پژوهنده (مجله پژوهشي دانشگاه علوم پزش كي شهيد بهشت ي)
تاريخ دريافت مقاله :۲۰ /۱ /۱۳۸۸ سال چهاردهم، شماره۲ ، پي در پي۷۱ ، صفحات۲۳۳ تا۲۳۹ تاريخ پذيرش مقاله :۳۱ /۵ /۱۳۸۸
آذر ودي۱۳۸۸
بررسي تأثير مانور تودادن شك م بر ضخامت عضلات ديواره طرفي ش كم
فريده دهقا نمنشاد ي۱ * ، دك تر محمد پرنيان پور۲ ، دك تر جواد صراف زاده۳ ، د ك تر انوشيروان ك اظم نژاد ۴
۱ . دانشجوي د كتري ، گروه فيزيوتراپي ، دانش ك ده توانبخشي، دانشگاه علوم پزش كي ايران
۲ . دانشيار ، گروه بيو م ك اني ك ، دانش ك ده مهندسي م ك اني ك ، دانشگاه صنعتي شريف
۳ . استاديار ، گروه فيزيوتر اپي ، دانش ك ده توانبخشي، دانشگاه علوم پزش ك ي ايران
-9143209474

۴ . استاد ، گروه آمار زيستي، دانش ك ده علوم پزش ك ي، دانشگاه تربيت مدرس چ كيده
سابقه و هدف : عضله عرضي ش كم عمقي ترين عضله ناحيه ش كم و ي كي از ثبات دهنده هاي مجموعه كمري – لگني است . مـانور تـودادن ش كم ، روش باليني براي فعال ك ردن اين عضله به صورت مجزاست . هدف اين مطالعـه ، بررسـي تـأ ثير مـانور تـودادن شـ ك م بـر ضـخامت عضلات ديواره طرفي ش كم يعني عضلات مايل خارجي، مايل داخلي و عرضي شكم در دو وضعيت خوابيده طاقباز و ايـستاده در زنـان و مردان سالم بود .
مواد و رو شها : اين مطالعه با طراحي كا رآزمايي باليني از نوع قبل و بعد در۴۳ فرد سالم انجام گرفت . پس از ت كميـل فـرم اطلاعـاتي، انجام مانور تودادن ش كم در وضعيت ايستاده به افراد آموزش داده شد . سپس ضـخامت عـضلات قـدامي – طرفـي شـ كم در دو وضـعيت خوابيده و ايستاده، قبل و حين مانور تودادن ش كم با استفاده از ابزار اولتراسونوگرافي اندازه گيري شد . همزمان از ابزار بيو فيد بك فشاري، جهت كنترل انقباض عضله عرضي ش كم استفاده گرديد . از آزمونها ي آناليز واريانس، مقايسه زوجها و پيرسـون جهـت تجزيـه و تحليـل داده ها استفاده شد و مقادير۰۵ / ۰ p< به عنوان سطح مع نيدار مقدار p در نظ ر گرفته شد .
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:11 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:11 +0330 on Wednesday January 10th 2018

يافته ها : با انجام مانور تودادن ش كم در هر دو وضعيت خوابيده و ايستاده، ضخامت عضله عرضي ش كم نسبت به حالت استراحت افزايش يافته بود (۰۰۰۱ / ۰ p<). همچنين انجام اين مانور سبب افزايش ضخامت عضله مايل داخلـي نـسبت بـه حالـت اسـتراحت آن در هـر دو جنس شده بود (۰۰۰۱ / ۰ p<). در حالت ك لي تغيير وضعيت سبب افزايش ضخامت هر دو عضله مايل داخلي و عرضـي شـك م شـده بـود (۰۰۰۱ / ۰ p< و۰۳ / ۰ p<) ولي بررسي تعامل بين وضع يت فرد و حالت انقباضي در تأثير بر ضخامت عضلاني نشان داد ك ه تغيير وضـعي ت تنها بر ضخامت حالت استراحت عضله عرضي ش كم تأثير دا رد (۰۲ / ۰ p< ).انجام مانور تودادن شك م وتغييـر وضـعيت بـر ضـخامت عـضله مايل خارجي تأثيري نداشت (۲ / ۰ p< ).
نتيجه گيري : به نظر ميرسد كه مانور تودادن ش كم و وضعيت ايستاده درافزايش ضخامت عضله عرضي ش كم م ؤ ثر باشد، اما از آنجـا كـ ه در بررسي اولتراسوني ك انجام اين مانورسبب افز ايش ضخامت عضله مايل داخلي هم نسبت به حالت استراحت آن ميشود، قابليـت ابـزار بيوفيدب ك فشاري در نشا ندادن فعاليت مجزاي عضله عرضي ش كم در وضعيت ايستاده مورد ترديد قـرار مـي گيـرد . پيـشنهاد مـي شـود مطالعات بعدي با انجام تص ويربرداري سونو گرافي ك و ثبت همزمان ال ك تروميو گرافي ك انجام شوند .
واژگان كليدي : مانور ت ودادن ش كم ، ضخامت عضلاني، عضلات ديواره طرفي ش ك م
مقدمه
عضله عرضي ش كم ، عمقي ترين عـضله ناحيـه شـ كم اسـت كـ ه قدرت كمـي بـراي انجـام حر كـات ف لكـ سيون ، ا كستانـسيون و خم ك ردن طرفي تنه داشته و با تأثير بـر فـشار داخـل شـ ك مي،

