پژوهنده (مجله پژوهشي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي) تاريخ دريافت مقاله: 29/4/87 سال پانزدهم، شماره 3، پي در پي 75، صفحات 104 تا 110 تاريخ پذيرش مقاله: 2/4/89 مرداد و شهريور 1389

افت وزن و مهمترين عوامل خطرساز مستقيم آن تا 2 سالگي
در كودكان مراجعهكننده به مراكز بهداشتي-درماني شرق تهران
ناهيد خلدي1* ، دكتر علي رمضانخاني2، دكتر فريد زايري3، دكتر فرهاد جعفري4، دكتر علي دواتي4

كارشناس ارشد علوم بهداشتي در تغذيه، هيات علمي دانشكده پزشكي، دانشگاه شاهد
دانشيار، گروه بهداشت، دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي
استاديار، دانشكده بهداشت، دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي
-10651225811

استاديار، گروه بهداشت و پزشكي اجتماعي، دانشكده پزشكي، دانشگاه شاهد چكيده
سابقه و هدف: افت وزن از مهمترين مشكلات سلامتي كودكان در جوامع درحال توسعه است. در بعضي مناطق بيماريهاي عفوني و در برخي ديگر عوامل تغذيه اي بعنوان عوامل خطرساز افت وزن كودك معرفي شده اند. از آنجا كه شـناخت عوامـل خطرسـاز سـوءتغذيه وپيشگيري از آنها دركودكان بسيار مهم است، اين مطالعه با هدف تعيين فراواني افت وزن و مهمترين عوامل خطرساز آن تا دوسالگي در كودكان مراجعه كننده به مراكز بهداشتي-درماني شرق تهران انجام شد.
مواد و روشها: اين مطالعه با استفاده از داده هاي موجود انجام گرفت. با روش نمونه گيري خوشه اي دومرحله اي 1660 كودك دوسـالهمراجعه كننده به مراكز بهداشتي انتخاب و اطلاعات لازم از پرونده بهداشتي آنها استخراج گرديد. كودكان تك قلـو كـه تولـد بـه موقـعداشته و از بيماري خاص در بدو تولد يا بيماريهاي ژنتيكي و مادرزادي رنج نميبردند در صورت مراجعه منظم براي پايش رشد وارد اين مطالعه شدند. آزمونهاي كاي-دو، من ويتني و تحليل رگرسيوني لجستيك براي تعيين ارتباط عوامل خطرساز با افت وزن مورد استفاده قرار گرفت و بر اساس مقادير نسبت شانس مهمترين عوامل خطرساز تعين شد.
يافته ها: دختران 5/55% كودكان را تشكيل دادند. وزن تولد كودكان 463±3202 گرم بود. 1119(4/67%) كودك از ابتداي تولد تا دو سالگي حداقل يك بار افت وزن داشتند. بيشترين فراواني افت وزن در سنين 9 تا 11 ماهگي مشاهده شد. عوامل خطرساز افت وزن تـا6 ماهگي كمترين بسامد را داشتند. نسبت شانس عمدهترين عوامل خطرساز به ترتيب متعلق به قطع تغذيه كودك با شـيرمادر (7/64)، شروع تغذيه تكميلي (9/16)، ابتلا به اسهال (3/15) و عفونتهاي تنفسي (8/11) بود. بين عوامل دموگرافيك و افت وزن كودكان رابطـهمعني دار آماري يافت نشد.
نتيجه گيري: فراواني افت وزن در نمونه مورد مطالعه بالا بوده و با توجه به عوارض شناخته شده آن بايد بيشتر مورد توجه قـرار گيـرد. از آنجا كه مهمترين عوامل خطرساز افت وزن كودكان تا 2 سالگي قابل كنترل ميباشند به نظر ميرسد توانمند سازي مادران در زمينه شيوه هاي مناسب تغذيه كودك در سلامت و بيماري به كاهش موارد بروز افت وزن كمك كند.
واژگان كليدي: افت وزن، عوامل خطرساز، كودك.
15245832

مقدمه1
افت وزن و سوء تغذيه از مهمترين مشكلات سـلامتي و دليـلبيش از نيمي از مرگ كودكان در جوامع در حال توسعه است.

