پژوهندهسال پانز (دهم، مجله شماره 5، پژوهشيآذر پي درو دي دانشگاهپي 771389 ، علوم صفحاتپزشكي 208 شهيدتا 212 بهشتي) تاريختاريخ پذيرشدريافت مقالهمقاله:: 1/25/125//13881389

بررسي شيوع كم خوني فقرآهن و عوامل مرتبط با آن در كودكان سن مدرسه شهر قم
زهرا عابديني1*، مريم موسوي لطفي2، فريبا پرويزي3
مربي گروه پرستاري، دانشكده پرستاري و مامايي، دانشگاه علوم پزشكي قم
مربي گروه پرستاري، دانشكده پرستاري و مامايي، دانشگاه آزاد گيلان، واحد پل طالشان
-9907212106

مربي گروه پرستاري، دانشكده پرستاري و مامايي، دانشگاه آزاد واحد قم
چكيده
سابقه و هدف: كمخوني فقر آهن شايعترين اختلال تغذيهاي و از مشكلات بهداشتي عمـده در كودكـان اسـت كـه بـا رشـد و تكامـلناكافي، تغييرات خلقي و رفتاري، و افت تحصيلي در آنان همراه است. شناخت عوامل مرتبط با ايـن عارضـه گـام مـؤثري در كنتـرل وپيشگيري از آن مي باشد. لذا مطالعه حاضر با هدف تعيين شيوع و عوامل مرتبط با كمخوني فقر آهن در كودكان سن مدرسه شـهر قـمانجام شد.
مواد و روشها: در اين مطالعه توصيفي 554 دانش آموز مدارس ابتدايي شهر قم به صورت تصادفي انتخاب شدند. گـردآوري دادههـا بـااستفاده از پرسشنامه و آزمايش شمارش سلول هاي خوني بود. جهت سـنجش ابـتلا بـه كـم خـوني از شـاخص منتـزر (نسـبت حجـمگلبول هاي قرمز به تعداد آن) استفاده شد و مقادير بالاي 13 به عنوان كم خوني فقر آهن در نظر گرفته شد.
يافته ها: 297 كودك (6/53%) مبتلا به كمخوني فقر آهن بودند. 1/44% مبتلايان را كودكان 8-7 سال تشكيل مي دادند. بـين مصـرف ناكافي گروه غذايي گوشت، حبوبات، تخم مرغ و مغزها، و ابتلا به كمخوني رابطه معنيدار آماري وجود داشت (05/0 p<).
نتيجهگيري: شيوع كمخوني فقر آهن در كودكان سن مدرسه به ويژه در سالهاي اول تحصيلي جاي نگراني دارد و لزوم توجه به اجراي برنامه هاي آموزشي و حمايت از دانش آموزان در معرض خطر را مطرح مي نمايد. ضمناً ايـن تحقيـق كـاربرد شـاخص منتـزر بـه دليـلحساسيت در غربالگري كودكان مبتلا به كمخوني در بدو ورود به مدرسه و تأكيد بر مصرف گروه غذايي گوشت و حبوبات و تخم مرغ و مغزها را نيز مطرح مي نمايد.
-17444230613

واژگان كليدي: كم خوني فقر آهن، آزمون منتزر، كودك سن مدرسه، اختلالات تغذيهاي كودكان، بررسي تغذيه لطفاً به اين مقاله به صورت زير استناد نماييد:
Abedini Z, Mousavi lotfi M, Parvizi F. Prevalence of Iron Deficiency Anemia (IDA) and its related factors in school
age children. Pejouhandeh 2010;15(5):208-12.
8437270

مقدمه1
كم خوني ناشي از فقر آهن يكي از مشكلات بهداشـت عمـوميدر سراسر جهان و به ويژِه در كشورهاي در حال توسـعه اسـت (1) كه بيش از نيمي از كودكان سن مدرسه در معرض ابتلا به آن هستند (2). بر اساس يافتههاي مطالعات گذشـته بـالاترينميزان شيوع عارضه كم خوني فقر آهن در كودكان گروه سـنيمدرسه و قبل از آن وجود داشته است (3). شيوع كم خوني فقر آهن در 23% كودكان سـن مدرسـه گـزارش شـده اسـت (4). س رعت ب الاي رشـد در كودكـان منج ر ب ه ايج اد ع وارض جبران ناپذير و غيرقابل برگشت ناشي از فقر آهـن در كودكـان مي شود (5). نظر به ايـن كـه آهـن از عناصـر تشـكيل دهنـده

