پژوهنسالده (مجله شانزدهم، شفروردين پژوهشيماره و ،ار1 پي دانشگاه در ديبهشتپي علوم 79، 1390 پزشكي صفحات 11شهيد تا 17 بهشتي) تاريختاريخ پذيرش دريافت مقاله:مقاله : 20/20/8/12/8988
بررسي تأثير عصاره ريشه شيرين بيان بر گرگرفتگي دوران يائسگي

فاطمه ناهيدي1*، الهام زارع2، دكتر فراز مجاب3، دكتر حميد علويمجد4

دانشجوي دكتراي آموزش و ارتقاي سلامت، مربي گروه مامايي و بهداشت باروري، دانشكده پرستاري و مامايي، دانشگاه علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني شهيد بهشتي
دانشجوي كارشناس ارشد مامايي، دانشكده پرستاري و مامايي، دانشگاه علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني شهيد بهشتي
دانشيار، گروه گياهان دارويي، دانشكده داروسازي، دانشگاه علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني شهيد بهشتي
-9890206133

4- دانشيار، گروه آمار حياتي، دانشكده پيراپزشكي، دانشگاه علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني شهيد بهشتي
چكيده
سابقه و هدف: با توجه به شيوع بالاي گرگرفتگي در زنان يائسه و تأثير آن بر كيفيت زندگي و همچنين اختلاف نظراتي كه در زمينـهدرمان اين مشكل وجود دارد، اين تحقيق با هدف بررسي تأثير عصاره ريشه شيرين بيان بر گرگرفتگـي زنـان يائـسه خانوارهـاي تحـتپوشش مراكز بهداشتي درماني منتخب وابسته به دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي سال 1387 انجام شد.
مواد و روشها: اين كارآزمايي باليني دو سوكور بر روي 68 زن يائسه كه گرگرفتگي را با درجات مختلف تجربه نموده بودند انجام شـد .
بيماران از طريق پرونده هاي موجود در مراكز بهداشتي درماني انتخاب و سپس با انتساب تصادفي به دو گروه 34 نفره دارو (روزانه سـهكپسول حاوي 330 ميلي گرم عصاره ريشه شيرين بيان براي 4 هفته ) و دارونما (روزانه سه كپسول حاوي 330 ميلي گرم نشاسته بـراي4 هفته) تقسيم شدند. دو هفته قبل از مصرف دارو شدت و تعداد گرگرفتگي و نوع مواد غذايي مصرفي بوسيله پرسشنامه انـدازهگيـريشد. براي سنجش اعتبار و پايايي ابزار از اعتبار محتوا و آزمون مجدد با ضريب همبستگي 96/0 اسـتفاده شـد. نتـايج درون گروه هـ ا بـاآزمون آناليز واريانس با اندازه گيريهاي مكرر و نتايج بين گروهي با آزمون t بررسي شد.
يافتهها: زنان يائسه در گروه شيرين بيان و دارونما به ترتيب داراي ميانگين سـني 3±3/53 و 6/2±53 سـال بودنـ د، فاصـله زمـاني ازپايان قاعدگي در 6/73% و 8/61 % آنها 5/1 سال و كمتر، و شيوع گرگرفتگي در شـب در آنهـا 2/41% و 2/38% بـود. ميـانگين تعـدادگرگرفتگي قبل از درمان در گروه شيرين بيان 5/0±6/7 و شدت آن 8/1±10 بود كه چهار هفته بعد از درمان به ترتيب به 6/0±1/5 و6/1±1/5 رسيد؛ اما ميانگين تعداد و شدت گرگرفتگي قبل و بعد از چهار هفته در گروه دارونما تغيير ننمود.
نتيجه گيري: شيرين بيان در كاهش تعداد و شدت گرگرفتگي زنان يائسه مؤثر بود. لازم است مطالعات با طول درمان بيشتر و بررسي زمان عود گرگرفتگي پس از قطع دارو انجام گيرد.
-19032246354

واژگان كليدي: يائسگي، گرگرفتگي، ريشه شيرين بيان لطفاً به اين مقاله به صورت زير استناد نماييد:
Nahidi F, Zare E, Mojab F, Alavi Majd H. The effect of Licorice root extract on hot flashes in menopause. Pejouhandeh
2011;16(1):11-7
15417257

