پژوهنده (مجله پژوهشي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي)
تاريخ دريافت مقاله: 8/8/1391
سال هفدهم، شماره 6بهمن ، و پي در اسفند پي 139190، صفحات 286 تا 290 تاريخ پذيرش مقاله: 21/12/1391
تأثير رفلكسولوژي پا بر شاخصهاي فيزيولوژيك در بيماران مبتلا به كمردرد مزمن
مهشيد ناظمزاده1، مهدي رضواني امين1، عاليه جلال الديني*1، دكتر علي نويديان2، نازنين يوسفيان1، مهناز قلجه1، زهرا پورنامدار1

كارشناس ارشد پرستاري، مربي، عضو هيأت علمي، دانشكده پرستاري و مامايي، دانشگاه علوم پزشكي زاهدان، ايران
-10921208486

استاديار، دكتراي تخصصي مشاوره خانواده، دانشكده پرستاري و مامايي، دانشگاه علوم پزشكي زاهدان، ايران چكيده
سابقه و هدف: كمردرد يكي از مشكلات رايج در جوامع امروزي است كه اثرات منفي بر جنبه هاي مختلف زندگي بـه جـا مـي گـذارد.
يكي از روشهاي مؤثر جهت كاهش عوارض كمردرد، رفلكسولوژي پا است. رفلكسولوژي پا سبب كاهش ميزان تنفس، نبض و فشار خون مي شود. اين پژوهش با هدف تعيين تأثير رفلكسولوژي پا بر شاخصهاي فيزيولوژيك در بيماران مبتلا به كمردرد انجام شد.
مواد و روشها: در اين كارآزمايي باليني 150 مرد مبتلا به كمردرد مراجعه كننده به بخش فيزيوتراپي بيمارسـتان بقيـه اﷲ تهـران بـراساس نمونه گيري مبتني بر هدف وارد مطالعه شده و سپس به صورت تصادفي در سه گروه مداخلـه (انجـام رفلكسـولوژي پـا در نقطـهواقعي به مدت سه جلسه يك هفته در ميان)، شاهد، و درمان نما (انجام ماساژ با فشار كم در همه نقاط به مدت سه جلسه يك هفتـه درميان) قرار گرفتند. براي اندازه گيري شاخصهاي فيزيولوژيك از دستگاه فشار سنج و گوشي پزشكي استفاده شد كه پايايي و اعتبـار آنهـاتأييد گرديد. جهت تحليل داده ها از SPSS 18 و آزمونهاي كروسكال واليس و كاي دو استفاده شد.
يافته ها: ميانگين تنفس، نبض و فشار خون قبل از مداخله در سه گروه تفاوت معني داري نداشت. اما ميانگين تنفس و فشـار خـون درهر سه گروه پس از مداخله كاهش يافت( 05/0<p).
نتيجه گيري: طبق نتايج اين پژوهش، رفلكسولوژي پا در كاهش شاخصهاي فيزيولوژيك بيماران مبتلا به كمردرد مـ ؤثر اسـت. لـذا بـهپرستاران براي استفاده از آن در اين بيماران پيشنهاد مي شود.

-18286235251

واژگان كليدي: كمردرد مزمن، رفلكسولوژي پا، فشار خون، تنفس، ضربان قلب، سرعت تنفس لطفاً به اين مقاله به صورت زير استناد نماييد:
510311508

Nazem Zadeh M, Rezvani M, Jalalodini A, Navidian A, Yosefian N, Ghalje M, Pournamdar Z.The effect of reflexology massage on physiological parameters in patients with chronic low back pain. Pejouhandeh 2013;17(6)286-90.

