پژوهن ده (سال پانزدهممجله، شماره پژوهشي5آذر ، و پي دي در دانشگاه پي 1389 علوم77 ، صپزشكي فحات 193شهيد تا 198بهشتي ) تاريختاريخ پذيدريافترش مقامقالهله::4/7/ 8/9/13881389

رابطه سبك زندگي با ابتلا به پرفشاري خون در ساكنين 65- 24 ساله منطقه كوثر شهر قزوين در سال 1386
نسرين باروق1*، فاطمه تيموري2، محسن صفاري3، دكتر سيدرضا حسينيسده4، عباس مهران1

مربي، دانشكده پرستاري و مامايي، دانشگاه تهران
كارشناس ارشد پرستاري، دانشكده پرستاري و مامايي، دانشگاه علوم پزشكي تهران
دانشجوي دكتراي تخصصي آموزش بهداشت، دانشكده پزشكي، دانشگاه تربيت مدرس
-9904223452

پزشك عمومي
چكيده
سابقه و هدف: سبك زندگي از عوامل مهم تأثيرگذار بر سلامت انسانها است، بطوريكه اكثر مشكلات بهداشتي با دگرگونيهاي سـبكزندگي ارتباط دارد. سبك زندگي جزء عوامل خطر قابل تعديل پرفشاري خون محسوب ميشود، لذا هدف از اين مطالعه، تعيين عوامـلخطر پرفشاري خون در ارتباط با سبك زندگي افراد 65-24 ساله ساكن در منطقه كوثر شهر قزوين ميباشد.
مواد و روشها: در اين مطالعه كه از نوع مورد- شاهدي بود، نمونهها شامل 450 نفر از ساكنين منطقه كوثر بودند كه بـا نمونـهگيـريتصادفي سيستماتيك انتخاب شدند. ابزار گردآوري دادهها برگه ثبت اطلاعات و پرسشنامه سبك زندگي بود كه اعتبـار و اعتمـاد آن بـا روش اعتبار محتوا و آزمون مجدد تعيين شد. افراد داراي فشار خون ≤90/140 در گروه مورد و بقيه در گروه شاهد قرار گرفتند. تجزيهو تحليل دادهها با استفاده آزمونهاي آماري توصيفي و تحليلي انجام گرفت.
يافتهها: نتـايج نـشان داد كـه بـين اسـتعمال دخانيـات (001/0p<)، ورزش و فعاليـت فيزيكـي (001/0p<) و شـاخص تـوده بـدني(001/0p<) در دو گروه مورد و شاهد اختلاف معنيداري وجود داشت.
نتيجهگيري: يافته هاي پژوهش نشان داد كه ورزش و فعاليت فيزيكي، استعمال دخانيات و چاقي از عوامل تأثيرگذار بر بروز پرفـشاريخون در اين منطقه ميباشد. اين نتايج بر لزوم انجام اقدامات مداخله اي جهت تغيير سبك زندگي مردم منطقه تأكيد دارد.
واژگان كليدي: سبك زندگي، فشار خون، فشار خون بالا

لطفاً به اين مقاله به صورت زير استناد نماييد:
Baroogh N, Teimouri F, Saffari M, Hosseini Sadeh SR, Mehran A. Hypertension and lifestyle in 24-65 year old people in Qazvin Kosar region in 2007. Pejouhandeh 2010;15(5):193-8.