*نويسنده مسؤول مكاتبات: زهرا عابديني؛ قم، خيابان شهيد لواسـاني، دانشـگاهعلوم پزشـكي قـم، دانشـكده پرسـتاري و مامـايي؛ تلفـن : 7704233- 251-98+؛ پست الكترونيك: [email protected]

هموگلوبين مي باشد كه براي اكسيژنرساني به بافتهـا ، انتقـالالكترون در سلولهـا، سـاخت آنـزيمهـاي لازم بـراي مصـرفاكسيژن و توليد انرژي و ذخيـره اكسـيژن در بافتهـا ضـرورياس ت (1)، كمب ود آن باع ث ك اهش تمرك ز فك ري و ت وان يادگيري، و پايين آوردن كارآيي جسـمي مـيشـود (6). افـتتحصيلي و اختلالات يادگيري در دانشآمـوزان سـالهاي اوليـهمدرسه ممكن است ناشي از عدم كفايت ذخيـره آهـن باشـد وبسياري از مشكلات ذهني و رفتارهاي كودكان به ايـن عارضـهنسبت داده شده است (7). اين عوارض با توجه به نقـش آهـندر ميلينه شدن اعصاب و تأثير در سرعت هدايت عصبي قابـلتوجيه بوده و تغيير در پاسخهاي حسـي و رفتـاري در نتيجـهكمبود آهن بديهي است. در بعضـي از كودكـان مبـتلا ممكـناست اختلالات بينايي و شنوايي غيرقابل برگشت رخ دهد (8). كاهش حجم و توده گلبولهاي قرمز و نقصـان ظرفيـت حمـلاكسيژن به بافتها با خستگي و كمبـود انـرژي همـراه اسـت. از اينرو ضعف، بي اشتهايي و رنگ پريدگي از علائم باليني شايع به شمار ميرود (9).
كمبود مصرف منابع آهن علت عمده ابتلا به كـم خـوني اسـت(10) و كـم خـوني فقـر آهـن شـايعترين كمبـود تغذيـ هاي در كودكان معرفي شده است (4). عادات غذايي نظير اسـتفاده ازرژيم هاي گياهخواري و دريافت ناكافي منابع حيواني در شيوع كم خوني فقر آهن مؤثر است (5). از سوي ديگر استراتژيهـايبهبود وضعيت تغذيه، روشي ايمن براي كنترل و پيشـگيري ازكمبود ريزمغذيها به ويژه آهن است (11)، بنابراين در صـورتتشخيص زودرس كم خوني فقر آهن، با اصلاح وضعيت تغذيه و تجويز مكمل آهن، اين مشكل قابل درمان و پيشـگيري اسـت(5). با توجه به اهميت پيشگيري و كنترل كمخوني فقر آهـندر كودكان سن مدرسه، مطالعه حاضر با هـدف تعيـين شـيوع كمخوني فقر آهن و بررسي عوامـل مـرتبط بـا آن در مـدارسمقطع ابتدايي شهر قم در سال 1387 انجام شد.

مواد و روشها
شماره 5، پي در پي 77، آذر و دي 1389 زهرا عابديني و همكاران/ 209
-2079477-1643760

