سال پژوهنده (مجله چهاردهم، مردادشماره پژوهشيو 3، پي دردانشگاهشهريور پي علوم 138869، پزشكي صفحات شهيد 159تا 165بهشتي ) تاريختاريخ پذيرشدريافت مقالهمقاله:: 27//25//13881388
بررسي ساخت عينك در هزاره هاي چهارم و سوم قبل از ميلاد و مقايسه آن با عينك هاي امروزي
ميرغفار صحيحي اسكويي1*، دكتر محمد قاسمي برومند2، علي صلاحي يكتا3، دكتر حميد سوري4، دكتر سيد محمود طباطباييفر5

اپتومتريست، دانشكده علوم توانبخشي، دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي
استاد، دانشكده علوم توانبخشي، دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي
مربي، دانشكده پيراپزشكي، دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي
استاد، دانشكده بهداشت، دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي
-9801205612

استاد، بخش جراحي مغز و اعصاب، بيمارستان شهداي تجريش، دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي چكيده
1268731734566

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:12 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:12 +0330 on Wednesday January 10th 2018

سابقه و هدف: تحقيقات نشان مي دهن د كه بشر از آغاز زندگي بر روي زمين در تلاش بوده كه چشم را بشناسد و اطلاعاتي درباره مكانيزم بينايي به دست آورد؛ زيرا متوجه شده بود چشم محيط شفاف شيشه گونه محدبي است كه تصوير همه اجسام بر روي آن مي افتد (آئينك). در ضمن از طريق روزنه (مردمك)، ديدن ممكن ميگردد و در طول حيات نيز با مشكلاتي همچون نابينايي، انحراف چشم، پيرچشمي، مزاحمت نورهاي منعكس شده از محيط و آب مرواريد مواجه مي گردد. به همين منظور بشر تلاش ميكرد ضمن شناخت، ابداعاتي را هم براي رفع اين مشكلات ارايه نمايد. در مطالعه داستان هاي اساطيري كه در شاهنامه به آن اشاره ميشود، بحث فناناپذيري، يكي از موضوعات موردعلاقه بشر بوده است؛ اما هرگز نتوانسته براي چشمان خود از اين نظر چاره اي بينديشد و ناچار بوده است كه با استفاده از امكاناتي، چشمان خود را محافظت نمايد. اين مهم، نشان ميدهد كه در ارتباط با چشم ميتوان وسايلي يافت كه احتمالاً بشر در طول تاريخ براي مراقبت از چشم، آنها را ساخته و مورد استفاده قرار داده است. يكي از موفقيت هاي انسان پيش از تاريخ، ساختن چشمي همانند چشم براي چشم (آئينك، چشمك و عينك) ميباشد. به همين دلايل به نظر مي آيد كه انسان توانسته علاوه بر استفاده از شيشه در ساخت چشم مصنوعي، احتمالاً شيشه و يا سنگي قيمتي و شفاف (در كوهي، ياقوت سرخ) را هم در چشمي عين ك جاگذاري نمايد. در قسمتي از آيه 44 سوره نمل آمده است حضرت سليمان فرمود تا جنيان، كوشكي ساختند براي او از آبگينه سپيد به رنگ آب. نزديكترين ضريب انكسار به هوا قبل از شيشه، آب ميباشد كه آرزوي هر صنعتگر شيشه سازي است كه بتواند چنين شيشه شفافي بسازد. اين واقعه ًتقريبا بين سال هاي 931 الي 989 قبل از ميلاد، روي داده است. ذرهبيني در موزه تبريز وجود دارد كه مربوط به همين دوران ميباشد.
مواد و روش ها: اين پژوهش به صورت پيمايشي در حوزه ميداني، موزهها، پژوهشگاه ها، پژوهشكده ها، دانشكده ها، مراكز تحقيقاتي علمي و فرهنگي كلكسيونر ها و مراجعه به اساتيد پژوهشگر در مراكز دايرةالمعارف و لغت نامه و بخش فرهنگي بعضي از سفارتخانه ها انجام شده است.
يافته ها: در اين پژوهش، پژوهش گر توانست عينكي از جنس استخوان را شناسايي نمايد كه باستان شناسان آن را بر روي صورت جسد دختري يافته بودند. با به دست آمدن اين عينك، مطالعات لازم بر روي آن انجام شد و با مشخص شدن نكـ ات فنـي رعايـتشـده در آن، ام كـان مقايـسه عينـك استخواني با عينك هاي امروزي فراهم آمد.
نتيجه گيري: با توجه به وجود عينك استخواني و چشم مصنوعي كشف شده در چشم بانويي در شهر سوخته زابل، ميتوان گفت كه احتمالاً بانوان ايراني از اولين كساني بوده اند كه در پيش از تاريخ، جهت رفع مشكلات بينايي و زيبايي ظاهر چشم، از عينك و چشم مصنوعي استفاده نموده اند.
در اين مقاله، موضوع چشم مصنوعي مورد بررسي قرار نمي گيرد.
واژگان كليدي: آئينك، چشمك، اُبسيدين، شهر سوخته، فرهنگ و تكنولوژي اُپتومتري
739147257

