- نقص توجه
دکتر فرزانه ميکائيلي منيع*1، راشا حقي3

2. دانشيار، گروه روانشناسي، دانشکده ادبيات و علوم انساني، دانشگاه اروميه
-9397207738

1. كارشناس ارشد روانشناسي تربيتي، دانشکده ادبيات و علوم انساني، دانشگاه اروميه چکيده
سابقه و هدف: اختلال نقص توجه/ بيش فعالي (ADHD) از اختلالات شايع دوران كودكي محسوب شدده و روابد والدد- فرزندد وتعاملات بين مادر و كودك، از عوامل نگهدارنده و تشديد كننده علايم آن به شمار ميرود. از اين رو، هدف مطالعده حاضدر ، بررسدياثربخشي برنامه اصلاح الگوها تعامل والد-كودك بر بهبود كودكان مبتلا به ADHD ميباشد.
مواد و روشها: طرح پژوهشي تجربي با بکارگير گروه گواه و پيشآزمون- پسآزمون، انجام گرفت. جامعه آمار اين پژوهش شامل كليه مادران پسران 8 تا 20 ساله مبتلا به ADHD شهر اروميه بود كه به مراكز درماني مراجعه كدرده و تشدخ يص ADHD در آنهداتأييد ميشد. از بين 00 كودك مبتلا به ADHD، 10 نفر به صورت تصدادفي بده عندوان نمونده آمدار انتخداب و 22 نفدر در گدروهآزمايشي و 22 نفر در گروه گواه گمارده شدند. مادران هر دو گروه آزمون، مقياس سنجش نشانههدا اخدتلال ADHD – فدرم والددين ((SNAP-IV را پيش و پس از اجرا كاربند ، تکميل كردند. برنامه اصلاح الگوها تعامل والد-كودك، در 20 جلسه طراحي و بدهصورت گروهي رو گروه آزمايش اجرا گرديد.
يافتهها: نتايج تحليل كوواريانس نشان داد كه برنامه اصلاح الگوها تعامل والد-كودك بدر بهبدود و كداهش نشدانگان بديش فعدالي-تکانشگر )02/0p<( و نقص توجه )02/0p<( در كودكان مبتلا به ADHD مؤثر است.
نتيجهگيری: به نظر ميرسد ،بکارگير شيوهها آموزشي كارآمد با محوريت اصلاح رواب و تعداملات مدادر-كدودك در خدانوادههدا دارا كودكان مبتلا به ADHD ميتواند به شکل قابل توجهي مشکلات آنها را بهبود بخشد.

1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:09 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:09 +0330 on Wednesday January 10th 2018

-16763235147

واژگان کليدی: اختلال نقص توجه/ بيش فعالي، برنامه اصلاح الگوها تعامل والد-كودك، مادران لطفالطفاً به اين مقاله به صورت زير استناد نماييد:
Michaeli Manee F, Haghi R. The study of parent-child interaction therapy effectiveness on children ADHD symptoms.
Pejouhandeh 2013;18(5):213-.122
20324989

مقدمه1
اختلال نقدص توجده/ بديش فعدالي (ADHD: Attention Deficit Hyperactivity Disorder) يک اخدتلال عصدبي- رشد است كه به وسيله نشانههدايي از قبيدل بديتدوجهي،بيش فعالي و تکانشگر شناسايي و مشخص ميشود )2(. اين اختلال، يکي از شايعترين اختلالات روانپزشکي دوران كودكي است و تخمين زده ميشود كه بدر 1 تدا 2 درصدد از كودكدانمدرسه رو، اثر ميگذارد )1 و 1(.

