پژوهنده (سال هفدمجله هم، شماره پژوهشي 2،خرداد پي و تير دردانشگاه پي 1391 علوم 86، پزشكي صفحات 81 شهيد تا 86 بهشتي) تاريختاريخ پذيرشدريافت مقالهمقاله:: 2115//85//13901391
بررسي همبستگي مصرف ميوه و سبزيجات با سازه هاي نظريه شناختي اجتماعي
در دانش آموزان پايه چهارم ابتدايي: يك مطالعه مقطعي
آرش نجيمي1، دكتر محتشم غفاري2*، معصومه عليدوستي 3

كارشناسي ارشد آموزش بهداشت، دانشكده بهداشت، دانشگاه علوم پزشكي اصفهان
استاديار، گروه بهداشت عمومي، دانشكده بهداشت، دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي
-9851173965

كارشناس ارشد آموزش بهداشت، دانشكده پرستاري و مامايي، دانشگاه علوم پزشكي شهركرد ايران چكيده
سابقه و هدف: مطالعه حاضر با هدف تعيين بررسي همبستگي مصرف ميوه و سبزيجات با مؤلفـه هـاي نظريـه شـناختي اجتمـاعي در دانش آموزان چهارم ابتدايي شهر اصفهان در سال 1389 انجام گرديد.
مواد و روشها: در اين مطالعه مقطعي، 158 دانش آموز پسر مقطع ابتدايي (پايه چهارم) شهر اصفهان مورد بررسي قـرار گرفتنـد. ابـزارجمع آوري دادهها شامل پرسشنامهاي محقق ساخته مبتني بر سازه هاي نظريه شناختي اجتماعي و نيـز پرسشـنامه ثبـت غـذايي بـود .
روايي و پايايي پرسشنامه بوسيله روايي صوري، روايي محتوا و پايايي دروني (86/0=α) بررسي گرديـد . پـس از جمـعآوري دادههـا، بـهمنظور تجزيه و تحليل آنها از آزمونهاي همبستگي اسپيرمن و رگرسيون چند متغيره استفاده شد.
يافتهها: همبستگي معني داري بين ميانگين سهم روزانه ميوه و سبزيجات با قابليت رفتاري (001/0<P)، خودكارآمدي در موقعيتهـاي مشكل (به ترتيب 001/0<P و 01/0<P)، خودكارآمدي در انتخاب ميـوه و سـبزيجات ( بـه ترتيـب 001/0<P و 003/0<P) و دسترسـي ( بهترتيب 003/0<P و 005/0<P) ديده شـد. يـادگيري مشـاهدهاي تنهـا همبسـتگي معنـي داري را بـا مصـرف ميـوه (002/0<P) در دانش آموزان نشان داد. در آناليز چند متغيره، سهم روزانه ميوه و سبزيجات، با خودكارآمدي در موقعيتهـاي مشـكل، خودكارآمـدي در انتخاب ميوه و سبزيجات و دسترسي، ارتباط مستقيمي نشان داد.
نتيجه گيري: نتايج مطالعه حاضر نشان ميدهد خودكارآمدي در موقعيتهـاي مشـكل، خودكارآمـدي در انتخـاب ميـوه و سـبزيجات و دسترسي دانش آموزان از مهمترين عوامل مؤثر بر مصرف ميوه و سبزيجات در دانشآموزان ابتدايي محسوب ميگردند.
-17471221510

واژگان كليدي: ميوه، سبزيجات، نظريه شناختي اجتماعي، دانش آموزان لطفاً به اين مقاله به صورت زير استناد نماييد:
Najimi A, Ghaffari M, Alidousti M. Social cognitive correlates of fruit and vegetables consumption among students: a cross-sectional research. Pejouhandeh 2012;17(2):81-6.
15247268

مقدمه1
دوران دبستان (7 تا 12 سالگي) بـه عنـوان يكـي از مراحـل رشد و تكامل فرد محسوب مي گـردد . رشـد سـريع و آمـادگي جسماني به منظور ورود به دوران نوجواني، اهميـت توجـه بـهتغذيه كودك را دوچندان مي نمايد (1). علاوه بر آن، الگوهـاي تغذيــه اي ســالم در دوران كــودكي موجــب افــزايش ســطح تندرستي و رشد و نمـو ، و همچنـين تـوان بيشـتر فعاليتهـاي ذهني مي شود و از عوارض و مشكلاتي مانند آنمي فقـر آهـن ، چاقي، اختلالات گوارشي و پوسيدگي دنداني (در كوتاه مـدت )