مقدمه1
پيشرفت و توسعه يـك جامعـه در تمـامي ابعـاد آن مـستلزمداشتن نيروي انساني پويا و سالم است و سـلامتي وابـسته بـهفاكتورهاي بسيار زيادي است كه سبك زندگي نقش مهمـي رادر اين ميان ايفا ميكند 1(). سبك زندگي شـامل رفتارهـاييمانند عادات غذايي، خواب و استراحت، فعاليت بـدني و ورزش، كنترل وزن ، استعمال دخانيات و الكل ، ايمـنسـازي در مقابـلبيماري، سازگاري با استرس و توانـايي اسـتفاده از حمايتهـايخانواده و جامعه مي باشد (2). سبك زندگي سـالم از منـابع بـا

*نويسنده مسؤول مكاتبات: نسرين باروق؛ تهران، ميدان توحيد، خيابان نـصرت،دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران، گـروه آمـوزش پرسـتاري؛ پست الكترونيك: [email protected]

ارزش كاهش بروز و شدت بيماريها و عوارض ناشي از آنهاسـتو روشي جهت ارتقاء سلامتي و كيفيت زندگي و سـازگاري بـااسترس است 3(). همچنين اسـتراتژي مـؤثري جهـت كنتـرلهزينه مراقبتهاي بهداشتي است 2().
امروزه اكثر مشكلات بهداشتي- سلامتي( مانند چاقي، انـواعسرطان ها و پرفشاري خون و…)، بيماريها ، و مرگ و مير ناشـياز آنها با دگرگونيهـاي سـبك زنـدگي ارتبـاط دارد و نتيجـهرفتارهاي افراد و شيوه زندگي آنها است (4 و 5). در ايران نيـزبيماريهاي ناشي از سبك زندگي از علل عمـده مـرگ و ميـر وناتواني به شمار ميروند 6(). بيمـاري فـشار خـون بـالا نيـز ازجمله بيماريهاي غير واگيري است كه در جوامع رو به توسـعهاف زايش چ شمگيري دارد و ب ا س بك زن دگي اف راد رابط هتنگاتنگي دارد و به تنهايي عامل 7 ميليـون مـرگ زودرس درسراسر جهان ميباشد 7() در ايران نيز مطالعـات انجـام شـدهنشان دهنده شيوع بالاي اين بيمـاري در جامعـه مـي باشـد . درمطالعه اي كه توسط مركز تحقيقات غدد درون ريز و متابوليسمدر تهران انجام گرفته اسـت شـيوع پرفـشاري خـون در گـروهسني 69-20 ساله 22% گزارش شده است 8().
از آنجا يي كه سبك زندگي جـزء عوامـل خطـر قابـل تعـديلپرفشاري خون محسوب ميشـود 9() لـذا بـا انجـام مطالعـاتبيشتر در اين خصوص و شناخت دقيقتر چگونگي ارتبـاط ايـندو با يكديگر، احتمـال آن مـي رود كـه بتـوان در پيـشگيري وكنترل اين معضل مؤثر واقع شد (10).
-2209028-453891

