پژوهنده (مجله پژوهشي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي)
تاريخ دريافت مقاله: 19/2/1391 سال هفدهم، شماره مرداد3 ، و پي در شهريور پي 139187، صفحات 127 تا 133 تاريخ پذيرش مقاله: 6/7/1391
همبستگي هوش هيجاني با مهارتهاي مقابله اي دانشجويان
دانشگاه علوم پزشكي گلستان
عين اﷲ ملايي1، حميد آسايش2*، مصطفي قرباني3، زهرا سبزي4 و 5

مربي، عضو هيأت علمي، دانشكده پرستاري و مامايي بويه گرگان، دانشگاه علوم پزشكي گلستان
مربي، دانشكده پيراپزشكي، دانشگاه علوم پزشكي قم
دانشجوي دكتري اپيدميولوژي، دانشكده بهداشت، دانشگاه علوم پزشكي تهران
مربي، دانشكده پرستاري و مامايي بويه گرگان
-10922208726

دانشجوي دكتري پرستاري، دانشگاه تربيت مدرس چكيده
سابقه و هدف: هوش هيجاني به منزله توانـايي درونـي فـرد در درك و هـدايت هيجانهـا بـه گونـه اي اسـت كـه باعـث ايجـاد روابـطموفقيت آميز با محيط شود. هدف اين مطالعه تعيين همبستگي هوش هيجاني با مهارتهاي مقابله اي دانشجويان دانشـگاه علـوم پزشـكيگلستان در سال 1387 مي باشد.
مواد و روشها: در اين مطالعه توصيفي- همبستگي، 180 نفر از دانشجويان به روش تصادفي انتخاب و با پرسشـنامه هـاي هـوش هيجـانيشيرينگ و مهارتهاي مقابله اي (CR-S) بررسي شدند. داده ها با آمار توصيفي و ضريب همبستگي پيرسـون تجزيـه و تحليـل شـدند. سـطحمعني داري آزمونها 05/0 در نظر گرفته شد.
يافته ها: ميانگين سن نمونهها 08/2 ± 46/21 سـال بـود و 3/53% آنهـا مؤنـث بودنـد. بـين هـوش هيجـاني و خـرده مقياسـهاي آن(خودانگيزي، خودكنترلي، خودآگاهي، هوشياري و مهارت اجتماعي) با مقابله مؤثر متمركز بر مسأله همبستگي مسـتقيم وجـود داشـت
(05/0P<). بين نمره كل هوش هيجاني و خرده مقياسهاي خودكنترلي، هوشياري و مهارت اجتماعي، با مقابله مؤثر متمركز بر هيجـانهمبستگي مستقيم وجود داشت( 05/0P<). بين نمره كل هوش هيجاني و پنج خرده مقياس آن با روشهاي مقابله بـي اثـر، همبسـتگيمعكوس وجود داشت( 05/0P<).
نتيجه گيري: هوش هيجاني با سبكهاي مقابله كارآمد ارتباط دارد و مي تواند ارتباط بين فشارهاي زنـدگي و سـلامت روانـي را تعـديلنموده و افراد را در برابر بروز مشكلات روانشناختي محافظت نمايد.

-18287235925

واژگان كليدي: هوش هيجاني، مهارت مقابله، انطباق رواني ،دانشجو لطفاً به اين مقاله به صورت زير استناد نماييد:
Mollaei E, Asayesh H, Qorbani M, Sabzi Z. The relationship between emotional intelligence and coping strategies of
510165143

Golestan medical science university students. Pejouhandeh 2012;17(3):127-33.

