پژوهنده )مجله پژوهشي دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي(
تاریخ دریافت مقاله: 91/9/9911
سال هجدهم، شماره مرداد 3و ، پي در شهریور پي 133332، صفحات 111 تا 121 تاریخ پذیرش مقاله: 91/7/9911
رابطهی بين سيستمهای مغزی- رفتاری و جنس با اضطراب اجتماعي
مهدی حسنوند عموزاده*1، دکتر رسول روشن چسلي2

9. مربی آموزشی، گروه روانشناسی، دانشگاه پیام نور ،تهران
-10921209135

1. دانشیار روانشناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شاهد تهران چکيده
سابقه و هدف: تئوری حساسیت تقویت گری (Gray) سه سیستم عمتوم ی انگیزشت ی، رفمتار ی و هیجتان ی را مطتر متیستازد. ایت سیسم ها شامل سیسم بازداری رفماری (BIS)، سیسم فعالساز رفمار (BAS) و سیسم جنگ و گریز بوده که انعکاسی از جنبههای کارکردی ممفاوت سیسم عصبی میباشند. پژوهش حاضر به بررسی رابطه بت ی سیستم هتا ی مغتز ی- رفمتار ی و جتن بتا اضتطرا اجمماعی میپردازد.
مواد و روشها: در پژوهش حاضر، 192 دانشآموز دبیرسمانی 97-91 سال) 991 دخمتر، 991 پستر کته در ستال ت صتیلی 12-91 مشغول به ت صیل بودهاند با روش تصادفی چند مرحلهای برگزیده شدند. برای جمعآوری دادهها از سیاهه فوبیت ای اجممتاع ی (SPIN)، پرسشنامه شخصیمی گری- ویلسون و مقیاس سیسم فعالساز رفمار/ سیسم بتازدار ی رفمتار ی کتارور و وایتت (BAS/BIS) استمفادهگردید. دادهها با اسمفاده از روش رگرسیون گام به گام و آزمون آماری t برای دو گروه مسمقل مورد تجزیه و ت لیل قرار گرفمند.
یافتهها: اجمنا فعال، اجمنا فعل پذیر، جنگ و خاموشی از مؤلفههای پرسشتنامه شخصت یمی گتری – ویلستون بته همتراه جنستیتتوانسمند 1/11 درصد واریان اضطرا اجمماعی را تبیی کنند. همچنی ، کشاننده و جسمجوی سرگرمی از مؤلفههای مقیاس سیسم فعال ساز رفمار/ سیسم بازداری رفماری کارور و وایتت بته همتراه جنستیت توانستمند 9/11 درصتد از وار یت ان اضتطرا اجممتاعی را پیشبینی نمایند. همچنی نمایج نشان داد که میانگی نمرات اضطرا اجمماعی آزمودنیهای دخمتر بته طتور معنتیداری از میتانگی نمرات آزمودنیهای پسر بیشمر است.
نتيجهگيری: سیسم های مغزی- رفماری میتوانند سهمی در تبیی واریان اضتطرا اجممتاعی داشتمه باشتند. هتر چنتد جنستیتمیتواند مقداری از واریان اضطرا اجمماعی را تبیی نماید ولی پژوهشهای بیشمر در ای زمینه به تدقیق یافمهها کمک خواهد کرد.

1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:08 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:08 +0330 on Wednesday January 10th 2018

-18287235346

واژگان کليدی: فعال سازی رفماری، بازداری رفماری، جنگ- گریز، اضطرا اجمماعی لطفاًلطفا به ای مقاله به صورت زیر اسمناد نمایید:
Hassanvand Amouzadeh M, Roshan Chesly R. Association of brain-behavioral systems and gender with social anxiety.
Pejouhandeh 2013;:)3(81114-121.
5084481