در پژوهش صبري و همكاران تحت عنـوان برخـي از عوامـلخطر پرفشاري خون در امـارات متحـده عربـي نتـايج مطالعـهنشان داد كه تفاوت معنيداري بين تعداد فرزندان، نوع شـغل،درآمد كم تا متوسط و چاقي، مـصرف اخيـر سـيگار و مـصرفالكل و سطح كم فعاليت فيزيكـي در دو گـروه مـورد و شـاهدوجود داشت (11). نجار و همكاران نيز مطالعه اي را بـا عنـوانبررسي ارتباط سبك زندگي و پرفـشاري اوليـه خـون در شـهرسبزوار انجام دادند كـه هـدف از ايـن مطالعـه بررسـي سـبكزندگي در مبتلايان به پرفشاري خـون بـود و بـه روش مـورد- شاهد انجام گرديد. نتايج ايـن مطالعـه نـشان داد كـه بـين دوگروه مورد مطالعـه از لحـاظ الگـوي تغذيـه و خـواب، مـصرفدخانيات، فعاليت بدني و شاخص توده بدني تفاوت معنـي داري وجود دارد (12).
در مطالعه فرج زاده و همكاران كه با هدف تعيين رابطه سطحتــنش بــا فــشار خــون بــالا و راههــاي مقابلــه بــا آن ، و در درمانگاههاي تخصصي قلب و داخلي بيمارستان ولي عصر شهربيرجند انجام گرفت، بين شاخص توده بـدني و سـن بـا فـشارخون بالا ارتباط معنـيداري وجـود داشـت. همچنـين ارتبـاط مستقيم و معنيداري بين فشار خون بالا و راههـاي مقابلـه اي غير م ؤثر وجود داشت. از نظر جـنس، وضـعيت تأهـل، ميـزاندرآمد، سطح تنش، ميزان فشار رواني ناشي از تنش و راههـايمقابله اي مساله مدار بين افراد داراي پر فـشاري خـون و فـشارخون طبيعي تفاوت معنيداري وجود نداشت (13).
با توجه به اهميت سبك زندگي در ارتقاء و حفـظ سـلامت وپيـشگيري از بيماريهـا، و همچنـين افـزايش روزاف زون شـمار مبتلايان به پرفشاري خون در شهر قزوين، و نيز با توجه به بارمالي هنگفتي كه اين بيماري و عوارض آن بـر اقتـصاد كـشورتحميل ميكند و با عنايت به اينكه شرايط جغرافيايي فرهنگيو اقتصادي بر روي سبك زندگي تأثيرگذار است، هر منطقـه اي بايد به طور مجزا از نظر شيوه زندگي و عوامل خطر مربوط بـهآن مورد بررسي قرار گيرد. از آنجـايي كـه هـيچگونـه تحقيـقمنسجم و جامعي در اين منطقه در ارتباط با سـبك زنـدگي وفشار خـون بـالا انجـام نـشده بـود پژوهـشگر بـر آن شـد كـهمطالعه اي را با هدف تعيين تعيين عوامل خطر پرفشاري خـوندر ارتباط با سبك زندگي افراد 65-24 ساله ساكن در منطقـهكوثر شهر قزوين انجام دهد.

مواد و روشها
اين مطالعه به روش تحليلي و از نوع مورد- شاهدي و بر روي
500 نفر از ساكنين 65-24 ساله منطقه كوثر شهر قـزوين درسال 1386 انجام گرفت. جامعـه پـژوهش شـامل كليـه افـراد 65-24 سـاله سـاكن در ايـن منطقـه بـود كـه داراي شـرايط انتخاب شدن بودند. با مراجعه به پايگاه بهداشتي منطقه، 250 پرونـده خـانوار از بـين 3712 پرونـده بـه روش نمونـه گيـري تصادفي سيستماتيك انتخاب شد. پـس از اسـتخراج اسـامي وشماره تلفن افراد، با آنهـا تمـاس گرفتـه شـد و بعـد از كـسبموافقت، جهت انجام مطالعه به مركز بهداشـت منطقـه دعـوت شدند.
ابزار گردآوري اطلاعات، پرسشنامه و برگه ثبت اطلاعات بود.
پرسشنامه، پژوهـشگر سـاخته و مـشتمل بـر دو قـسمت بـود،قسمت اول شـامل دو بخـش اطلاعـات دموگرافيـك و سـوابقسلامت و بيماري بود و قسمت دوم شامل بخـشهايي از قبيـلعادات غذايي، ورزش و فعاليـت فيزيكـي، اسـتعمال دخانيـات،الگوي خواب و استراحت و روشهاي سازگاري بـا اسـترس بـودكه توسط افراد مورد پژوهش تكميل شد. برگه ثبـت اطلاعـاتاز طريق مصاحبه و بـا انـدازهگيـري قـد و وزن و فـشار خـون تكميل گرديد.
جهت تعيين اعتبار محتوا، پرسشنامه در اختيار دوازده تن ازاساتيد هيأ ت علمي دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علـومپزشكي تهران قرار گرفـت. بـراي تعيـين پايـايي ابـزار از روشآزمون مجدد استفاده شد، بـدينترتيـب كـه پرسـشنامه در دونوبت به فاصله دو هفته توسط پانزده نفـر از سـاكنين منطقـهكوثر شهر قزوين كـه مشخـصات واحـدهاي مـورد پـژوهش راداشتند تكميـل شـد؛ سـپس پايـايي سـوالات از طريـق روشآماري ضريب همبستگي پيرسـون مـورد بررسـي قـرار گرفـت
(ضريب همبستگي 95٪ به دست آمد).
فشارسنج مورد استفاده از نوع جيوه اي سـاخت ژاپـن بـوده و اعتبار آن به وسيله فشار سنج جيـوهاي اسـتاندارد ديگـري بـهطور روزانه مقايسه مي شـد . بـراي انـدازهگيـري قـد و وزن بـهترتيب از قدسـنج بـا دقـت يـك دهـم سـانتي متـر و تـرازويديجيتال با دقت صد گرم استفاده شد. اعتبار ترازو نيز روزانه باوزنه شاهد پنج كيلوگرمي موجود در مركـز بهداشـتي درمـانيمقايسه مي شد. صحت و درستي متر نيز با يك متـر اسـتاندارد (صد سانتي متري) مقايسه گرديد. فشار خـون فـرد بـر اسـاسشرايط استاندارد و در دو نوبت و به فاصله 5 دقيقـه اسـتراحتاندازهگيري شد و ميانگين فشار خـون در دو نوبـت بـه عنـوانفشار خون فرد در نظر گرفته شد. وزن فرد نيز با لباس راحـتو بدون كفش اندازه گيري شد.
-2209034-2025

