پژوهنده (سال پانزدمجلههم ، شماره مهرپژوهشي4 ،و پي آبان در دانشگاهپ ي 1389 علوم76 ، پزشكي صفحات 143شهيد تا 151بهشتي ) تاريختاريخ پذيرشدريافت مقالهمقاله:: 2123//14//8989

اولويتهاي پژوهشي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي: روش، مشكلات و محدوديتها
دكتر علي اصغر كلاهي1، دكتر محمدرضا سهرابي2، دكتر مرتضي عبداللهي3، دكتر حميد سوري4*
دانشيار، گروه پزشكي اجتماعي، دانشكده پزشكي، دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي
استاديار، گروه پزشكي اجتماعي، دانشكده پزشكي، دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي
استاديار، گروه تحقيقات تغذيه، انستيتو تحقيقات تغذيهاي و صنايع غذايي كشور، دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي
-9894412809

استاد، مركز تحقيقات ارتقاي ايمني و پيشگيري از مصدوميتها، گروه اپيدميولوژي، دانشكده بهداشت، دانشگاه علـوم پزشـكيشهيد بهشتي چكيده
سابقه و هدف: به دليل تنوع و گستردگي عرصه هاي سلامت و محدوديت منابع، امكان فعاليت در تمامي اين عرصهها و پاسخگويي به تمامي نيازهاي پژوهشي جامعه غيرممكن است. از اينرو تعيين اولويتهاي پژوهشي يك ضرورت اجتنابناپذير اسـت. هـدف ايـن مقالـهگزارش روش انتخاب شده، مشكلات و محدوديتها، و همچنين موانع احساس شده پـروژه تعيـين اولويتهـاي پژوهشـي دانشـگاه علـومپزشكي شهيد بهشتي ميباشد.
مواد و روشها: اين مطالعه با مشاركت اعضاي هيأت علمي 91 گروه آموزشي و 830 نفر از ذينفعان در سالهاي 8-1387 انجام گرفـت .
فرآيندي كه براي تعيين اولويتهاي پژوهشي به كار برده شد، بر پنج اصل مشاركت ذينفعان، تحليـل وضـعيت موجـود و بـرآورد نيازهـا،مشخص كردن عناوين پژوهشي، امتيازدهي بر اساس معيارها، و تعيين اولويتها بر اسـاس بيشـترين توافـق اسـتوار بـود . ايـن روش بـا
تغييرات اندكي از مدل پيشنهادي كارگروه سازمان جهـاني بهداشـت Council on Health Research for Development (COHRED) اقتباس شده بود.
يافته ها: اين پروژه با مشاركت 610 نفر از اعضاي هيأت علمي دانشـكدههـاي پزشـكي، دندانپزشـكي، داروسـازي، پرسـتاري مامـايي،بهداشت، تغذيه، پيراپزشكي و توانبخشي و 220 نفر از ساير ذينفعان نظام سلامت و افراد مرتبط با سلامت خارج از دانشگاه انجام شـد .
در مجموع 841 حوزه پژوهشي و حدود 1900 زير حوزه به عنوان اولويتهاي پژوهشي تعيين شد.
نتيجهگيري: به نظر ميرسد مدل COHRED با تغييرات اعمال شده در اين مطالعه، كارآيي لازم را براي تعيين اولويتهاي پژوهشي در گروههاي آموزشي دارد. اميد است ارائه اولويتهاي پژوهشي علاوه بر هدايت موضوعات پژوهشي پيشنهادي به سوي اولويتها، مورد توجه سياست گذاران، داوران و تصويب كنندگان طرحهاي پژوهشي نيز قرار بگيرد تا بتواند به عنوان يك ابزار در جهت استفاده بهينه از منابع محدود مالي عمل نمايد.
-17514228295

واژگان كليدي: اولويتهاي پژوهشي، دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي، COHRED، مشاركت ذينفعان، تخصيص منابع، ايران لطفاً به اين مقاله به صورت زير استناد نماييد:
Kolahi AA, Sohrabi MR, Abdollahi M, Soori H. Setting research priority in Shahid Beheshti University of Medical
Sciences: methods, challenges, limitations. Pejouhandeh 2010;15(4):143-51.
8627269

مقدمه1
پژوهش تلاشي دقيق و سازمان يافته براي يافتن حقيقت اسـتو رسالت اصلي پژوهش در دانشگاههاي علـوم پزشـكي، ايجـاد

*نويسنده مسؤول مكاتبات: دكتر حميد سوري؛ تهران، ولنجك، خ يمن، خ پروانه، دانشگاه علوم پزشكي شـهيد بهشـتي، سـاختمان شـماره 2، طبقـههفتم، مركز تحقيقات ارتقـا ي ايمنـي و پيشـگيري از مصـدوميتها؛ تلفـ ن و نمابر: 22439787 -21- 98+ پست الكترونيك: [email protected]