*نويسنده مسئول مكاتبات: ناهيد خلدي؛ تهران، اتوبان خليج فارس، روبروي حرم مطهر امام خميني، دانشگا ه شاهد؛ پست الكترونيك: [email protected]

بررسي ملي در كشور نشان داده است كه در مناطق روسـتايي8/12% از كودكان زيـر پـنج سـال از عقـبمانـدگي تغذيـه اي خفيف تـا متوسـط رنـج مـي برنـد، 8/4% آنهـا لاغـر و 7/13% كودكان كم وزن مـي باشـند (3-1). در منـاطق شـهري اسـتانتهران نيز 7/20% پسـران و 7/19% دختـران كـم وزن هسـتند (4). مرگ ناشي از سوءتغذيه فقط به كودكاني كـه بـه اشـكالشديد سوءتغذيه مبتلا هستند محدود نمي شود، بلكه گستره اي از عوامل خطر نيز با تمام درجات سوءتغذيه ارتباط دار نـد (3). عوامل مربوط به مـادر ماننـد سـطح تحصـيلات و شـغل مـادر(6،5)، درآمد خانوار، عدم دسترسي بـه آب سـالم (8)، عوامـلمربوط به كودك مانند جنس، وزن تولد، فاصله تولـد كمتـر ازدوسال با كودك بعدي، سن كودك و عدم تغذيه انحصـاري بـاشير مادر (7 و 11-9) و ابتلاي كودك به بيماري (12) عوامل خطر افت رشد شناخته شدهاند.
در حالي كه محققين در بعضي جوامع دريافت ناكافي غذايي را مهمترين عامل افت وزن مي داننـد (14،13) در منـاطق ديگـربيماريهاي عفوني شروع كننده افت وزن در كودكان خردسـالمعرفي شده انـد (12،16،15). از بـين بيماريهـاي شـايع دورانكودكي اسهال، عفونتهاي تنفسي فوقاني و تحتاني و سابقه تب عمده ترين عوامل خطر افت وزن بوده انـد كـه از ايـن ميـان دربرخي تحقيقات اسهال نسبت به ساير بيماريها اثر بيشتري بـركاهش وزن داشته است (15،17). اما در مطالعات ديگـر مثـلمطالعه كلسترن (18) و اسميت (19) اثر عفونتهاي تنفسي بـروزن بارزتر بوده است. در مورد عوامل خطر ساز عمـده دخيـل در افت وزن كودكان ايراني مطالعات بسيار اندكي در دسـترساست از جمله بـراك و همكـاران در بررسـي عوامـل خطرسـازاختلال رشد شيرخواران كمتر از دوسـال در شهرسـتان نمـيننشان دادند كه در كودكان مبتلا به افت وزن نسبت به كودكان بدون افت وزن دفعات ابتلا به عفونتهـاي تنفسـي و همچنـيناسهال و استفراغ بيشتر بوده است (5). از آنجـا كـه ناشـناختهماندن عوامل خطرساز افت وزن كودكان و بنابراين حذف و يـاپيشگيري نكردن آنها مي تواند منجر به عـدم جبـران رشـد درسالهاي آتي و آثار بين نسلي گردد (17،20) بدين جهت انجام تحقيقات كاربردي براي شناخت عوامـ ل خطـر سـاز افـت وزنكودكان توصيه شده اسـت (22،21). در ايـن مطالعـه فراوانـيافت وزن و مهمترين عوامل خطرساز آن تا سن 2 سـالگي دركودكان مراجعه كننده به مراكز بهداشتي درماني مناطق شرقي شهر تهران در سالهاي 1385 و 1386 مورد بررسي قرار گرفته است.