پس از اندازه گيري فشار خون با توجه به ميزان آن، افراد تحتمطالعه به دو گروه مورد و شاهد تقسيم شدند. گـروه مـورد يـا فـشار خـون مـساوي يـا بيـشتر از 90/140 داشـتند و يـا بـا تشخيص قبلي پرفشاري خون از داروهاي كاهنده فـشار خـوناستفاده مي نمودند. همچنين اين افـراد نبايـد بـه بيماريهـايي مانن د نارسـايي كلي وي، حـوادث عـروق مغـزي، ديابـت و يـا بيماريهاي قلبي عروقي مبتلا مي بودند (بر اساس گزارش خـودبيمار كه به تأييد پزشك معالج آنهـا رسـيده باشـد) بـه دليـلاينكه در اين پژوهش پرفشاري خون اوليه مورد نظر بود. زنـانمورد مطالعه نيز نبايد باردار ميبودند. مشخصات گـروه شـاهدعبارت بود از: فشار خـون كمتـر از 90/140، عـدم اسـتفاده از داروهاي كاهنده فشار خون و عدم وجود سابقه فشار خون بالا.
در طي انجام تحقيق تعداد 50 نفر از مطالعه خارج شـدند(5 نفر به علت داشتن بيماري قلبي عروقي، 15 نفر به علت ناقصپر نمودن پرسشنامه و 30 نفر به دليل انصراف از مطالعه) و درنهايت مطالعه با 450 نفر به پايان رسيد.
جهت سطحبندي مطلوبيت سبك زنـدگي در ابعـاد مختلـف، بخش عادات غذايي در مجموع بيـست و هفـت امتيـاز، بخـشورزش و فعاليت فيزيكي داراي نوزده امتياز، بعد الگوي خـوابو استراحت بيست و يك امتياز، و بعـد روشـهاي سـازگاري بـااسترس چه ل و پنج امتيازداشت كه بر مبناي صددرصد امتيـازكسب شده در سه طبقه نـامطلوب زيـر پنجـاه درصـد، نـسبتاً مطلوب بين پنجاه تا هفتاد و پنج درصد و مطلوب بالاي هفتادو پنج درصد ارزيابي گرديد . از آنجايي كه هيچ مقـدار حـداقليبراي بيخطر بودن مصرف دخانيات وجود ندارد 9() استفاده ازسيگار، قليان ، پيپ و يا چپق به عنوان سبك زندگي نامطلوب، و عدم استفاده از دخانيات به عنوان سبك زنـدگي مطلـوب درنظر گرفته شد. در نهايت تجزيه و تحليل اطلاعات بـا اسـتفادهاز آزمون هاي آماري همچون كاي دو و رگرسيون لجستيك و بـانرم افزار spss نسخه يازده و نيم انجام گرفت.
شماره 4، پي در پي 77، آذر و دي 1389 نسرين باروق و همكاران/ 195
يافته ها
در اين مطالعه، گروه مورد و شاهد از نظـر متغيرهـاي سـطحتحصيلات، وضعيت تأهل، شغل، تعداد خـانوار، سـابقه كنتـرلفشار خون و سابقه بيمـاري قبلـي همگـن بودنـد و آزمونهـايآماري اختلاف معنيداري را بين دو گروه از نظر ايـن متغيرهـانشان نداد (جدول 1).
جدول 2 نشان ميدهد كه اكثريت واحدهاي مـورد پـژوهشدر گـروه مـورد را مـردان و در گـروه شـاهد را زنـان تـشكيل ميدهند. آزمون آماري اخـتلاف معنـيداري را از نظـر متغيـرجــنس در دو گــروه مــورد و شــاهد نــشان داد (025/0<p).