مقدمه1
گرگرفتگي نشانه اصلي دوران كليماكتريك اسـت واكثـر زنـاندرجات متفاوتي از آن را تجربه مي كنند، ايـن واژه توصـيفي ازآغاز ناگهاني قرمز شدن پوست سر، گردن و سينه است كـه بـا احساس گرماي شديد در قسمت فوقـاني بـدن همـراه اسـت وگاهي با تعريق شديد به پايان مي رسد 1(). معمـولاً مقـدم بـراين حالت تپش قلب با احساس فشار در داخل سر وجـود دارد

*نويسنده مسؤول مكاتبات: تهران، بزرگراه شهيد چمران، اوين، خ تابناك، دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي، ساختمان شماره،1 طبقه،7 دفتر مشاور امور بانوان؛ تلفـن :
[email protected] : ؛+ پست الكترونيك98 – 21-88202512

و ممكن است همراه با گرگرفتگي، ضعف ، غش و سـرگيجه رخ دهـد 2().گرگرفتگـي وازوموتـور شـايعترين دليلـي اسـت كـه خانمهاي يائس ه را وادار به درخواست مراقبت در دوران يائسگيمي كند 3().40% زنان قبـل از يائـسگي و 85% زنـان يائـسه ازمشكلات وازوموتور شكايت دارند. اين عارضـه در شـب بيـشتراست كه سبب بيداري فرد مي شود 1().
پاتوفيزيولوژي گرگرفتگي ناشناخته است با اين حال اثر كاهشو قطع استروژن نقش مهمي در اين عارضه ايفا مي كند و منجربه تغييراتي در واسطه هـاي مغـزي و بـي ثبـاتي مركـز تنظـيمحرارت در هيپوتـالاموس مـيشـود 4(). گرگرفتگـي و تعريـقبه طور ذاتي هيچ خطري براي سـلامتي نـدارد و زنـدگي را درمعرض خطر قرار نميدهد، اما موجب بروز ناراحتي و مشكلاتيمـي شـود و بـر انج ام كارهـاي روزانـه تـأثير مـ يگـذارد 5().
گرگرفتگي بر كار و فعاليتهاي اجتماعي، اوقات فراغت، خلـق وخو، تمركز، ارتباط با ديگران، فعاليـت جنـسي، لـذت بـردن اززندگي و كيفيت زندگي تأثير مي گذارد 6().
شايعترين درمان مرسوم درمـان جـايگزيني هورمـوني اسـت ومنـ افع بيــشماري را نـ صيب زنـ ان كـ رده كـ ه توانـ سته 80 -70 درصد گرگرفتگي را كـاهش دهـد 7(). امـا عوارضـيمانند حملات قلبي، بيماري عروق كرونر قلب، سكته و حوادثترومبوآمبولي، و سرطان پستان را ايجـاد كـرده اسـت 8(). بـ ه علاوه 10% خانمها ممنوعيت مصرف استروژن دارند، به همـيندليل درمان هورموني در كمتر از 20% خانمها استفاده ميشود 9(). در اي ران ط ي تحقيق ي ك ه انج ام ش ده فقـط 75/8% خانمهاي يائسه از هورمون استفاده ميكننـد (10). طـي دهـهگذشته استفاده از درمانهاي جـايگزيني ماننـد تغذيـه، ورزش،رايحه درماني، هومئوپاتي، آرام سازي و طـب گيـاهي بـه طـورشگفت انگيزي افزايش يافته كه بـراي تخفيـف علائـم يائـسگيمفيد ميباشند (11). فرآورده هاي گياهان دارويـي هـم علائـمفيزيكي و هم رواني را تخفيف ميدهند. اين گياهان معمولاً اثراستروژني دارند (12).
شيرين بيان يكي از گياهاني است كه خاصيت اسـتروژني داردو براي تخفيف علائم يائسگي به كار مي رود اما اطلاعات بـسياراندكي از تأثير آن وجود دارد (13و 14). اين دارو بومي مناطقمعتدله با آب و هواي مديترانهاي است . بخـش مـورد اسـتفادهريشه گياه است كه براي درمـان سـرفه، گلـودرد، زخـم معـدهواثني عشر و رفع التهاب و نفخ معده و به عنوان ملـين و ضـد سم قـوي، تـسكيندهنـده تـشنگي، رفـع نـاراحتي پوسـتي وضدحساسيت بكار ميرود (15 و 16). به نظر ميرسد استروژن موجود در گياهان عامل كاهش گرگرفتگي باشد (21-17). دو فرضــيه بــراي مكانيــسم اثــر آن وجــود دارد يكــي اتــصالGlycyrrhitinic acid به گيرنـده هـاي مينرالوكورتيكوئيـدي و ديگري توقف فعاليت بتا هيدروكسي استروئيد هيدروژناز است .
با توجه به عدم وجود شواهد كافي درخصوص تأثير اين گياه بر گرگرفتگ ي در داخ ل و خ ارج ك شور و ب ا آگ اهي از اينك ه شيرين بيان، گياهي فراوان، ارزان و مقبـول در كـشور ماسـت، اين مطالعه با هدف تعيين تأثير عصاره ريشه شيرين بيـان بـرگرگرفتگي زنان يائسه خانوارهاي تحت پوشش مراكز بهداشتيدرماني منتخب وابسته به دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهـشتيدر سال 87 انجام گرفت.

