پژوهنده )مجله پژوهشي دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي(
تاریخ دریافت مقاله: 92/5/2929
سال هجدهم، شماره مرداد 3و ، پي در شهریور پي 333339، صفحات 303 تا 301 تاریخ پذیرش مقاله: 29/8/2929
رابطه تصویر بدني با درك زنان نخست زا و چند زا از شدت درد زایمان
نورالسادات كریمان*3، احمد ایزدی طامه9، جلال زرین قلم مقدم3

2. دانشجوی دکتری بهداشت باروری، کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی
9. استادیار، دانشگاه امام حسین )ع(
-10515207612

9. استادیار، گروه فیزیولوژی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی چکيده
سابقه و هدف: درک یک زن از درد زایمان، تحت تأثیر عوامل بسیاری از جمله فرهنگی، اجتماعی، روانی، محیطی و روانشناسی قرار دارد. با توجه به محدود بودن مطالعات در زمینهی درد زایمان در کشور، این مطالعه با هدف تعیین رابطهی تصویر بدنی با شدت درد زایمان درک شده در زنان نخستزا و چندزای مراجعه کننده به مراکز آموزشی درمانی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در سال 2921 انجام شد.
مواد و روشها: در این مطالعهی تحلیلی، 911 زن باردار با استفاده از روش نمونهگیری احتمالی انتخاب شدند. گردآوری دادهها از طریق پرسشنامه و درد زایمان با معیار آنالوگ بینایی (VAS) با انجام مصاحبه، سنجیده شد. دادهها با استفاده از روشهای آماری توصیفی، کای دو، رگرسیون خطی و لجستیک و با نرم افزار SPSS.18 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.
یافتهها: میانگین شدت درد در زنان نخستزا 55/992/8 و در زنان چندزا 88/921/8 بود. بین تصویر بدنی و ترس و اضطراب با شدت درد ارتباط معناداری وجود داشت.
نتيجهگيری: تصویر بدنی با شدت درد رابطه دارد. لذا ارایه دهندگان خدمات بارداری و زایمان میتوانند با شناسایی عوامل مرتبط با تصویر بدنی، در کنترل و کاهش شدت درد زایمان به مددجویان کمک نمایند.

-18135235458

واژگان كليدی: شدت درد زایمان، ترس و اضطراب، حمایت از مادر، تصویر بدنی لطفالطفاً به این مقاله به صورت زیر استناد نمایید:
Kariman N, Izadi Tame A, Zarrin Ghalam Moghaddam J. Association between body image and labor pain perception in
primiparous and multiparous women. Pejouhandeh 2013;:)3(81103-.801
1524862

مقدمه3
درد یک واکنش ثابت به یک محرک درد زا بوده که به دلیل حسا اس شا دن انتهاهای عصا بی خاي و یک پدیدهی چند عاملی عینی، به ص ورت احس اس پریش انی، رنذ یا عذاب بروز مییابد. مشا خ اسا ت که درک درد تحت تأثیر فاکتورهای روانای، تجرب ی ات قبلی، فیزیولوژیکی، فرهنگی، اجتم اعی و اقتصاااادی قرار دارد) 2 و 9(. طبق نظریهی انجمن بینالمللی مطالعات درد International Association for the Study )
(of Pain, IASP ، درد نوعی درک ناخوشاایند و ابراز هیجان به آسا یب واقعی و یا نسبی بوده که در حقیقت حاکی از تجربه اسات نه یک احسااس، به طوری که باید از طرف خود شخ گزارش شود) 9(.

*نویسننده مسؤول مکاتبات: نورالسادت كریمان؛ دانشاجو ی دکتری بهداشت باروری، گروه مامایی و بهداشات باروری، دانشکده پرستاری و مامایی ،دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی؛ پست الکترونيک: [email protected]
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:10 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:10 +0330 on Wednesday January 10th 2018