همچن ين اكثري ت بيم اران در گ روه م ورد س ـابقه ف اميليپرفشاري خو ن را ذكر نمود نـد در حاليكـه در گـروه شـاهد در اكثريت موارد اين سابقه را بيان ننمودند. آزمون آماري اختلافآماري معني داري را از نظر سابقه فاميلي پرفشاري خون در دوگروه مورد و شاهد نشان داده است (001/0<p).
اكثريت (43%) در گروه مورد و (1/45%) در گروه شـاهد، درگروه سني (35 تا 44 سال ) قـرار دا شـتند. ميـانگين سـني درگروه مورد 04/9±76/42 و در گروه شاهد 34/8±99/37 بود .
همچنين نتايج نشان ميدهد كه اكثريت (5/59%) گروه مـوردو (4/50%) گروه شـاهد داراي شـاخص تـوده بـدني 30-1/25 بودند، ميانگين شاخص توده بدن در گروه مورد 90/3±30/28 و در گروه شاهد 10/4±35/26 بود . آزمونهاي آمـاري اخـتلافمعنيداري را از نظر شاخص توده بدني و سن در دو گروه موردو شاهد نشان دادند (05/0 <p).
جدول3 نشان دهنده ابعاد سبك زندگي در دو گروه مـورد وشاهد ميباشد. در ارتباط با بعد تغذيه، نتايج نشان ميدهد كهاكثريت موارد در گروه مورد داراي عـادات تغذيـهاي نـامطلوببودند، در حاليكه در گروه شاهد اكثريت عادات تغذيهاي نسبتاًمطلوب داشت ند. در بعد ورزش و فعاليت فيزيكي اكثريت گـروهمورد و شاهد داراي سبك زندگي نـامطلوب بـودهانـد . در بعـدالگوي خواب و استراحت اكثريـت گـروه مـورد و شـاهد دارايسبك زندگي نسبتاً مطلوب بـودهانـد . در ارتبـاط بـا اسـتعمالدخانيات، نتايج نشان ميدهد كه اكثريت گروه مـورد و شـاهدداراي سبك زندگي مطلوب بـودهانـد . در ارتبـاط بـا روشـهايسازگاري با استرس، نتايج نشان ميدهد كه اكثريت گروه مورد و شاهد داراي سبك زندگي نسبتاً مطلوب بـوده انـد . همچنـينآزمونهاي آماري در ارتباط با مقايسه بار مـصرف ماهانـه مـوادغذايي بين دو گروه مـورد و شـاهد اخـتلاف معنـيداري را درمواد غذايي از قبيل گوشـت قرمـز، دل و جگـر و قلـوه، روغـنحيواني، برنج، سوسيس و كالباس، كنسروها، خشكبار و قنـد و
بحث
نتايج مطالعه نشان ميدهـد كـه شـاخص تـوده بـدني در دوگروه مورد و شاهد داراي اختلاف آماري معنيدار بودهانـد كـهاين يافتهها با نتايج مطالعه نجار و همكـاران (12)، فـرجزاده وهمكاران (13)، خـاني و همكـاران (14 ،) Hu وهمكـارا ن (15 ،)
جدول 4 بيانگر مقايسه عوامل خطـر پرفـشاري خـون در دوگـروه مـورد و شـاهد مـ يباشـد كـه نتـايج مطالع ه اخـتلاف معنيداري را از نظر عواملي چون سن، سابقه فاميلي پرفشاريخون، شاخص توده بدن، ورزش و فعاليت فيزيكـي و اسـتعمالدخانيات بين دو گروه مورد و شاهد نشان ميدهد. شكر نشان ميدهد (05/0 <p) به گونهاي كه در گـروه مـورد،اين مواد غذايي بيشتر از گروه شاهد، مصرف مي شدند. در ساير مواد غذايي اختلاف معنـيداري بـين دو گـروه مـورد و شـاهدوجود نداشت.
جدول 1- توزيع دو گروه با و بدون پرفشاري خون بر اساس متغيرهاي دموگرافيك
تعداد درصد

