پژوهنده (مجله پژوهشي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي) تاريخ دريافت مقاله: 3/8/88 سال پانزدهم، شماره 3، پي در پي 75، صفحات 100 تا 103 تاريخ پذيرش مقاله: 22/3/89 مرداد و شهريور 1389

بررسي اثر هيپرونتيلاسيون بر جريان خون شريان مغزي مياني
مبتلايان به ميگرن بدون اورا و گروه شاهد
دكتر كوروش قره گوزلي1، دكتر لطيف گچكار2، دكتر فخري اللهياري3*

دانشيار، گروه نورولوژي، بيمارستان لقمان حكيم، دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي
استاد، مركز توسعه تحقيقات باليني، بيمارستان لقمان حكيم، دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي
-10666225050

متخصص مغز و اعصاب، گروه نورولوژي، بيمارستان لقمان حكيم، دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي چكيده
سابقه و هدف: سونوگرافي داپلر بشكل گسترده اي جهت ارزيابي سرعت جريان خون در شريانهاي داخل مغزي و واكنش عروق مغـزينسبت به محركهاي مختلف به كار گرفته مي شود. هدف از اين مطالعه تعيين اثر هيپرونتيلاسيون بر جريان خون شريان مغـزي ميـانيمبتلايان به ميگرن بدون اورا و گروه شاهد آنان توسط transcranial Doppler sonography بود.
مواد و روش ها: در اين مطالعه 30 بيمار با ميانگين سني 35 سال كه مبتلا به ميگـرن بـدون اورا بودنـد و در فـاز بـدون حملـه قـرار داشتند، با گروه شاهد كه همگي افراد سالم در همان محدوده سني بوده و به لحاظ جنسـي همسـان شـده بودنـد، از نظـر شاخصـهاي reactivity درشريان مغزي مياني راست و چپ، يكبار در حالت استراحت و بار ديگر پس از انجام هيپرونتيلاسيون مقايسه شـدند . هـردو گروه 48 ساعت قبل از آزمون هيچ دارويي مصرف نكردند و هيچ بيماري عروقي نداشتند.
يافته ها: از 30 بيمار و 30 فرد شاهد مورد مطالعه 11 نفر مرد و 19 نفر زن بودند. پس از انجام هيپرونتيلاسيون توسط هر دو گـروه ومحاسبه شاخصهاي reactivity توسط دستگاه pulse index ،TCD در شريان مغزي مياني سمت راست در مبتلايان به ميگرن بدون اورا بيشتر از گروه شاهد بود. ساير شاخصهاي reactivity در دو گروه شاهد و بيمار يكسان بودند.
نتيجه گيري: با توجه به اينكه PI در پاسخ به هيپرونتيلاسيون در شريان مغزي مياني سمت راست مبتلايان بـه ميگـرن بـدون اورا درمحدوده بالاتري نسبت به گروه شاهد قرار داشت، به منظور بررسي اثر احتمالي هيپرونتيلاسيون بر واكنش عروق مغـز ي مبتلايـان بـهميگرن بدون اورا مطالعات تكميلي و با استفاده از نمونه هاي بيشتر پيشنهاد مي شود.
واژگان كليدي: ميگرن بدون اورا، سونوگرافي داپلر، هيپرونتيلاسيون.
7775834

مقدمه1
شيوع سردرد در طول مدت زنـدگي بـراي هـر نـوع سـردرديبيشـتر از 90% بـراي مـردان و 95% بـراي زنـان تخمـين زده مي شود. ميگرن در هر سني رخ مي دهد .90% ميگرني ها اولين حمله ميگرن را قبـل از 40 سـالگي تجربـه مـي كننـد . شـيوعميگرن در زنـان 18% و در مـردان 6% اسـت (1). ميگـرن بـهعنوان عامل خطر احتمالي سكته ايسكميك گزارش شده است.
مكانيسم زمينه اي اين ارتباط مشخص نيست (2).