*نويسنده مسؤول مکاتبات: دکتر فرزانه ميکاائيلي منياع؛ اروميده ، خيابدانوالفج ر، روب رو ص دا و س يما، دانش کده ادبي ات و عل وم انس اني، تلف ن هم راه:
09211021219، فکدددددس: 1129022-0442؛ پسااااات الکترونيااااا :
[email protected]
افراد مبتلا به ADHD دارا سه مشکل اساسي شامل نقص توجه، بيش فعالي و كنترل ضعيف يا تکانشي ميباشند .نقدصتوجه، با مشکل در نگهدار و حفظ توجه برا مدت طدولانيبه ويژه در رابطه با تکداليف خسدته كنندده، كسدل كنندده يداتکرار ، آشفتگي در تمركز و حواسپرتي، فراخنا توجه كوتداهو عدم توجه به جزئيات، مشخص ميشود. بديش فعدالي، جدز ديگر اين اختلال، با بي قرار و ناآرامي، صحبت كردن افراطي و بيتابي و تلاطم تشخيص داده ميشود. بديش فعدالي ممکدناست به صورت بيقرار يا وول خدوردن در وضدعيت نشسدتهباشد. دويددن و بدالا و پدايين شددن مفدرد در موقعيدتهدا نامناسب، ويژگي بارز اين كودكدان اسدت. در نهايدت، كودكدانمبتلا به ADHD دارا كنترل ضعيف بوده يا تکانشي هستند .
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:09 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:09 +0330 on Wednesday January 10th 2018