مقدمه1
مقصود اصلي گروه اُپتومتري از انجام اين پژوهش، شناساندن اقدامات و تلاش هاي انسـان هايي مي باشد كه از همان آغاز،

*نويسنده مسئول مكاتبات: ميرغفار صحيحياسكويي؛ تهـران ، خيابـان دماونـد، روبـروي بيمارسـتان بـ وعلـي، دانـشكده علـوم توانبخـشي. پـست الكترونيـك:
[email protected]
تلاش گسترده اي را براي بهبود زندگي و رفع مشكلات از خود نشان دادهاند.
در قسمتي از آيه 49 سوره آل عمران آمده است: در عهد عيسي(ع)، مردم به علم طب مفاخرت مي كردند و بر آن بودند كه دو بيماري (نابينايي و برص) را نتوان علاج كرد كه خداوند به او اجازه ميدهد نابيناي مادرزاد را بهبود بخشد. اين نبرد بين جهل و دانايي و به كار گيري علم براي از بين بردن مشكلات، تداوم داشته است. از آنجايي كه در قسمتي از آيه 31 سوره بقره مي خوانيم خداي عالم همه اسماء را به آدم تعليم داده، ميتوان گفت در هر مقطع زماني با توجه به ضروريات زمان، انسان هايي خواهند بود كه از امكانات روز براي بيان حقايق و رفع مشكلات به خوبي بهره جويند.
اروپاييان با معرفي راجر بيكن به عنوان مخترع عينك، قرن سيزدهم ميلادي را مبدأ به كارگيري ذره بين، به عنوان عينك ميدانند، اما بايد اذعان داشت ذره بين به طور ناگهاني در قرن سيزدهم اختراع نشده كه سريعاً اين همه تحول علمي، ثمره آن باشد، بلكه مي توان گفت در زمان هاي خيلي قبل تر از آن هم، ذره بين وجود داشته است.
در روايات اسلامي از اميرالمؤمنين علي(ع) نقل شده است كه اولين چيزي كه از آسمان به زمين نازل شد، خانه كعبه بود و آن يك ياقوت سرخ بود (1).
در كوهي، سنگ شفاف آتشفشاني است كه بعد از شكلگرفتن، سفر خود را به همراه ديگر سنگ ها در مسير رودخانه آغاز ميكند و در رودخانه به كمك آب و ديگر سنگ ها ساييده شده و شكلي چون عدسي مي يابد. اين مهمترين درسي است كه طبيعت به انسان مي آموزد. به اين ترتيب، انسان به كمك آب و سنگ ميتواند سايش مورد نياز را بر روي سنگهاي مورد علاقه اش ايجاد كند و شكلي مناسب به آنها بدهد و در پاييندست رودخانه، انساني كنجكاو آن را مييابد و مقابل چشم قرار ميدهد. همين شفافيت و زيبايي، مشوق انسان مي شود كه شيشه را بسازد و از آن به جاي سنگهاي گرانبها در مقابل چشم استفاده كند. اين موضوع به ش كلهاي مختلف در تاريخ تكرار شده است.
به نظر ميآيد انسان قبل از اين، سنگ ابسيدين را مي شناخته و از آن به عنوان چشم مجسمههايي كه مي ساخته، استفاده مي كرده است. اما سنگ مزبور بعد از برش، شفافيت لازم را نداشته كه به عنوان عدسي از آن استفاده شود.
در كشفيات مربوط به دوره پيش از تاريخ، يكي از ظروف منحصر به فردي كه در دوره نوسنگي از يانيك تپه به دست آمده است، كاسه اي است كه در زير لبه خارجي آن، صورت انساني را كشيدهاند و براي چشم آن، از تراشههاي كوچك اُبسيدين استفاده شده است. اين تراشهها هنگامي كه هنوز سفال خشك نشده بود، در چشم صورت كار گذاشته شده بود