*نويسنده مسئول مكاتبات: دكتر فخري اللهياري ؛ تهران، خيابان كمالي، خيابان مخصوص، بيمارستان لقمان حكيم، بخش نورولوژي؛ پست الكترونيك: [email protected]
بيماران مبتلا به ميگرن كاهش عملكرد وابسـته بـه انـدوتليومدارند، در حاليكه افزايش پاسخ با واسطه نيترات را در شـريانبراكيال نشان ميدهند كه مي تواند بيانگر اين موضوع باشد كه ميگرن تظاهر موضعي از اختلال عروقي سيستميك است (3).
بررس ي خ ودتنظيمي و reactivity ع روق مغ ز در بيم اران ميگرني كه در مراحل مختلف و بـا روشـهاي گونـاگون انـدازهگرفته شده است، با يافته هاي متفاوتي همـراه بـوده اسـت. در مطالعـه اي در دانشـگاه كوپنهـاك دانمـارك، متوسـط سـرعت جريــان خــون در شــريان مغــزي ميــاني، قبــل و در طــي breath holding كه با سونوگرافي داپلر اندازه گيري شده بود، در بيماران با اورا بيشتر از بيماران بدون اورا و گروه سـالم بـودولي بين بيماران بدون اورا و گـروه سـالم تفـاوتي از ايـن نظـروجود نداشت (4). در بررسي كه در ايتاليا روي واكنش عـروق
مغز نسـبت بـه 2Co بـا اسـتفاده از روش هيپرونتيلاسـيون در ميگرني هاي با اورا و بدون اورا در فاصله زماني مابين حملات و گروه شـاهد صـورت گرفـت، reactivity عروقـي در بيمـارانميگرني با اورا افـزايش نشـان داد (5). در مطالعـه ديگـري درهمان كشور، پاسخ به breath holding در دو گروه كنتـرل وبيمار در فاز بدون حمله مشابه بود ولـي طـي حملـه ميگـرن، پاس خ ب ه breath holding در بيم اران بط ور چش مگيري پايينتر از زمان بدون حمله در همه شريانها يافت شـد (6). در تحقيقي كه در دانشگاه Michigan انجام شد، از مانور والسالوا در حال ت supine و در حال ت 10 درج ه head-down tilt استفاده شد. اين مانورها هيچ اثري بر سرعت جريان خون مغز نداشتند (7).
اين مطالعه با هـدف تعيـين اثـر هيپرونتيلاسـيون بـر سـرعتجريان خون شريان مغـزي ميـاني، در دو گـروه افـراد سـالم ومبتلايان به ميگرن بدون اورا انجام شد.