زایماان به عنوان یکی از مهمترین بحرانها در زندگی زنان، اسااترسهای روانی، هیجانی و فیزیکی در آن دخیل بوده و به شاکل واقعهای با ابعاد روانی، اجتماعی و احساسی عمیق برای همیش ه در نهن مادر باقی میماند. در واقع، وقایع ناخوش ایند زایماان می تواناد آثاار روانی نامطلوبی روی بیمار باقی بگذارد .تحقیقات نشان میدهند که مادران به دلیل استرس جسمی و روانی برای گذر از دورهی بعد از زایمان، کمترین آمادگی را در خود احساس میکنند، به طوری که تحمل مشکلات مربوط به سااالامتی در این دوره بسااایار ساااخت تر از هر زمان دیگری میباشد )8(.
درد زایماان ، یک تجربهی پیچیدهی فردی و چند بعدی، و یکی از شدیدترین دردهایی است که تاکنون توسط بشر تجربه
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:10 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:10 +0330 on Wednesday January 10th 2018

218
شاده اسات، به طوری که با درد ناشای از قطع انگشتان دست مقایس ه میش ود. مطالعات نش ان داده اس ت که درد ش دیدزایمان میتواند باعث آشافتگی مادر ش ده، سلامت روانی او را مختل سا اخته و در نتیجه، بر روابط او با همسا ر و فرزندانش تأثیر منفی بگذارد. علاوه بر این، درد زایمان ممکن است منجر به نگرانی، ترس، عدم اعتماا اد به نفس و اضطراب مادر نسبت به حاملگی بعدی گردد )2، 9، 8-5(.
بر اسااس مطالعات انجام شده، از مهمترین عوامل تأثیرگذار بر درد زایمان میتوان به اضاااطراب مادر، ترس از درد زایمان ،حس از دساات دادن کنترل جساامی – روانی در حین زایمان ،نگرانی در مورد خود و نوزاد ،انتظارات مادر در ارتباط با زایمان و درد آن، عدم آمادگی برای زایمان، نداشتن اعتماد و اطمینان به کارکنان بخش زایمان اش اره کرد )2(. با این حال، مطالعات در کشورهای مختلف نتایذ متفاوتی ارایه داده و هنوز اطلاعات کمی دربااره ی دلایل درد زایمان وجود دارد. همچنین، به نظر میرس د از نظر ش دت درد زایمان و عوامل مؤثر بر آن در بین زناان نخسااات زا و چندزا، تفاوتهایی وجود داشاااته باشاااد .تحقیقات نشاااان میدهند که درد زایمان در زنان نخساااتزا شدیدتر و طولانااایتر میباشد. در همین ارتباط مشخ شده اساات که حدود 51 درصااد زنان نخسااتزا و 81 درصااد زنان چنادزا ، از درد شااادید و یر قابل تحمل در حین زایمان رنذ میبرند و دردشااان حتی بعد از دریافت داروهای ضااد درد در مرحلهی لیبر نیز کاهش پیدا نمیکند) 29-21(.
از آنجایی که زایمان یک فرایند طبیعی است، در نتیجه درد جزیی از مراحال آن محساااوب میشاااود. احتمالااحتمالاً میزان درد زایمان، رابطهی مساااتقیمی با روحیهی زن باردار، آشااانایی، آگاهی و اعتماد به نفس او دارد. بنابراین، دور از منطق اسااات که با هدف فرار از درد، عوارض جراحی و بیهوش ی و آسیب به نوزاد را پذیرفت. این در حالی اسا ت که تقریباً 85 درصا د از زایماان هاا میتوانند به صاااورت کاملاً طبیعی و بدون مداخله انجام گرفته و تنها 21 تا 25 درصاااد از بارداریها، در معرض خطر قرار داشاااته و در نهایت ناگزیر به انجام عمل سااازارین میشوند. با پی بردن به معنی درد و شناخت عواملی که بر درد زایماان م ؤثرناد ، میتوان ماادران را در طول زایماان به منظور ساااازگار شااادن با زایمان و درد، همراهی نمود و پایهای برای ه دای ت درد زایم ان) اعم از م داخلات دارویی و یر دارویی گوناگون( فراهم آورد) 28(.
مطالعات متعددی، به بررسی پیامد دردهای مزمن که منجر به تغییرات تصااویر بدنی میشااود ،پرداختهاند )21-25(، ولی تاکنون مطالعهای مبنی بر ارتباط تصااویر بدنی با درک از درد ،انجام نشااده اساات. تجربیات ما نشااان داده اساات که احتمالاً تصاااویر نهنی زناان بر درک آنان از شااادت درد زا یمان مؤثر میباش د. لذا پژوهش گر بر آن ش د تا مطالعهای با هدف تعیین رابطهی تص ویر بدنی با ش دت درد زایمان درک ش ده در زنان نخسات زا و چندزای مراجعه کننده به مراکز آموزشی- درمانی وابساته به دانشاگاه علوم پزشاکی شهید بهشتی در سال 22-2921 به انجام رسااااند. امید اسااات با بهرهگیری از نتایذ این مطالعه بتوان سیاستها و برنامهریزیهای مراقبتی را به نحوی مطلوبتر، تدوین و گامی در جهت کاهش درد زایمان و کسب تجربهای مطلوب و رضایت بخش از زایمان توسط مادر برداشته و به یکی از مهمترین اهداف سایستم های مراقبتی- بهداشتی، یعنی ارتقای سااالامت به معنای رفاه کامل جسااامی، روانی و اجتماعی برای تمام مادران نایل شد.