0مقدمهF1
كمردرد يكي از مشكلات بهداشت عمومي است. شيوع كمردرد در جمعيت 15% الي 30% و در طول يك مـاه 19% الـي 43% و در طول زندگي 60% الي 70% مـي باشـد (1). عـلاوه بـر عوامـلفيزيكي، عوامل رواني-اجتماعي نيز مي توانند در شـروع كمـردردمؤثر باشند. همچنين عوامل شغلي، حمايـت اجتمـاعي از طـرفهمكاران و رضايت شغلي از عوامل مؤثر بـر كمـردرد مـي باشـند (2). در سال 1996 كمردرد در بين 100000 زن شـاغل منجـربه 500000 روز مرخصي استعلاجي شده بود (1).
هر نوع دردي منجر به افزايش ترشح هورمون هاي اسـترس زا و تحريك غده فوق كليه و تحريك سيستم عصـبي سـمپاتيك

*نويسنده مسؤول مكاتبات: عاليه جـلال الـد يني؛ زاهـدان، ميـدان مشـاهير،دانشـــكده پرســـتاري و مامـــايي دانشـــگاه علـــوم پزشـــك ي زاهـــدان؛ تلفـــن:
a_ [email protected] :؛ پست الكترونيك+98-541- 2419404

مي گردد كه سبب افزايش فشار خون، نـامنظم شـدن تـنفس،تنگي نفس، افزايش تعداد تنفس و افزايش تعداد ضـربان قلـبمي شود( 3). درجه حرارت، نبض، فشار خون، اشـباع اكسـيژنخون شرياني و تنفس متـداول تـرين شاخصـهايي هسـتند كـهتوسط كاركنان مراقبت بهداشتي اندازه گيري شـده و عملكـردطبيعي سيستم گردش خـون، تـنفس، عصـبي و انـدوكرين رانشان مي دهند. تغيير در اين شاخصها، دال بـر پاسـخ بـدن بـهتنش رواني و جسمي يا تغيير در عملكرد فيزيولوژيك مي باشد (4). در پژوهش بروهل و همكاران( 2010) ارتباط معني داري بين افزايش فشار خون و نبض با كمردرد وجود داشت( 5).
بــا توجــه بــه عــوارض ناشــي از درد و كمــردرد، درمــان وپيشگيري از بروز عوارض ناشي از كمـردرد از اهميـت ويـژه اي برخوردار مي باشد. امروزه استفاده از روشهاي غيردارويي جهت تسكين درد در حال پيشرفت مـي باشـد . يكـي از ايـن روشـها،روشـهاي فيزيك ي از جمل ه ماس اژ، دي امتري، اولت را س وند وتحريك الكتريكي عصب از راه پوست است( 6 و 7). آثار ماسـاژ از طريق تأثيرگذاري بر سيستم هاي عصبي مركزي و محيطـي،سيستم عصبي خودكار و سيستم عصبي- غددي اتفاق مي افتد (8 و 9).
بعضي از هورمون هايي كه تحت تأثير ماساژ قرار مـي گيرنـدشامل دوپامين، سروتونين، اپي نفرين (آدرنالين)، نوراپي نفرين (نورآدرن الين)، اكس ي توس ين و ك ورتيزول م ي باش ند (8).