مواد و روش ها
اين مطالعه به صورت كارآزمايي باليني انجام گرفت و روش جمع آوري داده ها مشاهده اي و مصاحبه اي بود. طي اين مطالعه 30 بيمار (11مرد و 19زن) بين سنين 10 تا 50 سال مبتلا به ميگرن بدون اورا كه بر اساس شاخصHeadaches International Society و توسط متخصص نورولوژي انتخاب شده بودند، مورد ارزيابي قرار گرفتند. اين بيماران از مراجعه كنندگان به درمانگاه نورولوژي بيمارستان لقمان حكيم در سال 1387 انتخاب شدند.
بيماران با سابقه الكل، دارو و با سابقه افزايش فشارخون و بيماري عروق كرونر يا بيماري ريوي، افراد مبتلا به كم خوني، پركاري يا كم كاري تيروئيد، پلي سيتمي، ديابت، صرع يا بيماريهاي انسدادي عروق مغز كه با اولتراسوند به اثبات رسيده بودند، از مطالعه كنار گذاشته شدند. زنان مورد مطالعه حامله نبودند و از قرصهاي ضدبارداري استفاده نميكردند. بيماران در فاز بدون سردرد بودند و از 48 ساعت قبل از داروهاي گشاد يا تنگ كننده عروق استفاده نكردند.
با رعايت شرايط طبي ذكر شده در گروه بيمار، 30 فرد سالم غيرسيگاري (11 مرد و 19 زن) بعنوان گروه شاهد از بين افراد داوطلب، پرستاران و دانشجويان پزشكي و پس ازكسب رضايت از آنان انتخاب شدند. اين افراد از لحاظ سني و جنسي با گروه بيمار همسان شدند و قبل از بررسي همانند گروه بيمار تحت معاينه عمومي و نورولوژي قرار گرفتند.
شماره 3، پي در پي 75، مرداد و شهريور 1389 دكتر كوروش قره گوزلي و همكاران/ 101
در هنگام انجام كارآزمايي هر دو گروه در وضعيت دراز كشيده قرار گرفتند و با كمك دستگاه transcranial Doppler sonography و با پروپ 2MHTZ و از طريق temporal bone window شريانهاي مغزي مياني سمت راست و چپ مورد مطالعه قرار گرفتند. افرادي كه يك شريان آنها به علت poor temporal bone window مورد بررسي قرار نگرفت، از مطالعه حذف شدند.
سرعت جريان خون شريان مغزي مياني بر اساس سانتيمتر بر ثانيه و به صورت متوسط، پيك سيستوليك و انتهاي دياستولي (end diastolic) و همچنين شاخصهاي resistance index (PV-EDV/MV) pulse index ،(PV-EDV/PV) و heart rate توسط دستگاه محاسبه شدند.
پس از اينكه شاخصهاي ذكر شده در دو گروه بيمار و شاهد در حالت استراحت مورد ارزيابي قرار گرفتند، اين شاخصها در وضعيت هيپوكاپنه كه از طريق هيپرونتيلاسيون به صورت تنفسهاي سريعتر از معمول به مدت يك دقيقه در دو گروه انجام مي شد، توسط دستگاه محاسبه شد. جهت جلوگيري از اثر هيپرونتيلاسيون در يك شريان بر محاسبه شاخصهاي شريان مغزي مياني ديگر، بين انجام تست در دو شريان 2 دقيقه فاصله زماني گذاشته شد كه فرد مورد آزمون در اين مدت در وضعيت استراحت با تنفس معمولي قرار گرفت.
نتايج حاصله در نرم افزار SPSS مورد تجزيه و تحليل آماري قرار گرفت و داده ها به صورت ميانگين و انحراف معيار بيان شد. براي مقايسه گروه كنترل و گروه بيمار از آزمونهاي t و مربع كاي استفاده شد. جهت دسته بندي تفاوتها و مقايسه بين آنها محدوده مشخصي به صورت 05/0p< در نظر گرفته شد.

يافته ها
ميانگين و انحراف معيار سني 30 بيمار (11 مرد و 19 زن) 92/9±96/34 و 30 فرد سالم 11/8±52/32 سال بود. دو گروه از نظر سن و جنس همسان بودند.
توزيع دو گروه مورد مطالعه بر اساس ضربان قلب و شاخصهاي reactivity شريان مغزي مياني راست و چپ در فاز استراحت و هيپرونتيلاسيون در جدول 1 نشان داده شده است. اختلاف اين شاخصها در دو گروه در فاز استراحت معني دار نبود.
شاخص PI در شريان مغزي مياني سمت راست در حالت هيپرونتيلاسيون در مبتلايان به ميگرن بدون اورا نسبت به گروه شاهد در محدوده بالاتري قرار داشت و اختلاف مشاهده شده به لحاظ آماري معنيداري بود (035/0p<).

اختلاف هيچكدام از شاخصهاي اندازهگيري شده در دو گروه در فاز هيپرونتيلاسيون در شريان مغزي مياني چپ معني دار نبود.
اختلاف ميانگين شاخصهاي اندازه گيري شده بدون تفكيك راست و چپ در شريان مغزي مياني در حالت استراحت تفاوت معنيداري در گروه بيمار نسبت به گروه شاهد نشان نداد.