مواد و روشها
در این مطالعهی تحلیلی، 911 زن باردار) 251 نفر نخستزا و 251 نفر چندزا( از بین مراجعه کنندگان به مراکز آموزشی- درمانی وابساته به دانشاگاه علوم پزشاکی شاه ید بهشتی )امام حسا ین )ع(، آیت ا… طالقانی، شا هدای تجریش و مهدیه( در س ال 22-2921 انتخاب ش دند. در این مطالعه، با اس تفاده از نرم افزار Power & Sample Size و با در نظر گرفتن خطای 15/1 و خطاا ی 9/1 و بر اسااااس نتیجاه ی مطالعهی پایلوت و احتمال ریزش نمونه، تعداد نمونه تعیین و به ص ورت احتمالی چند مرحلهای انجام شاد. ابتدا ، متناسب با تعداد زنان باردار مراجعه کننده به هر بیمارساااتان، ساااهمیهای تعیین و سپس در هر بیمارستان به صورت تصادفی، تعدادی از روزهای هفته انتخاب و نمونهها در بیمارساتان ها بر اسااس خصوص یات واحدهای پژوهش مبتنی بر هدف انتخاب و مورد بررسا ی قرار گرفتند.
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:10 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:10 +0330 on Wednesday January 10th 2018

به منظور گردآوری دادهها، پژوهشاگران پس از کسب اجازه،نموناه گیری را در بخشهاای بعد از زا یمان انجام دادند. پس از جلب رضاایت آگاهانه و برقرار ی ارتباط مناسب با مادران واجد خصاوص یات پژوهش )سن 85-25 سال، سن حاملگی 89-91 هفتاه ، حااملگی تک قلو، باردار ی و زایمان طبیعی، نداشاااتن زایمان سار یع یا طولانی، عدم مصارف داروهای ضد درد قبل و در حین زایمان، عدم مصاارف داروهای القا کنندهی درد قبل و در حین زایمان، عدم خونریزی شاادید در لیبر و زایمان، زنده،ساااالم و طبیعی بودن جنین و نوزاد(، مصااااحبه با آنان انجام گرفت. نمونهگیری در طی 98 ساعت اول بستری مادر در اتاق پسات پارتوم صاورت گرفت . مصاحبه زمانی انجام شد که حال عمومی مادر خوب و قادر به پاسخگویی به سؤالات بود .
ابزار گردآوری دادهها در این مطالعه شاااامل چک لیسااات، پرساشنامه و خط کش اندازهگیری شدت درد بود. پرسشنامهی (Multidimensional Body-Self Relations MBSRQ
Questionnaire) در 8 بخش، شاااامال عوامل دموگراف یک و مااما یی، عوامل روانی، حمایت از مادر در لیبر و زایمان و روابط چند بعدی خود- بدن تهیه گردید. این پرسشنامه، قبلاقبلاً توسط کمالیفرد و همکاران )28( و هوشمندی و همکاران )22( مورد اسااتفاده قرار گرفته اساات. درد زایمان با معیار آنالوگ بینانی (Visual Analogue Scale) VAS و با مص احبه، س نجیده شد.
پرساشنامه ی دموگرافیک و مامایی مشتمل بر 81 سؤال) 8 س ؤال دموگرافیک و 99 س ؤال مامایی( از قبیل س ن، س ط تحصااایلات، شاااغل، محل تولد، قومیت، تعداد زایمان، سااان حاملگی، وزن نوزاد، نوع تجربه از حاملگی، معاینات مهبلی، نوع پارگی کیساه آب، زمان پارگی کیسه آب تا زایمان و… بود که از طریق مصااحبه تکمیل شاد. پرساشانامهی روانی، دارای دو بخش ترس و اض طراب از زایمان و مش تمل بر 25 س ؤال پنذ گزینهای بود که نمرات در ساه سط کمتر از 95 )بیانگر ترس و اضااطراب شااد ید(، بین 95 تا 55 )بیانگر ترس و اضااطراب متوساااط( و بیشاااتر از 55 )بی انگر ترس و اضاااطراب کم( دساته بندی شادند. پر ساشنامه ی مربوط به سؤالات حمایت از ماادر در طی لیبر و زایمان ، شاااامل 28 ساااؤال 8 گزینهای و منطبق بر مقی اس امتی ازدهی لیکرت) از 2 ت ا 8( بود. هر شرکتکننده، امتیازی بین 19-28 دریافت