نويسنده مسؤول مكاتبات : فريده دهقان منـشادي ؛ تهران،بلـوار ميردامـاد، ميـدان مادر، ابتداي خيابان شاه نظري ، دانشكده توانبخشي ، دانشگاه علوم پزشـكي ايـران؛ ،[email protected]
60967875

تانسيون و كـ شش فاسـياي تورا كـ و لومبـار و فـشردن مفاصـل سا ك رواي لياك در كنترل ثبات كمري – لگني نقـش دارد (۳ – ۱ ). بر اساس مدل باليني ريچاردسون ، عضله عرضي ش كم به همراه عضله مولتي فيدوس ، عضلات ستو نفقرات كمري و كف لگن و نيز عضله ديافراگم به عنوان ثب اتدهنـد ههـاي موضـعي ناحيـه كمري – لگني شناخته مي شوند . مانور تـودادن شـ كم فعـاليتي است ك ه سبب مي شود عضله عرضي ش كم بـه طـور مجـزا وارد عمل شود ( ۴ ). براي ك نترل انقباض عضله عرضـي شـ كم حـين
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:11 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:11 +0330 on Wednesday January 10th 2018

۴۳۲
انجام اين مانور، علاوه بر لمس تانـدون آن ، از ابـزار بيوفيـدب ك فشاري هم استفاده ميشود (۵ – ۴ ). ارتباط توانايي ك اهش ف شار در اين ابـزار حـين انجـام مـانور تـودادن شـك م و زمـان بنـدي به ك ار گيري عضله عرضي ش كم هنگـام حر كـ ت انـدام بـا ثبـت ال ك تروميوگرافي در ي ك مطالعه بررسـي و نـشان داده شـد كـ ه ك يفيت كنترل حر كـ ت بـا ابـزار بيو فيـدبك فـشاري نيـز قابـل تخمين است ( ۶ ). همچنين مقايسه عم لكـ رد عـضلات قـد امي – طرفي ش كم در وضعيت خوابيده به شـ كم در افـراد بـا و بـدون كمر درد نشان داد ك ه اين وسيله يك ابزار ارزيابي مفيد جهـت شناسايي و تبيين انقباض عضلات قدامي – طرفـي شـ ك م اسـت ( ۷ ). در يك مطالعه ديگر با بررسي عم لك رد عضله عرضي شـ كم در وضعيت خوابيده به ش كم ، اين نتيجه حاصل شد ك ه اگر چه اين وسيله باز خورد مناسبي براي ك م ك به فرمان انقباض عضله عرضي ش كم فراهم مي ك ند، كـ اربرد آن بـراي اهـداف علمـي و تحقيقاتي نياز به انجام مطالعات بيشتري دارد ( ۸ ).
تص ويربرداري اولتراسوني ك در توانبخشي بـه عنـوان يـ ك روش غير تهاجمي توسط فيزيوتراپيست ها براي ا رزيابي مورفولـوژي و عمل ك رد بافت ها و عضلات عمقي از جمله عـضله عرضـي شـ كم مورد استفاده قرار گرفته است ( ۹ ). چندين مطالعه اعتبـار ايـن روش را جهت بررسـي فعاليـت عـضلات شـ كم در مقايـسه بـا ام .آر .آي و ال ك تروميوگرافي نشان داده انـد ( ۱۰ و ۴ ). پايـايي ايـن روش در ارزيابي ضخامت عضلا ت ش كم در حالت هـاي مختلـف انقباضي نيز در چند مطالعه نشان داده شده است (۱۲ – ۱۱ ). با اين وجود ، محققان بر ضرورت انجام مطالعـات گـسترده تـر بـه منظور متداول ك ردن به كار گيري ايـن روش در ارزيـابي بـاليني فعاليــت عــضلات ديــواره طرفــي شــ كم در شــرايط مختلــف عمل ك ردي و به دنبال است فاده از مداخلات درماني در دو جنس تأ كيد دارند (۱۵ – ۱۳ ).
هدف اين مطالعه تعيين تأثير مانور تودادن ش كم بـر ضـخامت عضلات ديواره طرفي ش كم در دو وضعيت خوابيـده و ايـستاده در زنان و مردان سالم بود . همچنـين قابليـت ابـزار بيوفيـدب ك فشاري جهت نشا ندادن انقباض مجزاي عضله عرض ي شـ كم در وضعيت ايستاده نيز مورد ارزيابي قرار گرفت .
مواد و رو شها