*نويسنده مسؤول مكاتبات: دكتر محتشم غفاري ؛ تهران، بزرگراه چمران، ولنجـك ، خيابان تابناك، بلوار دانشجو، دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي، دانشـكده بهداشـت،گروه بهداشت عمومي؛ كد پستي: 1983535511؛ تلفن: 41 – 22432040 -21 -98+؛ فاكس: 22432036 -21 -98+؛ پست الكترونيك: [email protected]

و بيماريه اي مـزمن و خطرن اك (در دراز م ـدت) پيش گيري مـي نمايـد (2). از طـرف ديگـر بسـياري از الگوهـاي رفتـاري بزرگسالان، بويژه عادات غذايي آنها، در زمان كودكي و نوجواني شكل مي گيرد و در دوران بعدي زندگي، كمتر قابل تغيير است (3). بر اين اساس، توجه به كيفيت و كميـت وضـعيت تغذيـه كودكان در بسياري از كشورها در صدر اولويتهـاي بهداشـتي و سلامت قرار گرفته است (4).
به رغم اهميت مصرف ميوه و سـبزيجات بـه عنـوان يكـي از گروههاي اصلي رژيم غذايي در دوران كودكي و نقش مهم اين گروههاي غذايي در پيشـگيري از بيماريهـاي مـزمن از جملـه بيماريهـاي قلبـي- عروقـي، انـواع سـرطانها، ديابـت و چـاقي، مطالعات از مصرف پايين اين مـواد در دانـش آمـوزان حكايـت مي كنند (5 و 6). مطالعه انجام شده در استراليا نشان مي دهـد كه بسياري از كودكان كمتـر از 2 واحـد ميـوه در روز مصـرفمي نمايند (7)، ضمن آنكه در مطالعه پِري و همكاران نيز تنهـا 21% از دانش آموزان 5 بار يا بيشتر در روز ميـوه و سـبزيج ات مصرف مي نمودند (8). در ايران نيز قلي پور و همكاران به نقـل از قاسمي و هريسون مصرف ميوه و سبزيجات را در خـانواده و بويژه در دانش آموزان بسيار محدود ذكر نموده و بيان مـي دارد كه مصرف ميوه و سبزي از 755 گرم در روز براي هـر فـرد در سال 1985 به 432 گرم در روز براي هر فـرد در سـال 1995 كاهش يافته است (7). در شهر اصـفهان نيـز مطالعـات انجـام شده نشـان مـي دهـد كـه 90% دانـش آمـوزان داراي عملكـرد تغذيه اي مناسب نمي باشند (9).
اين عوامل در حالي است كه مطالعات نشـان داده اسـت كـه آموزش تغذيه نقـش مهمـي در اصـلاح رفتارهـاي تغذيـه اي و ارتقاء مصرف ميوه و سبزيجات در دانش آموزان دارد (10). امـا برنامه هاي آموزش بهداشت و ارتقاء سـلامت در زمينـه اصـلاحوضعيت تغذيه دانش آموزان زماني موفق خواهد بود كه با توجـه و تمركز صحيح بر مهمترين عوامل فردي، محيطي و اجتماعي مؤثر بر رفتارهاي دانش آموزان طرح ريزي شـ وند (11). يكـي از كارآمدترين نظريه هاي مورد استفاده براي پـيش بينـي و بيـان رفتارهاي تغذيه اي، بويژه در كودكان، نظريه شناختي اجتماعي
(Social Cognitive Theory) مي باشد (12). نظريـه شـناختي اجتماعي تأكيد دارد كه خصوصيات فردي و محيطي بر رفتـار تأثير مي گذارند؛ اين نظريه اعتقاد به تقابلهاي دو سويه شخص، رفتار، و محيط دارد. بر اين اساس، دريافت ميـوه و سـبزيجات
در مي ان كودك ان بس تگي ب ه ويژگيه اي شخصـيتي نظي ر ترجيحــات و عوامــل خــارجي ماننــد در دســترس بــودن (Availablity) ميوه و سبزيجات دارد. (13).
با عنايت به عدم شناخت كافي در مورد عوامل مرتبط و مؤثر بر مصرف ميوه و سبزيجات در دانش آموزان و همچنين كارآيي نظريه شناختي اجتماعي در شناخت اين عوامل، مطالعه حاضر ب ا ه دف تعي ين همبس تگي مص رف مي وه و س بزيجات ب ا مؤلفه هاي نظريه شناختي اجتمـاعي در دانـش آمـوزان چهـارم ابتدايي شهر اصفهان در سال 1389 انجام گرديد.