اين مطالعه از نوع توصيفي و مقطعي مي باشد كـه در آن 554 كودك سن مدرسه 12-7 ساله مشغول به تحصيل در مـدارسابتدايي شهر قم شركت داشتند. معيارهاي حذف نمونه ابتلا به بيماريهاي مزمن و لاعلاج، آلرژي، عفونت، انگل ها و جراحي در سه ماه اخيـر بنـابر اظهـار مـادر بـود. نمونـهگيـري بـه روش خوشهاي چند مرحلهاي از مدارس مقطع ابتدايي دولتـي شـهرقم انجام شد. دانش آموزان هر پايه تحصيلي به تعداد مسـاويو به كمك ليست اسامي به طور تصادفي انتخاب شدند. سپس دعوت نامه جهت حضور يكي از والدين به دانشآموزان داده شد كه در آن ضمن بيان هـدف، زمـان و محـل مراجعـه، از آنـانخواسـته شـد كـه در صـورت تمايـل بـه شـركت در مطالعـه، رضايتنامه پيوست را امضا نموده و در موعد مقرر به پژوهشگر مراجعه نمايند. پژوهشگر در زمانهاي تعيين شده در آزمايشگاه حضور يافت و بعد از مراجعه مادران و كودكان آنهـا اقـدام بـهتكميل پرسشنامه نمود. پرسشنامه حـاوي سـؤالاتي در زمينـهويژگيهاي فردي و خانوادگي، علائم كمخوني و ميـزان مصـرفمواد غذايي بر اساس ياد آمد خـوراك 24 سـاعته بـود. اعتبـاراب زار ب ا مطالع ه كت ب و مق الات و نظرخ واهي از ده نف ر از متخصصين تغذيه، اطفال و خون، و اعتماد آن با آلفـا كرونبـاخ86 تأييد شده بود. سپس نمونه خون سياهرگي دسـت راسـتكودكان توسط فردي با مدرك كارشـناس علـوم آزمايشـگاهيگرفته شد. 5/1 سي سي خون در لولههاي حاوي اتيلن ديآميد تترا استيك اسيد جهت شمارش سلول هاي خـوني جمـعآوري شد و مقرر گرديد كه يك نسخه از پاسخ آزمايشات در اختيـارمادران قرار گيرد. جهت تعيـين كـم خـوني از شـاخص منتـ زر (حاصل تقسيم حجم گلبول هاي قرمز به تعداد آن) استفاده، و مقادير بالاي 13 به عنوان كم خوني فقر آهن در نظر گرفته شد (12). كمبود دريافت مواد غـذايي نيـز بعـد از تبـديل مقـاديرمصرف شده مواد بر حسب سهم و قرار دادن آن در گروههـايغذايي تعيين شد؛ به نحوي كه مصرف مقادير كمتر از 6 واحد در گروه نان و غلات، 2 واحد در گروه گوشت و حبوبات و تخم مرغ و مغزها، 2 واحد در گـروه شـير و لبنيـات، و 5 واحـد درگروه ميوه و سبزيجات بر اساس هرم غذايي كودكان به عنـوانكمبود دريافت مواد غذايي منظور شد (13).
تجزيه و تحليل دادههـا بـا نـرم افـزار 5/11 spss و بـه كمـكشاخصهاي ميانگين و انحراف معيار و آزمون كاي دو انجام شد.
سطح معني داري كمتر از 05/0 در نظر گرفته شد.