مواد و روش ها
براي انجام اين مطالعه از داده هاي موجود در پرونده هاي بهداشتي كودكان مراجعه كننده به مراكز بهداشتي درماني شهري مناطق شرق تهران استفاده گرديد. به منظور تعيين عوامل خطرساز مستقيم افت وزن، مواجهه به معني عوامل خطر شامل بيماريها و وضعيت تغذيه و پيامد آن افت وزن در طول 2 سال اول عمر كودكان در نظر گرفته شد. جامعه مورد مطالعه كودكان داراي دو سال تمام (يك سال و يازده ماه و 29 روز) مراجعه كننده به مراكز بهداشتي درماني مناطق شرقي شهر تهران بودند. براي تعيين حجم نمونه ابتدا يك پيش مطالعه انجام شد و با استفاده از فرمول حجم نمونه براي مطالعات شيوع و با 99% اطمينان، خطاي مورد قبول 3% و شيوع افت وزن در دوسال اول زندگي كودكان كه در پيش مطالعه برآورد گرديد، حجم نمونه 1549 كودك محاسبه شد. سپسس نمونه ها با استفاده از روش نمونهگيري خوشهاي دو مرحله اي انتخاب شدند. در مرحله اول به تصادف تعداد پنج مركز بهداشتي درماني انتخاب و سپس در مرحله دوم تعداد 1660 كودك به تناسب با تعداد كودكان مراجعه كننده به هر مركز (روش PPS كه در آن حجم نمونه مربوط به هر زيرگروه متناسب با نسبت آن زيرگروه در كل جامعه انتخاب مي شود)، انتخاب شدند. معيار ورود به مطالعه براي هر كودك داشتن سن دو سال در زمان انجام مطالعه، ثبت اطلاعات كودك در پرونده بهداشتي خانوار، تولد به موقع و مراجعه منظم براي پايش رشد بود. عدم مراجعه براي دو بار متوالي و بيشتر و يا سه بار متناوب به عنوان بي نظمي در مراجعات در نظر گرفته شد. بدين ترتيب هر كودك مي بايست حداقل 15 بار مراجعه و به همين تعداد پايش وزن شده باشد. كودكاني كه دو قلو يا چند قلو بودند، بيماري خاص در بدو تولد داشتند و بيماريهاي ژنتيك يا مادرزادي داشتند، وارد مطالعه نگرديدند. پس از كنترل صحت ورود اطلاعات از طريق كنترل همخواني داده ها در فرم هاي مختلف پرونده، اطلاعات لازم شامل جنس، وزن تولد، وضعيت دموگرافيك والدين از جمله سن مادر در زمان تولد كودك، سطح تحصيلات و شغل مادر، سطح تحصيلات و شغل پدر، زمانهاي مراجعه، چگونگي وزن كودك در هر بار مراجعه براي پايش رشد و عوامل خطرساز مستقيم براي وزن گيري در هر بار مراجعه از پروندههاي بهداشتي خانوار استخراج و در فرم اطلاعاتي كه به همين منظور تنظيم شده بود، وارد گرديد. در اين مطالعه افت وزن به معني كاهش وزن كودك (حداقل 50 گرم (15)) در يك مراجعه نسبت به مراجعه قبلي او در نظر گرفته شد. براساس دستورالعمل پيشنهادي يونيسف بيماريها و وضعيت تغذيه به عنوان عوامل خطرساز مستقيم افت وزن كودكان (23) مطالعه گرديد.
داده ها در نرم افزارهاي SPSS نسخه 5/11 و SAS نسخه 2/9 وارد گرديد. براي تجزيه و تحليل دادههاي توصيفي از شاخصهاي مركزي و پراكندگي استفاده شد. پس از آزمون نرمال بودن داده ها با استفاده از تست كولموگروف-اسميرنوف، تجزيه و تحليل داده هاي تحليلي به تناسب با آزمونهاي كاي- دو، تست دقيق فيشر، Mann-Whitney U و تحليل رگرسيوني لجستيك انجام شد. براي بررسي ارتباط بين عوامل مختلفي نظير ابتلاي كودك به اسهال، عفونتهاي تنفسي، عفونت ادراري، تب و ساير بيماريها، دندان در آوردن، شروع تغذيه تكميلي، قطع تغذيه كودك با شير مادر بر متغير پاسخ (افت وزن) در فواصل زماني مختلف (ماههاي عمر كودك)، از آنجا كه دادهها بصورت طولي دو حالته و در نتيجه همبسته بودند، از مدل سازي حاشيه اي (marginal modeling) و روش معادلات برآوردگر تعميم يافته (GEE: generalized estimating equations) استفاده شد. همچنين ساختار همبستگي بين متغيرهاي پاسخ به صورتexchangeable در نظر گرفته شد. به دليل اينكه يك تابع پيوند logit براي مدل حاشيه اي در نظر گرفته شده است، برآوردهاي حاصل به صورت نسبت شانس (odd’s ratio) تفسير گرديد.