ايـــن پـــژوهش بـــه صـــورت ك ارآزمـــايي بـــاليني از نـــوع قبــــل و بعــــد ، انجــــام گرفــــت . شــــر ك ت ك ننــــد گان، دانــــشجويان دانـــ ـشك ده توانبخــــشي دانــــشگاه علــــوم پزشــــ ك ي شــــهيد بهــــشتي و ك ار ك نــــان بيمارســــتان عرفــان تهــران بودنــد كــ ه موافقــت ك تبــي و آگاهانــه خــود را بــراي شــر ك ت در طــرح اعــلام نمودنــد . افــرادي كـــ ه هـــر يـــ ك از مـــوارد ذيـــل را داشـــتند از مطالعـــه خــارج شــ دند: ســابقه ك مــر درد يــ ا هــر پــاتولوژي ديگــر در ناحيــه ســتون فقــرات و لگــن، بــ ياختيــاري ادراري و ســابقه انجــام ورزش و تمرينــات بــدني بــه طــور مــنظم . بـــا تو جـــــ ه بـــه حجـــم نمونـــ ــ ه در مطالعـــات قبلـــي (۱۵ – ۱۳ ) ، ايـــــن تحقيـــــق در۴۳ نفـــــر در محـــــدوده سني۱۹ تا۴۴ سال انجام گرفت .
ضخامت عضلات ديواره طرفي ش كم اين افراد با استفاده از ابزار اولتراسونوگرافي بر حسب ميلي متر اندازه گيري و ثبت گرديـد . پايايي و روايي اين ابزار در اندازه گيري ضخامت عضلات دي واره ش كم در مطالعات متعددي به ت اي يد رسيده اسـت ( ۱۴ و ۱۲ و ۴ ). در تحقيق حاضر از دستگاه اولترا س ونوگرافـي دوبعـدي سـاخت شـر ك ت BK Medical كـ شور دانمـ ارك بـا پـروب خطـي۵ /۷ مگاهرتز، دامنه فر ك انسي۵ تا۱۲ مگا هرتـز، فر كـ انس مر كـ زي۵ /۷ مگاهرتز و جريان نوع B استفاده گرديد . همچ نين در ايـن پژوهش از ابزار بيو فيدبك فـشاري جهـت نـشان دادن انقبـاض عضله عرضي ش كم استفاده شد ك ه پايايي و روايي اين ابزار هـم در بررسيهاي قبلي مورد ت اييد قرار گرفته است (۸ – ۷ و ۴ ). ايـن ابزار ساخت شر كت چاتا نوگا كشور آمري ك ا بود .
براي اجراي طرح ابتدا خصوصيات شر ك ت كنند ه هـا شـامل قـد، وزن و سن آنها ثب ت گرديد . سپس توسط مجري طرح به افـراد آموزش داده شد ك ه در وضعيت ايستاده با انجام مانور تـودادن ش كم همراه با تمر كـ ز بـر روي بخـش پـاييني شـ كم و كـاهش عرض كمر، عضله عرضي ش كم را وارد عمـل نماينـد . همزمـان شر ك ت كنندگان در طرح ، بيو فيدبك ب ينايي از صفحه نمايـشگر د ستگاه اولتراسوند دريافت مي ك ردند و فعاليـت عـضله عرضـي ش كم از طريق لمـس در محـل اتـصال آن كنتـرل مـي گرديـد ( ۱۴ و ۴ ). بـراي انجـام تـص ويربـرداري ، ابتـدا افـراد در وضـعيت خوابيده به پشت با پاهاي صاف قرار مي گرفتند . براي عـضلات مايل خارجي، مايل داخلي و عرضي ش كم خط مياني آگزيلاري مشخص شده و در ناحيه بين لبه ستيغ اي لياك و آخرين دنده،۵ /۲ سانتي متر به طرف جلو آمده و ع لامتگذاري م ـيشـد . در هر دو وضـعيت خوابيـده و ايـستاده در ايـن نقطـه از عـضلات ديواره طرفـي شـ كم ، تـصوير بـرداري م ـيشـد ( ۱۲ و ۴ ). پـروب دستگاه به ش ك ل عرضي و بـه مـوازات اليـاف عـضلات در ايـن ناحيه قرار مي گرفت . ابتدا تص ويربرداري در وضـعيت اسـتراحت عضله انجام ميشد . پس از آن از فـرد خواسـته م ـيشـد مـانور تودادن ش كم را انجام دهد و در حالي ك ه انقباض عضله عرضـي ش كم حين انجام اين مانور با اسـتفاده از بيـو فيـدبـ ك فـشاري ك نترل ميشد . تص ويربرداري بـه عمـل مـي آمـد . بعـد فـرد در وضعيت ايستاده قرار ميگرفت و از وي خواسته ميشد كـ ه تـا آنجا كه ممكن است پوسچر طبيعي را با حفظ راستاي طبيعـي خط ثقل داشته باشد( ۱۶ ). در ايـن وضـعيت يـ ك لايـه تختـه غير قابل انعطاف با ابعاد۳۵ در۵۰ سان تيمتـر و وزن۴۰۰ گـرم ك ه ثبات لازم را براي حفظ ابزار بيو فيد بك فـشاري داشـت بـه ك مك دو لايه نوار ك شي، همانند ك ولـهپـشتي روي پـشت فـرد قرار گرفت و بيو فيدب ك فشاري بين آن و سطح بدن در ناحيـه كمري گذارده شد .
در اين وضعيت هم انقباض عضله با استفاده از بيو فيدب ك فشاري ك نترل شده و تصوير برداري از عضله در دو حالت استراحت و حين انجام مانور تودادن ش كم صورت گرفت . در تمامي موارد تص ويربرداري از سمت چپ شك م و در انتهاي دم تنفسي انجام شد (شكل۲ ).