مقدمه1
ه راس اجمم اعی (social phobia) ی ا اخ م ل اض طرا اجمماعی (social anxiety disorder) بتا شتیوع 9 تتا 99 درصد، جزو شایعتتر ی اختم ت روانپزشتک ی مت یباشتد )9 . ویژگی تشخیصی م وری ای اختم ل ، تترس بتارز و پایت دار از موقعیمهای اجمماعی است که در آن احممال ارزیابی برای فتردوجود دارد )1 . عوامل ژنمیکی، صفات شخصیمی و مؤلفههتای شناخمی- رفماری مخملفی در اخم ل اضطرا اجمماعی نقتش

*نویسنده مسؤول مکاتبات: مهدی حسننوند عمنوزاده گتروه روانشناستی،دانشگاه پیام نور ،تهران، صتند وق پستمی 9917-91911، تلفت : 21999331791؛ پست الکترونيك: [email protected]
بازی میکنند. چگونگی برآیند ای عوامل در پیشبینی بتروز وشدت ای اخم ل مورد توجته متی باشتد )9 . گتری (Gray) درنظریتتته حساستتتیت بتتته تقویتتتتReinforcement )(Sensitivity Theory به ارائته الگتویی در مغتز پستمانداران
م یپ ردازد ک ه در س ه س طت رفم اری، ش ناخمی و عص بی سیسم های هیجانی بنیادی را توصیف متی کنتد )9-3 . گتریبیان میدارد کته اضتطرا بته عنتوان یت ک مؤلفته ی مهت دراخم ت اضطرابی از جملته اضتطرا اجممتاعی بتا متدارهای مغزی ((brain circuits و سیسم های نوروترنسمیمری خاص (specific neurotransmitter systems) ارتباط دارد )7 . نظریهی حساسیت تقویت گری شامل سه سیستم هیجتان ی بنیادی به نتام هتای سیستم بتازدار ی رفمتار ی (behavioral
(behavioral سیسم فعالساز رفمار ،inhibition system)
activation system) و سیسم جنگ-گریتز(fight-flight system) میباشد که در سه بعد رفمتار ی، عصتب ی و شتناخم ی تعریف میگردند )3 و 9 . ای کیفیتهای شخصیمی اشاره بتهحساس یت سیس م ه ای نورول وژیکی پاس ه ای اف راد ب ه نشانههای م یطی دارد )1 و 7 . افراد دارای حساسیت بتا درسیسم فعالساز رفمار BAS، از نظتر رفمتار ی بته نشتانههتا ی پاداش واکنش نشان داده و ای امر باعت تجربته سرخوشت ی و عواطف مثبتت مت یشتود. طبتق نظتر گتری، صتفات انعکتاسدهندهی BAS، صفات مرتبط با تکانشوری )9 و 99 و صفات انعکاس دهنتده ی BIS، صتفات مترتبط بتا حتا ت اضتطرابی میباشد )92 . بنا بر مطالعات صورت گرفمه، فعال شتدنBIS ، باع بازداری حرکت هدفدار شده و تجربیت ات هیجتان ی منفت ی مثل ترس، اضطرا و ناراحمی را به وجود میآورد )1 . به نظر گتتتری، هتتتر دو سیستتتم BAS و BIS بخشتتتی از رفمتتتار نوروبیول وژیکی رفم ار و عاطف ه هس مند و پیام دهای ای دو سیسم، تفاوتهای فردی در رفمار، خلتق و عاطفته متیباشتد )99 . با اینکه گری نقش سیسم جنگ-گریز را در شخصت یت به طور آشکاری مشخص ننموده است و