.(2)
با نگاهي دقيق به اين كاسه سفالي متوجه ميشويم سوراخي كه سازنده، آن را براي روزنه چشم در نظر گرفته است، به اندازه عنبيه مي باشد و با تراشه اي از ابسيدين، كه سنگيآذرين اما همچون شيشه شفاف است، آن را در محل عنبيه جاي مي دهد و بدين ترتيب اولين گام براي بهكار گيري شيشه به عنوان چشم شفاف برداشته ميشود كه اين مقدمه اي براي قرار گرفتن عدسي در مقابل چشم است. پژوهشگر براي دست يابي به عكسي از اين سفال، به دفعات به مؤسسه باستان شناسي دانشگاه تهران، پژوهشكده باستان شناسي و بخش پيش از تاريخ موزه ملي ايران مراجعه كرده است، اما موفق به يافتن عكس مزبور نشده است. در اين مراجعات، جناب آقاي دكتر حسن طلائي، باستان شناس محترم با توجه به اينكه در گذشته هاي دور اين سفال را ديده بودند، اطلاعاتي را در اختيار پژوهشگر قرار مي دهند.
در قسمتي از آيه 83 سوره يوسف آمده است كه حضرت يعقوب(ع) كه تقريباً بين سال هاي1690 تا 1837 قبل از ميلاد مي زيست، چشمانش از اش ك و اندوه، سپيد و نابينا شد كه در ادامه، در آيه 92 آمده است: سبب معنوي، اشتياق براي ديدار، انگيزه اي مي شود كه به كمك پيراهن يوسف، يعقوب بينا مي شود. آيا نميتوان گفت چنين اشاراتي همان جرقههاي علمي هستند كه انگيره هاي لازم را براي به كار گيري امكانات علمي براي بهبود ديد مورد استفاده قرار دهد؟

مواد و روش ها
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:12 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:12 +0330 on Wednesday January 10th 2018

براي انجام چنين پژوهش هايي، روش ديگري جز روش پيمايشي و مطالعه در حوزه ميداني، نمي توان به كار برد. منظور از اين روش، مراجعه به رايزنهاي فرهنگي سفارتخانه هاي ك شورهايي است ك ه درباره فرهنگ و تكنولوژي در ايران باستان، مطالعاتي داشتهاند، يافتن واژه عينك در ديگر زبان ها و مذاكره با اساتيد تاريخ، ادبيات زبان فارسي و عربي، پژوهشگران باستانشناسي، ديني، فلسفي و اساطيري و مراجعه به مراكزي كه در ارتباط با موضوع پژوهش فعاليتي داشتهاند. پژوهشگر با مراجعه به گروه باستانشناسي دانشگاه تهران و آشنايي با دكتر احمد چايچي، ايشان دكتر علي اكبر سرفراز را معرفي مي كنند و دكتر، كتاب تاريخچه علم باستان شناسي اثر دكتر غلامرضا معصومي را معرفي مينمايند. با مطالعه اين كتاب و به دست آوردن اطلاعات لازم، تصميم گرفته شد گزارشهاي مربوط به حفاري مشترك باستان شناسي دانشگاه منچستر به سرپرستي پرفسور چارلز برني و نظارت آقاي دكتر علي اكبر سرفراز كه در سال 1341 در آذربايجان شرقي (تبريز، خسروشاه، تازهكند، يانيكتپه) صورت گرفته است، مورد مطالعه قرار گيرد.
يافته ها
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:12 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:12 +0330 on Wednesday January 10th 2018