124
تکانش، عبارت از طيدف گسدتردها از رفتارهدا و پاسد هدايي است كه عمدتاً غير مؤثر، نابهنگام و نامناسدب بدوده و تدداوم وتکرار آن، نتايج ناخواسته و پيامدها زيانبار را برا عملکرد روزانه فرد به ارمغان ميآورد )4(.
ADHD، يک اختلال چند عاملي با سبب شناسدي پيیيددهميباشد )2(. در ايدن بدين، رابطده والدد – فرزندد و عوامدلخانوادگي، از مهمترين عللي است كه پژوهشگران به آن توجدهداشتهاند. نظريهها رواني- اجتماعي به طور گسترده بر نقدشخانواده يا بافت اجتماعي وسيعتر، در سدبب شناسدي و تددوامADHD تأكيددد دارنددد.ADHD بددا احتمددال بيشددتر درخانوادههايي بدا سداختار آشدفته، ارتبداد گديج كنندده و ندزا زناش ويي دي ده م يش ود و در خ انوادهه ايي ك ه پ در نق ش پيراموني را باز ميكند، دوام مييابد. همینين، دانش ناكافي وال دين درب اره ش راي ك ودك م ي توان د موج ب ش ود در تعاملهايي كه به دوام مشکل كودك كمدک مديكندد، درگيدرشوند) 2(.
تعاملات والد-كودك به خصوص در دوران نوجدواني در ايدنخانوادهها بده طدور مشدخص منفديتدر و خصدمانهتدر از سدايرخانوادهها ميباشد )0 و 8(. مادران كودكان مبتلا بدهADHD كمتر به سؤالات آنان پاس ميگويند و پاداشهايي نيز كده بدهرفتارها قابل قبول و مطلوب كودك ميدهند، كم اسدت )9 و 20(. مطالعات مورد ، همدواره خدانوادههدا ايدن كودكدان راپرخاشگر، آشفته، بينظم، تحت فشار اقتصداد ، طدرد كنندده،دارا اصول انضباطي انعطاف ناپذير با تعاملاتي مختل توصيف كردهاند كه به واسطه طلاق يا جدايي متلاشدي شددهاندد يدادارا مشکلات عديدها هستند )22(. مادران كودكدان دچدارADHD دارا اسددترس بيشددتر و انددزوا اجتمدداعي بددوده و سطوح بالاتر از استرس و فشار را در نقدش خدود بده عندوانوالدين، تجربه ميكنند .اين والدين ،ارزيابيها منفي بيشتر از رفتارها كودكشان دارند و شيوه عملکردشان بيش از حد دستور بوده و ديدگاهشان نسبت به شيوهها فرزنددپرور ، كمتر با درايت و هوشمند همراه است )21(. در پژوهشي كه كيفيت تعاملات والدين-كودك رو 20 پسدر پديش دبسدتانيمبتلا به ADHD مورد مطالعه قرار گرفت، تفاوتها آشکار در نحوه تعاملات والد-كودك در گروه كودكان بيش فعال در مقايس ه ب ا كودك ان ع اد وج ود داش ت. تع املات م ادرانكودكانADHD با فرزندانشان، منفي و آمرانهتر بوده و نسدبتبه ديگران كمتر در برابر نيازها اين كودكدان حسداس بودندد )21(. در همددين راسددتا، كاراحمددد و همکدداران در بررسدديالگوها تعامل والدين و كودكان مبتلا بدهADHD دريافتنددهر اندازه اوليا فرزند مبتلا خود را بپذيرند، از كنتدرل مببدتاستفاده كرده و از آنها حمايت عاطفي به عمدل آورندد، شددتعلايم كمتر خواهد بود )24(.
بر اين اساس به نظر ميرسد برنامده هدا آموزشدي-درمدانيمتمركز بر راهبردها، برا بهبود كودكدان كدم سدن مبدتلا بدهADHD مؤثر باشد، زيرا اين درمان ميتواند تعاملات اجبدار وال د-ك ودك را ك ه اغل ب منب ع تش ديد و ت داوم رفتاره ا مشکلساز است، بهبود بخشد )22(. يکي از روشهدا مبتندي بر اصدلاح روابد و نظدام تعداملات خدانوادگي كده در درمدانADHD بکدار مديرود، روش اصدلاح تعام ل والدد-كدودك ي ا