مواد و روشها
در اين پژوهش مقطعي، 158 دانش آموز پسـر پايـه چهـارم ابتدايي ناحيـه 3 شـهر اصـفهان مـورد مطالعـه قـرار گرفتنـد .
نمونه گيري به صورت چنـد مرحلـه اي انجـام گرفـت ، بـه ايـن صورت كه از ميان نواحي 5 گانه آمـوزش و پـرورش اصـفهان ، يك ناحيه به صورت تصادفي انتخاب گرديد و سـپس از ميـان مدارس پسرانه دولتي در ايـن ناحيـه ، بـه صـورت تصـادفي 4 مدرسه ابتدايي انتخاب شد و كليه دانش آموزان پايه چهارم اين مدارس در مطالعه شركت داده شدند.
ابزار گردآوري داده ها پرسشنامه عوامل مؤثر بر مصرف ميوه و سبزيجات بر اساس تئوري شـناختي – اجتمـاعي و پرسشـنامهثبت غذايي 3 روزه بود. پرسشنامه اي محقق ساخته مشتمل بر مشخصات دموگرافيك (7 سؤال)، قابليت رفتاري (17 سـوال )، انتظ ارات پيام د (10 س ؤال)، خودكارآم دي در موقعيته اي مشكل (10 سؤال، مثال: فكر مي كنيد چقدر موفق بـه مصـرفهر روز ميوه و سبزي مي شويد زماني كه شما بيمـار هسـتيد)، خودكارآمدي در انتخاب ميوه و سبزيجات در برابر ساير مـوارد (4 سؤال، مثال: من مي توانم حتي وقتـي كـه شـيريني وجـوددارد ميوه را براي خوردن انتخاب كنم)، دسترسـي بـه ميـوه و سبزيجات (4 سؤال)، حمايت اجتماعي (8 سـؤال ) و يـادگيري مشاهدهاي (6 سؤال) بود. در قسمت قابليت رفتاري بـه پاسـخصحيح نمره 1 و به پاسخ غلـط امتيـاز صـفر تعلـق گرفـت . در بخشهاي انتظارات پيامد، خودكارآمدي در موقعيتهاي مشـكل ، و دسترسي به ميوه و سبزيجات، گزينـه هـا بـه صـورت طيـفليكرت 3 گزينه اي طراحي و به گزينه موافقم امتياز 3، نظـري نــدارم امتيــاز 2 و مخــالفم امتيــاز 1 داده شــد. در مــورد خودكارآمدي در انتخاب ميوه و سبزيجات در برابر ساير موارد، حمايت اجتماعي، و يادگيري مشاهده اي گزينه هـا بـه صـورت طيف ليكرت 4 گزينه اي طراحي و به گزينـه هرگـز امتيـاز 1، بعضي اوقات امتياز 2، بيشتر مواقع امتياز 3، و هميشه امتياز 4 تعلق يافت.
اعتبار محتواي پرسشنامه به روش كيفـي بـا اسـتفاده از نظـر
كارشناسي استادان مربوطه ،(Expert Panel)، بررسـي متـون و در نظر گرفتن تمامي ابعاد موضوع تـأمين شـد . اعتبـار صـوري پرسشنامه نيز در مطالعه مقدماتي بوسيله دانـش آمـوزان پايـه چهارم دبستان (همگون و غير مشاركت كننده در مطالعه) مورد بررسي قرار گرفت. پايايي ابزار نيز با استفاده از روش همسـانيدروني (86/0=α) سنجيده شد.
پرسشنامه ثبت غذايي 3 روزه جهت بررسي عملكرد تغذيه اي دانش آموزان و به منظور بررسي چگونگي دريافت سهم هر يك از گروههاي غذايي ميوه و سبزيجات مورد استفاده قرار گرفت.
جهت محاسبه ميانگين سهم دريافت گروههاي غذايي ميـوه و سبزيجات از هرم راهنماي غذايي استفاده شد.
پــس از تأييــد روايــي و پايــايي ابــزار مطالعــه، داده هــاي دانش آموزان با آگاهي والدين و هماهنگي با مسؤولان مـدارسجمع آوري گرديد. جمع آوري داده ها در مهرماه سال 89 و طي 2 هفته انجام پذيرفت، بـدين ترتيـب كـه پرسشـنامه محقـق ساخته در اختيار دانش آمـوزان قـرار داده شـد و پـس از ارائـه توضـيحات كامـل در خصـوص چگـونگي پاسـخ بـه سـؤالات، پرسشنامه ها توسط دانش آموزان تكميل گرديـد . عـلاوه بـر آن پرسشنامه ثبت غذايي 3 روزه در اختيار دانش آموزان قرار داده شد كه با نظارت والدين، كليه مـواد غـذايي دانـش آمـوزان در 3 روز غير متوالي ثبت گردد.
به منظور تجزيه و تحليل داده ها از نرم افزار آماري SPSS 15، آمار توصيفي و ضريب همبستگي اسپيرمن و تحليل رگرسيون چند متغيري استفاده شد. براي همه آزمونها سطح معنـي داري 05/0= α در نظر گرفته شد.