در مورد ای جنبته ازنظریهاش در گزارشهای خود توجه کمی داشمه، با ایت حتالفرض گری بر ای است که فعالیت ت سیستم جنتگ -گریتز درزمینهی هیجانهای منفی بسیار شدید چون پانیت ک ((panic، خش و عصبانیت میباشد )3 . گری قایت ل بتر ایت استت کتهحساسیت مفرط سیسم جنگ-گریز با روان نژندی همبسمگی دارد )7 . در ارتباط با سیسم جنگ-گریز اگرچته بستیاری از مطالعات، تظاهرات مخملتف م ؤلفته ی گریتز را بته طتور دق یت ق بررسی کترده انتد )مثتل کنتارهگیت ری رفمتار ی، دوری گزینت ی، اجمنتا ، رفماره ای ایمن ی بختش و ی ره ، پاس جن گ در نمونههای افراد مضطر اجمماعی نسبماً ک بررسی شده است .
برخی مطالعات با اشاره به سیسم هتای بتازداری رفمتاری و فعالساز رفمار، فرض را بر وجتود دو سیستم مغتزی-رفمتاریقراردادهاند )91 و 99 . بعضتی از م ققتان فترض را بتر مجتزابودن کارکرد ای سیسم ها )99 و بعضتی دیگتر فترض را بتر پایهی تعامل ای سیسم ها بنتا کترده انتد )91 . همچنتی در تبیی نقش ای سیسم ها در حا ت هیجانی مثبتت و منفتی،بعضی از الگوها )الگوهای تک بعتدی عتاطفی بتر نقتش یتکسیسم در یک نوع حالت هیجانی و بعضی دیگر )الگوهتای دوبعدی عاطفی بر نقش هر دو سیسم در ایجاد هتر دو حتا تهیجتتانی مثبتتت و منفتتی تأکیتتد دارنتتد )3 . بتتا مداقتته درپژوهشهای گذشمه مشخص میگردد که بررستی م ؤلفته هتا ی چسلی/991رفماری سیسم های مغزی- رفماری در ارتباط بتا اضتطرا بتهمفهوم عتام و کلتی آن ، بستیار متورد توجته بتوده و ت قیقتاتفراوانی در ای خصوص صورت گرفمه است )1، 9 و 7 . ای در حالی است که نقش مؤلفهی جنگ-گریز کممر مورد توجه قرار گرفمه است )7 . با عنایت به مؤلفههای رفمتار ی سیستم هتا ی مغزی- رفماری و رابطهی فعالیت سیسم بتازدار ی رفمتار ی بتااخم ل اضطرا اجممتاع ی )9 و 93 و عواطتف منفتی )91 و نظر به پیامدهایی که اخم ل اضطرا اجمماعی به همتراه دارد )1 ، به نظر میرسد تجربهی اضطرا اجممتاع ی مت یتوانتد بتهعنوان یک هیجان منفی با الگوها و مؤلفههای من صر به فردی از فعالیت سیستممهای مغتز ی- رفمتار ی در ارتبتاط باشتد . بترهمی اساس و با توجته بته زیرستاخمهای زیستمی شخصتیت، رابطهی سیسم های مغزی- رفماری با اضطرا اجمماعی مورد بررسی قرار میگیرد. همچنی با توجه به تفاوت زنان و مردان در همهگیرشناسی اضطرا اجممتاع ی )99 و الگتو ی ممفتاوترابطتتهی سیستتم بتتازداری رفمتتاری بتته عنتتوان مؤلفتتهای از سیسم های مغزی- رفماری با اضطرا اجمماعی در دو جتن )9 و 97 ، ای پژوهش با هدف تعیی رابطه جتن و فعالیتتسیسم های مغزی- با اضطرا اجمماعی انجام شده است.