0مقدمهF1
هوش هيجاني جديدترين تحول در زمينه ارتباط ميان تفكـرو هيجان مي باشد (1). بار- ان هوش هيجاني را مجموعـه اي از توانايي ها، كفايتها و مهارتهاي غير شناختي كه توانايي هاي فرد را براي كسب موفقيت در مقابله با شرايط و فشارهاي محيطـيتحت تأثير قرار مي دهد، تعريف مي كند (2). ايشـان در الگـوي

*نويسنده مسؤول مكاتبات: حميد آسايش؛ قم، خيابان شهيد لواساني، دانشگاه علـــوم پزشــ كي قــ م، دانشــ كده پيراپزشــ كي ؛ پســ ت الكترونيــ ك:
[email protected]

خود از هوش هيجاني فقط روابط دروني فرد با خود و ديگـران را مورد توجه قرار نمي دهد، بلكه عناصري چون سازش پذيري، تحمل فشار و خلق عمومي را از عوامل تشكيل دهنـده هـوشهيجاني برميشمارد. هوش هيجاني ظرفيت ادراك، بيان، فهم ،كاربرد و مـديريت هيجانهـاي خـود و ديگـران مـي باشـد (1). امروزه بسياري از پژوهشگران به اين باور رسيده اند كه هيجانها به جاي تداخل با سـاير ظرفيتهـاي شـناختي، آنهـا را افـزايشمي دهند (4-2). افراد در مواجهه با وقايع زندگي، اعم از مثبت يا منفي، از شيوه هايي جهت سازگاري اسـتفاده مـيكننـد (3).
پژوهشگران معتقدند كه اگـر فـرد از لحـاظ هيجـاني توانمنـدباشد، بهتر مي تواند با چالشهاي زندگي مواجه شود و در نتيجه از سلامت رواني بهتري برخوردار خواهد شد (5).
تواناييهاي هيجاني براي تشخيص پاسخهاي هيجاني مناسب در مواجهه با رويدادهاي روزمره، گسترش دامنه بينش و ايجاد انگيزه مثبت درباره وقايع و هيجانات، نقش مـ ؤثري دارنـد (6).
افراد داراي هوش هيجاني بالا كمتر پرخاشگري مـي كننـد و ازتوانمنديهاي اجتماعي بالايي همانند ابراز همدلي برخوردارند .
افراد داراي هوش پايين در مواجهـه بـا اسـترسهـاي زنـدگي،سازگاري و انطباق ضعيفتري خواهند داشت و در نتيجه بيشتر به افسردگي، نااميدي و ديگر پيامـدهاي منفـي زنـدگي مبـتلامي شوند (7). پژوهشهاي صورت گرفته در سراسر جهان نشـانمي دهد كه هوش هيجاني با مؤلفه هـاي سـلامت روانـي، تـوانهمـدلي ب ا ديگ ران، س ازش اجتم اعي و هيج اني، بهزيس تيهيجاني و رضايت از زندگي، همبستگي مثبت، و بـا درمانـدگيروانشناختي، افسردگي، مصرف سيگار، الكل و سـاير اخـتلالاتروانشناختي همبسـتگي منفـي دارد (8). گـ ولمن و بويـاتزيساج زاي ه وش هيج اني را ب ه ش رح زي ر بي ان ك رده ان د: 1) خودآگاهي: يا تشخيص احساس در همـان زمـان كـه در حـالوقوع است .2) خـود كنترلي يـا خـودنظم دهـي: كنتـرل و ادارهاحساسات مهارتي است كه بر پايه خودآگاهي شكل مـي گيـرد.