تمام اطلاعات استخراج شده از پرونده هاي كودكان مورد مطالعه فاقد نام و محرمانه بودند.
يافته ها
از 1660 كودك مورد مطالعه، 4/67% (1119 كودك) تا دو سالگي حداقل يك بار افت وزن را تجربه كرده بودند. دختران 5/55 و پسران 5/45 درصد نمونه ها را تشكيل مي دادند.
ميانگين سن مادران در زمان تولد كودك 4/5±3/27 (50-15 سال) و ميانه 27 سال بود. تست كولموگروف-اسميرنوف نشان داد سن مادران در زمان تولد كودك توزيع نرمال نداشت. 86% مادران خانهدار بودند. تحصيلات 48% مادران و 41% پدران در سطح ديپلم بود. اگرچه سطح تحصيلات مادر و پدر با وقوع افت وزن در كودك رابطه آماري معني دار نداشت، اما بيشترين تعداد كودكاني كه در طول دو سال اول زندگي افت وزن داشتند متعلق به خانواده هايي بودند كه مادران و پدران آنها سطح تحصيلات ديپلم و پائينتر از ديپلم داشتند. توزيع فراواني كودكان برحسب افت وزن به تفكيك سطح تحصيلات والدين در جدول 1 نشان داده شده است.
وزن تولد كودكان 2/463±4/3202 گرم (4950-1070گرم) بود. 1/5% كودكان كم وزن به دنيا آمده و 3/4% وزن تولد بيشتر از 4000 گرم داشتند. بين ميانگين وزن تولد دختران (9/455±3/3189 گرم) و پسران (472±9/3218 گرم) تفاوت آماري معني دار مشاهده نشد. وقوع افت وزن با جنس و وزن تولد كودك رابطه آماري معني دار نشان نداد.
بيشترين تعداد كودكان بين 9 تا 11 ماهگي دچار افت وزن شده بودند (5/17 تا 5/20%). عمده ترين بيماريها و شرايط همراه با افت وزن عبارت بودند از: اسهال، عفونتهاي تنفسي، قطع شير مادر، شروع تغذيه تكميلي، دندان درآوردن، ابتلا به عفونت ادراري و تب. از نظر درصد ابتلا به بيماريها، بيشترين ابتلا به اسهال در 9 و 15 ماهگي (به ترتيب 1/7 و 2/7%) مشاهده شد و عفونتهاي تنفسي به ترتيب در ماههاي 11 (7/12%)، 9 (4/10%) و 10 (1/9%) بيشترين ابتلا را نشان دادند. از ديگر عوامل خطرساز افت وزن كودكان، قطع تغذيه كودك با شير مادر بود كه از سال دوم عمر (12 ماهگي به بعد) فراواني آن افزايش مي يافت و در ماههاي 21 تا 23 ماهگي با 7 و 6% نسبت به ساير ماهها بيشترين فراواني را داشت. در مورد شروع تغذيه تكميلي نيز فراواني همراهي با افت وزن از ماه پنجم شروع شده و در 6 ماهگي (4/8%) و 7 ماهگي (4/6%) بيشترين همراهي را با افت وزن داشت. دندان درآوردن در ماههاي 8 تا 10 نسبت به ديگر زمانهاي دو سال اول زندگي بيشترين فراواني را داشت (5/8 تا 9/11%). در نمودارهاي 1 و 2 بسامد عوامل خطرساز تغذيه اي و بيماريها نشان داده شده است. همانگونه كه نمودارها نشان ميدهند با توجه به ماههاي زندگي كودك، بسامد عوامل خطرساز با افزايش سن افزايش مييابد. بطوري كه عوامل خطرساز تا 6 ماهگي كمترين بسامد را دارند (حداكثر 9/3% مربوط به ابتلا به عفونتهاي تنفسي). در شش ماهگي شروع تغذيه تكميلي (4/8%) و در ماههاي بعد تا يك سالگي عفونتهاي تنفسي و دندان در آوردن بيشترين درصد عوامل خطرساز افت وزن كودكان را تشكيل مي دادند. ساير عوامل خطرساز شامل كم خوني، شكستگي، جراحي و ساير بيماريها نيز در سال دوم نسبت به سال اول زندگي درصد بيشتري را به خود اختصاص داده بودند.