يافته ها
ميانگين سن كودكـان 74/1±08/9 سـال بـود و 6/53% آنـان دختر بودند. 12/79% نمونه ها فرزند اول تا سوم خانواده بودند.
وضعيت اقتصادي خانواده در 4/52% كودكان متوسط و سـطحتحصيلات مادران در 42% موارد ابتدايي بود و 7/94% مـادرانخانه دار بودند.
شيوع كم خوني فقر آهن بر مبناي شاخص منتـزر 6/53% بـود .
بيشتر كودكان مبتلا به كمخوني 8-7 ساله بودنـد . بـين سـنكودكان و ابتلا به كمخوني ارتباط معنيدار آماري وجود داشت (05/0p<). شيوع كم خوني فقـر آهـن در دختـران بـالاتر بـود
(6/57%) اما اختلاف بين ابتلا به كمخوني در دختران و پسران معني دار نبود. وضعيت اقتصادي در 1/52% نمونه هاي مبتلا به كم خوني فقر آهن متوسط بود. بين ابتلا به كم خوني و وضعيت اقتصادي رابطه معني دار آماري مشاهده شد (05/0 =p). جدول شماره يك ،عوامل مرتبط با كم خوني فقـرآهن در كودكـان رانشان مي دهد.
يافته هاي مطالعه در مورد مصرف گروههاي غذايي و ابـتلا بـهكم خوني فقر آهـن نشـان داد كـه بيشـتر كودكـان مبـتلا بـهكم خوني (63%) از نان و غلات به ميزان كافي اسـتفاده نكـردهبودند. بين دريافت ناكافي نان و غلات بـا ابـتلا بـه كـم خـونيرابطه معني دار وجود نداشت (4/0 p>). مصـرف گـروه ميـوه وسبزيجات در 8/50% كودكان مبتلا بـه كـم خـوني كـافي بـود (05/0p>). مصرف گروه گوشت و حبوبات، تخم مرغ و مغزهـادر 8/55% كودكان مبتلا به كم خوني كافي بـود . بـين مصـرفاين گروه غذايي و ابتلاء به كمخـوني رابطـه معنـي دار آمـاريوجـود داشـت (05/0p<). دريافـت شـير و لبنيـات در بيشـتر كودكان مبتلا بـه كـم خـوني (2/50 درصـد ) كمتـر از ميـزانتوصيه شده در هرم غذايي بود (جدول شماره2).
210/ دوماهنامه پژوهنده بررسي شيوع كم خوني فقرآهن و عوامل مرتبط با آن …

جدول 1– توزيع فراواني كودكان سن مدرسه برحسب ابتلا به كمخوني و ويژگيهاي دموگرافيك
ابتلا به كم خوني بليخير
-96011-140896

تعداد (درصد) تعداد (درصد) سطح معني داري
131 (44/1)86 (33/5)
0/03 112 (37/7)113 (44)
0/08 149 (50/1)
148 (49/9) 148 (57/6) 106 (42/6)
0/02 89 (27)
89 (27) 95 (36/9)
95 (36/9)
53 (17/9) 26 (0/1)
54 (18/2) 58(22/5)
283 (95/2)242 (94/1)
0/59 14 (4/8)15 (5/9)
57 (19/2)39 (15/2)
131 (44/2)102 (39/7)
0/18 63 (21/1)61 (23/7)
35 (11/8)46 (17/9)
11 (3/7)9 (3/7)
8-7 سال
10-9 سال
12-10 سال سن

ويژگي هاي دموگرافيك
جنسدختر
پسر
وضعيت اقتصاديخوب
متوسط بد
شغل مادرخانه دارشاغل

تحصيلات مادربي سواد
60960-624508

ابتدايي راهنمايي متوسطهعالي

جدول2– توزيع فراواني كودكان سن مدرسه برحسب ابتلا به كم خوني به تفكيك كفايت دريافت گروههاي غذايي
ابتلا به كم خوني
كفايت دريافت گروه غذايي
نان و غلات داشته
نداشته
ميوه و سبزيجات داشته
نداشته
شير و لبنيات داشته
نداشته
گوشت، حبوبات، تخم مرغ و مغزها داشتهنداشته

بحث
تحقيق حاضر نشان داد كه شيوع كمخـوني در كودكـان سـنمدرس ه 7/53% ب وده اس ت. اي ن يافت ه مش ابه يافت هه اي Kemmer و همكاران بود كه شيوع كم خـوني فقـر آهـن را در
9/64% نمونه ها گزارش كرده بودند (14). بـه عقيـدهTatala و همكاران (2) نيز نيمي از كودكان سن مدرسـه از ايـن عارضـهرنج مـيبرنـد . در مطالعـه ديگـري شـيوع كـم خـوني در 23% كودكان سن مدرسه وجـود داشـت (4). در بيشـتر مطالعـات، كمخوني فقر آهن مشابه مطالعه حاضر بوده اسـت . تفـاوت در نتايج بعضي از مطالعات تحت تأثير عـادات غـذايي متفـاوت وآگاهي آنان مـي باشـد . نكتـه قابـل توجـه آن اسـت كـه روش تشخيص كم خوني فقر آهـن در اكثـر مطالعـات انـدازهگيـري
بلي خير سطح معنيداري
تعداد (درصد) تعداد (درصد)
165(63/4)161 (63)
0/91 94(36/6)110(37)
140(54/4)151(50/8)
0/39 17(45/6)146(49/2)
128(49/8)148(49/8)
0/99 129(50/2)149(50/2)
0/01 130167((5643//28))88169(34(55/2/8) )