محيط و بستر مناسب براي توليد دانش و استفاده از آنها جهت حل مشكلات و ارتقاي سلامت جامعه در عرصـههـاي مخ تلـفمي باشد (1). به دليل تنوع و گستردگي عرصه هـاي سـلامت و همچنـين محـدوديت منـابع، امكـان فعاليـت در تمـامي ايـن عرصهها و پاسـخگو يي بـه تمـامي نيازهـاي پژوهشـي جامعـهغي رممكن اس ت. در ح ال حاض ر پ ژوهش در زمين ه نظ اماطلاعــات مربــوط بــه ســلامت، اپيــدميولوژي، دمــوگرافي، علوم رفتاري، اقتصاد بهداشت و امور بهداشتي پزشـكي انـدكاست (2). نظام آموزشي ما تا اندازه زيادي بر برنامه آموزشي و منابع آماده وارداتي استوار است، تحقيق به عنـوان يـك روشيادگيري و كشف حقيقت به كار برده نميشـود ، و بسـياري ازپژوهش هاي انج ام ش ده ب دون توج ه ب ه نيازه اي جامع ه ، نگرانيهاي آنها، جمعيت در معرض خطر و افراد آسـيب پـذير وعمدتاً بر روي بيماران در دسترس انجام مـي شـود . دانشـجويامروزي و اسـتاد و كـارگزار آينـده بـه طـور غيرمسـتقيم يـادمي گيرد كه براي حل هر مشكلي بعـد از وقـوع، يـك راه حـلآماده وجود دارد كه مي تواند مشكلات را سريع حل كرده و يـابه تقاضا پاسخ دهد. همين طور بـراي كـارگزاران ورود ابـزار وتكنيك مناسبتر اسـت، در حاليكـه بـه سـرمايه گـذاري بـرايتحقيقات كه نتايج آن ممكن است سـالها بعـد مـورد اسـتفادهقرار گيرد بي توجهي مي شـود . در صـورتي كـه انتظـار مـي رود تحقيق در زمينه علوم پزشكي در جهت نيل به آرمان بهداشت و درمان يعني تأمين سلامت براي همه باشد و حاصل تحقيـقبه استفاده از خـدمات منجـر شـود (3). حاصـل ايـن فرآينـدموجب شده كه تحقيـق در كشـور بـدون تفكـر اسـتراتژيك ومحدود به مراكز خاص، قائم به فـرد و بـدون اسـتمرار باشـد و مهمتر از همه حتي از نتـايج تحقيقـات جهـت رفـع نيازهـايجامعه استفاده نشود (4). تبعـات ايـن رونـد موجـب گـرايشمحققان به پژوهشهاي زودبـازده و بـر اسـاس سـليقه و بـدونتوجه به نياز جامعه و اولويتها مي شود. گاه هدف تحقيق كسب مدارج و مدارك علمي شده و موضوعات انتخاب شده در اكثـرموارد تكراري و به جمع آوري اطلاعات بـه منظـور بيـان بهتـرمسأله و نه حل مسأله منجر ميشود (5). هـر چنـد اعتبـاراتتخصيص يافته به پژوهش در كشـور انـدك اسـت و در مقابـلاختصاص 2/2% از توليد ناخالص داخلي در كشـورهاي توسـعهيافته به پژوهش (6)، تنها 39/0% توليد ناخالص داخلي صـرفاين موضوع ميشود (7) ولي از همين منابع اندك هم استفاده بهينه نمي شود. از اينـرو سياسـت گـذار ي و تعيـين اولويتهـايپژوهشي يك ضرورت بوده كـه مـي تـوان بـا تخصـيص بهينـهمنابع، جريان تحقيقات را به سوي اولويتها هدايت نمود.
ه دف اي ن مقال ه گ زارش روش انتخ اب ش ده، مش كلات ومحدوديتها، و همچنـين موانـع احسـاس شـده پـروژه تعيـيناولويتهـاي پژوهشـي دانشـگاه علـوم پزشـكي شـهيد بهشـتي مي باشد. تعيين اولويتهاي پژوهشي يك فرآيند مستمر بـوده و بهتر است تجربيات حاصل در دسترس ذينفعان قرار بگيرد تـاكمكي جهت تعيين الويتهاي پژوهشي در سالهاي آينده باشد.
مواد و روشها
اين پروژه Health System Research (HSR) در جهت اعمال محور حاكميت و رهبري با مشاركت 610 نفر از اعضاي هيـ أت علمي 91 گروه آموزشي، هشت دانشكده تابعه دانشـگاه علـومپزشكي شهيد بهشتي و 220 نفر از ساير ذينفعان نظام سلامت و افراد مرتبط با سلامت خارج از دانشگاه در سالهاي 8-1387 انجام گرفت. دانشكده هاي تابعه شامل دانشكدههـاي پزشـكي،دندانپزشـ كي، داروسـ ازي، پرسـ تاري مامـ ايي، بهداشـ ت، پيراپزشكي و توانبخشي بود.
فرآيندي كه براي تعيين اولويتهاي پژوهشي بهكار برده شد، بر پنج اصل استوار بـود . ايـن اصـول شـامل مشـاركت ذينفعـان،تحليل وضعيت موجود و برآورد نيازها، مشخص كردن عنـاوينپژوهشي، امتيازدهي بـر اسـاس معيارهـا و تعيـين الويتهـا بـراساس بيشترين توافق بـود، ايـن روش بـا تغييـرات انـدكي درجهت عملي بودن از مدل پيشنهادي كارگروه سـازمان جهـاني
Council on Health Research for Development بهداشـت .(8) اقتباس شده بود (COHRED)
الف- مشاركت ذينفعان: افراد ذينفع ابتدا براي كميته راهبردي و سپس براي هر يك از گروهها شناسـا يي شـده و بـر اسـاسشش عامل اهميت، نفوذ، قدرت، توان، جايگاه و علاقـه ، مـوردتحليل و انتخاب قرار گرفته و امكان مشـاركت آنهـا در پـروژهفراهم گرديد. گروههاي ذينفـع از نماينـ دگاني از شـش گـروهخبرگان و افراد صاحب نظـر شـاخص، پژوهشـگران، مـديران،ت أمين كنن دگان خ دمات س لامت، ت أمين كنن دگان بودج ه پژوهشي، و نمايندگاني از جوامع مختلـف تشـكيل شـده بـود.
فهرست گروههاي ذينفع به شرح زير بود:
محققان اعم از هيأت علمي و غير هيأت علمي، مديران اجرايي دانشــگاه (رئــيس دانشــگاه، معــاونين آموزشــي، پژوهشــي،بهداشتي، درمان، دانشـجويي فرهنگـي، رئـيس مركـز توسـعهآموزش)، نماينـده مقـام معظـم رهبـري، نماينـدگان مجلـسشــوراي اســلامي، اعضــاي شــوراي پژوهشــي، نماينــدهاي از دانش آموختگان، دستياران، دانشجويان، كارشناسان حوزه هـايآموزش، پژوهش، بهداشت، درمان، امـور فرهنگـي دانشـجويي، نمايندگاني از آمـوزش و پـرورش، وزارت رفـاه، تربيـت بـدني، صدا و سيما، شـهرداري، محـيط زيسـت، سـازمان بهزيسـتي،بيمه هاي درماني، نمايندگاني از سازمانهاي غيردولتي (انجمـنتنظيم خانواده، انجمنهاي خيريـه، آسايشـگاههاي سـالمندان،مديران مهـد كـودك، سـازمان ملـي جوانـان)، نماينـدگاني ازصنايع مرتبط (سازندگان تجهيزات پزشـكي و لـوازم مصـرفي،شركتهاي دارويي)، كاركنـان نظـام سـلامت و ارائـه كننـدكان
خدمات بهداشتي و درماني، بيماران و نمايندگاني از اصـناف ورابطين بهداشتي.
نحوه مشاركت به صـورت حضـور در جلسـات يـا مكاتبـه و بـااستفاده از يكي از روشهاي توافقي كيفـي بـارش افكـار، بحـثگروهي متمركز، دلفي، تكنيك گروههاي اسمي وكمـي ماننـدرأي گيري و امتيازدهي بود. پس از انتخـاب ذينفعـان، كميتـهراهبردي با مشاركت منتخبي از آنها تشكيل و در مـورد نقشـهاجراي پروژه توافق حاصل گشت.
ب- تحليل وضعيت موجود و تعيين نيازها: بـه منظـور تحليـلوضعيت موجود تمام منـابع موجـود و مـرتبط تـا حـد امكـانجمع آوري شد و پس از مرور توسط كارگروههاي تعيين شـده بر حسب موضوع، نيازهاي هر حوزه با نظر خبرگـان و مقايسـهوضع موجود و اهداف تعيين شده برآورد شـد . اهـداف تعيـين شده از برنامههاي استراتژيك معاونت تحقيقات و فنĤوري (9)، برنامه راهبـردي و توسـعه دانشـگاه (10)، برنامـه اسـتراتژيكمعاونت پژوهشي (11) و سند راهبردي نظام آموزشي دانشـگاهگرفته شد (12). در تحليل وضعيت بر حسب حوزه مربوطـه ازمنابع زير استفاده شد:
جدول 1- معيارهاي تعيين اولويتهاي پژوهشي
تغييرات اعمال شده COHRED
امتياز تعداد معيار زيرگروه امتياز تعداد معيار زيرگروه گروه بندي معيارها
15 3 15 5 ضرورت
21 7 21 7 مناسبت
12 2 12 4 احتمال موفقيت براي اجرا
12 4 12 4 تأثير نهايي پيامدهاي پژوهش
60 20 60 20 جمع امتيازات