جدول1 – توزيع فراواني كودكان براساس افت وزن به تفكيك سطح تحصيلات والدين
-68579-19547

سطح تحصيلات افت وزن ندارد دارد
مادر
(67/8)122 (32/2)58 ابتدايي
(66/2)233 (33/8)107 متوسطه
(69/4)545 (30/6)240 ديپلم
(61/5)48 (38/5)30 فوق ديپلم
(64/3)164 (35/7)91 ليسانس و بالاتر
پدر
(69/3)129 (30/6)57 ابتدايي
(66/2)261 (33/8)133 متوسطه
(69/4)464 (30/6)205 ديپلم
(67/4)58 (32/6)28 فوق ديپلم
(64/6)201 (35/4)110 ليسانس و بالاتر

نمودار 1 – تكرار عوامل خطرساز تغذيهاي افت وزن تا دوسالگي براساس سن كودك(ماه)

نمودار2 – تكرار بيماريها به عنوان عوامل خطرساز افت وزن تا
دوسالگي بر اساس سن كودك (ماه)

جدول 2 – نسبت شانس عوامل خطرساز افت وزن كودكان مراجعه كننده به مراكز بهداشتي شرق تهران تا دو سالگي#
برآورد خطاي معيار نسبت شانس متغير
64/72 0/37 *(3/45-4/89)4/17 قطع شير مادر
16/95 0/14 (2/55-3/11)2/83 شروع تغذيه تكميلي
15/33 0/11 (2/51-2/95)2/73 ابتلا به اسهال
15/18 0/08 (2/55-2/89)2/72 ابتلا به عفونتهاي تنفسي
13/60 0/17 (2/29-2/94)2/61 مجموعه ساير بيماريها
12/55 0/24 (2/05-3/01)2/53 ابتلا به عفونت ادراري
11/82 0/1 (2/27-2/66)2/47 دندان در آوردن
# براي تمام موارد 0001 p< * اعداد داخل پرانتز معرف فاصله اطمينان 95% است

در جدول 2 نتايج حاصل از مدل حاشيه اي با برازش GEE بطور خلاصه نشان داده شده است. نسبت شانس (OR) براي قطع تغذيه كودك با شير مادر بطور قابل ملاحظه اي بيش از ساير عوامل خطرساز افت وزن است. پس از قطع شير مادر، شروع تغذيه تكميلي دومين عامل خطرساز افت وزن است. بطوري كه كودكاني كه تغذيه تكميلي براي آنها شروع شده 9/16 برابر كودكاني كه هنوز خوراندن غذاي كمكي به آنها شروع نشده است، شانس افت وزن دارند. از بين بيماريها ابتلا به اسهال سبب مي شود كودكان مبتلا 15 برابر كودكاني كه به اسهال مبتلا نيستند افت وزن پيدا كنند در صورتي كه اين نسبت در كودكان مبتلا به عفونتهاي تنفسي كمتر (2/15) است ( براي تمام موارد 0001/0<p).