يافته ها
ميـانگين سـني پـدران و مـادران دانـش آمـوزان بـه ترتيـب 68/8±85/41 و 41/8±62/36 سال و ميانگين بعد خانوار آنان
82/0±01/4 نفر بود. ارتبـاط معنـي داري بـين ميـانگين سـن وال دين، بع د خ انوار و همچن ين وض عيت اش تغال والـدين دانش آموزان با سازههاي نظريـه شـناختي اجتمـاعي و ميـزان مصرف ميوه و سبزيجات ديده نشد.
ميانگين مصرف ميوه و سبزيجات در دانشآموزان به ترتيـب
جدول1- ضرايب همبستگي بين ميزان مصرف ميوه و سبزيجات با اجزاي نظريه شناختي اجتماعي
سبزيجات ( 88/0±59/1) ميوه (85/0±62/2) (Mean ± SD) متغير
P-value ضريب همبستگي P-value ضريب همبستگي
<0/001 0/282 <0/001 0/281 (0/75±0/18) قابليت رفتاري
0/12 0/127 0/13 0/125 (2/66±0/31) انتظارات پيامد
0/01 0/190 <0/001 0/311 (2/31±0/61) خودكارآمدي در موقعيتهاي مشكل
0/003 0/243 <0/001 0/342 (2/32±0/58) خودكارآمدي در انتخاب ميوه و سبزيجات
0/005 0/229 0/003 0/239 (2/48±0/50) دسترسي
0/32 0/08 0/06 0/151 (3/25±0/75) حمايت اجتماعي
0/11 0/133 0/004 0/232 (2/84±0/76) يادگيري مشاهده اي

جدول شماره 2: مدل هاي رگرسيون خطي چند متغيره به منظور برآورد عوامل مؤثر در مصرف ميوه در دانش آموزان
مصرف سبزيجات‡ مصرف ميوه† متغيرها
P SEM* B P SEM* B
0/06 0/395 0/748 0/26 0/357 0/399 قابليت رفتاري
0/81 -0/233 -0/059 0/43 0/211 -0/167 انتظارات پيامد
0/01 /120 0/290 <0/001 0/109 0/423 خودكارآمدي در موقعيتهاي مشكل
0/01 0/121 0/303 <0/001 0/109 0/412 خودكارآمدي در انتخاب
0/02 0/147 0/338 0/03 0/133 0/283 دسترسي
0/99 0/102 0/001 0/95 0/092 -0/005 حمايت اجتماعي
0/76 0/104 -0/031 0/35 0/094 0/087 يادگيري مشاهده اي
* SEM: Standard error of mean
†Total R2= 0.269, F=7.58, P<0.001, Adj.R2=0.234
‡Total R2= 0.169, F=4.189, P<0.001, Adj.R2=0.129
85/0±62/2 و 88/0±59/1 ســهم در روز بــود. همبســتگي معنيداري بين ميانگين مصرف ميوه با ميانگين قابليت رفتاري (281/0=P<0/001 ،r)، خودكارآمدي در موقعيتهـاي مشـكل
شماره 2، پي در پي 86، خرداد و تير 1391 آرش نجيمي و همكاران/ 83
(311/0=P<0/001 ،r)، خودكارآمـ دي در انتخـ اب ميـ وه و ســ بزيجات (342/0=P<0/001 ،r)، دسترســ ي (239/0-r، 003/0<P) و يـ ادگيري مشــاهده اي (232/0-P<0/004 ،r) مشاهده شد. همبستگي معني داري نيز بين مصرف سـبزيجات و ميـــ انگين قابليـــ ت رفتـــ اري (282/0=P<0/001 ،r)، خودكارآمــدي در موقعيتهــاي مشــكل (190/0=P=0/01 ،r)، خودكارآمـ دي در انتخــاب ميـ وه و سـ بزيجات (243/0=r، 003/0<P) و دسترســي (229/0-P<0/005 ،r) ديــده شــد
(جدول 1).
در مـدل رگرسـيون، خودكارآمـدي در موقعيتهـاي مشـكل، خودكارآمدي در انتخاب ميوه و سبزيجات، و دسترسـي ، سـهم معني داري در تبيـين واريـانس مصـرف ميـوه و سـبزيجات در دانشآموزان را به خود اختصاص دادند. در مجموع مـدل هـاي مذكور توانستند به ترتيب با مقـادير 4/23 و 9/12%، واريـانس مصرف ميوه و سـبزيجات را در دانـش آمـوزان تبيـين نماينـد .
همچنين نتايج آنـاليز واريـانس يكطرفـه نشـان مـيدهـد كـه مدل هاي رگرسيون، معنيدار (001/0<P) ميباشـند (جـدول
.(2