در
اطلاعات مربوط به وضعيت سلامت: آمار مرگ و مير (13)، بـار بيماريهـا (14)، شاخصـهاي زيـج حيـاتي (15)، مجموعـه سيماي سلامت (16)، بهـره منـدي از خـدمات سـلامت (17)، ريزمغذي ها (18)، گـزارش وضـعيت عوامـل خطـر بيماريهـايغيرواگير (19)، گزارشـات مركـز مـديريت بيماريهـا (21-20) وگزارشات نظام مراقبت (23-22).
اطلاعات مربوط به نظام پـژوهش سـلامت شـامل مقـالاتچاپ شده در مجلات داخلي و خارجي، پژوهشهاي انجام شـدهو در حال انجام (24) و پايان نامه ها (25).
اطلاع ات و گزارش ـات معاون ت درم ان (26)، معاونته اي آموزشي و معاونت امور دانشجويي و فرهنگي (27).
مشخص كردن عناوين پژوهشي: بـا اسـتفاده از مسـتنداتتهيه شده در مرحله پيش، عناوين و حـوزههـاي پژوهشـي بـامشاركت همه گروههاي ذينفع در هريك از گروههاي آموزشي مطرح شد و سپس با تشكيل جلسات متعدد با حضور ذينفعان و با استفاده از روشهاي بارش افكار، مباحثات گروهي متمركز، تكنيك گروههـاي اسـمي و در مـواردي روش دلفـي، عنـاوينپژوهشي تعيين شد.
امتياز دهي بر اساس معيارها: در ايـن پـروژه از معيارهـايتوصيه شده مدل COHRED (8) استفاده شد. نظـر بـه عـدمتناسب چهار زير گروه در دو معيار مدل COHRED با فرآينـداتخاذ شده تعيين اولويتها، تغييرات اندكي (با حفظ چهارچوب كلي) در مدل داده شد (28). در ادامه توضـيحات و علـل ايـنتغييرات ذكر خواهد شد. معيارهاي توصيه شـدهCOHRED و نحـوه امتيازبنـدي آنهـا بـا تغييـرات اعمـال شـده در جـدول شماره 1 نشان داده شده است.
همانطور كه در جدول 1 ديده مي شود، معيارها به چهار گـروهضرورت، مناسبت، احتمال موفقيت براي اجـرا و تـأثير نهـاي ي پيامدهاي پژوهش تقسيم ميشود.
گـروه 1- ضـرورت: معيارهـاي ايـن گـروه، عنـاوين طرحهـايپيشنهادي را غربال مي كنـد و طرحهـاي غيرضـروري را كنـارمي گذارد. سؤال كليدي اين است: آيا لازم است ايـن پـژوهشانجام شود؟ معيارهاي اين گروه تعيين مي كنـد كـه آيـا طـرحپيشنهادي مناسب جمعيت هدف اسـت و بـه تكـرار مطالعـاتگذشته نمي پردازد. اين گروه داراي پنج معيار بود. سـه معيـارِ مسائل اخلاقي در پژوهش، وجـود پاسـخ كامـل (معتبـر، پايـا،دقيق و در دسترس) به سؤال مطرح شـده و احتمـال تأييـد وحمايت مسؤولين در اين مطالعه پذيرفته شد و دو معيار حقوق بشر و جنبههاي حقوقي و قـانوني از ايـن گـروه حـذف شـد وامتياز آنها به امتياز سه معيار پذيرفته شده افـزوده شـد. علـتحذف معيار مربوط به حقـوق بشـر، واضـح نبـودن و نداشـتنتعريف مشخص از آن بود و علت حذف معيار تلقي غيرقـانونيبودن انجام پژوهش، وجود مرجع ديگري براي ارزيابي حقـوقيو قانوني بودن مطالعات در دانشـگاه بـود؛ بـه نظـر مـي رسـيد ممكن بود وجـود ايـن دو معيـار موجـب حـذف نابجـاي يـكموضوع پژوهشي شود.
گ روه 2- مناس بت: ه دف از معياره اي اي ن گ روه حص ولاطمينان از اين است كه پژوهش بر روي طرح پيشنهادي براي جمعيت هدف مناسب بوده و با در نظر گرفتن عدالت و برابري به مشكلات مربوط به سلامتي جامعه ميپردازد. سؤال كليدي اين است: چرا بايد اين پژوهش را انجام دهيم؟ اين گروه داراي هفت معيـار شـامل، نيازهـاي جامعـه، فراوانـي، شـدت، رونـدمشكل، مطابقت با اولويت هاي ملي، فوريت و تأكيد بـر عـدالتاست.
گروه 3- احتمال موفقيت براي اجرا: هـدف از م عيارهـاي ايـنگروه ارزشيابي توانايي و وجود منابع مـورد نيـاز جهـت انجـامپژوهش بر روي طرح پيشنهادي است. سؤال كليدي اين است: آيا توانايي انجام اين پژوهش وجود دارد؟ اين گروه داراي چهار معيار اسـت . دو معيـار ظرفيـت نظـام بـراي انجـام پـژوهش واحتمال حمايت مالي در مطالعـه مـا پذيرفتـه شـد. دو معيـارتوجيه اقتصادي و توجيه زماني از اين گروه حذف شد و امتياز آنها به امتياز دو معيار پذيرفته شده افزوده شـد . علـت حـذفاين دو معيار عدم وجود بودجه مـورد نيـاز و زمـان لازم بـراياجراي طرح بود. بنابراين نميتوان در مورد توجيه اقتصـادي وزماني قضاوت نمود. به نظر مي رسد كه اين دو معيار در مرحله تعيــين اولويتهــاي پژوهشــي مناســب نباشــند، مگــر اينكــهموضوعات پژوهشي با بودجـه و برنامـه زمانبنـدي ارائـه شـدهباشد. يادآور مي شود در مورد توجيه اقتصادي يك معيار ديگـربا عنوان ميزان صرفه جويي در هزينه ها در گـروه چهـار وجـوددارد.