مواد و روشها
ای پژوهش با هدف تعیی نقش فعالیت سیسم های مغزی- رفماری و جن با اضطرا اجمماعی انجام شتده استت کته درآن “اضطرا اجمماعی” به عنوان ممغیت ر مت و ممغ یرهتا ی “سیسم مغزی- رفمتاری ” و “جتن ” بت ه عنتوان ممغیر هتای پیشبی در نظر گرفمه شدهاند .
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:08 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:08 +0330 on Wednesday January 10th 2018

جامعهی آماری ای پتژوهش شتامل کلیت هی دانتش آمتوزاندخمر و پسر پایه دوم و سوم مقطع دبیرستمان شهرستمان درهشهر بودند که به روش نمونهگیت ری تصتادف ی چنتد مرحلتهای، تعداد 192 نفر) 991 دخمر و 991 پسر بتا م تدوده ی ستنیبی 91 تتا 97 ستال )ان تراف معیت ار، 29/9 انمختا شتدند.نمونهگیری بر اساس شیوهی تصتادف ی چنتد مرحلتهای انجتامگرفت. با توجه به پژوهشهای مترتبط بتا ممغیتر یتاد شتده از جمله کاشدان و همکاران )99 ، جان و همکاران )91 ، میک و تلچ )12 ، در پژوهش حاضر با احمسا نرخ ریزش از 132 نفر برای تکمیل پرسشنامهی شخصیمی گتری – ویلستون ، مقیت اس سیسم فعالساز رفمار/ سیسم بازداری رفماری کارور و وایت ت و سیاهه فوبیای اجمماعی دعوت شد. در آخر، با کنار گذاشتم پرسشنامههای مختدوش ، تعتداد 192 آزمتودنی وارد پتژوهششدند.
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:08 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:08 +0330 on Wednesday January 10th 2018