Parent-Child Interaction Therapy) PCIT) مدي باشدد.اين روش، يک رويکرد خدانواده محدور داشدته و بدرا درمدانمشکلات رفتار جد در كودكان سنين 21-1 ساله به ويدژهكودكان واجد مشدکلات رفتدار آشدکار و آسديب رسداننده ازجمل ه اخ تلالات س لوك، ب ي اعتن ايي مقابل ها و ADHD، طراحي شده است. روش PCIT نشان مدي دهدد كده الگوهدا تعامل منفي والد-كودك ممکن است در رفتارها آسيبرسان كودكان، نقش به سزايي داشته باشد .درمانگران، والددين را درحالي كه با فرزندشان در تعامل هستند ،در طول درمان هدايت كرده و به والدين راهبردهايي را آموزش ميدهند كه رفتارها مببت فرزندشان را تقويت كنند. در نتيجه اين روش، والدين شيوهها مؤثر بيشتر را در راستا كاهش مشکلات رفتار فرزندشان فرا ميگيرند و كيفيدت روابد والدد-كد ودك بهبدودمييابد )22(.
در اين روش، به والدين زمداني اختصداص داده مديشدود تدامهارتها مديريت رفتدار و ارتباطدات ويدژه را تمدرين كنندد.تحقيقات مربوطه نشان ميدهند كده آمدوزش والددين بدا ايدنروش در درمان كودكان مبتلا بدهADHD مدؤثر اسدت )20(. برنامه آموزشي PCIT در دو مرحله انجام ميشدود : فداز اول ، مرحل ه تعام ل ك ودك مح ور CDI: Child-directed )interaction) و فاز دوم، مرحله تعامل والدد محدور PDI: )(Parent-directed interaction ميباشد )28(. هدف اصدلياز اجرا فاز نخست، كه همانندد بداز درمداني سدنتي اسدت،تحکيم و تقويت پيوند والد-كودك، افزايش و ارتقا والددگر مببت و بهبود مهارتها اجتماعي كدودك مديباشدد. در فدازدوم، كه يادآور رفتاردرماني بداليني اسدت، بدر اصدلاح توانداييوال دين در تعي ين مح دوديته ا و قواع د باثب ات و ك اهشرفتاره ا منف ي ك ودك تمرك ز م يش ود. روش PCIT ب ه واسطه تأكيد بر پاسخگويي و مسد ؤوليت والددين و رابطده والد-كودك، از ساير برنامهها مشابه متمايز ميگردد )29(.
استخوانبند و چهارچوب مفاهيم روش PCIT برگرفتده ازچند تئور يادگير و رشد كودك شامل دلبستگي، نظريده رشد بامريند )Baumrind(، روشهدا والددگر و يدادگير اجتماعي ميباشدد. ايدن درمدان بده دو بخدش اصدلي تقسديمميشود. در اين شيوه، به والددين روش هدا جديدد تعامدل بدافرزندشددان آمددوزش داده مدديشددود تددا بتواننددد آنهددا را درموقعيتها طبيعدي زنددگي بده كدار گيرندد . والددين توسد مربيان و درمانگران آموزش ديده، هدايت ميشوند تا روشها و فنون نويني را برا صحبت كردن با كودك و برقرار انضدبادفرا بگيرند و بازخورد مببت تسل شان در مهارتها PCIT و پيشرفت و ترقيشان را در برنامه موفقيت آميز دو مرحلده ا اين روش دريافت كنند )10(.
مطالعاتي وجود دارند كده نشدان مدي دهندد روش PCIT در ك اهش ان وا مش کلات رفت ار كودك ان مانن د اخددتلالاتاضطرابي )12( و اضطراب جدايي )11(، روش كارآمد بوده و تأثيرات مببت آن تا 2 سال بعد از درمان حفظ ميشوند. اثرات درماني اين روش همینين به محي مدرسه و رواب خدواهر وب رادران قاب ل تعم يم اس ت )20 و 11(. ب ا توج ه ب ه ش يو ADHD و اثدر ن اتوان كنندده آن ب ر فدرد مب تلا و خ انواده،بررسي اثربخشدي مدداخلات والدد محدور بدر كداهش نشدانگان ADHD به دليل تأثير بدر والدد و كدودك، ارزشدمند بده نظدرميرسد. از اين رو، هدف پژوهش حاضر بررسي كارآمد روش PCIT به مادران بر بهبود اين كودكان است.