گروه 4- تأثير نهايي پيامدهاي پژوهش: هدف از معيارهاي اين گروه برآورد فايده حاصل از بهكارگيري يافتـه هـاي پـژوهش وتعيين ارزش و كارآيي آن است. سؤال كليـدي ايـن اسـت: بـاانجام اين پژوهش چه چيزي نصيب گروههاي ذينفع ميشود؟ اين گروه داراي چهار معيار شامل: 1) بهكـارگيري يافتـههـايپژوهش و استمرار آن، 2) تـأثير بـر وضـعيت سـلامت جامعـه (پوشش جمعيت، كاهش بـار يـا وسـعت مشـكل، تـأثيرات بـروضعيت سلامت در آينده، امكان حل يا تخفيف مسأله يا قابـلپيشگيري بودن يا بهبود كيفيت)، 3) ميـزان صـرفه جـويي در هزينه ها، 4) تأثير نهايي بر توسعه (ميزان مشـاركت گروههـايبينابيني و ظرفيت سازي براي پژوهش) است.
پس از تنظيم و توافق براي معيارها در كميته راهبردي، به هر يك از عناوين و حوزههـاي پژوهشـي آمـاده شـده، بـر اسـاسچك ليست معيارهاي بيستگانه، امتيـاز داده شـد. امتيـازدهي توسط منتخبي از ذينفعان گروهها و چند نفر از خارج از گـروه انجام گرديد. امتياز كسب شده بين 20 تا 60 بـود كـه امتيـاز60 به معني داشتن بيشترين اولويت بود. ميانگين امتيازات به عنــوان امتيــاز آن عنــوان پژوهشــي منظــور شــد. تعــداد امتيازدهندگان در گروههـا متفـاوت بـود و بـر حسـب تعـدادذينفعان، عمومي يا تخصصي بودن بين 5 تا 14 نفر متغير بود. افـراد خـارج از گـروه شـامل متخصصـين پزشـكي اجتمـاعي، اپيدميولوژيستها، متخصصين آمار، اعضاي شوراي پژوهشـي ومتدولوژيست ها، پزشكان عمومي و متخصص غير هيأت علمي، كارشناسان و مديران بودند كه تعداد آنها بين 3 تا 5 نفر متغير بود. علت انتخاب افراد امتيازدهنـده خـارج از گـروه آموزشـي،نقش تعديل كننده آنها، اشراف به تمامي معيارهـا و بـي طرفـيآنها بود. در اين مطالعه به جاي امتيازدهي به عناوين معيارهـا(ضرورت، مناسبت، احتمال موفقيت بـراي اجـرا، تـأثير نهـاي ي پيامدهاي پژوهش) به اجزاي آنها يعني به بيست معيار امتيـازداده شد. در عمل ديده شده اسـت در مـواردي كـه بـه جـايمعيارهاي بيستگانه عناوين معيار استفاده شود، برداشتي كـهاز اين عناوين چهارگانه بخصوص در مورد ضرورت و مناسـبتمي شود نه تنها يكسان نبوده بلكه با اجزاي تشـكيلدهنـده آننيز مطابقت نداشته است.
ه- تعيين اولويتهاي پژوهشي بر اساس بيشترين توافق: در اين مرحله با تشكيل كميته تلفيق، عناوين و حوزه هـاي پژوهشـيطبقه بندي شد و با تجميع موارد مشترك، اولويتهاي پژوهشي بر اساس بيشترين توافـق و امتيـاز كسـب شـده در هـر گـروهآموزشي فهرست گرديد.
مراحل آمادهسازي و اجرايي طرح شـامل : 1- تشـكيل كميتـهراهبــردي، 2- تشــكيل گروههــاي كــاري و تقســيم كــار، 3- اطلاع رساني موضوع از طريق چاپ مقاله در هفته نامه نقـلو نقد، طرح در هيأت رئيسه و مكاتبه با دانشكده ها بـا امضـايرئيس دانشگاه و رؤساي دانشـكده هـا بـا گروههـ اي آموزشـي ، 4- دعوت از مديران گروههاي آموزشي بـه منظـور شـركت دركارگاه توجيهي و مراحل اجرايي طرح، 5- اجـراي كارگاه هـ اي نح وه تعي ين اولويته اي پژوهش ي ب راي م ديران گ روه ي انمايندگان آنها، 6- تشكيل جلسات با اعضاي هيأت علمي هـريك از گروههاي آموزشي به منظور شناسـايي و تحليـل افـرادذينفع، و 7- اجراي طرح در گروههاي آموزشي با روش توضيح داده شده بود.
يافته ها
جدول 2 – توزيع گروههاي آموزشي دانشگاه بر حسب دانشكده وتعداد اولويتها
تعداد حوزه هاي داراي اولويت تعداد گروه نام دانشكده
126
344 12
37 1 پزشكي علوم پايه باليني
121 12 2 دندانپزشكي
34 5 3 داروسازي
85 8 4 پرستاري مامايي
43 4 5 بهداشت
17 3 6 تغذيه
40 7 7 پيراپزشكي
31 4 8 توانبخشي
841 91 جمع
اين مطالعه با مشاركت 610 نفـر از اعضـاي هيـأت علمـي 91 گ روه آموزش ي در هش ت دانش كده پزش كي، دندانپزش كي،داروسازي، پرستاري مامايي، بهداشـت، تغذيـه، پيراپزشـكي وتوانبخشي و حدود 220 نفر از ساير ذينفعان نظـام سـلامت وافراد مرتبط با سلامت خارج از دانشگاه انجام شـد . در مجمـوع841 حـوزه پژوهشـي و حـدود 1900 زيـر حـوزه بـه عنـوان اولويتهاي پژوهشي تعيين شد. در تنظـيم يافتـههـاي تحقيـقسعي شد به جاي عناوين پژوهشي به بيان حوزههاي پژوهشي پرداخته شود كه مي توان تعـدادي عنـوان در ذيـل آن تعيـين
در