با مطالعه گزارش سوم مقدماتي پرفسور چارلز برني در يانيك تپه (3) به اين نتيجه رسيديم كه در جريان اين حفاري، آقاي دكتر علي اكبر سرفراز بعد از ديدن منطقه در پايين تپه گمانه مي زند كه آثار عصر آهن را بيابد. وي در عمق يك متري عصر آهن را پيدا مي كند و اتفاقاً قبري هم ضمن كاوش پيدا مي شود كه چندين شيء همراه جسد دختري در قبر گذاشته شده بود. روي بيني جسد، يك قطعه استخوان شبيه عينك وجود داشت كه دو سوراخ مدور كوچك به اندازه ي ك ريالي در دو طرف اين استخوان به طور قرينه و موازي هم، تعبيه شده بود (4). لحظاتي نفس در سينه همه حبس مي گردد. آنچه را كه مي ديدند باور نميكردند. دكتر سرفراز با تمام وجود پرفسور را صدا مي زند و مي گويد، برني بيا تماشا كن، عينكي از استخوان بر روي صورت جسد قرار دارد كه در اثر فشار خاك بر روي بيني لغزيده است. برني چيزي نمي گويد و آرام از كنار موضوع مي گذرد. اما دكتر سرفراز مي گويد روزي مسؤولين پژوهش تاريخ در گروه علوم بينايي و بيناييشناسي (اپتومتري) در يكي از دانشگاههاي اين سرزمين ثابت خواهند ك رد كه اين شيء استخواني، عين ك است.
پژوهشگر، بي خبر از اين اتفاق مهم تاريخي، جستجو براي يافتن عينك را آغاز مي كند و مكاتبات لازم هم صورت ميگيرد و سرانجام موفق مي شود عينك استخواني را بيابد. او تنها يك عينك نمي يابد، بلكه تاريخ گمشده فرهنگ و تكنولوژي اپتومتري اين سرزمين را هم مييابد.
براي انجام بررسي هاي فني مقايسهاي بر روي عينك استخواني، نخست لازم بود كه با استاد محترم استخوان شناسي و در ادامه، با دامپزشكي آشنا با تاريخ زيستمحيطي حيوانات اهلي تبادل نظر شود؛ كه نمونهاي از مكاتبات در اينجا آورده شده است. نامه فوق، نشان از جستجوي گستردهاي دارد كه پژوهشگر ناچار بود اشياي موجود در گنجينهها وانبارهاي موزه ها را جستجو كند، عينك و اشياي شبيه به عينك را بيابد و ضمن مطالعه و بررسي، از عينكبودن آنها اطمينان حاصل نمايد.
مي شود: آيا ساختن چشمي براي چشم باعث شد كه با عينـك
در ضمن لازم است يادآوري گردد پس از يافتشدن عينك، سركار خانم دكتر مرجان مشكور، استاد محترم استخوانشناسي محبت نمودند و از نزدي ك عينك را مشاهده و بعد از بررسي نظر دادند كه عينك از استخوان حيوان پستاندار علف خوار درست شده است و مي تواند مقابل چشم قرار گيرد.

شكل 1- عينك استخواني مربوط به هزاره چهارم و سوم قبل از ميلاد (اين عكس براي اولين بار توسط پژوهشگر در سال 1386 تهيه شده است.)