تحريكات مكانيكي در طي ماساژ از طريق تـأثير بـر سيسـتم عصبي مركزي و بلوك راههـ اي عصـبي بـالا رونـده بـه مغـز (فيبرهاي C و A) به عنوان يك روش تسكيني عمل مي نمايد و باعث ترشـح مـواد ضـد درد مركـزي شـامل بتاآنـدورفين وآنكفالين از مغز مياني مي گردد. سپس بـا ورود ايـن مـواد بـه شـاخ خلفـي نخـاع ، از ترشـح و آزاد سـازي مـواد p (انتقـالدهنده هاي عصبي) و هورمون هاي استرس زا جلوگيري شده و باعث مهار حس درد مي گـردد( 10). از آنجـا كـه 15 دقيقـهطول مي كشد تا ماساژ روي درد تأثير بگذارد، لذا 15 دقيقـهطول مي كشد تا سطح انكفالين ها و آندروفين ها افزايش يابـد (7). ماساژ همچنين سبب كاهش فشار خـون سيسـتوليك ودياستوليك و كاهش تعداد تنفس و ضـربان قلـب مـي گـردد (11).
رفلكسولوژي پا (Foot Reflexology) يكـي از انـواع ماسـاژ و شاخه هاي حيرت انگيز طب مكمـل اسـت كـه در تسـكين دردم ؤثر اس ت (7). مطالع ات كم ي در خص وص بررس ي ت أثير رفلكسولوژي پا روي شاخصهاي فيزيولوژيـك (علائـم حيـاتي)انجام شده است. در مطالعه لواساني( 1382) رفلكسـولوژي پـاسبب كاهش معني دار و متوسط فشار خون و تعداد نـبض شـد(12). در ص ورتي ك ه در مطالع ه اجين دو ( 2007) اخ تلاف آماري معني داري در ميزان فشار خون پس از رفلكسولوژي پـايافت نشد( 13).
بر اساس اين يافته ها پيشنهاد شده است كه رفلكسولوژي پـادر جهت كاهش تغيير در شاخصهاي فيزيولوژيـك در بيمـارانمبتلا به كمردرد مزمن انجام شود. با توجه به بالا بودن ميـزانبستري بيماران مبتلا به كمردرد در بيمارستان، عوارض ناشـياز كمردرد و مزاياي رفلكسولوژي پا در كاهش عوارض ناشي از كمردرد، تأثير رفلكسولوژي پا بر شاخصهاي فيزيولوژيك ناشي از كم ردرد و نت ايج پژوهش هاي گذش ته در اي ن رابط ه، اي ن مطالعه با هدف تعيين تـأثير رفلكسـولوژي پـا بـر شاخصـهايفيزيولوژيك (فشار متوسط شرياني، تعـداد تـنفس و نـبض) دربيماران مبتلا به كمردرد مزمن انجام شد.
شماره 6، پي در پي 90، بهمن و اسفند 1391 مهشيد ناظم زاده و همكاران/
مواد و روشها
اين مطالعه يك كارآزمايي باليني تصادفي شاهددار بود كه بر روي 150 بيمار مبتلا به كمـردرد مـزمن مراجعـه كننـده بـهبخش فيزيوتراپي بيمارسـتان بقيـه اﷲ تهـران در سـال 1389 انجام شد. نمونه هاي پژوهش در سه گـروه مداخلـه( 50 نفـر)،شاهد( 50 نفر) و درمان نما( 50 نفر) قرار گرفتنـد. نمونـه هـايمورد مطالعه، بيماران مرد و فارسي زبان بودند كـه مشخصـاتزير را داشتند: سواد خواندن و نوشتن داشتند، سن 19 تـا 49 سال داشتند، از سلامت عضوي در پاهـا