نمود. در جدول 2 تعداد گروههاي آموزشـي دانشـگاه و توزيـعاولويتهاي پژوهشي بر حسب دانشكده ديده ميشود.
دانشكده پزشكي با 49 گروه آموزشي بيشترين تعداد گروههاي آموزشي در دانشگاه را تشكيل مي دهـد . علـوم پايـه داراي 12 گروه و باليني داراي 37 گروه ميباشد. دانشكده دندانپزشـكيداراي 12 گروه، دانشكده داروسازي پـنج، دانشـكده پرسـتاريمامايي هشت، دانشكده بهداشت چهار، دانشكده تغذيـه چهـار،دانشكده پيراپزشكي هفت و دانشكده توانبخشـي دار اي چهـارگروه آموزشي ميباشند.

ليست اولويتهـاي پژوهشـي دانشـگاه بـه تفكيـك دانشـكده وگروههاي آموزشـي در سـايت دانشـگاه، معاونـت تحقيقـات وفناوري، مديريت امور پژوهشي گذاشته شده اسـت . همچنـيناولويتهاي پژوهشي همه دانشـگاهها و مراكـز تحقيقـات علـومپزشكي در سايت www.ak.sbmu.ac.ir منتشر شده است.

بحث
اين مطالعه با استفاده از يك مدل شناخته شـده و مبتنـي بـرگروه آموزشي انجام شد. نقطه قوت انتخـاب گـروه بـه عنـوانمحــور تعيــين اولويتهــاي پژوهشــي، و درگيــر كــردن خــودپژوهشگران به عنوان ذينفعان اصلي است. ديگر اينكه به نظـرمي رسد شناسايي، هماهنگي و جلب مشاركت سـاير ذينفعـانواقعي تر باشد. هر چند نمـي تـوان اطمينـان حاصـل كـرد كـهگروهها توانسته باشند همه ذينفعان را شناسـاي ي و در فرآينـداولويت سنجي مشاركت داده باشـند، ولـي ايـن مهـم در اكثـرگروهها تأمين شده است. در اعلام اولويتهاي تحقيقاتي به جاي عناوين پژوهشي، حوزه هاي پژوهشـي بيـان شـده اسـت؛ ايـنانتخاب موجب مي شود ذينفعان مشاركت كننده در فرآيند ايـنپروژه بتوانند در حيطه گسترده تري در مورد موضوع پژوهشـيتفكر نموده و از آن به عنوان نقطه تمركز استفاده كـرده و بـهبسط ايده بپردازند. همچنين فرصـت تفكـر گسـترده را بـرايساير محققاني كه ميخواهند با استفاده از فهرست اولويتهـاياين پروژه به پيشـنهاد طـرح تحقيقـاتي اقـدام نماينـد فـراهم مي نمايد و در همان حال عرصه را جهـت ابـداع ايـدههـاي نـو تسهيل مي كند. مزيت ديگر اين روش اين اسـت كـه وجـود وحضور يك عامل كه در عمل به نظر مي رسد يك مانع مهم در مشاركت است را نيز برطرف ميكند؛ اين مـانع ، تـرس از عـدمرعايت حقوق معنوي فرد ارائهدهنده عنوان پـژوهش اسـت. بـااستفاده از حيطههـاي پژوهشـي ايـن انگيـزه در افـراد ايجـادمي شود كه با عنوان نمودن اين حيطه ها زمينـه را بـراي ارائـهپروپوزالي با موضوعات پژوهشي مورد نظر خود مهيـا نماينـد وبدين ترتيب حقوق معنوي و مالكيت معنوي آنها محفوظ بـاقيبماند. كمترين سودي كه محققان و سـاير ذينفعـان از فرآينـدمشاركت در تعيين اولويتهاي پژوهشي ميبرند احسـاس تعلـقخاطر به حيطههاي اعلام شده و تـلاش در جهـت بـه عينيـتدرآوردن آنها است. زيـرا بـا اينكـه در فرآينـد امتيـازدهي بـر احتمال موفقيت موضوع پيشنهادي جهت اجرا توجـه و تأكيـدشده بود ولي آنچه كه ابتدا در عمل مشاهده شد اين بـود كـهموضوعات مطرح شده بيشتر بلند پروازانه بود.
در سالهاي گذشته پژوهشهاي متعددي براي تعيين اولويتهاي پژوهشي انجام شده است. كلاهي (29)، كريمي (30) و حتمي (31)، با اتخاذ روش مشابه ايـن مطالعـه اولويتهـا را مشـخصنمودند. مطالعه كلاهي و كريمي تنها در يك مركز تحقيقات و يك سازمان انجام شده بود كه در آن به علـت اينكـه ضـرورتانجام اولويتهاي پژوهشي احساس شده بود و هم به علت تعداد اندك ذينفعان و محدود بودن موضوع بـه يـك حيطـه خـاصانجام مطالعه نسبتاً ساده بود ولي مطالعه حتمي در گروههـ اي آموزشي يك دانشكده انجام گرفت. در آن مطالعه يك مقاومت در برابر موضوع احساس شـده بـود و در نهايـت از 28 گـروهآموزشي تنها 16 گروه با مشكلات فراوان بطور نسبي مشاركت كرده بودند. شايد فضاي احساس شده فرآيند تصـويب طرحهـادر آن دانشگاه متفاوت است، زيـرا يكـي از عللـي كـه موجـبمقاومت بخصوص در اعضاي هيـ أت علمـي بـا سـابقه در برابـرپژوهش ذكر شده بود، احساس محدود شدن پژوهشـ هاي آتـيبه اولويتهاي تعيين شده بود. در مطالعه ما شـدت مقاومـت دربين دانشكده ها و حتي بين گروههاي مختلـف يـك دانشـكدهيكسان نبود. مقاومت در دانشكده هاي كوچـك كمتـر ولـي درمقابل كيفيت مشاركت