بحث
براي پيبردن به اين حقيقت كه مبت كر و طراح هزاره چهـارم وسوم قبل از ميلاد چگونه توانسته است با چشم، آنچنـان آشـناشود كه علاوه بـر آشـنايي بـا آن، بـراي آن چـشمي همچـونعينك را طراحي نمايد، لازم بود كه پژوهشگر مطالعــــاتي بر روي چشم مجسمه هـاي موجـود از آن دوران انجـام دهـد. بـابررسي هايي كه صورت گرفت، چنـين اسـتنباط مـي شـود كـ ه انسانها با واكنش هاي مختلف چشم در مقابـل نـور، تـاريكي، تعجب، شادي و غم آشنا بوده اند و در ساخت چشم مجسمه هـاسعي مي كردند كه چشمان مجسمههـا را طـوري بـسازند كـ ه گوياي اين حقايق زندگي آنها هم باشد. اين نكته اي بس مهـم بود كه منجر به ايجاد شكل هاي متفاوتي از چـشم هـا گرديـد.
انگيزه طراحي چشم هاي مختلف، سرانجام اين توانايي را بـرايانسان به وجود آورد كه بتواند چشمي مصنوعي همانند چـشمرا بسازد . البته اين چشمها را از قير طبيعـي، خميـر شيـشه و سنگ سياه و سفيد مي ساخته اند و به كمك ميلهاي مفرغي بهكاسه چشم وصل مي شده است (5). اما هنوز در تـلاش اسـتكه چ شمي براي چشم را بسازد. پس لا زم بود كه بدانـد ديـدنتحـت تـاثير چـه عـواملي صـورت مـ يگيـرد. در ايـن رابطـه تئوري هاي مختلفي را ارايه مي نمايد (6). چون نور و روشـنايياز پديدههايي هـستند كـ ه از ابتـدا بـا آنهـا آشـنا شـده بـود و مي دانست كه تصاوير اشيا بر روي سطح شفاف و محدب قرنيه مي افتد، در پس آن روزنه اي وجود دارد و از طريـق آن ارتبـاطنوري چشم بر قرار مي گردد. انسان ضـمن آشـنايي بـا سـطوحمحدب، موفق به ساختن آينه محدب هم شده بـود. در ضـمنمي دانست كه با قراردادن كف دست مقابل پيشاني، شدت نـورآفتاب بر روي چشم مهار مي گردد. بدين ترتي ب با چتر و كـ لاه آشنا مي شود. اما هميشه در اين انديشه بوده وسيله اي را ابـداعنمايد كه ضمن كاستن از شـدت نـور ورودي، ام كـ ان ديـدن وديدهشدن را هم فراهم آورد. براي ساخت چنـ ين چـشمي لازمبود كه نور را از شيء مات عبور دهد. در اينجـا سـؤالي مطـرحآشنا شـود، يـا ايـن كـ ه مـي خواسـت وسـيله اي را بـراي رفـعمشكلات چشم بسازد كه سـرانجام موفـق بـه سـاختن عينـك
مي گردد. با اين سؤالات، واژه منظر (spectacle) به عنوان ناميدرست انتخاب شده براي عينـك، معنـي و مفهـوم خـود را بـه خوبي نشان مي دهد. به هر دليلي كه عينك ساخته شده باشد،پاسخ س ؤال، خارج از فرصت پژوهش است؛ امـا مـي بايـست بـاساختمان چشم آشنا مي شد و اولين درسي كه چشم به انسان مي آموزد، آشنايي با سـطح محـدب شيـشه گونـه و در پـي آنروزنه بوده است. هر شيئي را هم مي ساخت، در آن، از روزنـه و يا شيشه سود مي جست. اين مهم هم مي توانست چشمي برايچشم باشد و هم مش كلات چشمي را كـ ه جـاي مطالعـه دارد، رفع نمايد . در اين مورد، طبيعت هم به كمكـ ش آمـده و بـه اومي آموزد كه اگر كف دست را به جاي شيئي مات مقابل چشمقرار دهد ، همان اتفاق مي افتد. بـراي ايجـاد روزنـه، دسـت بـهابتكار جالبي مـي زنـد و بـه ك مـك انگـشتان شـست و نـشانهدستانش، دو روزنه مقابل چشمان خود به وجود مـي آورد و درحقيقت، اولين شكل از عينـك بـر روي صـورت انـسان ايجـادمي شود. بعد، از به كارگيري روزنه ايجادشده به كمك انگـشتاندست مقابل چشم، نتيجه ميگيرد:
از شدت نورهاي انعكاسي مزاحم ساطعشده از محيط كاسته ميشود (حفاظت).
نور ورودي محدود و به بهبود ديد كمك مي نمايد
(پير چشمي).