مواد و روشها
مطالعه حاضر به روش كارآزمايي باليني دو سو بيخبر با گـروهكنترل دارونما بر روي 68 زن يائسه انجام شد. نمونه ها ابتدا بهروش مبتني بر هدف با مراجعه بـه پرونـده خانوارهـاي تحـتپوشش مراكز بهداشتي درماني منتخب دانشگاه علوم پزشـكيشهيد بهشتي انتخاب و سپس آدرس و شماره تلفن آنان ثبـتو توسط رابطـين بهداشـتي از آنـان جهـت شـركت در جلـسهتوجيهي دعوت به عمل آمد . در صورت عدم مراجعه افـراد، بـهدرب منزل آنان مراجعه ميشد و در صـورت تمايـل و تكميـلفرم رضايت نامه با انتساب تصادفي به دو گروه شيرين بيان 34 نفر و دارونما 34 نفر تقسيم مي شدند. تعداد نمونه با اطمينـان95%، توان آزمون 80% و 6/0 =effect size تعيين گرديد. كليه افراد براي ورود به مطالعه بايـد ايرانـي مـي بودنـد ، درمحـدودهسني 60-45 سالگي بوده، خود يا يكي از افراد خانواده با سوادباشند،BMI زير 29، حداقل يك سال و حداكثر سه سال قطعقاعدگي داشته، گرگرفتگي را با درجات متفاوت تجربـه كـرده،متأهل بوده و يا حداقل يكـسال از فـوت همسرانـشان گذشـتهباشد. در صورت مصرف داروهاي هورموني، ضد افـسردگي، يـاآرامبخش در زمان ورود به مطالعه، وجود بيماريهاي زمينـهاي شناخته شده (فشار خـون، ديابـت، صـرع و …)، تجربـه عوامـلاسترس زا در 6 ماه اخير مانند فوت بستگان درجه يك، جدايياز همسر ، سابقه ابتلا به سرطانهاي وابسته به استروژن، سـابقهحساسيت به گياهان دارويي و استفاده از رژيم گياه خـواري ازمطالعه خارج مي شدند.
ابزار جمع آوري اطلاعات شامل پرسشنامه شماره يك بـود كـهشامل سه بخش مشخصات دموگرافيـك، تاريخچـه قاعـدگي وبارداري، و سؤالات مربوط بـه سـبك زنـدگي، تعـداد و شـدتگرگرفتگي و چگونگي مقابله بـا آن بـود كـه دو هفتـه قبـل ازشروع درمان توسط محقق تكميل ميشد. پرسشنامه شماره دو شامل فعاليتهاي زنان يائسه در طـول هفتـه گذشـته از جملـهورزش، حوادث ناگوار و چگونگي مقابله با گرگرفتگـي بـود كـهدر پايان هر هفته در طول درمان توسط محقق تكميل مي شد.
فرم اطلاعاتي محقق ساخته شماره يك جهت ثبت مواد غذاييمورد مصرف روزانه از دو هفته قبـل از شـروع مـصرف دارو تـاانتهاي مطالعه بود كه توسط واحـدهاي مـورد پـژوهش، ثبـتمي شد. فرم اطلاعاتي محقق ساخته شماره دو مربوط به شدتو تعداد دفعات گرگرفتگي بود كه بـه طـور روزانـه از دو هفتـه قبل از شروع درمان تا انتهاي مطالعه توسط نمونـه هـا تكميـلمي گرديد. نحوه ثبت گرگرفتگي بدين صورت بـود كـه بـه ازايهر يك گرگرفتگـي يـك علامـت در زمـان وقـوع گرگرفتگـي(صبح، ظهر ، شب ) ثبت ميشد؛ براي تعيين شدت گرگرفتگـيبر اساس نظريه پيشنهادي سازمان جهاني غذا و دارو و تبـديلمتغير كيفي شدت به كمي، براي خفيف عـدد 1، متوسـط و2 براي گرگرفتگي شديد عدد 3 در نظـر گرفتـه شـد. فـرم هـاياطلاعاتي در پايان هر هفته از زنـان يائـسه جمـع آوري و فـرمجديد به آنها داده ميشد. براي اعتبار و پايـايي ابـزار از اعتبـارمحتوا و آزمون مجدد با ضريب همبستگي 96/0 استفاده شـد .
براي اندازه گيري قد، وزن و فـشارخون از متـر فلـزي غيرقابـلارتجاع نوع لايكا كه شرايط آب و هوا روي آن تأثير نداشته و از ترازوي با مارك سكا ساخت ايران كه براي سنجش اعتمـاد آنبعد از هر 10 بار وزنگيري با وزنه 2 كيلويي كاليبره ميشـد ودستگاه فشار خون جيوهاي مارك ريشتر كه طبق دستورالعملشركت سازنده هر دو سال نياز به كاليبره شدن داشت استفادهشد. سپس با كـسب مجـوز از معاونـت پژوهـشي و بهداشـتيدان شگاه عل وم پزش كي ش هيد به شتي و توجي ه مـس ؤولان درمانگاهها و را بطين بهداشتي در مورد ضرورت انجام تحقيق بابرگزاري يك جلـسه آموزشـي بـراي زنـان يائـسه، در صـورتداشتن معيارهاي ورود و تكميل رضايتنامه كتبي وارد مطالعه ميشدند. ابتدا پرسشنامه شماره يك براي آنها تكميـل و فـرماطلاعاتي شماره يك و فرم اطلاعاتي شماره دو براي ثبت تعدادو شدت گرُگرفتگي روزانه تحويل آنهـا مـيگرديـد . سـپس در پايـان ه ر هفت ه ف رمه اي اطلاع اتي ثب ت ش ده تحوي ل و پرسشنامه شماره 2 براي كنتـرل متغيرهـاي مخـدوش كننـدهتوسط محقق تكميل و فرم جديد براي هفته بعد بـه آنهـا دادهمـي شـد. در طـول مطالع ه عوامـل اسـ ترسزا، مـصرف دارو و غذاهاي حاوي فيتو استروژن كنترل و در صـورت مـصرف سـهروز در هفته از مطالعه خارج مي شدند.