شك ل۲ – نماي سون وگراف ي كي عضلات ديواره قدامي – طرفي ش كم در پايان مقادير ضخامت مطلق عضلات بر حسب ميلي متر در حالات مختلف در جداول مربوط وارد شد . همچنين مقادير شاخص هاي نسبي ضخامت عضلات هم به عنوان شاخص هايي ك ه قابليت و پايايي لازم را براي توصيف و تشريح فعاليت عضلات تنه حين انجام مانور تودادن ش كم دارند (۱۵ -۱۳ ) ، بر اساس روابط زير محاسبه گرديد و در تحليل آما ري مورد استفاده قرار گرفتند .
۱ – نسبت انقباض عضله عرضي شكم : ضخامت عضله در حالت انقباض تقسيم ب ر ضخامت عضله در حالت استراحت
۲ – نسبت انقباض دو عضله مايل داخلي و خارج ي: مجموع ضخامت دو عضله در حالت انقباض تقسيم بر مجموع ضخامت استراحت دو عضله
۳ – نسبت فعاليت ترجي حي عضله عرضي ش ك م: (ضخامت عضله عرضي شكم در حالت انقباض تقسيم بر مجموع ضخامت هر سه عضله در حالت انقباض) – ( ضخامت استراحت عضله عرضي شكم تقسيم بر مجموع ضخامت استراحت هر سه عض له) .
۵۳۲
۴ – نسبت انقباض عضله مايل خارجي : ضخامت عضله در حالت انقباض تقسيم بر ضخامت استراحت ع ضله به منظور بررسي رابطه شاخص توده بدني ( BMI) با ضخامت عضلات در وض عي ت هاي مختلف، ابتدا اين شاخص بر اساس رابطه وزن (كيلو گرم) تقسيم بر مجذور قد ( به متر) محاسبه گرديد . سپس افراد شر ك ت كننده در اين طرح بر اساس تقس يمبنديهاي استاندارد ( ۱۷ ) به لحاظ شاخص توده بدني به چهار گروه تقسيم ش دند:
BMI كمتر از حد ط بيعي:۵ /۱۸ ≤
BMI در حد طبيعي :۹ /۲۴ -۵ /۱۸ BMI بيش از مقدار طبيعي ( Overweight ):۹ /۲۹ -۲۵
≥ ۰۳:( Obese ) چاق
آزمونهاي آمار ي: از آزمـون برازنـدگي كـ ولمگروف – اسـميرنف جهت ارزيابي ميزان انطباق توزيع متغيرهـاي ك مـي بـا توزيـع نظـري نرمـال اسـتفاده شـد . از آزمونهـاي آنـاليز واريـانس بـا انـدازه گيـري م كـ رر (Repeated Measures ANOVA) بـراي بررسي تعامل بـين متغيرهـاي غ يـروابـسته در تـأ ثير بـر روي متغيرها ي وابسته،t paired test براي مقايسه ضخامت عضلات در دو حالت استراحت و انقباض و با تغيير وضعيت و پيرسـ ون براي بررسي رابطه بين متغيرها استفاده شـد . مقـادير۰۵ / ۰ p< به عنوان سطح مع نيدار پذيرفته شد .
يافت هها
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:11 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:11 +0330 on Wednesday January 10th 2018