بحث
نتايج مطالعه حاضر نشان داد فراواني افت وزن در نمونه مـوردمطالعه بالا است و از ميان عوامل تغذيه اي و ابتلا بـه بيماريهـاكه عوامل خطرساز مستقيم افت وزن كودكـان در دوسـال اولهستند، قطع شيرمادر مهمترين عامل خطر به حساب مي آيـد .
يونيسف در طبقه بندي علل سـوءتغذيه دريافـت ناكـافي مـوادمغذي و بيماريها را به عنوان عواملي كه تاثير سريع بر وضعيت تغذيه كودكان دارند، معرفي كـرده اسـت (23،24). اگرچـه دربعضي جوامع مشكلات تغذيه اي و بيماريها بر ايجاد افـت رشـداثر مسـتقيم نداشـته انـد (22)، شـواهد اپيـدميولوژيكي نشـانمي دهند اولين پاسخ به مشكلات تغذيه اي و عفونتهـا از دسـتدادن وزن است (23). قطع تغذيه كودك با شير مادر مهمترين عامل خطرساز افت وزن كودكان در نمونه مـورد مطالعـه بـود.
يافته ها نشان داد كودكاني كه تغذيه آنها بـا شـير مـادر قطـعمي گردد نسبت به كودكاني كه تغذيه آنها با شـير مـادر ادامـهمي يابد، شانس بيشتري براي از دست دادن وزن دارنـد . نتـايجمشابهي در مطالعه واترز و همكاران در اندونزي (7) و رولنـد و همكاران در جامعه شـهري غـرب آفريقـا بدسـت آمـده اسـت.
به علاوه نشان داده شده است اثر بيماريهايي ماننـد اسـهال بـركاهش وزن پس از قطع شير مـادر بـيش از زمـاني اسـت كـهكودكان همچنان شير مادر مي خورنـد (15،25). قطـع تغذيـهكودك با شير مادر موجب مي شود كودك از غذاي ايده آلي كه فواي د بهداش تي، تغذي ه اي، ايمونولوژي ك، تك املي، روان ي و اجتماعي كوتاه و بلند مدت براي كـودك دارد ، محـروم گـردد (28-26) و درنتيجــهٔ تــداخل اثــر عفونــت و تغذيــه ناكــافي كودكان بيشتر در خطر افت رشد قرار گيرند.
در اين مطالعه مشخص شد پس از قطع شير مادر شروع تغذيه تكميلي دومين عامل خطرساز افت وزن براي كودكان اسـت وبيشترين نسبت را در شش و هفت ماهگي به خـود اختصـاصداده است. مطالعات انجام شده در مورد رابطه تغذيه تكميلي و رشد كودك نشان داده اند از شيرگيري كودك بـا تغذيـه او بـامواد غذايي نامناسب كـه داراي كربوهيـدرات زيـاد و پـروتئينناكافي هستند، همراه است و شروع غـذاي كمكـي در صـورتيكه در زمان مناسب و يا با مواد غـذايي مناسـب انجـام نگيـردم ي توان د موج ب ك اهش وزن و س وءتغذيه كودك ان ش ود(7،2،26،29). يكي ديگر از يافته هاي مطالعـه حاضـر افـزايشبسامد افت وزن از شش ماهگي به بعد بود كـه در حـدود يـكسالگي به بيشترين فراواني ميرسيد. بـزم آمـون (11)، بـراك(5) و چانتري (29) نيز نتايج مشابهي را گزارش كرده اند. ايـنيافته برتاثير از شيرگيري بر افت وزن تاكيد دارد.
از بين بيماريهايي كه ابتلاي كودكان بـه آنهـا در دو سـال اولعمر در پرونده ثبت شده بود، ابتلا به اسهال و سپس عفونتهاي تنفسي با افت وزن رابطه بيشـتري داشـتند و هـر دو در 9 تـاپانزده ماهگي بيشترين موارد ابتلا را تشكيل مي دادند. رولند و همكارانش در بررسي تاثير عفونتها بر رشد كودكان صفر تـا دوساله نتيجه گرفتند از ميـان 10 بيمـاري بررسـي شـده فقـطاسهال و عفونتهاي تنفسي بر وزن گيـري كـودك تـاثير منفـيداشتند و اثر عفونت تنفسي بيشتر از اسهال بـوده اسـت (15).