در مرحله بعد كپسول حاوي عـصاره ريـشه شـيرين بيـان بـهميزان 330 ميلي گرم و كپسول دارونما حاوي 330 ميلـي گـرمنشاسته توسط دكتر داروساز ساخته و توسط ايشان كدگـذاريشد كه روزي سه عدد صبح، ظهر و شب به مدت 4 هفته برايزنان يائسه تجويز ميشد. به واحدهاي مورد پـژوهش آمـوزشداده شد در صورت بـروز هرگونـه عارضـهاي دارو را قطـع و بـاشماره تلفني كه محقق در اختيـار آنهـا گذاشـته بـود تمـاسبگيرند. كليه نمونه ها در پايان هر هفته جهت تحويل فرم هـاياطلاعاتي هفتـه قبـل، تحويـل دارو و بررسـي عـوارض جـانبيبخصوص پرفشاري خون پيگيري و معاينه مـيشـدند . بعـد ازاتمام دوره درمان، اطلاعات ثبت شده در فرمهـاي اطلاعـاتي وپرسشنامه ها استخراج و با تأييـد نرمـال بـودن داده هـا توسـطآزمونKS (كولموگراف اسميرنوف و برقراري شرط كرويـت در داده ها) براي مقايسه گروه هـا از آزمونهـا ي آنـاليز واريـانس بـااندازهگيريهاي مكرر، تي، من ويتني و مربع كاي با خطـاي نـوعاول 5% استفاده شد.
يافته ها
مطالعه بر روي 68 زن يائسه در دو گروه 34 نفره شيرين بيانو دارونما انجام شد. دو گروه از نظر سن، طول قطـع قاعـدگي،فاصله زماني از شروع گرگرفتگي، و تعداد و شدت گرگرفتگـي،همسان شدند . خصوصيات فـردي- مامـايي و نحـوه مقابلـه بـاگرگرفتگي و نحوه مقابله با مشكلات در جدول 1 ارائه گرديـدهاس ت و ن شان مـ يده د دو گ روه ب ه لح اظ BMI، ش غل و تحصيلات زنان يائسه، شغل و تحصيلات همسران، نوع مسكن،ميزان درآمد ماهيانه، تعداد افـراد خـانوار، نگهـداري از بيمـار،تعداد بارداري، تعداد فرزند زنده، عصبانيت و نحوه برخـورد بـاناراحتي، انجام ورزش و زمان گرگرفتگي در روز با هـم مـشابهبودند و يا اختلاف آنها از لحاظ آماري معنيدار نبود.
در جدول 2 ميانگين تعداد گرگرفتگي دو گروه شيرين بيـان ودارونما به تفكيك قبـل و بعـد از درمـان ارائـه گرديـده اسـت.
آزمون آماريt نشان ميدهد ميانگين تعداد دفعات گرگرفتگيدر دو گروه شيرين بيان و دارونما قبل از درمان با هـم مـشابهبودند. آزمون آناليز واريانس با اندازهگيريهاي مكرر بين تفـاوتميانگين قبل از درمان و هفتـه هـاي اول، دوم، سـوم و چهـارماخــتلاف آمــاري معنــي داري نــشان داد (001/0 <P). ايــن بدين معني است كه شيرين بيان باعث كاهش تعداد گرگرفتگي روزانه در طول چهار هفته نسبت بـه دو هفتـه قبـل از درمـانشده است . امـا همـين آزمـون در گـروه دارونمـا بـين تفـاوتميانگين تعداد گرگرفتگي قبـل از درمـان (74/7) و همچنـينهفته چهارم بعد از درمان (75/7) اختلاف آمـاري معنـيداري نـشان نـداد. همچنـين بـين تفـاوت ميـانگين تعـداد دفعـات گرگرفتگي روزانه در گروه شيرين بيان و دارونما قبل و بعـد ازدرمان اختلاف آماري معنيداري مـشاهده شـد (001/0 <P).
براساس آزمون آماريt و اصلاح بونفروني اين اختلاف از هفتـهاول بعد از مصرف دارو بـين دو گـروه شـيرين بيـان و دارونمـامشاهده شد كه مي توان گفـت تـأثير شـيرين بيـان بـر تعـدادگرگرفتگي از هفته اول بعد از درمان آغاز شده است.
در نمودار 1 آزمون آماري t مستقل نشان مي دهد بين ميانگين شدت گرگرفتگي دو گروه شيرين بيان و دارونما قبل از درمان اختلاف آماري معني داري وجـود نـدارد. در حاليكـه ميـانگينشــدت گرگرفتگــي در گــروه شــيرين بيــان قبــل از درمــان8/1±92/9، در هفتــه اول بعــد از درمــان9/1 ± 20/9 و در هفته چهارم6/1 ± 1/5 بود . آناليز واريانس با انـدازهگيريهـا ي مكرر اختلاف آماري معنيداري بين دوره هاي قبل و هفته اول،دوم و سوم و بعد از درمـان نـشان داد (001/0 <P). ميـانگيندرص د ش دت گرگرفتگ ي قب ل از درم ان در گ روه دارونم ا 8/1 ± 95/9 و هفته اول بعد از درمان9/1 ± 6/9 و در هفتـهچهارم8/1 ± 96/9 درصد بود. آناليز واريـانس بـين دورههـاي