نمود. نمرهی کمتر از 85 باه منزله ی دریافت حمایت ناکافی، و نمرهی بیشاااتر از 85، باه عنوان دریا افت حمایت کافی از جانب ماما یا پرساااتار محس وب گردید. جهت اعتبار پرس ش نامهی ترس و اض طراب زایمان و حمایت مادر در لیبر و زایمان، از روش اعتبار محتوی اساااتفااده گردیاد ، بدین معنی که با مطالعهی منابع و مقالات موجود و ابزار مورد اساتفاده در مطالعه ی کمالیفرد و همکاران )28(، هوشمندی و همکاران)22(، پرسشنامهها تنظیم و سپس به تأیید 21 نفر از اساات ید محترم اعضای هیأت علمی دانشگاه علوم پزشاک ی شا هید بهشات ی رسید و در نهایت اصلاحات لازم انجاام گرفات. پرساااشاااناامه ی روابط چند بعدی خود-بدن (MBSRQ) جهت تعیین تص ویر بدنی، نخساتین بار توس ط کش و همکاران در سااال 2285 و 2281 برای ارزیابی تصااویر بدنی طراحی ش د )91(. پرس شهای آزمون، ش ش بعد روابط بدن- خود شااامل ارزشا یابی قیافه (AE: Aappearance
شماره 9، پیدرپی 29، مرداد و شهریور 2929 نورالسادات کریمان و همکاران/215
Evaluation)، جه تگیری قی اف ه (AO: Aappearance Orientation)، ارزشااایا ابی تناساااب اندام (FE: Fitness
Evaluation)، جهات گیری تنااساااب اندام (FO: Fitness Orientation)، وزن نهنی (subject weight) و رضااایت از اجزای بدن (BAS: Body Areas Satisfaction) را بر اساس مقی اس درج هبن دی لیکرت از نمرهی 2 )ب ه معن ای ک املاً مخالف( تا نمرهی 5 )به معنای کاملاً موافق( میساانجد )92(. مش خص ههای روانس نجی این پرس ش نامه، در پژوهشهای خاارج ی مورد تا أییا د قرار گرفته اسااات. همچنین، راحتی و همکاران در ساال 2919، اعتبار و روایی این پرس شنامه را در نمونههای ایرانی تعیین نموده است) 99(.
شادت درد با استفاده از مقیاس آنالوگ بینایی که از صفر تا 21 نمرهبندی شاده است ، تعیین گردید. لازم به نکر است که در این مطاالعاه، درد زایماان باا مقیااس دیداری درد در طیمرحلاه چهاارم زایماان، بعاد از ارائاه آموزشهای لازم به مادر جهات تمایز درد زایمان با درد پرینه )درد همر اه با اپیزیاتومی و پارگی( و نکر این مورد که منظور از درد، شا دت درد تجربه ش ده توس ط مادر در طی مرحله اول و دوم زایمان بوده، مورد سنجش قرار گرفت. خطکش درد ابزار استاندارد میباشد و نیاز به تعیین روایی ندارد) 99(.
جهت برآورد پایایی پرس ش نامه، از روش آزمون مجدد برای سااؤالات اسااتفاده شااد. به این ترتیب که با 91 نفر که دارای خصاوصایات افراد مورد پژوهش بودند، مصاحبه به عمل آمد وبرگهی پرسااشاانامه تکمیل گردید. دو ساااعت بعد ،مجدداًمجددا از همان 91 نفر مصاحبه به عمل آمد و پرسشنامه تکمیل گردید. همچنین، پایایی نمونهی فارساای پرسااشاانامه ی MBSRQ، ضاارایب همبسااتگی زیرمقیاسها، در دو نوبت به فاصاالهی دو هفته در 51 نفر بررسی و 18/1FE1/12 ،AO1/15 ،AE، 52/1SW1/88 ،FO و 82/1BAS بدست آمد )98(. دادههای بدسات آمده در این مطالعه، به وسیلهی روشهای آماری توصیفی، آزمون تفاوت میانگین )برای گروههای مستقل و متغیر کمی( و آزمون رابطهی مجذور کای )جهت مقایسااهی متغیرهای کیفی(، مدل رگرساایون لجسااتیک )جهت بررساایعوامل مرتبط با درک شاادت درد زایمان( و با اسااتفاده از نرمافزار آماری SPSS.18، مورد بررساای و تجزیه و تحلیل آماری قرار گرفات. در این مطاالعاه مقادار 15/1p< از لحاظ آماری معنیدار تلقی گردید.