3) خودانگيزي: هدايت احساسها در جهت هـدف خـاص بـرايتمركز توجه و ايجاد انگيزه در خود. 4) هوشياري اجتماعي يـاهمدلي: توانايي ديگري كه بر اساس خودآگاهي هيجاني شـكلمي گيرد، همدلي با ديگران اسـت. 5) مهارتهـاي اجتمـاعي يـاتنظيم روابط با ديگران: هنر ارتباط با مردم، مهـارت كنتـرل واداره احساسهاي ديگران است (9).
دانشجويان به دليل تحصيل در دانشـگاه و انتظـارات بيشـترجامعه از آنها و دور بودن از محيط خـانواده و لـزوم تطـابق بـافشارهاي ناشـي از مشـكلات تحصـيلي، در معـرض اخـتلالاتروانش ناختي ماننــد افس ردگي، شــكايات جس ماني، كــاهش عملكرد اجتماعي و بروز اضطرابهاي شديد قرار دارند كـه ايـنخود مي تواند موجب افـت تحصـيلي، بـروز تنشـهاي فـردي واجتمــاعي، مشــكلات ارتبــاطي در محــيط دانشــگاه و عــدمشكوفايي استعدادها شود. در اين ميان، كاربرد هـوش هيجـانيبا توجه به محـدوده سـني ايـن افـراد، دوران تغييـرات سـريعهيجاني و داشتن هيجانات شديد و پرشور، امر بسيار مهمي به نظر ميرسـد (10). در مطالعـه راجـرز( 11) و محمـدي ( 12) تأثير هوش هيجاني در تعديل مهارتهـاي مقابلـه بـا چالشـهايروزمره زندگي مورد تأييد قرار گرفتـه اسـت و مشـخص شـدهاست كه افراد داراي هوش هيجاني بالاتر، تمايـل بيشـتري بـربكـ ارگيري روشـ هاي مقابلـ هاي مثبـ ت و مـ ؤثرتر دارنـ د .
Montes-Berges و همك اران در مطالع ه اي نش ان دادن د ك ه ارتباط مثبتـي بـين هـوش هيجـاني بـا مهارتهـاي مقابلـه اي ،حماي ت اجتم اعي و س لامت روان دانش جويان وج ود دارد و هوش هيجـاني يـك پـيش بينـي كننـده اصـلي سـلامت رواندانشـجويان مـي باشـد (13). همچنـين Hunt و همكـاران نيـزهوش هيجاني را به عنوان يك عامل مهم در پيش بينـي پاسـخافراد به رويدادهاي استرس زا معرفـي نمـودهانـد (14). در ايـنزمينه مطالعات ديگري نيز وجود دارند كه بر وجود ارتباط بين ه وش هيج اني و مه ارت قاطعي ت، اض طراب آ موزش گاهي ،استرس كاري و تحصيلي تأكيد نموده اند (17-15).
بدون شك هوش هيجاني به عنوان يك مهارت فـردي تـأثير زيادي بر جنبه هاي مختلف زندگي يـك فـرد دارد و مـي توانـدسلامت دانشجويان به عنـوان قشـر جـوان جامعـه را در ابعـادمختلف به ويژه روانشناختي پيش بيني كند. هدف اين مطالعـهتعيين هوش هيجاني و مهارتهاي مقابله اي دانشجويان دانشگاه علوم پزشكي گلستان مي باشد.