آزمون ك ولمگروف – اسميرنف نـشان داد كـ ه متغيرهـاي كمـي مورد بررسي از توزيع نرمال پيروي مي كننـد . ايـن مطالعـه در۴۳ نفر انجام شـد كـه ميـانگين سـن آنهـا۴ /۶ ±۸ /۲۷ سـال و ميزان شاخص توده بدني آنها۹ /۳ ±۳ /۲۳ كيلو گرم بر مترمربـع بود . تغييرات ضخامت عضلات ديواره قدامي – طرفـي شـ كم در دو جنس، بر حسب ميلي متر در حالت قبل و حين انجام مـانور تودادن ش كم در دو وضـعيت خوابيـده و ايـستاده در جـدول۱ آورده شده است و نشان مي دهد ك ه ضخامت هر سه عضله در مردان بيش از زنان بوده و مقادير p آن به ترتيب براي عضلات مايل خارجي، مايل داخلي و عرضي شـ كم عبـارت بودنــــ د از (۰۲ /۰ ،۰۰۰۱ /۰ و۰۰۱ /۰ p<). با انجام مانور تودادن شـ كم در هر دو وضعيت خوابيده و ايستاده، ضخامت عضله عرضي شـ كم نسبت به حالت استراحت افـزايش يافـت (۰۰۰۱ / ۰ p<). تغييـر ضخامت عضله مايل داخلي بـا انجـام مـانور تـودادن شـ كم بـا آزمون آناليز واريانس مقايسه شد و نتايج نـشان داد كـ ه انجـام اين مانور سبب افزايش ضخامت عضله مايل داخلي نـسبت بـه حالت قبل از آن در هر دو جنس ميشود (۰۰۰۱ / ۰ p<). انجـام
۶۳۲
مانور تودادن ش كم بـر ضـخامت عـضله مايـل خـارجي چـه در وضـعيت خوابيـده و چـه وضـعيت ايـستاده تـ أ ثيري نداشـت (۲ / ۰ p<) . ت آ ثير تغيير وضعيت بر ضخامت عضلات نيز با آزمون آناليز واريانس با تك رار بررسي شـد كـ ه در مـورد عـضله مايـل خارجي تغييري در ضخامت آن چه در حالت اسـتراحت و چـه در انقباض مشاهده نگرديد (۲ / ۰ p<) .
تغيير وضعيت سبب افزايش ضخامت هر دو عضله مايل داخلي و عرضي ش ك م شده بـود (۰۰۰۱ / ۰ p< و۰۰۳ / ۰ p<). در بررسـي تعامل بين وضعيت فرد و حالت انقباضي ( قبل و حـين مـان ور) در تأ ثير بر ضخامت عضلاني مشخص شد ك ه تغييـر وضـعيت تنها بر ضخامت قبل از مـانور عـضله عرضـي شـ ك م تـأ ثير دا رد (۰۰۲ / ۰ p<).
در مقايسه مقادير شاخصهاي ضخامت نـسبي عـضلات، در دو وضعيت خوابيده و ايستاده با استفاده از آزمون مقايسه زوج هـا، در دو شاخص نـسبت انقبـاض عـضله عرضـي شـ ك م و نـسبت فعاليت ترجيحي عضله عرضي ش كم تفاوت مع نيدار ديده شد
.( p< ۰ / ۸۰۰و p< ۰ / ۳۰۰)
جدول۱ – م يزان ضخامت عضلات ديواره طرفي ش كم بر حسب نوع عضلات در دو حالت قبل و حين انجام مانور تو دادن ش كم به تف كي ك وضعيت و جنسيت به ميلي متر مراحل عضلات
-3364991-529119



قیمت: تومان

دسته بندی : پزشکی

دیدگاهتان را بنویسید