حاليكه تشخيص اين عارضه در اين مطالعه بر اسـاس شـاخصمنتـزر بـود. شناسـايي تعـداد بيشـتري از كودكـان مبـتلا بـهكم خوني در مقايسه بـا بعضـي از مطالعـات، حساسـيت بـالايتست منتزر را در غربالگري كودكـان در معـرض خطـر نشـانمي دهد. در مطالعه Hall و همكاران كمتر از 10% كودكان سن مدرسه دچار كمخوني فقر آهن بودند (15).
در اي ن پ ژوهش ش ـيوع ك ـمخ وني در كودك ان 8-7 ســاله (سال اول مدرسه) بالاتر بود. در كودكان كم سن احتمال بـروزكم خوني گزارش شده است (16). Kemmer نيز نشان داد كـهبين سن و شيوع كم خوني فقر آهن رابطه معكوس وجـود دا رد (14). كم خوني فقر آهن در كودكان سن مدرسه نشانه كمبـود
هموگلوبين (كمتر از 12 گـرم در دسـي ليتـر ) بـوده اسـت. در آهن از سنين قبلي ميباشد. تداوم كمخوني از دوران نوپايي و
شماره 5، پي در پي 77، آذر و دي 1389 زهرا عابديني و همكاران/ 211
خردسالي باعث بروز چنين وضعيتي ميشـود (11) توجـ ه بـهكودكان سنين پايينتر از نظر ابتلا به كمخوني و ارتقا وضـعيتتغذيه در كودكان سال اول مدرسه ضروري است.
در اين مطالعه شيوع كم خوني فقر آهن در دو جنس يكسـانبود كه با يافته هاي درخشان و همكاران موافق بـود (9). بنـابراظهـار Wong (2008) كـم خـوني فقـر آهـن در گـروه سـنيشيرخوارگي و بلوغ به ترتيب در پسران و دختران شايعتر است اما در ساير سنين شيوع اين اختلال در دو جنس يكسان است (5). بنابراين در كودكان سن مدرسه، دختران و پسران به يك ميزان به توجهات ويژه نياز دارند.
-208325792074