ندارد 37 8/46 252 9/67 001/0 p < جمع 79 100 371 100

صبري (11) همخواني دارد . از نظر متغير سن آزمونهاي آمارياختلاف معنيداري را در دو گروه مورد و شاهد نشان داد و اينيافته با نتايج پژوهش صبري و همكاران مطابقت دارد (11). مطلوب قرار داشتند و اين در حالي است كـه در گـروه شـاهدهيچ يك از افـراد در سـطح مطلـوب از نظـر ورزش و فعاليـتفيزيكي قرار نداشتند. از نظر آماري نيز اخـتلاف معنـي داري از نظر ورزش و فعاليت فيريكي در دو گروه مورد و شـاهد وجـوددارد كه اين يافته با نتايج مطالعه نجار (12) و صـبري (11) و Lindquist (17) همخواني دارد . Lindquist به اين نتيجه دسـتيافت كه ورزش با فشار دياستولي ارتباط معني داري دارد . ولي با يافته هايNakanishi (16) و پژهان (18) مغايرت دارد ، بدينمعني كه در مطالعات آنـان بـين ورزش و ميـزان فـشار خـونارتباط معني داري وجود ندارد.
شماره 4، پي در پي 77، آذر و دي 1389 نسرين باروق و همكاران/ 197

جدول 3 – توزيع دو گروه با و بدون پرفشاري خون براساس ابعاد سبك زندگي
28957-6041

ابعاد گروه عادات تغذيه الگوي خواب استعمال دخانيات ورزش و فعاليت سازگاري با استرس سطوح مطلوبيت مورد شاهد مورد شاهد مورد شاهد مورد شاهد مورد شاهد
(درصد) (درصد) (درصد) (درصد) (درصد) (درصد) (درصد) (درصد) (درصد) (درصد)

نامطلوب 4/54 9/36 7/17 6/8 3/20 1/5 7/74 6/53 8/22 9/22 نسبتا مطلوب 6/45 8/62 6/50 8/51 3/25 9/25 8/65 7/57 مطلوب 0 3/0 6/31 6/39 7/79 9/94 0 5/20 4/11 4/19 جمع 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100

جدول 4 – مقايسه عوامل خطر پرفشاري خون با استفاده از آزمون رگرسيون لجستيك چندگانه
95% confidence interval Odd ratio P value Beta متغير
0/901 – 0/968 0/934 0/00 -0/068 سن
0/445 – 1/616 0/848 0/616 -0/165 جنس
1/259 – 3/825 2/195 0/006 0/786

خون

پرفشاري

فاميلي

سابقه

خون



قیمت: تومان

دسته بندی : پزشکی

دیدگاهتان را بنویسید