مواد و روشها
اين مطالعه از نـوع توصـيفي- همبسـتگي بـود كـه در سـال 1387 روي 180 نف ر از دانش جويان دانش گاه عل وم پزش كيگلستان انجام شد. نمونه گيري به صورت تصادفي سهميه اي بر اساس جنسيت و دانشكده محل تحصيل صورت پذيرفت، بدين ترتيب كـه بعـد از محاسـبه حجـم نمونـه از بـين كـل تعـداددانشجويان بر حسب جنسيت (مذكر و مؤنث) و دانشكده محل تحصيل (پرستاري، پزشكي و پيراپزشكي)، نمونه مورد نياز بـهصورت تصادفي منظم (ليست كلاسهاي هر گروه) انتخاب شد.
براي جمع آوري دادههاي مطالعه، پرسشنامه ها به دانشجويان منتخب تحويل داده مي شـد تـا پـس از تكميـل بـه پرسشـگربرگردانند. پرسشنامهها زماني كه دانشجويان در دانشگاه حضور داشتند به ايشان ارائه مي شد. اشتغال به تحصيل و عدم وجـوديك اختلال روانپزشـكي تشـخيص داده شـده، بـراي ورود بـهمطالعه ضروري بود و در صـورت عـدم تكميـل و يـا نقـص درتكميل پرسشنامه، فرد مذكور از مطالعه خارج مي شد.
جمــع آوري داده هــا از طريــق پرسشــنامه هــاي اطلاعــاتدموگرافيك، هوش هيجاني سيبريا شرينگ و مهارتهاي مقابله اي CR-S انجام شد. پرسشـنامه هـوش هيجـاني سـيبريا شـيرينگداراي 33 سؤال با مقياس ليكـرت درجـه اي (كـاملاً مـوافقم تـاكاملاً مخالفم) مي باشد و داراي پنج مؤلفه اصلي خـودانگيزي (7 سؤال)، خودكنترلي (7 سؤال)، خودآگاهي (8 سؤال)، هوشـيارياجتماعي يا همـدلي (6 سـؤال ) و مهـارت اجتمـاعي (5 سـؤال ) مي باشد. برخي از سؤالات به صورت مثبـت و برخـي نيـز منفـينمره گذاري مي شوند. جرابكت در سال 1996 پايايي اين ابـزار رابا روش دو نيمـه كـردن 94/0 و بـا اسـتفاده از آلفـاي كرونبـاخ91/0 محاسبه كرده است. در ايران نيـز ايـن پرسشـنامه توسـطميري، خانزاده، دهشيري، قنبري و همكاران آنها مـورد اسـتفادهقرار گرفت و پايايي آن را با استفاده از آلفاي كرونباخ از 75/0 تـا
85/0 گزارش كرده اند (18-15).
ابزار مهارتهاي مقابله اي CR-S، يك ابزار چند بعدي است كه راههاي پاسخ مردم به استرس را بررسـي مـي كنـد. ايـن ابـزارتوس ط ك ارور و همك اران (19) ب ر اس اس م دل لازاروس از استرس و مدل خودنظم بخشي رفتاري تهيه شـده اسـت. ايـنپرسشنامه شامل 72 سؤال و 18 مقياس مقابله اي مي باشد كـهاز چهار خرده مقياس مفهومي زير تشكيل شده است (20):
مقابله متمركز بر حل مسأله: شامل پنج مقياس مفهـوميبرنامه ريزي، جلوگيري از فعاليتهـاي مـزاحم، خويشـتن داري و جستجوي حمايت اجتماعي ابزاري
مقابله متمركز بر هيجـان: شـامل پـنج مقيـاس مفهـوميجستجوي حمايتهـاي عـاطفي، تفسـير مجـدد، پـذيرش، رويآوردن به مذهب
مقابله كم اثر: شامل سه مقياس عدم درگيري ذهني، عدم درگيري رفتاري و تمركز بر هيجانات و ابراز آن
مقابله بي اثر: شامل انكـار، تكانشـوري، تفكـر آرزومندانـه،تفكر خرافي و استفاده از دارو و مواد مخدر
ابراهيمي (20) پايايي اين مقياس را بـه روش آزمـون مجـددتأييد نموده است كه بالاترين پايايي مربوط بـه خـرده مقيـاسروي آوردن به مـذهب (95/0) و كمتـرين پايـايي ( و در عـينحال معني دار) مربوط به عدم درگيري رفتاري به ميـزان 63/0 بود. اديب راد پايايي ابزار را با استفاده از ضريب آلفاي كرونباخ به اين صورت گزارش كرده است: كل ابزار 82/0، خرده مقياس مقابله فعال يا متمركـز بـر حـل مسـأله 76/0، خـرده مقيـاسمقابله متمركز بر هيجان 79/0، خرده مقياس مقابلـه كـم اثـر81/0 و خرده مقياس مقابله بي اثر 85/0 (21).
براي ارزيابي مهارتهاي مقابله اي از مقياس ليكرت به صـورتهيچ وقت، به ندرت، گاهي اوقات، اغلب و هميشه استفاده شـدكه نمره صفر تا چهار به آن تعلـق مـيگرفـت. بنـابراين نمـرهخرده مقياسهاي مهارتهاي مقابلهاي متمركز بـر حـل مسـأله و هيجان بين صفر تـا 80 و بـراي خـرده مقياسـهاي مهارتهـايمقابلهاي كم اثر و بي اثر از صفر تا 128 متغير بوده است.
تجزيه و تحليل داده ها در محيط نرم افـزارSSPS 16 انجـامشد و از آمار توصيفي براي توصـيف داده هـا ، و بـراي سـنجشهمبستگي بين متغيرها از ضريب همبستگي پيرسون اسـتفادهشد. سطح معني داري آزمونها 05/0 در نظر گرفته شد.