همين نتيجه در مطالعه كلسترن و همكاران (18) و همچنـينبلوس و همكاران (2) نيز بدست آمده است. در مطالعـه بلـوسابتلا به اسهال بيشتر از ابتلا بـ ه عفونـت تنفسـي كـودك را درخطر كموزني قرار مي داد اما پـس از كنتـرل سـاير متغيرهـاي مطالعه وجود بيماري تنفسي در مـاه گذشـته پيشـگوي قـويكم وزني شناخته شد. با اين وجـود تـورس و همكـارانش فقـطبروز اسهال را با كاهش وزن گيري كودك مرتبط يافتنـد (17).
داشتن تب در دو هفته اخير عامل موثر بـر افـت وزن گـزارششده است و حتي اثر منفـي آن بـر وزن گيـري روزانـه كـودكنسبت به اسهال بيشتر بوده است (13،12). يافته هاي مطالعـهحاضر اين نتـايج را تائيـد نمـي كنـد و از بـين تمـام متغيرهـا(عوامل تغذيهاي و بيماريها و برخي عوامل مربوط به والـدين و كودك) تب با افت وزن رابطـه معنـيدار نشـان نـداد. احتمـالاعلت اين تفـاوت ثبـت بيمـاري داراي علامـت تـب در پرونـده كودكان است در حالي كه در مطالعه واماني (12) تب به عنوان يك عامل مسـتقل از بيمـاري در نظـر گرفتـه شـده اسـت. در مطالعه بكر (13) 10% از روزهاي ابتلاي كودك بـه اسـهال بـاتب همراه بوده است لذا ممكن است اثر مشاهده شـده مربـوطبه اسهال باشد و نه تب. البته بطـور كلـي مـوي و همكـارانشپيشنهاد مي كنند بيماريها (حتي اسهالهاي راجعه) موجب افت وزن نمي شوند بلكه دريافت ناكافي غذا تاثير بيشتري بـر افـتوزن دارد (14).
با وجود اينكه اغلب مطالعاتي كه در مورد عوامل موثر بـر افـترشد كودك انجام شده بر تاثير بيماريها و دريافت غذايي تاكيد كرده اند اما مطالعه دو ويلير نتيجه گرفته است كه بين بيماريها و دريافت غذايي با افت رشد كودك رابطـه وجـود نـدارد بلكـهعوامل مادري مانند سطح تحصيلات كمتر از متوسطه موجـبافت رشد كودك ميشود (22). در حالي كه در مطالعـه حاضـربين سطح تحصيلات مادر با افت وزن كودكان رابطه معنـيدار يافت نشد. شايد علت اين تفاوت طبقه بندي متفاوت تحصيلات مـادران در مطالعـات باشـد. بطـوري كـه در مطالعـات مـذكور تحصيلات مادران از كم و يا بيسوادي تا سطح متوسطه متغيـربوده است درصورتي كه در مطالعه حاضر محدوده سـطح سـوادمادران از ابتدايي تا بالاتر از ليسانس بود. از طرف ديگر فراواني بيش تر م ادران داراي تحص يلات دي پلم و همچن ين مقط عراهنمايي و دبيرستان در اين مطالعه (دو سوم مـادران ) تقريبـانوعي همگني در سطح تحصيلات بوجود مي آورد.
از ميان عواملي كه مستقيما بر رشد كودك تـاثير مـي گذارنـد ، تاثير عوامل تغذيه اي بيشتر از ابتلا بـه بيماري هـا اسـت و قطـعكامل تغذيه كودك با شير مادر عمدهترين عامل خطرساز افـتوزن است. با توجه به نتايج مطالعـه حاضـر بـه نظـر مـي رسـدافزايش آگاهي و توانمندسازي مادران در مورد روشهاي تغذيـهكودكان زير دو سال بويژه انتخاب مواد غذايي مناسب و نحـوهدرست شروع تغذيه تكميلي و چگونگي بكارگيري راهكارهـايتغذيه اي براي كودكان بيمار، موثرترين رويكردهـاي مقابلـه بـاافت وزن كودك باشد. با توجه به محدوديت اينگونه مطالعات (استفاده از داده هاي موجود) از نظر امكان كنتـرل متغيرهـايمختلف در زمان طراحـي و اجـرا، و همچنـين مشـكلات ثبـتاطلاعات در پرونده هاي بهداشتي خانوارها، پيشـنهاد مـيشـودبراي شناخت عوامل خطر مطالعات همگروهي انجام شود. بـ ه عـلاوه كليـه عوامـل مسـتقيم و غيرمسـتقيم خطرسـاز رشـد كودكان با يكديگر در يك مطالعه بررسي شوند تا بدينوسـيلهتداخل اثر عوامل بر هم نيز كنترل گردد.