درم اني قب ل و ي ك هفتـه بعـد از درم ان اخ تلاف آمـارياز درمان اختلاف آماري معنيداري مشاهده شد. ايـن اخـتلافمعني داري را نشان داد (001/0 <P) كه شايد به دليل تأثيرات در رابطه با شدت گرگرفتگي از هفته دوم بعد از درمان بين دوروحي رواني مصرف دارونما باشد. همچنين بـر اسـاس آزمـونگروه مشاهده شد. يعني شيرين بيان از هفته دوم باعث كاهشآماريt مستقل و اصلاح بونفروني بين تفاوت ميـانگين شـدتشـ دت گرگرفتگــي شـ د (001/0 <P). جـ دول 3 شـ دت گرگرفتگي روزانه در دو گروه شيرين بيان و دارونما قبل و بعدگرگرفتگي را در دو گروه قبل و بعد از مداخله نشان ميدهد.
جدول 1- توزيع فراواني زنان يائسه مورد مطالعه برحسب خصوصيات فردي، مامايي و نحوه مقابله با گرگرفتگي به تفكيك دو گروه
نتيجه آزمون t دارونما (34 نفر)

شيرين بيان (34 نفر)

گروهها يائسه

زنان

فردي

مشخصات

يائسه

زنان

فردي



قیمت: تومان

دسته بندی : پزشکی

دیدگاهتان را بنویسید