بحث
ميزان مصرف ميوه و سبزيجات در مطالعه حاضر نشان از مصرف محدود اين گروههاي غذايي توسط دانش آموزان پسر پايه چهارم دبستان دارد. اين نتايج تأييدي بر مطالعات پيشين است كه نشان مي دهد تنها 10% از كودكان و نوجوانان به صورت كامل بر اساس توصيه هاي مراكز معتبر تغذيه رفتار مي كنند (14). كليشادي در مطالعه قلب سالم اصفهان ميزان مصرف ميوه و سبزيجات را پايينتر از 1 سهم در روز گزارش نموده است (15). مطالعه باشور از سوريه نيز نشان داد كه مصرف ميوه و سبزيجات تنها در 5/2 و 11% دانش آموزان بر اساس توصيه هاي كارشناسان تغذيه مي باشد (16). اين امر در حالي است كه ساير مطالعات نيز بيان مي دارند كه كيفيت تغذيه با افزايش سن در نوجواني بتدريج افت مي كند، بدين نحو كه مصرف ميوه، سبزيجات و آبميوه در اواخر نوجواني نسبت به سنين قبل كاهش پيدا كرده، و استفاده از نوشابه ها و مواد قندي بيشتر مي شود (17).
قابليت رفتاري را دانش و مهارتهاي لازم جهت انجام رفتار تعريف نموده اند. نتايج مطالعه حاضر همبستگي معني داري بين قابليت رفتاري با ميزان مصرف ميوه و سبزيجات نشان مي دهد. بندورا توجه به اين سازه را در جهت موفقيت برنامه هاي ارتقاء سلامت عاملي حياتي ذكر مي كند (18). قابليت رفتاري مي تواند با بهبود آگاهي ها و مهارت در دانش آموزان، زمينه را در جهت بهبود عملكرد آنان فراهم آورد. مطالعه نيول نشان داده است كه مداخله آموزشي با هدف افزايش قابليت رفتاري به تنهايي مي تواند سبب بهبود مصرف ميوه و سبزيجات در دانش آموزان شود (19). پاورز نيز در مطالعه خود به ارتباط قوي رفتارهاي تغذيه اي و آگاهي دانش آموزان (001/0<r=0/097 ،P) به عنوان يكي از سازه هاي مهم نظريه شناختي اجتماعي اشاره مي نمايد (20).
در مطالعه حاضر خودكارآمدي دانش آموزان در دو حيطه خودكارآمدي در موقعيتهاي مشكل و خودكارآمدي در انتخاب ميوه و سبزيجات در حضور ساير موارد، از جمله تنقلات و غذاهاي آماده، مورد بررسي قرار گرفت كه نتايج، همبستگي معني داري را بين خودكارآمدي در هر دو حيطه با ميزان مصرف ميوه و سبزيجات نشان مي دهد. خودكارآمدي، اطمينان شخص از توانايي انجام رفتار را نشان مي دهد (21). در بسياري ديگر از مطالعات نيز خودكارآمدي به عنوان يكي از مهمترين عوامل در ميزان مصرف ميوه و سبزيجات ذكر شده است (24-22) و افزايش خودكارآمدي را سبب تغيير در رفتارهاي تغذيه اي ذكر نموده اند (25). رينولدز خودكارآمدي را به عنوان يكي از اجزاي مهم نظريه شناختي اجتماعي در ارتقاء مصرف ميوه و سبزيجات بيان مي نمايد (26).
نتايج مطالعه حاضر همبستگي معني داري بين دسترسي دانش آموزان به ميوه و سبزيجات با ميزان مصرف اين گروههاي غذايي نشان مي دهد. برانوسكي در مطالعه خود نشان داد كه حمايت والدين در زمينه فراهم نمودن امكان دسترسي كودكان به ميوه و سبزيجات يكي از پيش بيني كننده هاي مهم در ميزان مصرف مي باشد (27 و 28).