مواد و روشها
اين تحقيق، به روش كارآزمايي باليني انجام گرفت .جامعده آمار شامل كليه مادران دارا فرزند پسر با محدوده سدني 8 تا 20 سال مبتلا به ADHD در شدهر اروميده بدود كده بده مراكز مشاوره و درماني اين شهر مراجعه و تشدخيص ADHD دريافت كرده بودند. اين تشخيص توس يک روانپزشک و يک روانشناس باليني بر اساس معيارهدا DSM-IV-TR مجددداً تأييد گرديد. تمامي افراد نمونه )80 نفدر ( تشدخيصADHD دريافت كرده بودند. كودكدان مبدتلا بده صدر ، درخودمانددگي )Autism(، كدم تدوان ذهن ي، پرخاشدگر شدديد ، س ايکوز و اختلال هيجاني، به دليل احتمال اثرات مداخلهگدر ، از بررسدي كنار گذاشته شدند. همینين در بين نمونهها ،تعدداد دختدر مبتلا بده ADHD بدوده و تعدداد از والددين نيدز حاضدر بده همکار و شركت در پژوهش نبودند. از مقيداس درجده بندد كانرز نيز به عنوان ابزار برا تشخيص ADHD با مشدکلات ديگر كه با اين اختلال همدراه مدي شدوند ، اسدتفاده شدد . در
122
نهايت ،10 نفر به عنوان نمونه آمدار انتخداب و گدروه هدا از لحاظ سن كودك و هوش )20-8 سال( همتا شددند . ميدانگينسني گدروه آزمدايش 9 سدال و 1 مداه )انحدراف معيدار 1/2( و ميانگين سني گروه گواه 9 سال و يک ماه )انحراف معيار 1/2( بود. ميانگين هوشي هر دو گروه 201 بدست آمد. 22 نفدر بده طور تصادفي در گروه آزمايشي و 22 نفر در گروه گواه گمدارده شدند.
جهت بررسي مشکلات كودكان و جداساز اختلالات مشابه، از مقياس درجهبندد كدانرز )Conners( اسدتفاده شدد. ايدن مقياس در زمره پرسشنامهها معتبر مدورد اسدتفاده جهدت سنجش مشکلات رفتدار كودكدان قدرار داشدته و دارا فدرممعلم و والد است. در اين مطالعه از فرم معلم استفاده شد. فدرم بلند مقياس كانرز ويژه معلم كه دارا 19 گويده مدي باشدد در سه حيطده رفتدار كلاسدي ، شدركت در گدروه و نگدرش بده مراجع، قدرت را ميسنجد. مشدکلات توجده، اخدتلال سدلوك،س هلانگ ار – هيج اني، اض طراب- انفع ال، رفتاره ا ض د اجتماعي و رويا پرداز – مشکلات توجه، توسد ايدن مقيداسسنجيده ميشود. معلمان گويهها را بر اسداس يدک مقيداس 4 درجها از نو ليکرت نمرهگدذار مدي كنندد ، بده نحدو كده دامنه نمرهها از صفر )اصدلااصدلاً صدحي نيسدت ، يدا هرگدز و بده ندرت( تدا 1 )كداملاكداملاً صدحي اسدت ، يدا اغلدب اوقدات و تقريبداًتقريبدا هميشه( متغير است. كانرز، پايدايي بازآزمدايي فدرم معلدم ايدن مقياس را در طول يک ماه تدا يدک سدال ، از 01/0 تدا 91/0 و پايايي بين نمرهگدذار معلمدان را 00% گدزارش كدرده اسدت .
ضرايب آلفا كرونباخ در ايران برا اين مقياس، بين 22/0 تدا
92/0 گزارش شده است )14(.
ب را س نجش پ يش و پ س آزم ون نش انهه ا ADHD، مقي اس س نجش نش انهه ا اخ تلال ADHD ف رم وال دين (SNAP-IV) به كار رفت. ايدن پرسشدنامه توسد سوانسدون
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:09 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:09 +0330 on Wednesday January 10th 2018