نتيجه گيري
بطور كلي از يافته هاي اين مطالعه مي توان نتيجه گرفـت افـتوزن در نمونه مورد مطالعه از نسبت بـالايي برخـوردار اسـت و عوامل تغذيه اي مانند شروع تغذيه تكميلي، قطع كامل تغذيـهكودك با شير مادر و ابتلا به بيماريها مانند اسهال و عفونتهاي تنفسي مي توانند عوامل خطرساز افت وزن كودكان باشند.

تشكر و قدرداني
نويسندگان مقاله مراتب تشكر و قدرداني خـود را از مـديران وكاركنان مراكز بهداشـتي درمـاني شـرق تهـران و دانشـجويانرشته پزشكي جهت همكاري و مساعدت در گردآوري داده هـاابراز مي دارند.

REFERENCES

.1 Sheikholeslam R, Kimiagar M, Siasi F, Abdollahi Z, Jazayeri A, Keyghobadi K, et al. Multidisciplinary intervention for reducing malnutrition among children in the Islamic republic of Iran. Eastern Mediterranean Health Journal. 2004; 10(6):844-52.
.2 Bloss E, Wainaina F, Bailey RC. Prevalence and predictors of underweight, stunting, and wasting among children aged 5 and under in western Kenya. J Trop Pediatr. 2004;50(5):260-69.
.3 Caulfield LE, de Onis M, Blossner M, Black RE. Undernutrition as an underlying cause of child deaths associated with diarrhea, pneumonia, malaria and measles. Am J Clin Nutr. 2004;80:193-98.
.4 Ministry of Health and Medical Education. Children nutrition status in provinces. Ministry of Health and Medical Education and United Nation Infant and Children Fund. Tehran, 1999.
.5 Berak M, Azari Namin L, Nemati A, Abbasgholizadeh N, Mirzarahimi M, Sedigh A. Risk factors of failure to thrive in less than 2 years old children Namin. Research Scientific Journal of Ardabil University of Medical Sciences and Health Services. 2004;3(10):13-17. (In Persian)
.6 Ali SS, Karim N, Billoo AG, Haider SS. Association of literacy of mothers with malnutrition among children under three years of age in rural area of district Malir, Karachi. J Pak Med Assoc. 2005;55(12):550-53.
.7 Waters H, Saadah F, Surbakti S, Heywood P. Weight-for-age malnutrition in Indonesian children, 1992-1999. Int J Epidemiol. 2004; 33:589-95.
.8 Marins VM, Almedia RM. Undernutrition prevalence and social determinants in children aged 0-59 months, Niterio, Brazil. Am Human Biol. 2002;29(9):609-18.
.9 Sakisaka K, Wakai S, Kuroiwa C, Cuadra Flores L, Kai I, Mercedes Aregon M, et al. Nutritional status and associated factors in children aged 0-23 months in Granada, Nicaragua. Public Health. 2006;120(5):400-11.
.01 Bamgboy EA, Al-Nahedh N. Factors associated with growth faltering in children from rural Saudi Arabia. Afr J Med Sci. 2003;32(4):343-47.
.11 Bazmamoon H. Weight gain in 0-24 months old children attending to Kaboodrahang health centers 1998. Scientific Journal of Hamadan University of Medical Sciences 2002;9(4):61-64. (In Persian)
.21 Wamani H, Astrom AN, Peterson S, Tumwine JK, Tylleskar T. Predictors of poor anthropometric status among children under 2 years of age in rural Uganda. Public Health Nutr. 2006;9(3):320-26.
.31 Becker S, Black RE, Brown KH. Relative effects of diarrhea, fever, and dietary intake on weight gain in rural Bangladeshi children. Am J Clin Nutr. 1991;53:1499-503.
.41 Moy RJ, de C Marshal TF, Choto RG, Mc Neish AS, Booth IW. Diarrhea and growth faltering in rural Zimbabwe. Eur J Clin Nutr. 1994;48(11): 810-21.
.51 Rawland MGM, Rawland SGJ, Timothy JC. Impact of infection on the growth of children from 0 to 2 years in an urban West African community. Am J Clin Nutr. 1988;47:134-38.
.61 Ulijaszek SJ. Nutrition, infection and child growth in Papua New GUINEA. Coll Anthropol. 2000;24(2):423-29.
.71 Torres AM, Peterson KE, De Souza ACT, Orav EJ, Hughes M,Chen LC. Association of diarrhea and upper respiratory infections with weight and height gains in Bangladeshi children aged 5 to 11 years. Bull WHO. 2000;78(11):1316-23.
.81 Kolsteren PW, Kusin JA, Karadjati S. Morbidity and growth performance of infants in Madura, Indonesia. Ann Trop Paediatr. 1997;17(3):201-8.
.91 Smith TA, Lehmann D, Coakley C, Spooner V, Alpers MP. Relationships between growth and acute lower- respiratory infections in children aged less than 5 y in a highland population of Papua New Guinea. Am J Clin Nutr. 1991;53(4):963-70.
.02 Ramakrishnan U, Martorell R, Schroeder DG, Flores R. Role of intergenerational effects on linear growth. J Nutr. 1999;129:544S-549S.
.12 Djazayery A. Regional overview of maternal and child malnutrition: trends, interventions and outcomes. Eastern Mediterranean Health Journal. 2004;10(6):731-36.
.22 de Villiers A, Senskal M. Determinants of growth failure in 12-24-month-old children in a high-density urban slum community in East London, South Africa. Eur J Clin Nutr. 2002;56:1232-41.
.32 UNICEF. The state of the world’s children 1998 focus on nutrition. New York: Oxford University Press, 1998.
.42 UNICEF. The state of the world’s children 2009 maternal and newborn health. New York: Oxford University Press, 2008.
.52 Scrimshaw NS. Historical concepts of interactions, synergism and antagonism between nutrition and infection. J Nutr. 2003;133:316S-321S.
.62 Chopra M. Risk factors for undernutrition of young children in a rural area of South Africa. Public Health Nutr. 2003;6(7):645-52.
.72 American Academy of Pediatrics. Breastfeeding and the use of human milk. Pediatrics 2005;115(2):496-506.
.82 Horta BL, Bahl R, Martines JC, Victora CG. Evidence on the long-term effects of breastfeeding: systematic reviews and meta-analyses. Geneva: World Health Organization. 2007.



قیمت: تومان

دسته بندی : پزشکی

دیدگاهتان را بنویسید