اگر نقصي هم در اين قسمت يا انحرافي در وضعيت طبيعي چشم وجود داشته باشد، آن را مي پوشاند (كاربرد ارتو اپتيكي براي پنهاننمودن و يا درمان انحرافات چشم).
مبتكر هزاره چهارم و سوم قبل از ميلاد، با آگاهي از كاربرد روزنه، براي رفع مشكلات چشمي، ديگر از دارو و طلسمات استفاده نمي كند. انديشه طرحي ابتكاري (عينك) را از ذهن مي گذراند. پليني در كتاب تاريخ طبيعي (كتاب 37 فصل 16 (زمرد) چنين اشاره مي كند كه نرون در سيرك براي تماشاي نمايش، از يك قطعه زمرد تراشيدهشده استفاده مي كرده است (7). اما اهميت اين يادآوري در اينجا براي چيست؟ انسان متفكر به روزنه ايجادشده با انگشتان دست و يا محيط شفافي چون زمرد بسنده نمي كند، بلكه به دنبال ماده اي بوده كه براي ساخت عينك از آن استفاده نمايد. در حقيقت از همان دوران، با هدايت خداوند، مقدمات ساخت تلسكوپ و ميكروسكوپ فراهم آمد تا امكان تماشاي آسمان و مطالعه دوردست ها ممكن گردد. قبل از اختراع اين دو وسيله مهم، كه يكي امكان ماكروشدن و ديگري ميكرو را به تصوير مي كشد، پيشرفت هايعلمي محدود به موضوعات خاصي مي شد.
به قول نويسنده شهير فرانسوي، ويكتورهوگو (1862) خالق بينوايان، هر جا ميزان قلمرو تلسكوپ پايان پذيرد، ميكروسكوپ پا به ميدان مي گذارد (8). يادآوري نكتهاي لازم است و آن اين كه در اواخر حكومت قاجار، عينك به سختي توسط افرادي كه به آن نياز داشتند، پذيرفته مي شد. در سفر نامه هاي مربوط به قاجاريه درباره وكلاي مجلس آمده است كه آنها در مقطع سني پيرچشمي، به دلايلي كه ذكر آن در اينجا ضرورت ندارد، تمايلي به استفاده از عينك هاي مطالعهاي نداشتند. اما بسيار جاي تعمق دارد كه در هزاره چهارم و سوم قبل از ميلاد، دختر خانم جواني تصميم به استفاده از عينك ميگيرد و بعد از فوت نيز آن را بر روي صورتش قرار مي دهند و با احترام به خاك مي سپارند. بايد صريحاً گفته شود كه اين عينك بوده نه چشمپوش، چون از دوران اشكانيان، شيئي از جنس طلا همچون عينك، بدون چشمي بر روي چشمان جسد شاهزاده اي اشكاني در كشفيات باستان شناسي به دست آمده است كه آن چشمپوش بوده است، نه عينك. عينك استخواني طرحي تازه بوده است كه احتمالاً تا آن زمان سابقه نداشته است (پژوهش نشان مي دهد كه عينكي قديميتر از عينك استخواني تا اين مرحله از پژوهش كشف نشده است). اين معناي واقعي فرهنگ و تكنولوژي اپتومتري در ايران باستان، هزاره چهارم و سوم قبل از ميلاد است، ديروز يا پريروزي نيست كه به كمك اطلاعاتي چند با نحوه زندگي مردم در آن روزگاران آشنا شد. اما استفاده از عينك در آن دوران از ديدگاه فرهنگ و تكنولوژي كاري مهم محسوب مي شود كه امروز براي پژوهشگران تاريخ عينك در جهان، اين عينك حايز اهميت است؛ چون با توجه به بررسيهاي انجامشده بر روي آن كاملاً مشخص است كه در دوران پيش از تاريخ، براي رفع عيوب انكساري و استرابيسمي از عينك استفاده مي شده است. اميد داريم كه هميشه بتوانيم همزمان با پيشرفتهاي جهاني همگام شويم. امروز عدسي و منشور، جايگزين روزنه در عين ك شده اند. ديروز روزنه را جابجا ميكرديم و امروز عدسي را در چشمي عينك جابجا مي كنيم و علوم را از منابعي به دست ميآوريم كه از اين زحمات و تلاش هاي پيشينيان ما، هيچ صحبتي به ميان نميآيد.
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:12 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:12 +0330 on Wednesday January 10th 2018