(Swanson) با هدف ارزيابي نشانههدا ايدن اخدتلال تددوينشده و دارا 28 عبارت است كه بر اساس ملاكهدا -DSMIV تنظيم شدهاند. سد ؤالات ايدن مقيداس، دقيقداً منطبدق بدرنشانههايي است كه در DSM-IV برا ADHD ذكر شدده و مشتمل بر علايم نُهگانه بدي تدوجهي در عبدارت هدا 2 تدا 9 و علايم نُهگانه بيش فعالي و تکانشگر در عبارتها 20 تا 28 ميباشد. والد در يک مقياس 4 درجها از هرگز تا خيلي زيداد )صفر تا 1( كودك را ارزيابي ميكند )12(. پايايي اين مقيداسدر ايران توسد گرجدي بدا اسدتفاده از روش دو نيمده كدردن، سنجيده شد كه ضريب بدست آمده برابر 91/0 بود كه مقدار قابل قبول به شمار ميرود )12(. محققان معتقدند ابدزار اخيدر
122
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:09 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:09 +0330 on Wednesday January 10th 2018

جهت شناسايي افراد مبدتلا بدهADHD و بررسدي و پيگيدر اثرات درمان و مداخلات، مناسب است )10(.
روش PCIT در شکل اصلي خود نيازمند استفاده از اتاقها باز با آينهها يک طرفه و گوشيها بيسديم اسدت كده ازطريق آنها هدايت تعامل والد-كودك توسد درمدانگر صدورتپذيرد و بازخوردها مستمر به والدين در حين رفتار با كودك دريافت شود. اما به علت محددوديت هدا ابدزار و سداختار روش PCIT در ايران و در دسترس نبودن ابزار فوق، از طريدقارتبداد اينترنتدي بدا اريکدا پدرل )Erica Pearl( كده يکدي ازدرمانگران شناخته شده اين روش است، تغييراتدي در تعددادجلسات، شيوه اجرا و مکان آموزشي ايجاد شدد. جلسدات در20 جلسه طراحي و برا گروهي 22 نفره از مدادران كودكدانADHD اجرا شد. جلسات يک تدا 2 بد ه صدورت گروهدي )درگروهها 2 نفره( و جلسات 2 تا 20 به صورت جلسات انفراد با حضور مادر، كودك و دو نفر مشاور انجدام گرفدت. وفيفده يکي از مشاوران ثبت تعاملات مادر و كودك بود. برا هر گروه يک جلسه در هفته برگزار گرديد كه هر جلسه يدک سداعت ونيم طول ميكشيد. در آغاز هر جلسده، فعاليدت هدا جلسداتپيشين مرور شده و در صورت نيداز ، بده سدؤالهدا و مشدکلاتپاس داده ميشد. در پايان جلسات نيز تکاليفي بدرا اجدرا درخانه متناسب با محتوا آموزشها ارايه شده در هدر جلسدهارايه ميگرديد. فعاليتها اصلي هر يک از جلسات در جددول شماره 2 خلاصه شده است.
به منظور رعايت اصول اخلاقي، پس از اتمام مداخله گدروهآزمايش، برنامه اصلاح تعامل والد-كودك برا گروه گواه نيز اجرا گرديد. تجزيه و تحليل اطلاعات بدا اسدتفاده از ندرم افدزارآم ار SPSS و روشه ا آم ار توص يفي و آزم ون تحلي لكوواريانس انجام گرفت.

يافتهها
نتايج توصيفي مربود به پيش آزمون و پس آزمدون نشدانگاننقص توجهي و بيش فعالي- تکانشگر ، در جدول 1 ارايه شده است. همینين ،نتدا يج مربوطده بده تحليد ل كوواريد انس ارايد ه شدهاند )جدول 1(. يافتهها حاصل نشان ميدهند F بدسدتآم ده از گ روهه ا ب را متغي ر نق ص توج ه و ب يش فع الي- تکانشگر در سط 02/0P< معنيدار بوده و بنابراين ميتوان نتيجه گرفت بين ميانگين گروه آزمايش و گواه در هر دو گروه نشانه، تفاوت معنيدار وجود دارد. به عبارت ديگر، بکارگير آمددوزشPCIT موجددب بهبددود نشددانگان نقددص توجدده وبيشفعالي- تکانشگر شده است. بر اساس يافتهها به دست آمده ميتوان گفت بدين ميدانگين اصدلاح شدده گدروه هدا آزمايشي و كنترل بدرا متغيدر نقدص توجده و بديش فعدالي- تکانشگر با سط اطميندان 99/0 تفداوت معنديدار وجدوددارد. مجذور اتدا حداكي از آن اسدت كده 22 درصدد تغييدراتموجود در نمرات پدس آزمدون بديش فعدالي-تکانشدگر و 12 درصد تغييرات نمرات پس آزمون بيش فعدالي -تکانشدگر بدااستفاده از متغير كمکي پديش آزمدون بده واسدطه تغييدراتعضويت گروهي )گروه كنترل يا آزمايش( قابل تبيين است. در حقيقت، حضور در گروه آزمايشي و دريافت كاربند آزمايشي، موجب بهبود نشانگان در گروه اخير گرديده است.