يافته ها
ميانگين سن دانشجويان 08/2±82/21 سال بود. دانشجويان دختر 3/53% از نمونه هـا را بـه خـود اختصـاص داده بودنـد و5/89% از نمونه ها مجرد بودند .4/29% از دانشجويان در مقطع كارداني، 5/30% در مقطع كارشناسي و 1/40% در مقطع دكترا تحصيل مي كردند.
ميانگين هوش هيجـاني 57/12±29/102 و دامنـه تغييـراتآن 165-33 بــود .91 نفــر از دانشــجويان (3/52%) هــوشهيجاني بالاي ميانگين داشتند .
ميانگين مهارتهاي مقابله مؤثر متمركز بر مسـ أله دانشـجويان
99/10±57/48 با دامنه تغييرات صفر تا هشتاد بود. مهارتهاي مقابل ه م ؤثر متمرك ز ب ر مس أله در 77 نف ر از دانش جويان
(2/44%) بالاي ميانگين بود .
ميانگين مهارتهاي مقابله مؤثر متمركز بر هيجان دانشـجويان02/9±21/39 با دامنه تغييرات صفر تا هشتاد بود .79 نفـر ازدانشجويان (4/45%) مهارتهاي مقابله مؤثر متمركز بر هيجـانبالاي ميانگين داشتند.
ميانگين مهارتهاي مقابله كم اثر دانشجويان 83/7±31/23 بـادامن ه تغيي رات ص فر ت ا 128 ب ود .72 نف ر از دانش جويان (1/47%) مهارتهاي مقابله كم اثر بالاتر از ميانگين داشتند .
ميانگين مهارتهاي مقابله بي اثر دانشـجويان 93/13± 69/36 با دامنه تغييرات صفر تا 128 بود. مهارتهاي مقابله بـي اثـر 79 نفر( 0/50%) از دانشجويان بالاي ميانگين بود.
نمره كل هوش هيجاني و پنج خرده مقياس آن (خودانگيزي ،خودكنترلي، خودآگاهي، هوشياري و مهارت اجتماعي) با نمـرهكـل مقابل ه م ؤثر متمرك ز ب ر مس أله همبس تگي مس تقيم و معني دار داشـت (05/0P<). از بـين خـرده مقياسـهاي مقابلـهمتمركز بر مسـ أله، خويشـتن داري (بردبـاري)، مقابلـه فعـال وبرنامه ريزي با نمره كل هوش هيجاني و پنج خرده مقيـاس آن(خ ودانگيزي، خ ودكنترلي، خودآگ اهي، هوش ياري و مه ارت اجتمــاعي) همبســتگي مســتقيم و معنــي دار وجــود داشــت (05/0P<). مهارت جلوگيري از فعاليتهاي مزاحم فقط با خرده
مقي اس مه ارت اجتم اعي (ارتب اطي) همبس تگي مس تقيم و جستجوي حمايت اجتماعي عاطفي به جـز خـرده مقياسـهايمعني دار داشت (05/0P<) (جدول شماره 1). خودآگاهي و خودكنترلي با نمره كل هـوش هيجـاني و مـابقي
خودانگيزي، هوشياري، مهارت اجتماعي و نمـره كـل هـوشمؤلفه هـاي آن رابطـه مسـتقيم و معنـي دار داشـت (05/0P<) هيجاني با نمره كل مقابله مؤثر متمركز بر مسـأله ، همبسـتگي(جدول شماره 2).
مستقيم و معني دار داشت (05/0P<). مهارت مقابله اي تفسـيرنمره كل هوش هيجاني و پنج خرده مقياس آن (خودانگيزي ،مجدد مثبت نمره كل هوش هيجاني و پنج خـرده مقيـاس آنخودكنترلي، خودآگاهي، هوشياري و مهارت اجتماعي) با نمـره(خ ودانگيزي، خ ودكنترلي، خودآگ اهي، هوش ياري و مه ارت كل مقابله كـم اثـر همبسـتگي معنـي دار نداشـت( 05/0>P). اجتماعي) با نمره كل مقابله مؤثر متمركز بر مسأله همبسـتگيروش مقابله اي عدم درگيري رفتاري با نمره كل هوش هيجاني مستقيم و معني دار داشت (05/0P<). روي آوردن به مذهب با و مؤلفــه هــاي خودآگــاهي، هوشــياري و مهــارت اجتمــاعيمؤلفه خودكنترلي هوش هيجاني ارتبـ اط معكـوس و معنـي دار همبس تگي معك وس و معن ي دار داشـت( 05/0P<) (ج دول داشت (05/0P<). پذيرش با مؤلفه خودكنترلي هوش هيجـانيشماره 3).
و نم ره ك ل ارتب اط معك وس و معن ي دار داش ت (05/0P<).
جدول شماره 1. ضريب همبستگي پيرسون رو شهاي مقابله متمركز بر مسأله و خرده مقياسهاي هوش هيجاني
-71627-65986