بحث
ايـــن مطالـــه نشـــان داد كـــهpulse index در حالـــت هيپرونتيلاسيون در بيماران ميگرني بدون اورا در شريان مغزي مياني سمت راست در فواصل بـين حمـلات نسـبت بـه گـروهشاهد تغييرات بيشتري پيدا كرده و به لحـاظ آمـاري متفـاوتاســت، امــا ســاير شاخصــ هاي reactivity در ايــن حالــت و استراحت با گروه شاهد متفاوت نبودند.
نتايج بدست آمده در تحقيقي كه در دانمارك در سـال 1995 صورت گرفت نشان داد بيماران ميگرني با اورا در طـي حملـه، RI بالاتري نسبت به گروه شاهد داشتند، در حاليكـه بيمـارانمبتلا به ميگرن بدون اورا با افراد سالم تفاوتي نداشتند (4). در مطالعـه حاضـر از بيمـاران ميگرنـي بـدون اورا اسـتفاده شـد. محققين ايتاليايي در سال 1995 نشان دادند كه واكنش عروق مغز در فاصله بـين حمـلات نسـبت بـه 2Co در مبتلايـان بـهميگرن با اورا افزايش مي يابد (5). بر اساس تحقيق ديگـري در بيماران ميگرني بدون اورا در بين حمـلاتreactivity مغـزيهمانند گروه شاهد بود در حاليكه طي حملات واكـنش عـروقمغز در پاسخ به breath holding كمتر از افـراد طبيعـي بـود (6). در مطالعه حاضر بيماران در فـاز بـدون حملـه بودنـد. در مطالعـه اي كـه توسـطTaror و Mariniدر ايتاليـا صـورتگرفت واكنش عروق مغز در بيماران مبتلا به ميگرن بدون اورا نسبت به وضعيت هيپركاپني ناشـي از تـنفس (25%) 2 Coدر
102/ دوماهنامه پژوهنده اثر هيپرونتيلاسيون بر جريان خون شريان مغزي مياني در ميگرن
جدول 1- توزيع مبتلايان به ميگرن بدون اورا و گروه سالم بر اساس ضربان قلب و شاخصهاي reactivity شريان مغزي مياني در فاز استراحت و هيپرونتيلاسيون
شاخصها

شاخصها

RI PIMean Diastolic Systolic Heart
velocity velocity velocity rate
56388-6297

فاز استراحت بيماران 9/76 2/62 5/35 7/40 67/0 45/0 افراد سالم 2/80 1/66 1/36 4/39 69/0 45/0 فاز هيپرونتيلاسيون: شريان بيماران 4/94 4/51 8/21 9/26 21/1 59/0 مغزي مياني راست افراد سالم 1/93 9/54 6/23 1/29 02/1 59/0 فاز هيپرونتيلاسيون: شريان بيماران 3/95 9/47 4/20 2/30 06/0 58/0 مغزي مياني چپ افراد سالم 4/86 2/51 9/23 8/26 94/0 51/0

PI: Pulse index; RI: Resistance index
مقايسه با افراد سالم كاهش يافته بود در حاليكه ايـن واكـنشدر حالت هيپوكاپني القايي در دو گروه بيمار و شـاهد يكسـانبود (8).
در تحقيق حاضر PI در وضعيت هيپوكاپني در گروه بيمـار درشريان مغزي مياني راست بيشتر از گروه شـاهد بـود. در سـال2002 در كشور تركيه مطالعه اي صورت گرفت كـه بـر اسـاسآن در پاس خ ب ه breath holding، واك نش ع روق مغ ز در مبتلايان به ميگرن بدون اورا در فاصله بين حملات نسبت بـهگروه شاهد افزايش يافته بود (9). در بررسي ديگري كه توسط تامسن و همكارانش در دانمارك صورت گرفت واكـنش عـروقمغـز نسـبت بـه head up tilt و مـانور والسـالوا در بيمـاران ميگرني در طي حملات و در فاصله بين حملات نسبت به افراد سالم تفاوتي نداشت (10). در تحقيقي كـه در سـال 1998 در آلمـان صـورت گرفـت، نشـان داده شـد كـهRI در پاسـخ بـهاسترس فيزيكي در بيماران ميگرني بـدون اورا بـا افـراد سـالمتفاوتي ندارد، در حاليكه تغييرات اين شاخص در مبتلايـان بـهميگرن با اورا كمتر از تغييرات ايجاد شده در ايـن شـاخص درافراد سالم و مبتلايان به ميگرن بدون اورا است (11).