ابتلا به كم خوني در كودكان داراي وضعيت اقتصـادي خـوبدر خانواده كمتر بود. در مطالعـات مشـابه وضـعيت اقتصـاديمناسب با كاهش شيوع اين عارضه همراه بوده است (2 و 16)؛ به اين ترتيب در خانواده هاي داراي درآمد مناسب ميزان شيوع كم خوني كمتر گزارش شده است (15). بر ايـن اسـاس امكـانفراهم كردن مواد غذايي غنـي از آهـن كـه در منـابع حيـوانييافت ميشود و قابليت جذب بيشتري دارد منـوط بـه درآمـدكافي خانواده ميباشد.
يافته ها نشانگر ارتباط مصرف ناكافي گروه غـذايي گوشـت وحبوبات و تخم مرغ و مغزها با ابتلا به كم خوني فقر آهن بـود .
Szymlek-Gay و همكاران نيز كاهش ابتلا به كـم خـوني فقـرآهن را با مصرف كافي گوشت در كودكـان گـزارش نمودنـد ومصرف آن را راهكاري مؤثر در كنترل فقر آهن دانستند (11).
جذب آهن منابع گياهي ناچيز بوده و آهن بـا منشـاء حيـوانيقابليت جذب بيشتر در بدن دارد (6). بـاطني و همكـاران نيـزمصرف ناكافي منابع حيواني را از دلايل شيوع فقر آهن معرفي نموده اند (1).
مصرف شير و لبنيات در كودكان مبتلا به كمخوني بالاتر بود.
Bonuck و همكاران نشان دادند كـه كـمخـوني فقـر آهـن بـامصرف بالاي شير و بلوك جذب آهـن توسـط كلسـيم همـراهبوده است (7). بين مصرف نان و غلات و ابـتلا بـه كـمخـونيارتباط معني دار مشاهده نشد. نان و غلات از منابع آهن گياهي به شمار ميرود كه در وعده هاي مختلف قابل اسـتفاده اسـت.
بالاترين سهم مصرفي در هـرم غـذايي بـه ايـن گـروه غـذايياختصاص يافته است. خيساندن غلات و حبوبات بـه مـدت 12 ساعت براي خروج اسيد فتيك موجود در اين منابع كه جـذبآهن را مختل مي سازد و استفاده از جوانه غلات راهكاري مؤثر در بهبود تغذيه كودكان در پيشگيري و كنترل كم خوني است.
مصرف نانهاي تهيه شده از خميـر ورآمـده نيـز احتمـال ايـنعارضه را كاهش ميدهد (13).
بين مصرف ميوه و سبزيجات بـا ابـتلا بـه كـم خـوني رابطـهمعني دار وجود نداشت. از آنجا كه ميوههـاي زر د و سـبزيجاتبرگ سبز از منابع آهن ميباشند، آموزش نوع مواد غذايي غني از آهن در اين گروه، در ارتقاي تغذيه كودكان در معرض خطر كم خوني مؤثر است.
كمبود مصرف مواد غذايي از علل شايع فقر آهن گزارش شده
(17) و در بررسي رژيم غذايي افراد مبـتلا بـه فقـر آهـن نيـزمشهود بوده است (10)، لذا برنامـه هـاي آموزشـي درخصـوصاصلاح وضعيت تغذيه ضروري است. از سوي ديگر برنامهريـزيجهت بهبود تغذيـه نيازمنـد روشـي مناسـب بـراي تشـخيصكم خوني است. لذا ارائه يك روش غربالگري اختصاصي و ارزان ب راي شناس ايي كودك ان در مع رض خط ر ض روري اس ت .
همچنين تشخيص زودرس آنمي قبل از بروز علائم و نشانههـا،گام مؤثري در كاهش عوارض آن بـه شـمار مـيرود. در حـالحاضر انـدازه گيـري هموگلـوبين سـرم از آزمايشـات رايـج درتشخيص كم خوني است كه داراي حساسيت 30% در تشخيص كمخوني فقر آهن است و احتمال نتايج كاذب نيز وجـود دارد .
اندازه گيري فـر يتين، آهـن، و ظرفيـت تـ ام بانـدينگ آهـن درتشخيص كمبود ذخيره آهن مؤثر است (18). از ساير روشهاي مفيد در تشخيص كودكان در معرض خطر كم خوني فقر آهـنشاخص منتـزر مـي باشـد كـه از تقسـيم حجـم گلبـول قرمـز(فيتوليتر) به تعداد آن (ميليون در ميلي متر مكعب) به دسـتمي آيد. مقادير بالاي 13 كم خوني فقر آهن را مطرح مـيكنـد . اين فرمول داراي حساسيتي معادل90% در تشخيص كمخوني فقر آهن است (12).
آموزش تغذيه صحيح ضروري است. در اين رابطه معرفي هرم غذايي به عنوان روشي ساده و آسان به كودكان و خانوادههـايآنان پيشنهاد مي شود. استفاده از شاخص منتزر كه كـاربرد آنآسان و كم هزينه بوده و در غربالگري كودكان در معرض خطر مؤثر است در شناخت كودكان كم خون در سنين اوليه مدرسه مفيد است. بـه نظـر مـي رسـد غربـالگري كودكـان مبـتلا بـهكم خوني فقر آهن در بدو ورود به مدارس ابتدايي از برنامه هاي بهداشتي مفيد در كنترل پيشگيري از عوارض كـمخـوني فقـرآهن مي باشد.

نتيجه گيري
شيوع كم خوني فقرآهن در كودكان سن مدرسه و ارتباط آن با كمبود دريافت گروه غذايي گوشـت ، حبوبـات ،تخـم مـرغ ومغزها، نشانگر لزوم آموزش تغذيه صحيح در آنان مي باشد.