سازه يادگيري مشاهده اي تنها همبستگي معني داري را با مصرف ميوه در دانش آموزان نشان مي دهد. در بسياري از مواقع رفتار پدر و مادر و همسالان به عنوان يك محرك براي رفتار مشابه در دانش آموزان محسوب مي گردد. برخي از مطالعات پيشنهاد مي نمايند كه پدر و مادر مي توانند از طريق الگوي نقش، بر عادات غذايي فرزندان خود مؤثر باشند (29). مطالعه سيستماتيك پيرسون نيز نشان داد تشويق والدين به انجام الگوهاي نقش مثبت با تمركز بر افزايش مصرف ميوه و سبزيجات در آنها، مي تواند تأثير مؤثر و مناسبي بر رفتارهاي تغذيه اي كودكان داشته باشد (30). به نظر مي رسد علت عدم مصرف سبزيجات توسط دانش آموزان در مدارس كه ناشي از ارائه نشدن سرويس هاي غذايي در مدارس مي باشد، عامل مهمي در كمرنگ شدن نقش همسالان در سازه يادگيري مشاهده اي دانش آموزان باشد. ضمن آنكه مي توان اين امر را كه احتمالاً والدين سبزيجات را كمتر از ميوه مصرف مي كنند، به عنوان عامل تأثيرگذار ديگري در توجيه عدم ارتباط مصرف سبزيجات با سازه يادگيري مشاهده اي محسوب نمود.
از ميان سازه هاي تئوري شناختي اجتماعي، سازه هاي انتظارات پيامد و حمايت اجتماعي همبستگي معني داري را با ميزان مصرف ميوه و سبزيجات نشان نمي دهند. به نظر مي رسد با توجه به گروه سني دانش آموزان و انتظارات آنان مبني بر نتايج مفيد مصرف ميوه و سبزيجات بر سلامت فردي، منابع حمايت اجتماعي مورد بررسي در مطالعه حاضر (والدين و معلمان) نقش قابل ملاحظه اي در ميزان مصرف ميوه و سبزيجات توسط دانشآموزان نداشته باشند و همين امر ضرورت بررسي ساير منابع حمايت اجتماعي از جمله همسالان و رسانهها را طلب مي نمايد.
بر اساس نتايج آناليزهاي چند متغيره و تئوري شناختي اجتماعي، سازه هاي خودكارآمدي در موقعيتهاي مشكل، خودكارآمدي در انتخاب ميوه و سبزيجات و دسترسي در خصوص مصرف ميوه و سبزيجات به عنوان متغيرهاي پيش بيني كننده در دانش آموزان محسوب مي شوند. با توجه به ويژگيهاي جامعه مورد مطالعه، بررسي سازه هاي شناختي اجتماعي مورد استفاده در تئوري شناختي اجتماعي نشان مي دهد كه در ميان سازه هاي شناختي، خودكارآمدي بيش از ساير عوامل شناختي ديگر (قابليت رفتاري و انتظارات پيامد) و در ميان سازههاي اجتماعي، دسترسي بيش از ساير عوامل اجتماعي ديگر (يادگيري مشاهده اي و حمايت اجتماعي) در افزايش مصرف ميوه و سبزيجات توسط دانشآموزان داراي اهميت مي باشند. نقش استثنايي خودكارآمدي در مداخلات ارتقاء سلامت با هدف افزايش مصرف ميوه و سبزيجات قابل تأمل مي باشد، چنانكه پيشتر نيز مطالعه لازنسكا و همكاران نشان داد كه مداخله خودكارآمدي به تنهايي همانند مداخله تركيبي خودكارآمدي و نظريه رفتار برنامه ريزي شده نتايج يكساني بر مصرف ميوه و سبزيجات در مدت 6 ماهه مداخله داشته است (31). ضمن آنكه مطالعه حاضر نتايج مطالعات پيشين را در خصوص تعامل همزمان عوامل شناختي و اجتماعي در ميزان مصرف ميوه و سبزيجات در دانشآموزان تأييد مينمايد.
همانند ساير مطالعات، مطالعه حاضـر نيـز بـا محـدوديتهايي همراه مي باشد. تعداد محدود مطالعات انجام شـده در موضـوع پژوهش در جامعه ايراني، مانع از مقايسه نتايج مطالعه حاضر با ساير مطالعات در داخل كشـور شـده اسـت . اسـتفاده از روش خودگزارش دهي در بررسي عملكرد تغذيه دانش آموزان، اگرچه با نظارت كامل والدين انجام پذيرفت، امـا ضـرورت شـناخت و
شماره 2، پي در پي 86، خرداد و تير 1391 آرش نجيمي و همكاران/ 85
اس تفاده از روشـهاي عين ي تـر را در مطالع ات آينـده طل ب مي نمايد.