999
پژوهشهایی که رابطهی بی فعالیت ت سیستم هتا ی مغتز ی- رفماری و هیجانهای منفی را میسنجند، بترا ی اعمتال دقتتبیشمر، از دو یا چند مقیاس که به ل اظ ستاخمار ی ستازه هتا ی مشابهی را مورد سنجش قرار میدهند، اسمفاده نمودهاند )19-19 . در پژوهش حاضر از مؤلفههتا ی پرسشتنامه ی شخصت یمی گری- ویلسون (Wilson) به منظتور ارزیت ابی میت زان فعالیت ت سیسم های مغزی- رفمتار ی و از مقیت اس سیستم فعتالستاز رفمار/ سیسم بازداری رفمتار ی کتارور و وا یت ت جهتت ارزیتابیسیسم فعالساز رفمار و سیسم بازداری رفماری اسمفاده شده است:
9- سیاهه فوبیای اجمماعی (Social Phobia Inventory) یا SPIN ابزاری استت کته بترای نخستم ی بتار توستط کتانور و همکاران )13 بته منظتور ارزیت ابی اضتطرا اجممتاعی تهیت ه گردید. ای ابزار، یک مقیاس خود سنجی 97 مادهای است که دارای سه مقیاس فرعی تترس )9 متاده ، اجمنتا) 7 متاده وناراحمی فیزیولوژیک )3 ماده میباشد. هر متاده یت ا ستؤال بتر اساس مقیاس لیکرت پنج درجهای )به هیچ وجته 2، کت 9، تا اندازهای1، خیلت ی زیت اد9 و بت ینهایت ت3 درجته بنتد ی میشود. حستنوند عمتوزاده و همکتاران) 11 ، ضتر یب آلفتا ی پرسشنامه را در نیمهی اول آزمون برابتر 91/2، بترا ی نیمته ی دوم آزمتتون برابتتر 79/2، و همبستتمگی دو نیمتتهی آزمتتون را برابر93/2 و شاخص اسپیرم براون (Spearmen-Brown) را برابر 19/2 برآورد نمودهاند. روایی همزمتان پرسشتنامهSPIN بر اساس رابطهی آن با اضطرا فوبیک از نسخه تجدیتد نظترشدهی چک لیست نشانگان 12 سوالی (SCL-90-R) برابر بتا7/2 بدست آمد که بیانگر روایی مناسب آزمتون متیباشتد. در پژوهش حاضر، آلفای کرونباخ خرده مقیاسهای سیاهه فوبیای اجمماعی پ از اجرای نهایی روی تمامی نمونهها )192 نفتر 71/2- 91/2 بدست آمد که نشاندهنده همسانی درونی خو سیاهه مذکور میباشد.
1- پرسشنامه شخصت یمی گتری – ویلستون Gray-Wilson )(Personality Questionnaire یتاGWPQ مقیاست ی استتکه میزان فعالیت سیسم های مغزی- رفماری و مؤلفههتا ی آن را ارزیابی میکند. ای پرسشنامه نخسمی بار توسط ویلستون ، بارت (Barrett) و گری به نقل از آزاد فت و همکتاران )19 طراحی شده است. ای پرسشنامه شامل 912 متاده استت کتهبرای ارزیابی فعالیت هر یک از سیسم هتا ی بتازدار ی رفمتار ی، فعالساز رفمار و جنگ-گریتز، 32 متاده در نظتر گرفمته شتدهاست. از32 ماده مربوط به فعالیت سیسم بازداری رفماری، 12 ماده به مؤلفته ی اجمنتا فعتلپتذ یر و 12 متاده بته مؤلفتهی خاموش ی اخمص اص دارد. از 32 م ادهی مرب وط ب ه فعالی ت سیسم فعالساز رفمتار ، 12 متاده بته مؤلفتهی رویآورد و 12 ماده به مؤلفهی اجمنا فعال مربوط میشود. همچنتی از 32 مادهی مربوط به فعالیت سیستم جنتگ -گریتز، 12 متاده بتهمؤلفهی جنگ و 12 ماده به مؤلفهی گریز اخمصتاص دارد. آزادف و همکاران )17 در زمینهی اعمبار ای مقیت اس، ضترا یب آلفای کرونباخ 91/2 تا 79/2 را برای مؤلفههتا ی ایت مقیت اس گزارش کردهاند. ضمناضمناً، پاس های ایت پرسشتنامه بته صتورت”بلی”، “خیر” و “نمیدان ” میباشد. در پژوهش حاضر، آلفای کرونباخ برای مؤلفههای ای پرسشتنامه بتا نمونته) 192 نفتر 91/- 77/2 بدست آمده استت کته بیتانگر پایت ایی مناستب آنمیباشد.
9- مقیاس سیسم فعالساز رفمار/ سیسم بتازدار ی رفمتار ی
کت ارور و وایت ت (Carver & White’s Behavioral Activation System/Behavioral Inhibition System Scale): ای مقیاس شامل 13 آیم میباشد. مقیاس سیستم بازداری رفماری BIS شامل 7 آیم و مقیاس سیسم فعالساز رفم ار BAS شتامل 99 آی م م یباش د؛ پاس ب ه پتاداش
(reinforcement reward) 1 آیتتم ، کشتتاننده (drive) 3 آیم و برای جسمجوی سترگرمی (fun seeking) 3 آیتم درنظر گرفمه شده استت. 3 آیت م نیت ز شتامل ستؤا ت ان رافت ی م یباش د. ه ر آی م مقی اس BAS/BIS در ی ک مقی اس 3 درجهای از نوع لیکرت درجه بندی شتده استت کته نمتره ی 9 بیانگر “کتام ً مختالف ” و نمتره ی 3 بیت انگر “کتام ً متوافق ” میباشد که نمرات با تر نشاندهندهی حساست یتهتا ی بتا ترمیباشند. ضریب پایایی آزمون بازآزمون )بتا فاصتله دو هفمته مقی اس BIS براب ر 79/2 و ب رای مقی اس BAS براب ر 79/2 بدست آمده است. برای تعیی روایی مقیت اس BIS و BAS از روش روای ی همزم ان اس مفاده ش د. ب ر ای اس اس ض ریب همبس مگی مقی اس BIS، ب ا مقی اس نوروتیس پرسش نامه شخصتتیت آیرنتتگ )فتترم کوتتتاه (EPQR-S) برابتتر 97/2 )29/2>p و با مقیت اس صتفت اضتطرابی پرسشتنامه حالتت- صتتفت (STAI) برابتتر 39/2 )29/2>p بتتوده استتت )1 . در پژوهش حاضر آلفای کرونباخ با نمونه) 192 نفر برای مقیاس BIS برابتر 79/2 و بترا ی خترده مقیتاسهتا ی BAS، 19/2-
93/2 بدست آمد کته بیتانگر اعمبتار مناستب مقیتاس متذکور میباشد.
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:08 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:08 +0330 on Wednesday January 10th 2018