بحث
نتايج تحقيق نشان دادند كه برنامه فوق بر بهبود و كداهشنشانگان بيش فعالي- تکانشگر كودكدان مبدتلا بدهADHD مؤثر است. اين يافتهها با تحقيقدات متعددد همسوسدت كدهنشان دادهاند اصلاح روشها تعاملي و ارتباطي مدادر -كدودك ميتواند موجب تغيير و بهبدود رفتارهدا كدودك گدردد )22، 28، 18، 19 و 10(. در همدد ين راسددددتا، نتدد ايج گدد الاگر
)Gallagher( كه از فراتحليل مطالعات انجدام يافتده دربداره اثربخشي PCIT به دست آمده نشان داد متداولترين پيامددهاو نت ايج رفت ار حاص ل از اي ن روش عبارتن د از: 2- ك اهش بسامد مشکلات رفتار كدودك در روابد بدا والددين و معلدم )94% مطالعات(؛ 1- افدزايش ميدزان احسداس رضدايتمند ازنقش والديني )21% مطالعات(؛ 1- مشداهده كداهش ميدزانبيتوجهي و بيشفعدالي كدودك در كدلاس توسد معلدم و درخانه توسد والددين )19% مطالعدات( ؛ 4- كداهش رفتارهدا منفي كدودك در مشداهدات كلينيکدي )14% مطالعدات( و 2- كاهش كيفي نشانهها برا كودكاني كه در راهنما تشخيصي و آمار اخدتلالات رواندي، در طبقده كودكدان بدا اخدتلالاترفتار ايذايي شناسايي شدهاند )14% مطالعات(. بهبود سدط معنادار آمار و باليني نشانهها در اين مطالعات، حاكي از اثر بخش ي PCIT در درم ان كودك ان ب ا معياره ا تشخيص ياختلالات رفتار ايذايي مانندCD ،ODD و ADHD ميباشد )12(. در تبيين اثربخشي آموزش اصلاح تعامل والد-كودك به مادران كودكان مبتلا بده ADHD بدر كداهش نشدانگان بديشفعالي فرزندان آنها، ميتوان به اهميت نحوه تعامد ل كودكدان مبتلا به ADHD با والدينشان، به ويژه مادران، اشداره نمدود.والدين كودكان مبتلا به ADHD، سطوح بالاتر از فشدارها رواني مربود به فرزندپرور را تجربه ميكنندد. در ايدن افدراد، تعارضات زناشويي افزايش يافته و سطوح افسردگي در مدادرانبالا ميرود. به همين سدبب ، ندوعي تعامدل بيمدار بدين والدد و كودك ايجاد مي شود، بده نحدو كده رفتدار ناكارآمدد فرزندد،
120

جدول 1. پروتکل درماني
فعاليت های انجام يافته جلسه
آشناساز مادران با اختلال نقص توجه-بيش فعالي – اول
جلب اعتماد مادر و كودك – توضي كليات برنامه برا مادران – ترسيم اهداف برنامه – سنجش و ثبت تعاملات مادر-كودك – دوم
آموزش درباره تقويت مببت و منفي، پاداش و تنبيه و اثرات هر يک – ارائه مبال و نمونه ها رفتار از موارد فوق – آموزش برقرار گفتگو و تعامل مببت بين والد-كودك – سوم
آموزش استفاده از كلمات مببت و خوشايند – آموزش بهره گير از تشويق و ستايش كلامي برا رفتارها مببت – آموزش كلامي ساز ارتباد و بيان احساسات مببت و منفي در مقابل رفتارها كودك – چهارم
آموزش شناسايي و توجه به رفتارها مطلوب كودك – آموزش كنترل و مديريت مببت كودك – اجرا يک باز دو نفره بين مادر-كودك با هدف بررسي تعامل – ششم
آموزش كلامي ساز فرايند باز – تشويق كلامي ساز مببت كودك در جريان تعامل – عدم انتقاد، سوال و پيشنهاد و اجازه دادن به استمرار جريان طبيعي باز – آموزش مهارت ها برقرار انضباد از طريق: – هفتم
طراحي باز ها نظام دار و نيازمند پيرو از دستور العمل خاص  استفاده از دستورات و توصيه ها روشن و بدون ابهام)محترمانه و قاطع(  بيان كارهايي كه لازم است انجام شود)دستورات مببت(  تشويق كودك و اجازه دادن به ادامه باز در صورت رعايت دستورات  استفاده از تقويت منفي در صورت عدم رعايت مقررات  طراحي باز جديد و اجرا آن توس مادر-كودك: – هشتم
محول كردن تدريجي مسئوليت رعايت دستورالعمل باز به كودك ارائه دستور در فواصل كوتاه)با هدف آموزش خودكنترلي به كودكان(  ارائه دستورات هر 2 دقيقه يکبار  افزايش فاصله دستور دهي  تشويق به حدس زدن مرحله بعد باز  حذف دستورات  استفاده مستمر از تقويت مببت و تقدير  تركيب باز درماني و مهارت ها برقرار انضباد از طريق: – نهم
شرو مجدد باز پيشين بدون ارائه دستور  ارائه كل مسئوليت رعايت مقررات و دستورالعمل باز به كودك  تشويق و ترغيب كلامي  تمرين مهارت ها آموزش داده شده – دهم
سنجش پاياني – 0-1814574Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:09 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:09 +0330 on Wednesday January 10th 2018