نيز پايين بود. مقاومـت در گروههـايي كه تعداد پژوهشگران بيشتر است، بالاتر بود. برخورد رسـمي واز بالا با موضوع هيچ حاصلي در بـر نداشـت، بلكـه اسـتفاده ازوجـود رواب ط دوسـتانه قبلـي، اتخ اذ روش هاي مش اركت درموضوعات مـورد نيـاز و علاقـه ذينفعـان، برقـراري ارتبـاط بـابرگــزاري كارگاههــاي آمــوزش در حيطــه پژوهشــي مــورد درخواســت در بيمارســتانها، راهانــدازي واحــدهاي توســعه پژوهشـهاي بـاليني در بيمارسـتانها و در مجمـوع ايجـاد يـك فضاي دوستي و تعاملي ما را قادر ساخت كه طرح را به پايـ ان ببريم. علت ارزيابي پايايي پايين طرح نيز وجود روشهاي ذكـرشده ميباشد.
هر چند در حال حاضر تمـامي دانشـگاهها اولويتهـاي خـود رااعلام كرده اند ولي اكثر آنها از روشهاي مبتنـي بـر نظرسـنجيبصورت خام استفاده كرده اند و يا دامنـه اسـتفاده از ذينفعـانمحدود بوده است. در مقابل دانشگاههايي همچون اراك (32)، چهارمحــال و بختيــاري (33)، اردبيــل (34)، بوشــهر (35)، كهگيلويـه و بويراحمـد (36) و هفـت دانشـگاه ديگـر بـا يـك دستورالعمل واحد و تحت نظارت معاونت تحقيقـات و فنـاوريوزارت بهداشت، درمان و آمـوزش پزشـكي كشـور ايـن كـار راانجام داده اند (37). در ايـن مطالعـات بـا اينكـه بـه مشـاركتذينفعان جامعه توجه بيشـتري شـده اسـت ولـي از آنجـا كـه ديدگاه نمايندگان جامعه بيشتر به معلولها است تا عوامل خطر آنها، اين نظرات محدود بوده و عمـق كـافي نـدارد. در نتيجـهحاصل اين فعاليتهاي با ارزش، تعيين اولويتهاي احساس شـدهنظام سلامت بود، تـا اينكـه فهرسـت اولويتهـاي پژوهشـي بـهمنظور تحقيق را به دست آورد.
در اين مطالعه در انتخاب ذينفعان يك راه ميانه انتخاب شد تا هم فهرست اولويتهاي پژوهشي به دست آمده كاربردي باشد و هم از نظرات ساير ذينفعان بهـرهمنـد حاصـل شـود. بـه نظـرمي رسد كه اين پژوهش با توجه به مشـاركت بيشـتر ذينفعـان (هم از نظر كمي و هم از نظـر كيفـي) نسـبت بـه پژوهشـهايمشابه در سالهاي گذشته، با وسعت بيشتري نيازهاي علمـي ونيازهاي جامعه را نشان مي دهد. اين مهم گامي در جهت رفـعنقصي است كـه در سـاير مطالعـات از آن تحـت عنـوان عـدماستفاده از نتايج تحقيقات در جهت رفع نيازهاي جامعه (38)، و استفاده از نظرات محققان و مديران اجرايي به صورت ذهني و بدون استفاده نظام يافته از منـابع اط لاعـاتي يـا نيازسـنجي(39) نام برده شده است. همچنين اين مطالعه در مقايسـه بـامطالعات مشابه جامعيـت بيشـتري داشـته و همـه گروههـاي آموزشي دانشگاه را در بر ميگيرد. تعيين اولويتهـا ي پژوهشـيدر اكثــر دانشــگاهها بصــورت ســتادي و بيشــتر از همــه درمعاونتهاي پژوهشي انجام شده است، در حاليكه اين مطالعه در گروههاي آموزشـي شـكل گرفتـه و در معاونـت پژوهشـي بـهجمع بندي رسيده است.
مسائل و محدويتهايي چون فقدان اطلاعات و آمـار منسـجم وقابل استفاده جهت تحليل وضعيت موجود در كشور و دانشگاه، عدم شفافيت موضوع براي ذينفعان، تكرار درخواستهاي متعدد اولويتهاي پژوهشي، عدم تصور كاربرد نتايج تحقيق، ربط دادن مشكلات اداري به موضوع، ترس از آشكار شدن و سوءاسـتفادهاز ايده ها، وجود دغدغهها و اولويتهاي ديگر از مشكلات اساسي اين مطالعه بود. اكثر همكاران باليني بيشتر درگيـر فعاليتهـايمربوط به آموزش و ارائه خدمات هسـتند و كارهـاي پژوهشـيآنها محدود به پاياننامه هـايي اسـت كـه اسـتاد راهنمـاي آنمي باشند، در نتيجه تمايل چنداني به صـرف وقـت در حيطـهتعيين اولويتها نشان نميدادند.
وجود تبليغات منفي همكاراني كه از ديگر حوزه هاي پژوهشـيناراحت و آزردهاند، پراكندگي دانشكده ها، بيمارستانها و طيـفوسيع ذينفعان، عدم دسترسـي آسـان بـه مـديران بـه عنـوانگروهي از ذينفعان و تغيير آنها، وجود فعاليتهاي موازي تحـتعنــوان برنامــههــاي اســتراتژيك و مشــابه، وجــود فرآينــد اولويت سنجي به صورت همزمان در مراكز تحقيقاتي و احسـاسعدم نياز در گروههاي آموزشـي، متفـاوت بـودن روش بـه كـارگرفته شده در اين پروژه با فعاليتهاي مشابه قبلي، عـدم درك موضوع در بين برخـي از ذينفعـان غيـر پژوهشـگر و خـارج ازدانشگاه نيز از مشكلات ديگر اين طرح بود.