برای اجرای پژوهش ابمدا نظر مست ؤولی آمتوزش و پترورششهرسمان جلب گردیت د. آنگتاه شهرستمان دره شتهر از ل تاظجغرافیایی به دو حوزهی مرکتزی و پیرامتونی تقستی و از هترحتتوزه 3 دبیرستتمان )1 دبیرستتمان دخمرانتته و 1 دبیرستتمان پسرانه به صورت تصادفی انمخا شد. از هتر ستال ت صتیلی دوم و سوم 1 ک س به صورت تصادفی انمختا و در آختر بتهروش تصادفی ساده از هر ک س 91 نفر انمخا شدند.
معیارهای ورود به پژوهش عبارت بودند از اشمغال به ت صیل در پایه دوم و سوم دبیرسمان، تمایل بته شترکت در مطالعته وعدم وجود بیماری پزشکی جدی و م دودکننتده کته موجتبکاهش انگیزه در تکمیل پرسشنامههتا متیگردیتد . همچنتی ، معیارهای خروج از پژوهش شامل وجود اخم ت عضوی نظیر ضتتربه بتته ستتر، صتترع، تشتتنج و تومتتور مغتتزی بتتود. کلیتتهآزمودنیهایی که در ایت مطالعته شترکت کردنتد، در صتورتداش م س ابقه بیم اری روان ی ب ه ی ر از اخ م ل اض طرا اجمماعی از نمونه حذف شدند.
م حظات اخ قی پژوهش حاضر به شر ذیل بودند: 9 کلیه پاس دهندگان به صورت کمبی اط عاتی را در متورد پتژوهش دریافت کرده و در صورت تمایل در پژوهش شرکت کردند، 1 افراد آزادی کامل داشمند تا در صورت عدم تمایل در پتژوهششرکت نکنند، 9 به آزمودنیها اطمینتان داده شتد کته تمتاماط عات بر اساس اصل رازداری، م رمانته بت وده و بترای امتور پژوهشی مورد استمفاده قترار خواهنتد گرفتت، 3 بته منظتوررعایت حری خصوصی افراد نام و نام خانوادگی افراد ثبت نشد،
1 شرکت کنندگانی که تمایل به آگتاهی از نمتایج پتژوهش را

جدول 1. تحليل رگرسيون متغير اضطراب اجتماعي بر مؤلفههای سيستمهای مغزی- رفتاری )پرسشنامه شخصيتي گری- ویلسون( و متغير جنس

نسبت F ميانگين مجذورات درجه آزادی مجموع مجذورات منبع تغيير متغيرها گام
39/179* 1919/399 999/331 9
119
111 1919/399
19112/193
91971 رگرسیون باقیمانده کل اجمنا فعلپذیر 1
19/321* 9191/911 999/919 1
117
111 9391/799
11799/191
91971 رگرسیون باقیمانده کل اجمنا فعلپذیر جنگ 2
91/999* 1191/972 991/919 9
119
111 9791/299
11311/191
91971 رگرسیون باقیمانده کل اجمنا فعلپذیر جنگ
اجمنا فعال 3

92532290092

*

229
/
2
p<

1

جنگ

اجمنا
فعال

خاموشی

رگرسیون

باقیمانده

کل

912
/
7139

99
/
13192

91971

3

111

111

99
/
9992

929
/
992

*
999
/
99

5

اجمنا

فعل
پ
ذیر

جنگ

فعال

اجمنا

خاموشی

جن

رگرسیون

باقیمانده

کل

191
/
7172

929
/
13929

91971

1

113

111

9913
/
9193

911
/
921

*
979
/
99



قیمت: تومان

دسته بندی : پزشکی

دیدگاهتان را بنویسید