نتيجه گيري
نتايج مطالعـه حاضـر خودكارآمـدي و دسترسـي بـه ميـوه و سبزيجات را به عنـوان عوامـل تعيـين كننـده در برنامـه هـاي آموزش تغذيه دانـش آمـوزان ابتـدايي منطقـه مـورد پـژوهشمعرفي مي نمايد. به نظر مي رسد بكارگيري روشـهاي مختلـف، از جمله قرار گرفتن دانش آموزان در معرض تجربه هاي موفق از طريق ترتيب دادن هدفهاي قابل دسترسي در مصـرف ميـوه وسبزيجات، ارائه بازخوردهاي مثبت، قرار دادن دانشآموزان در معرض الگوهـاي مناسـب و بدينوسـيله، افـزودن تجربـه هـاي جانشيني موفـق و متقاعدسـازي و تشـويق هاي كلامـي جهـتعملكرد موفق در كنار افزايش ميزان دسترسي، مي تواند ضـمنبالا بردن خودكارآمدي دانش آمـوزان ، زمينـه را جهـت ارتقـاءمصرف ميوه و سبزيجات فراهم آورد.

تشكر و قدرداني
اين مطالعـه حاصـل طـرح تحقيقـاتي بـه شـماره 288288 مصوب در شوراي پژوهشي دانشكده بهداشـت دانشـگاه علـوم پزشكي اصفهان مي باشد. در اينجا نويسندگان مقالـه بـر خـود لازم مي دانند تا مراتب امتنان خـود را از مسـؤولان آمـوزش و پرورش ناحيه 3 اصفهان، مسـؤولان و معلمـان مـدارس و نيـز كليه دانش آموزان شركت كننده در اين پژوهش اعلام نمايند.