نتيجهگيري
اگرچـه در مطالعـه حاضـر در حالـت هيپرونتيلاسـيون، PI در گروه بيماران ميگرني بدون اورا بيشتر از گروه شاهد بود، اما در ساير شاخصها تفاوت معني داري به لحاظ آماري بين دو گـروهبيمار و شاهد مشاهده نشد. به نظر مي رسد اين وضعيت به علت تعداد اندك افراد مورد مطالعه و اسـتفاده از يـك روش جهـتبررسي reactivity عروق مغز بود و براي بررسي و اطمينان از صحت نتايج مطالعـه، تحقيقـات ديگـري بـا روشـهاي ديگـر وجمعيت مورد مطالعه بيشتر مورد نياز است.

شماره 3، پي در پي 75، مرداد و شهريور 1389 دكتر كوروش قره گوزلي و همكاران/ 103

REFERENCES

.1 Bradley WG, Daroff RB, Fenichel GM, Jankovic J, editors. Neurology in clinical practice. 5th edition. Philadelphia: Elsevier’s Health Sciences Rights Department. 2008;p:2011–62.
.2 Silvestrini M, Baruffaldi R, Bartolini M, Vernieri F, Lanciotti C, Matteis M, et al. Basilar and middle cerebral artery reactivity in patients with migraine. Headache. 2004;44(1):29-34.
.3 Yetkin E, Ozisik H, Ozcan C, Aksoy Y, Turhan H. Increased dilator response to nitrate and decreased flowmediated dilatation in migraineurs. Headache. 2007;47(1):104-10.
.4 Thomsen LL, Iversen HK, Olesen J. Increased cerebrovascular pCO2 reactivity in migraine with aura–a transcranial Doppler study during hyperventilation. Cephalalgia. 1995;15(3):211-5.
.5 Fiermonte G, Pierelli F, Pauri F, Cosentino FI, Soccorsi R, Giacomini P. Cerebrovascular CO2 reactivity in migraine with aura and without aura. A transcranial Doppler study. Acta Neurol Scand. 1995;92(2):166-9.
.6 Silvestrini M, Cupini LM, Troisi E, Matteis M, Bernardi G. Estimation of cerebrovascular reactivity in migraine without aura. Stroke. 1995 Jan;26(1):81-3.
.7 Cooke WH, Pellegrini GL, Kovalenko OA. Dynamic cerebral autoregulation is preserved during acute head-down tilt. J Appl Physiol. 2003 Oct;95(4):1439-45.
.8 Totaro R, Marini C, De Matteis G, Di Napoli M, Carolei A. Cerebrovascular reactivity in migraine during headache-free intervals. Cephalalgia. 1997;17(3):191-4.
.9 Dora B, Balkan S. Exaggerated interictal cerebrovascular reactivity but normal blood flow velocities in migraine without aura. Cephalalgia. 2002;22(4):288-90.
.01 Thomsen LL, Iversen HK, Boesen F, Olesen J. Transcranial Doppler and cardiovascular responses during cardiovascular autonomic tests in migraineurs during and outside attacks. Brain. 1995;118 ( Pt 5):1319-27.
.11 Heckmann JG, Hilz MJ, Katalinic A, Marthol H, Mück-Weymann M, Neundörfer B. Myogenic cerebrovascular autoregulation in migraine measured by stress transcranial Doppler sonography. Cephalalgia. 1998;18(3):133-7.



قیمت: تومان

دسته بندی : پزشکی

دیدگاهتان را بنویسید