نتيجه گيري
به نظر مي رسد اين مدل با تغييرات اعمال شده كارآيي لازم را براي تعيين اولويتهاي پژوهشي در گرو ههاي آموزشي دارد. هر چند پايايي اين اولويتها (هم از نظـر عملكـرد ذينفعـان و هـمروش تيم تحقيق) را نمي توان بـالا ارزيـابي كـرد ولـي از نظـرروايي مي توان ادعا كرد كه بر حسـب شـرايط بهتـرين محتـوا به دست آمده است. بايد توجه داشت كه پايبندي به توافـق دراين مدل يك اصل ميباشد و روايي و پايايي در مرحلـه بعـديتوجه قرار دارد. اميد است ارائه اولويتهاي پژوهشـي عـلاوه بـرهدايت موضوعات پيشنهادي بـه سـوي اولويتهـ ا، مـورد توجـهسياستگذاران، داوران و تصويبكنندگان طرحهاي پژوهشي نيز قرار بگيرد تا بتواند به عنوان يك ابزار در جهت استفاده بهينـ ه از منابع محدود مالي عمل نمايـد . همچنـين بتوانـد بـا كسـبامتياز هر چه بيشتر از محور حاكميـت و رهبـري در خصـوصتعيين اولويتهاي پژوهشي و تعداد طرحهاي منطبق با اولويتهـادر فرآيند ارزشيابي دانشگاهها، جايگاه دانشگاه را ارتقا دهد.
پيشنهاد مي شود براي بـه روز كـردن اولويتهـاي پژوهشـي درآينده از هم اكنون اقدامات زير براي غلبه بر برخـي مشـكلاتقابل حل آغاز شود:
تلاش در جهت تسهيل انجام كار پژوهشـگران بـا شـفافيتبيشتر و رفع نواقص اتوماسيون و آموزش آن
در
ادامه سياست تفويض اختيار و افزايش حجم آن
برگزاري كارگاههاي نحوه تعيين اولويتهاي پژوهشي و حتي اجباري كردن آن براي همه اعضاي هيأت علمي در زمان آغـازبه كار و ارتقاء
اختصـاص قسـمت عمـده بودجـه پژوهشـي بـه طرحهـاي پژوهشي داراي اولويت
خودداري از درخواستهاي متعدد اعلام اولويتها از گروههاي آموزشي و دانشكده ها

تشكر و قدرداني
وظيفه خود مـيدانـيم از مسـؤولان محتـرم وقـت دانشـگاه و دانشكده ها، مـديران محتـرم گروههـاي آموزشـي، معـاونين واعضــاي محتــرم شــوراي پژوهشــي دانشــكدههــا، همكــاران مشاركت كننده و افـراد ذينفـع بخصـوص اسـاتيد و همكـارانمحترم كه بدون همكاري و مسـاعدت آنهـا انجـام ايـن طـرحمقدور نبود، صميمانه سپاسگزاري نماييم. از اساتيد و همكاران زير كه بيشترين نقش و مساعدت را داشتند تشكر و قـدردانيمي نماييم: دكتر معصـومه جرجـاني، دكتـر احمـد خـالقنـژادطبري، دكتر محمد رحمتيرودسري، دكتر علـي دبـاغ، دكتـرشاهرخ رامين، دكتر حسن امامي، دكتر شـهنام عرشـي، دكتـر احمدرضــا فرســار ، دكتــر عبــاس انتظــاري، دكتــر شــاهرخطهمورس زاده، دكتر كامبيز عبـاچي زاده، دكتـر رضـا شـكرريزفومني و دكتر مرضيه رامندي.

REFERENCES
113614363239

Global Forum for Health Research. Monitoring Financial Flows for Health Research 2001. Geneva: Global Forum for Health Research; 2001.
Research in Developing Countries. Health Research. New York: Oxford University Press; 1990:45-51.
Kolahi AA, Tahmooreszadeh S, Sohrabi MR, Shokouhi S, Nabavi M, Besharat M, et al. Research Priority in Infectious Diseases and Tropical Medicine Research Center, Shaheed Beheshti Medical University in 2007. Iran J Infect Dis Trop Med 2007;12(38):1-9. (Full text in Persian)
Azizi F. View of medical research in Iran. J Res Med Sci Shahid Beheshti Uni Med Sci 1995;19(1-2):1-14. (Full text in Persian)
Mohammadi MR, Mesgarpour B. Systemic approach to health research in Iran and the world. Hakim Res J 2002;5(2):151-67. (Full text in Persian)
Mansoori R. Definition of University. Rahyaft 2001;24:16-29. (Full text in Persian)
National management and programming organization. The report of government performance from 1997 to 2001. 2nd ed. Tehran: The documentation center and publication of national management organization; 2001. p. 71. (Full text in Persian)
The Council on Health Research for Development. A Manual for Research Priority Setting Using the ENHR Strategy. March 2000. [cited 2010 Oct 17]; Available from: http://www.cohred.org/node/22.
Ministry of health and medical education. The strategic program of deputy for research and technology. Tehran: 2006. (Full text in Persian)