بـه خصـوص كـف پـا برخوردار بودند، به كمـردرد بيشـتر از سـه مـاه مبـتلا بودنـد،هوش ياري كام ل داش تند، اعتي اد ب ه مص رف م واد مخ در،آرام بخــش، دارو، الكــل و …. نداشــتند و ســابقه اســتفاده ازرفلكسولوژي پا نداشتند. در صورت عدم رضايت بيمار به ادامـهمشاركت در مطالعه، مـرگ، عـدم رضـايت پزشـك معـالج و ازدس ت دادن هوش ياري، جراح ي، ت رك و زخ م پ ا و داش تن پيس ميكر، نمونه ها از مطالعه خارج مي شدند.
ابزار مورد استفاده شامل پرسشنامه مشخصات دموگرافيك با
14 سؤال (سن، وضعيت تأهل، شغل، ابتلا به اختلالات حسـيو حركتي، اعتياد، راديوتراپي و…) و دستگاه فشار سـنج بـود. ازدستگاه فشارسنج عقربه اي استاندارد بـا مـاركALKP ، مـدلCE0123 ساخت كشور ژاپن و گوشي پزشـكي سـاخت كشـورژاپن استفاده شد. جهت بررسي تعـداد تـنفس و تعـداد نـبضراديال، از ساعت ثانيه شمار با مارك اورينت ساخت كشور ژاپن اس تفاده ش د. جه ت بررس ي پاي ايي اب زار فيزيولوژيــك، ازكاليبراس يون وس ايل اس تفاده گردي د. در ط ول پ ژوهش، ازدستگاه واحد اسـتفاده گرديـد. همچنـين وضـعيت مشـابه درهنگ ام كنت رل در تم ام نمون ه ه اي پ ژوهش اعم ال گردي د .كاليبراسيون دسـتگاه فشارسـنج عقربـه اي و گوشـ ي پزشـك ي، توسط مهندس تجهيـ زات پزشـك ي تأييـ د شـد. جهـت تعيـينپايايي تعداد تنفس و نبض راديـ ال و فشـار خـون، از مشـاهدههمزمان استفاده شد. ضريب همبستگي پيرسون جهت پايـايينبض 97/0، براي تنفس 96/0 و متوسط فشار خـون 99/0 بـهدست آمد.
پس از كسب موافقـت نامـه كتبـي از واحـدهاي پـژوهش واطمينان به محرمانه بودن اطلاعات، بيماران به صورت تصادفي در سه گروه (آزمون، درمان نمـا و شـاهد) قـرار گرفتنـد. ابتـداپرسشنامه مربـوط بـه مشخصـات دموگرافيـك تكميـل شـد و سپس شاخصهاي فيزيولوژيك هـر يـك از واحـدهاي پـژوهشاندازه گيري شد.
در گروه آزمون، بيمار در وضعيت كاملاً راحتي قـرار گرفـت وپاهاي بيمار به مدت 30 دقيقه در نقاط مربوط بـه شاخصـ هاي فيزيولوژيك (شكل 1) ماساژ داده شد. مدت زمـان هـر جلسـهماساژ بازتابي 30 دقيقه بود. در هـر جلسـه 10 دقيقـه اول بـهتكنيك هاي آرام سازي اختصـاص يافـت . 15 دقيقـه بعـدي بـهماساژ بازتابي نقاطي از كف پـا كـه مربـوط بـه درد كمـر بـود، اختصاص يافت. همچنين ماساژ نقاط كمك كننده در ايـن 15 دقيقه انجام شد .5 دقيقه آخر در انتهاي هر جلسه همه نقـاطكف پا ماساژ داده مي شد.