پنجم – آموزش كنترل خود به مادران از طريق:
ناديده گرفتن رفتارها منفي كودك
توجه روشن و مشخص به رفتارها مببت
تغيير واكنش ها و الگوها خصمانه و پرخاشگرانه)از طريق شناسايي موقعيت ها نامطلوب(
استفاده از سبک ها مقابله ا مناسب
واكنش نامناسدب مدادر را بده همدراه آورد ه و رفتدار مدادر نيدزموجب تشديد علايم، به ويژه تکانشگر و پرخاشگر خواهددشددد )11(. عددلاوه بددر ايددن، بددر اسدداس نظريدده پاترسددون )Patterson(، اص ل كلي د درب اره رش د رفتاره ا ض د اجتماعي و تکانشگرانه اين است كه رفتار اخير در محي

1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:09 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:09 +0330 on Wednesday January 10th 2018

خانه در طي سالها نوباوگي و پيش دبستاني آغاز مدي شدود .
به ويژه، كودكان ياد ميگيرند كده رفتدار انزجدار آنهدا باعد خاموش شدن رفتار انزجار والدين )دسدتورات( مديشدود. درطي زمان و با تکرار اين رفتارها، تعاملات اجبار بده كودكدانميآموزد تدا از رفتارهدا انزجدار بده عندوان شديوها بدرا كنترل موقعيتها ناخوشايند و آشفته، استفاده كنند. همگام با رشد كودك، فراواني و شدت اين تبادلات اجبدار بده رفتدارانزجار ميانجامد و به موقعيتها ديگر نيز تعميم مدي يابدد . اين نو تعاملات اجبار، در طول زمان ثابت مانده و در نهايت به طرد كودك از سدو والددين مديانجامدد. متغيدر زيربندا عمده اين فرآيند اجبدار ، بديمهدارتي والددين در برقدرار محدوديت و نظارت بر رفتار كدودك اسدت، كده در نهايدت بدهتشديد و تمديد علايم ميانجامدد )11(. از ايدن رو، بکدارگير PCIT با كاهش تنيدگي و اضطراب ناشي از مشکلات رفتدار كودك و افزايش مهارت والديني، به مادران كمک مدي كندد تداروشها تربيتي و شيوهها كنترلي مناسبتر اتخاذ كنندد
.)19(
نشانگان ADHD بده طدور معنديدار بدا تجدارب مدديريتآشفته خدانواده همدراه بدوده و مدي تواندد احتمدال تعداملاتاجبار والد-كودك را افزايش دهد )14(. محور و هدف اصدلي
128

جدول



قیمت: تومان

دسته بندی : پزشکی

دیدگاهتان را بنویسید