Shahid Beheshti University of Medical Sciences. The strategic and development program. Tehran: 2001. (Full text in Persian)
Shahid Beheshti University of Medical Sciences. The strategic plan of vice-chancellor for research. Tehran: 2007. (Full text in Persian)
Vice-chancellor for education, Shahid Beheshti University of Medical Sciences. The strategic program of education system. Tehran: 2008. (Full text in Persian)
Naghavi M, Jafari N. Mortality in the 29 provinces of Iran in 2004. Fifth book. Vice- chancellor for health, ministry of health and medical education. 1st ed. Tehran: Arvich; 2007. (Text in Persian)
Vice- chancellor for health, ministry of health and medical education. The Burden of Disease and Injury in Iran. 1st ed. Tehran: 2007. (Text in Persian)
The center for network development and health promotion, Vice- chancellor for health, ministry of health and medical education. The important indicators of vital Zij in rural section of Iran. The trend of 1993-2007 and 20042007 by Universities. 1st ed. Tehran: 2008. (Text in Persian)
The ministry of health and medical education. The view of health. 1st ed. Tehran: Tabalvor; 2002. (Text in Persian)
Naghavi M, Jamishidi HR. Utilization of health services in 2002 of Iran. Vice- chancellor for health, ministry of health and medical education. 1st ed. Tehran: Tandis; 2005. (Text in Persian)
The office of improvement for society nutrition. Vice- chancellor for health, ministry of health and medical education. Research in micro-nutrients in Iran. 1st ed. Tehran: Amirkabir; 2006.
Delavari A, Alihkani S, Alaadini F, Goya MM. A national profile of noncommunicable diseases risk factors in the IR.Iran. Center for diseases control, Vice- chancellor for health, ministry of health and medical education. 1st ed. Tehran: Sadra; 2008.
Tabatabaei SM, Zahraei SM, Ahmadnia H, Qotbi M, Rahimi F. Principles of diseases prevention and surveillance. Center for diseases control, Vice- chancellor for health, ministry of health and medical education, 1st ed. Tehran: Center for diseases control and Chekameh-Ava; 2008. (Text in Persian)
Center for diseases control, Vice- chancellor for health, ministry of health and medical education. The reports and guidelines of diseases (30 volumes). (Text in Persian)
The Center for diseases control, Vice- chancellor for health, ministry of health and medical education. Information and data of communicable diseases in Iran in 2003-2005, Volume 3. 1st ed. Tehran: Seda; 2008. (Text in Persian)
The Center for diseases control, Vice- chancellor for health, ministry of health and medical education. Information and data of communicable diseases in Iran in 2003-2005, Volume 4. 1st ed. Tehran: Seda; 2008. (Text in Persian)
Vice-chancellor for research, Shahid Beheshti University of Medical Sciences. The database of research proposal. Tehran: 2003-8. (Text in Persian)
Central library of Shahid Beheshti University of Medical Sciences. The database of theses. Tehran: 2003-8. (Full text in Persian)
The vice-chancellor for treatment and drug, Shahid Beheshti University of Medical Sciences. The report of performance about information and indicators for treatment of depended centers in 2003. Tehran: 2004. (Full text in Persian)
Shahid Beheshti University of Medical Sciences. The report of performance of Shahid Beheshti University of Medical Sciences, Oct. 2005 to Oct. 2006. Tehran: Loheh Mahfooz; 2006. (Full text in Persian)
World Health Organization. Meeting of the WHO Scientific Working Group on Criteria for Setting Health Research Priorities. Report to the regional director. New Delhi: WHO; 2000.
Kolahi AA, Tahmooreszadeh S, Gachkar L, Mardani M. Research Priority Setting of Shaheed Beheshti Medical University Infectious Diseases and Tropical Medicine Research Center in 2007. Iran J of Clin Infect Dis 2008;3(2):79-87.
Karimi Gh, Ghareh Baghian A, Rahbari MA, Vafaiyan V, Minab Salemi E, Damari B,. Need assessment and research priorities setting in IBTO Research Center. Sci J Blood Transfus Org 2005;2(4):123-43. (Full text in
Persian)
Hatmi ZN, Mohammadi N, Sedaghat M. Determination research priorities in the medical faculty departments. Tehran Univ Med J 2006; 63(11):913-9. (Full text in Persian)
Rezaei Ashtiani AA, Hadi MA. Health problem priorities setting in health center of Arak University of Medical
Sciences in 2002. J Arak Univ Med Sci 2003;6(23):22-7. (Full text in Persian)

در
Khadivi R, Raeisi R, Habibi Sh, Gaderi S, Shirvani H, Shams F, et al. Capacity building for priority setting in Farrokhshahr population. J Shahrekord Univ Med Sci 2006;8 Suppl 1:37-45. (Full text in Persian)
Majidpour A, Amini-Sani N, Adalatkhah H, Sezavar SH, Shabani M, Nemati A, et al. Research Priorities in Health Field in Ardabil Province: An Experience. Res Sci J Ardabil Univ Med Sci 2003;3(9):7-21. (Full text in Persian)
Imami SR, Tahamtan F, Nabipour I, Azizi F, Zafarmand MH, Nakhaei K. Use of focus groups to assess the health needs of the community for priorities in health research in Bushehr port, I.R. Iran, The Persian Gulf region. Iran South Med J 2003;5(2):176-80. (Full text in Persian)
Yazdan Panah B, Pour Danesh F, Safari M, Rezaei M, Ostvar R, Afshoon E, et al. Health research priority setting by needs assessment in Kohgiloyeh and Boyerahmad province. Armaghan Danesh Res Sci J Yasuj Univ Med Sci 2003;31(8):19-24. (Full text in Persian)
Malekafzali H, Bahreini FAS, Alaedini F, Forouzan AS. Health system priorities based on needs assessment & stakeholders’ participation in I.R. Iran. Hakim Res J 2007;10(1):13-9. (Full text in Persian)
The medical commission of national scientific researches. Medical research priorities setting. J Res Med Sci Shahid Beheshti Univ Med Sci 1991;15(3-4):3-11. (Full text in Persian)
Farsar AR, Kolahi AA, Malek-Afzali H. The status of medical research priorities setting in Iran. Tehran: Deputy for research and technology, Ministry of health and medical education; 2002. (Full text in Persian)



قیمت: تومان

دسته بندی : پزشکی

دیدگاهتان را بنویسید