1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:12 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:12 +0330 on Wednesday January 10th 2018

به نظر ما اراده خداوندي بر اين بود كه در آن مقطع زماني، مقدمات ساخت شيئي از جنس محكم و مقاوم براي قرارگرفتن در مقابل چشم فراهم آيد. موادي كه براي ساخت اين مهم مي توانست مورد استفاده قرار گيرد شامل چوب، فلز، نقره، چرم، استخوان، عاج فيل، و لاك لاك پشت مي شد.
عينك فلزي ديگري از جنس مفرغ در كشور جمهوري آذربايجان (موزه شهر باكو) مربوط به ناحيه كورا- ارس اواخر هزاره سوم قبل از ميلاد وجود دارد. اما چگونه انسان استخوان را انتخاب مي نمايد. گاو از جمله حيواناتي است كه بشر قبل از هزاره چهارم پيش از ميلاد آن را اهلي نموده و از گوشت آن نيز استفاده مي كرد و استخوان تازه از گوشت جداشده (به اصطلاح تر) را هم در اختيار داشته كه راحت تراشيده ميشد. بنابراين زمان مي برد كه تشخيص دهد لاك لاك پشت نيز مي تواند همان ويژگي را داشته باشد، چون لازمه هميشگي بود كه عينك در وضعيتي درست در مقابل چشمان قرار گيرد. به همين دليل به جسمي محكم و در عين حال سبك و مقاوم نياز بود كه اين وضعيت را به خوبي مقابل چشمان حفظ و تحمل نمايد. در آن روزگاران، استات سلولز، نيترات سلولز يا ديگر مواد شبيه به اينها وجود نداشت، تنها جسم محكمي كه در اختيار انسان قرار داشت، استخوان بود كه مورد استفاده قرار گرفت. در ضمن، مطالعات لازم بر روي عينك هاي ساخته شده از ديگر مواد هم انجام شده است كه به منظور جلوگيري از طولانيشدن مطلب، طي مقالات ديگري مورد بررسي قرار خواهند گرفت. اين مقاله عينك استخواني را از نظر تكنيك هاي ساخت با عينك هايي از جنس مواد ترموپلاستيك (thermoplastic material) بررسي و مقايسه مينمايد. اين مواد، تحت اثر فشار و حرارت به مواد پلاستيكي تبديل ميشوند. در مقابل حرارت، نرم شده و در اثر حرارت مجدد، قا بلبرگشت به شكل اوليه خود نمي باشند. براي ساخت اين گونه مواد از الياف كوتاه پنبه كه بر روي پنبهدانه (وش سوم) باقيمانده و براي پارچه بافي مناسب نميباشد، استفاده مي كنند و طي مراحلي خاص، موادي چون استات سلولز و نيترات سلولز ساخته مي شود، كه اولي به صورت تزريق و يا بلاك (block) و برش براي ساخت عينك كاربرد دارد و دومي به علت قابليت اشتعال منسوخ شده است (9).
براي ساخت عينك استخواني، اندازه گيري فاصله مردمكها (PD) امري ضروري است كه بعد از به دستآوردن اندازه فاصله بين دو مردمك، مراكز نوري عدسي ها بر اساس آن به نسبت جابجايي لازم از اندازه فاصله مركز هندسي دو چشمي قاب عينك درون آن قرار مي گيرد كه در عينك استخواني با توجه به نبود عدسي، جابجايي لازم بر روي چشمي عينك صورت گرفته است.
مبتكر عينك استخواني در هزاره چهارم و سوم قبل از ميلاد چگونه پي برده بود كه بهتر است نخست فاصله بين دو مردمك را اندازه گيري كند و بر اساس آن عينك را بسازد. درحالي كه امروزه بعد از گذر اين ايام طولاني باز هم اپتومتريست و چشم پزشك با دقت خاصي آنرا اندازهگيري و عينك ساز با مهارت بر روي عينك اعمال ميكند. احتمالاً افراد مبتكر آن روزگاران، شيئي همچون خطكش در اختيار داش تهاند.
با مطالعه گزارش هـاي دكتـر سـيد منـصور سـيد سـجادي كـ ه كاوشهاي مربوط به شـهر سـوخته (10) (هـزاره دوم قبـل ازميلاد) را بر عهده دارند، متوجـه شـديم ايـشان خـط كـشي از جنس چوب با تقسيمات ميليمتري يافته اند؛ اما از آنجايي كـ ه اين گزارش ها تدوين نشده و خط كش مورد نظر در بين هزارانشيء كشف شده ديگر قرار دارد تا اين مرحله از پژوهش امكان تهيه ع كس و تنظيم گزارش از اين شيء مهم كه در ُاپتومتريجايگاه خاصي دارد، فراهم نيامده است . علاوه بر اين، خط كش ديگري هم در كـشفيات شـهر بيـشابور (23 كيلـو متري غـربكازرون) در سال 1347 توسط دكترعلي اكبر سرفراز به دسـتآمده است . جنس اين خط كش، برنز و طـول آن ، 12سـانتيمترمربوط به دوره عيلامي (هزاره دوم قبل از ميلاد) ميباشـد . در ش كل 2، خ ط ك ش دوره عيلام ي ب ا خ طك ش مخ صوص اندازهگيري (PD) امروزي مقايسه شده است.