REFERENCES
113614264002

Burchett H. Increasing fruit & vegetables consumption among British primary school children: A review. Health Educ 2003;103(2):99-109.##
Dennison BA, Rockwell HL, Baker SL. Fruit & vegetables intake in young children. J Am Coll Nutr 1998;17(4):371-
8.##
Ruxton CHS, Kirk TR, Belton NR. The contribution of specific dietary pattern to energy and nutrient intake in 7-8 years old Scottish schoolchildren. II. Weekday Lunches. J Hum Nutr Diet 1996;9(1):15-22.##
Pipes PL, Trahms CM. Nutrition in infancy and childhood. 5th ed. Brown & Benchmark Pub; 1993. p. 142-3.##
Cooke LJ, Wardle J, Gibson EL, Sapochnik M, Sheiham A, Lawson M. Demographic, familial and trait predictors of fruit and vegetable consumption by pre-school children. Public Health Nutr 2004;7(2):295-302.##
Pomerleau J, Lock K, McKee M, Altmann D. The challenge of measuring global fruit and vegetables intake. J Nutr 2004;134(5):1175-80.##
Gholipour T, Anoosheh M, Ahmadi F. The effect of participation of girl students on consumption of fruit and vegetables in family. Iran J Nurs 2008;21(54):51-60. (Full text in Persian)##
Perry CL, Bishop DB, Taylor GL, Davis M, Story M, Gray C, et al. A randomized school trial of environmental strategies to encourage fruit and vegetables consumption among children. Health Educ Behav 2004;31(1):65-76. ##
Hazavehei MM, Pirzadeh A, Entezari MH, Hasanzade A, Bahraynian N. Investigating the knowledge, attitude and nutritional practice of female middle school second graders in Isfahan in 2008. Knowl Health J 2009;4(3):24-27. (Full text in Persian)##
Freeman R, Bunting G. A child-to-child approach to promoting healthier snacking in primary schoolchildren: a randomised trial in Northern Ireland. Health Educ 2003;103(1):17-27.##
Najimi A, Alidousti M, Moazemi Goudarzi A. A survey on preventive behaviors of high school students about Influenza A based on health belief model in Shahrekord, Iran. Health Sys Res 2010;6(1):14-22. (Full text in Persian)##
Glanz K, Rimer BK, Viswanath K. Health behavior and health education: theory, research and practice. 4th ed. San Francisco. Jossey-Bass publisher: 2008.##
Gaines A, Turner LW. Improving fruit and vegetables intake among children: a review of interventions utilizing the social cognitive theory. Californian J Health Promot 2009;7(1):52-66.##
Sharma S, Murphy SP, Wilkens LR, Shen L, Hankin JH, Monroe KR, et al. Adherence to the food guide pyramid recommendations among African Americans and Latinos: Results from the multiethnic cohort. J Am Diet Assoc 2004;104(12):1873-7.##
Kelishadi R, Hashemi Pour M, Sarraf-Zadegan N, Sadry GH, Ansari R, Alikhassy H, et al. Obesity and associated modifiable environmental factors in Iranian adolescents: Isfahan Healthy Heart Program − Heart Health Promotion from Childhood. Pediatr Int 2003;45(4):435-42.##
Bashour HN. Survey of dietary habits of in-school adolescents in Damascus, Syrian Arab Republic. East Mediterr
Health J 2004;10(6):853-62.##
Lytle LA, Seifert S, Greenstein J, McGovern P. How do children’s eating patterns and food choice change over time? Results from a cohort study. Am J Health Promot 2000;14(4):222-8.##
Bandura A. Health promotion by social cognitive means. Health Educ Behav 2004;31(2):143-64.##
Newell SA, Huddy AD, Adams JK, Miller M, Holden L, Dietrich UC. The Tooty Fruity Vegie project: changing knowledge and attitudes about fruits and vegetabless. Aust N Z J Public Health 2004;28(3):288-95.##
Powers AR, Struempler BJ, Guarino A, Parmer SM. Effects of a nutrition education program on the dietary behavior and nutrition knowledge of second-grade and third-grade students. J Sch Health 2005;75(4):129-33.##
Strecher VJ, DeVellis BM, Becker MH, Rosenstock IM. The role of self-efficacy in achieving health behavior change. Health Educ Q 1986;13(1):73-92. ##
Chung SJ, Hoerr SL. Predictors of fruit and vegetables intakes in young adults by gender. Nutr Res 2005;25(5):453-
63.##
Satia JA, Kristal AR, Patterson RE, Neuhouser ML, Trudeau E. Psychosocial factors and dietary habits associated with vegetables consumption. Nutrition 2002;18(3): 247-54.##
Ma J, Betts NM, Horacek T, Georgiou C, White A, Nitzke S. Importance of decisional balance and self efficacy in relation to stages of change for fruit and vegetables intakes by young adults. Am J Health Promot 2002;16(3):157-
66.##
Contento IR, Randell JS, Basch CE. Review and analysis of education measures used in nutrition education intervention research. J Nutr Educ Behav 2002;34(1):2-25.##
Reynolds KD, Hinton AW, Shewchuk RM, Hickey CA. Social cognitive model of fruit and vegetables consumption in elementary school children. J Nutr Educ 1999;31(1):23-30. ##
Baranowski T, Watson K, Missaghian M, Broadfoot A, Cullen K, Nicklas T, et al. Social support is a primary influence on home fruit, 100% juice, and vegetables availability. J Am Diet Assoc 2008;108(7):1231-5.##
Baranowski T, Missaghian M, Broadfoot A, Watson K, Cullen K, Nicklas T, et al. Fruit and vegetables shopping practices and social support scales: a validation. J Nutr Educ Behav 2006;38(6):340-51.##
Tibbs T, Haire-Joshu D, Schechtman KB, Brownson RC, Nanney MS, Houston C, et al. The relationship between parental modeling, eating patterns, and dietary intake among African-American parents. J Am Diet Assoc 2001;101(5):535-41.##
Pearson B, Biddle SJH, Gorely T. Family correlates of fruit and vegetables consumption in children and adolescents: a systematic review. Public Health Nutr 2007;12(2):267-83.##
Luszczynska A, Tryburcy M, Schwarzer R. Improving fruit and vegetables consumption: a self-efficacy intervention compared with a combined self-efficacy and planning intervention. Health Educ Res 2007;22(5):6308.##



قیمت: تومان

دسته بندی : پزشکی

دیدگاهتان را بنویسید