هوش هيجاني خودانگيزي خودآگاهي خود كنترلي هوشياري اجتماعي مهارت اجتماعي نمره كل شيوه هاي مقابله
مقابله فعال *183/0 ***417/0 **264/0 ***374/0 ***406/0 ***452/0 برنامه ريزي 098/0 ***379/0 **257/0 ***302/0 ***376/0 ***393/0 جلوگيري از فعاليتهاي مزاحم 023/0 190/0 005/0- 023/0- **240/0 118/0 خويشتنداري (بردباري) *190/0 **259/0 **225/0 **243/0 ***334/0 ***348/0 جستجوي حمايت اجتماعي ابزاري **207/0 120/0 075/0 **268/0 **258/0 **251/0 نمره كل مقابله متمركز بر مسأله **209/0 ***378/0 **217/0 ***318/0 ***423/0 ***421/0

*معني دار در سطح 05/0 < P، **معني دار در سطح 01/0 < P، *** معني دار در سطح 001/0 < P

-71627276024

جدول شماره 2. ضريب همبستگي پيرسون رو شهاي مقابله متمركز بر هيجان و خرده مقياسهاي هوش هيجاني هوش هيجاني
نمره كل مهارت اجتماعي هوشياري اجتماعي خودكنترلي خودآگاهي خودانگيزي شيوه هاي مقابله
0/245** 0/330*** 0/213** 0/055 0/110 0/183* جستجوي حمايت اجتماعي عاطفي
-0/100 -0/028 0/026 -0/155* -0/082 -0/058 روي آوردن به مذهب
-0/153* 0/050 0/137 -0/240** 0/080 0/033 پذيرش
0/513*** 0/408** 0/440*** 0/468*** 0/328*** 0/218*** تفسير مجدد مثبت
0/280** 0/273** 0/265** 0/219** 0/138 0/122 نمره كل مقابله متمركز بر هيجان



قیمت: تومان

دسته بندی : پزشکی

دیدگاهتان را بنویسید