شكل 1: نقاط مربوط به ماساژ شاخصهاي فيزيولوژيك

در گروه درمان نما، به مدت 30 دقيقـه تمـام نقـاط رفلكسـيكف پا به جز نقاط مربوط به كمردرد با فشاري كمتر از آن چه در گروه آزمون وارد شده بود، ماساژ داده شد. در گـروه شـاهدهيچ مداخلهايي صورت نگرفت و فقط شاخصهاي فيزيولوژيـكبررسي شد.
288/ دوماهنامه پژوهنده تأثير رفلكسولوژي پا بر شاخصهاي فيزيولوژيك در بيماران ….
بيماران در هر سه گروه، هفته اي يك بار و تا سه هفته مـوردمطالعه قرار گرفتند و شاخصـهاي فيزيولوژيـك قبـل و پـس ازشروع جلسه اول (هفته اول)، قبل و پايان جلسه سـوم (هفتـهسوم) و سه هفته پس از پايان جلسه سوم (هفته ششم) توسط پژوهشگر بررسي شد. تجزيـه و تحليـل داده هـا بـا اسـتفاده ازنرم افزار 18SPSS و آزمونهاي كروسكال واليس و ويلكاكسـونانجام شد.

يافته ها
ميـــانگين ســـني واحـــدهاي پـــژوهش در گـــروه آزمـــون39/13±8/45، در گـ روه شـ اهد 13/12±38/45 و در گــروه درمان نما 87/12±98/45 سال بود. اكثريت واحـدهاي پـژوهشدر سه گروه( 84% افراد گروه آزمـون، 78% گـروه شـاهد و 86% گروه درمـان نمـا) مت أهـل بودنـد. تفـاوت معنـي داري بـه لحـاظمشخصات دموگرافيك بين واحدهاي مورد پژوهش در سه گـروهوجود نداشت (جدول 1).
اختلاف ميانگين فشار متوسط شرياني در مراحل سه گانه قبـلاز هر مداخله در سه گروه معني دار نبود. ولي اخـتلاف ميـانگينفشار متوسط شرياني در تمام مراحل پس از هر مداخله معني دار بود (در تمام مـوارد 001/0< P ، جـدول 2). اخـتلاف ميـانگينتغييرات نبض در مراحـل سـه گانـه قبـل و بعـد در سـه گـروهمعني دار نبود (جدول 3).

جدول شماره 1. مشخصات دموگرافيك واحدهاي مورد پژوهش*

مشخصات دموگرافيك گروه آزمون گروه شاهد گروه درمان نما

درصد تعداد درصد تعداد درصد تعداد 14 7 22 11 16 8 مجرد وضعيت تأهل
86 43 78 39 84 42 متأهل 60 30 64 32 68 34 شاغل وضعيت شغلي
40 20 36 18 32 16 غير شاغل 62 31 50 25 56 28 ديپلم به پايين تحصيلات
38 19 50 25 44 22 ديپلم به بالا *اختلاف گروهها معني دار نيست.

جدول 2. مقايسه ميانگين فشار خون شرياني در جلسات اول، دوم و سوم قبل و پس از مداخله در سه گروه
گروه درمان نما (MD±SD) گروه شاهد (MD±SD) گروه آزمون (MD±SD) فشار خون شرياني
9/47 ±1/06 9/54 ±1/15 9/64 ±1/19 جلسه اول (قبل از مداخله)
9/39 ±1/02 9/46±1/04 8/59±0/9 جلسه اول (پس از مداخله*)
9/27 ±1/01 9/49 ±1/20 9/48 ±0/99 جلسه دوم (قبل از مداخله)
9/22 ±1/02 9/46 ±16/16 8/47 ±0/93 جلسه دوم (پس از مداخله*)
9/32 ±1/08 9/51 ±1/20 9/58 ±1/06 جلسه سوم (قبل از مداخله)
9/30 ±1/07 9/44 ±1/10 8/57 ±0/92 جلسه سوم (پس از مداخله*)
*اختلاف سه گروه معني دار است 001/0< P

شماره 6، پي در پي 90، بهمن و اسفند 1391 مهشيد ناظم زاده و همكاران/ 289
جدول 3. مقايسه ميانگين نبض در جلسات اول، دوم و سوم قبل و پس از مداخله در سه گروه
-71627-6907

تعداد نبض گروه آزمون (MD±SD) گروه شاهد (MD±SD) گروه درمان نما (MD±SD)
82/42 ±5/98 82/58 ±6/2 84/4 ±6/8 جلسه اول (قبل از مداخله)
81/56±5/6 82/22 ±5/88 78/6 ±6/1 جلسه اول (پس از مداخله*)
81/89±6/12 82/10±7/18 84/2 ±7/64 جلسه دوم (قبل از مداخله)
81/30±6/13 81/74±6/93 78/56±7/21 جلسه دوم (پس از مداخله**)
82/22±6/29 82/56±7/18 84/3±5/93 جلسه سوم (قبل از مداخله)
-71627-379732
/
5
±
46
/
78

003
/
0
<

P
** ،
002
/
0
<

P
*** ،
004

32

/



قیمت: تومان

دسته بندی : پزشکی

دیدگاهتان را بنویسید