تشكر و قدرداني
اين مقاله منتج از طرح تحقيقاتي مصوب معاونـت پژوهشـيدانشگاه علوم پزشكي قم به شماره 2881 مي باشد.

212/ دوماهنامه پژوهنده بررسي شيوع كم خوني فقرآهن و عوامل مرتبط با آن …

REFERENCES

Bateni J, Shoghli AR. The prevalence of iron deficiency Anemia Based on hematologic indices in non-pregnant women aged 15-45 in Zanjan. Sci J Zanjan Univ Med Sci 2006:14(55):39-47.
Tatala SR, Kihamia CM, Kyungu LH, Svanberg U. Risk factors for anaemia in schoolchildren in Tanga Region, Tanzania. Tanzan J Health Res 2008;10(4):189-202.
Beinner MA, Lamounier JA. Recent experience with fortification of foods and beverages with iron for the control of iron deficiency anemia in Brazilian children. Food Nutr Bull 2003;24(3):268-74.
Sarraf Z , Goldberg D, Shahbazi M, Arbuckle K, Salehi M. Nutritional Status of schoolchildren in rural Iran. Br J Nutr 2005;94(3):390-6.
Hockenberry MJ, Wilson D, Winkelstein ML, Kline NE, Wong DL. Wong’s Nursing care of infants and children. 8th ed. Philadelphia: Mosby; 2008. p.1135-6.
Gardan MW, Margaret K. Perspective in nutrition. 6th ed. New York: Mc Graw Hill; 2004. p.417-23.
Bonuck KA, Kahn R. Prolonged bottle use and its association with iron deficiency anemia and over weight: A preliminary study. Clin Pediatr (Phila) 2002;41(8):603-7.
Algarin C. Periano P, Garrido M, Pizarro F, Lozoff B. Iron deficiency anemia in infancy : long lasting effects an auditory and visual system functioning. Pediatr Res 2003;53(2):217-23.
Derakhshan SH, Derakhshan R. Prevalence of iron deficiency anemia in 4-6 year old children. J Rafsanjan Univ Med Sci 2007;6(2):109-14.
Zohouri FV, Rugg-Gunn AJ. Sources of dietary iron in urban and provincial 4 year old children in Iran. Asia Pac J Clin Nutr 2002;11(2):128-32.
Szymlek-Gay EA, Ferguson EL, Heath AL, Gray AR, Gibson RS. Food-based strategies improve iron status in toddlers: a randomized controlled trial12. Am J Clin Nutr 2009;90(6):1541-51
Jafarabadi M, Salah N, Sabaghi F. Diagnostic and laboratory test.1st ed. Tehran: Salemi; 2004. p.535.
976884-2116691

Mahan K, Escott S, Stump S. Food and Nutrition. Translated to Persian by Matinpour M, Khanjani R.1st ed. Tehran: Hayan; 2008.
Kemmer TM, Bovill ME, Kongsomboon W, Hansch SJ, Geisler KL, Cheney C, et al. Iron deficiency is unacceptably high in refugee children from Burma. J Nutr 2003;133(12):4143-9.
Hall A, Kassa T, Demissie T, Degefie T, Lee S. National survey of the health and nutrition of schoolchildren in Ethiopia Trop Med Int health 2008;13(12):1518-26.
Almeida CA, Ricco RG, Ciampo LA, Souza AM, Pinho AP, Oliveira JE. Factors associated with iron deficiency anemia in Brazilian preschool children. J Pediatr (Rio J) 2004;80(3);229-34.
Panagiotou JP, Douros K. Clinicolaboratory findings and treatment of iron-deficiency anemia in childhood. Pediatr Hematol Oncol 2004;21(6):521-34.
White KC. Anemia is a poor predictor of iron deficiency among toddlers in the united states: for heme the bell tolls Pediatrics 2005;115(2):315-20.



قیمت: تومان

دسته بندی : پزشکی

دیدگاهتان را بنویسید