شكل 2- تصوير خط كش برنزي مربوط به دوره عيلامي كه داراي شكلي خاص است و به نظر ميآيد براي اندازهگيري فاصله بين دو مردمك مي توانسته كاربرد داشته باشد (عكس اين خطكش براي اولين بار چاپ و منتشر مي شود).

بعد از اندازه گيري فاصله بين دو مردمك (PD) لازم است اين اندازه بر روي قطعه اي (block) منتقل شود كه در عينك استخواني block از استخوان حيوان پستاندار علف خوار كه احتمال مي دهيم گاو باشد، بعد از طي مراحل مختلف و در ابعاد تقريبي به طول 100 ميليمتر، عرض 50 ميليمتر و ضخامت 5 ميليمتر با تعيين (datum line) منتقل ميگرديد.
نكات فني مورد توجه در عين ك عبارتند از:
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:12 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:12 +0330 on Wednesday January 10th 2018

سطح پيشين با توجه به انحناي بدنه استخوان، محدب و تزيين شده است و سطح پسين مقعر، بدون تزيين و ساده مي باشد. چشمي هاي عينك (internal eye shape) در محل تعيينشده به اندازه مورد نظر كه انتخاب اندازه آن اهميت فوق العاده دارد، تراشيده مي شد. انتخاب اندازه، بحث گستردهاي دارد كه در اينجا از آن صرف نظر ميشود. به همين منظور پوستري تهيه شده كه طراح پوستر به زيبايي خواسته پژوهشگر را براي نشاندادن چگونگي انتخاب اندازه چشمي، به نمايش در آورده است.
عينك استخواني بدون دسته طراحي شده و با فشار جانبي نرمه هاي دماغه عينك، كه براي آن از چرم استفاده مي كردند، روي بيني قرار مي گرفت كه اين مهم نيز با ظرافت خاص طراحي شده است كه راجع آن توضيحي داده نميشود.

نتيجهگيري
عينك



قیمت: تومان

دسته بندی : پزشکی

دیدگاهتان را بنویسید