یافتهها
میانگین ساانی در زنان نخساات زا 51/881/99 و در زنان چندزا 88/555/98 سااال بود. لازم به نکر اساات که تفاوت
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:10 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:10 +0330 on Wednesday January 10th 2018

215
ساانی در دو گروه به لحاظ آماری معنادار بود )112/1p<(. در هر دو گروه، بیشاااتر زنان خانهدار بوده) 99/25 درصاااد زنان نخسات زا و 55/28 درصاد زنان چند زا.( تحصایلات متوسطه ودیپلم در زنان نخس تزا 59 درص د )18 نفر( و در زنان چندزا 98/92 درصد )52 نفر( بیشترین فراوانی را داشت. بیشتر زنان نخسات زا 55/88 درص د) 51 نفر( و چندزا 51/58 )88 نفر( از نظر قومی ت، ف ارس بودن د .بین دو گروه، از نظر متغیره ای تحصیلات و وضعیت اشتغال و قومیت، تفاوت معنیداری دیده نشد.
میاانگین شااادت درد زایماان کاه در مرحله بعد از زایمانگزارش ش د، در گروه نخس تزا 55/992/8 و در گروه چندزا 88/921/8 بدس ت آمد که از نظر آماری، اختلاف معنیداری بین دو گروه مشاااهده نشااد. 9/12 درصااد )222 نفر( از زنان نخسااات زا و 1/51 درصاااد) 15 نفر( از زناان چندزا ، حمایت دریافت شده از ماما، پرستار و پزشک را در زمان لیبر و زایمان، ناکافی گزارش کردند) 112/1p<(. س ط ترس و اض طراب در زنان نخسااتزا بیشااتر از زنان چندزا بود )112/1>p( )جدول 2(. بیشتر نمونهها در هر دو گاااروه، تصویر بدنی منفی از خود داشاااتند و اختلاف دو گروه از این نظر، معنیدار نبود )جدول 9(.

جدول 3. توزیع فراواني زنان مراجعه كننده به مراكز وابسته به دانشگاه
علوم پزشکي شهيد بهشتي بر حسب گروههای مورد بررسي و سطح ترس و اضطراب از زایمان.
سطح ترس و اضطراب از زایمان
56388-212783گروهها

(
95
>
)

(
55

95
)

(
55
<
)

گروهها

(

95



قیمت: تومان

دسته بندی : پزشکی

دیدگاهتان را بنویسید