سال پژوهنده (چهاردهم، مجله شماره 3،پژوهشي پي در دانشگاه پي 69،علوم صفحاتپزشكي 123 شهيدتا 128 بهشتي) تاريخ دريافت مقاله: 21/9/1387 مرداد و شهريور 1388 تاريخ پذيرش مقاله: 7/4/1388

بررسي يافته هاي باليني و آزمايشگاهي و مشاهدات اندوسكوپيك دستگاه
گوارش فو قاني در بيماران بستري شده با سابقه بلع مواد شيميايي (اسيد يا قليا)
در بخش مسمومين بيمارستان لقمان حكيم در سال 1386
دكتر مجيد آزادگان 1*، دكتر هدي اميني رنجبر 2

استاديار، بخش داخلي گوارش، مركز پزشكي آموزشي درماني لقمان حكيم، دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي
-9904206363

پزشك عمومي، دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي چكيده
سابقه و هدف: انجام ازوفاگوگاسترودئودنوسكوپي (EGD) در ارزيابي اوليه بيماران با سابقه بلع مواد سوزاننده امري ضروري به نظر مي رسد. اين مطالعه با هدف تعيين يافته هاي باليني و آزمايشگاهي و مشاهدات اندوسكوپيك دستگاه گوارش فوقاني، در بيماران بستري شده با سابقه بلع مواد شيميايي (اسيد يا قليا) در بخش مسمومين بيمارستان لقمان حكيم از فروردين1386 لغايت اسفند 1386 انجام گرفت.
مواد و روش ها: اين مطالعه به روش Routine data base انجام گرفت و طي آن پرونده 66 بيمار مسموم با مواد سوزاننده شامل اسـيد و قليا كه در طي سال 1386 به بيمارستان لقمان حكيم مراجعه كرده وتحت اندوسـكوپي قـرار گرفتـه بودنـد، بررسـي شـد. اطلاعـاتاستخراج شده از پرونده بيماران شامل سن، جنس، نوع ماده سوزاننده، ميزان مصرف ماده سوزاننده، علت مصرف، زمان مراجعه، فاصـله زماني از ايجاد مسموميت تا مراجعه به اورژانس، علايم باليني و يافته هاي آزمايشگاهي بودند. يافتـه هـا بـا اسـتفاده از نـرم افـزارSPSS نسخه 16 و آزمون هاي مجذور كاي يا دقيق فيشر تجزيه و تحليل شدند و 05/0p< سطح معني داري اختلاف در نظر گرفته شد.
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:11 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:11 +0330 on Wednesday January 10th 2018

يافته ها: ميانگين سن ي بيماران 37 سال بود و زنان بيشترين تعداد مراجعهكنندگان را به خود اختـصاص داده بودنـد (5/51%). ميـزان مصرف اسيد و باز به طور مساوي در ميان مسمومين مشاهده شد (9/43%) و بيشترين فراواني از نظـر نـوع مـاده مـصرفي، مربـوط بـهوايتكس بود (3/33%). مصرف مواد سوزاننده به عمد و با قصد خودكشي، بيشترين موارد مـصرف را شـامل مـي شـد (7/72%). درميـانعلايم باليني و آزمايشگاهي، بيشترين فراواني به ترتيب مربوط به وجود آثار سوختگي و زخم دهـاني(6/60%)، آنمـي و لكوسـيتوز (هـركدام 3/39%) بود. بيشترين فراواني از نظر درجه بندي ((grading سوختگي دستگاه گوارش فوقـاني ، مربـوط بـهGrade 0 يـا نرمـال وكمترين آن مربوط به Grade IIIb بود
نتيجه گيري: هيچ كدام از علايم باليني و يافته هاي آزمايشگاهي، به تنهايي و يا حتي مجموعه مشخصي از آنها، نمي توانند نياز به انجام اندوسكوپي در بيماران با سابقه بلع مواد سوزاننده را رد كنند.
واژگان كليدي: مواد سوزاننده، ازوفاگوگاسترودئودنوسكوپي، كلاسيفيكيش ن زارگر

مقدمه1
ماده سوزاننده يا corrosive caustic، ماده شيميايي اسـت كـهتوانايي آسـيب رسـاندن بـه بـافتي كـه در تمـاس بـا آن قـرارميگيرد، را دارد. اين مـواد، شـامل مـواد سـوزاننده خـانگي و صنعتي هستند . با اينكه اكثر مواقع صورت، چشمهـا و انتهـاي

*نويسنده مسئول مكاتبات: دكتر مجيد آزادگان؛ تهران ، خيابان كارگر، چهـارراهلشگر، خيابان كمالي، بيمارسـتان لقمـان حكـيم، بخـش داخلـي گـوارش؛ پـستالكترونيك: [email protected]
اندامها در تماس با اين مواد قرار ميگير نـد، ولـي تمـام مـواردمرگبار، به دنبال خوردن اين مواد رخ ميدهند (1). شيوع ايـنمسموميت ها در جوامع مختلف، متفاوت بوده و آمار دقيقـي ازدرصد شيوع آن وجود ندارد (5-2). خوردن اسيد يا بـاز قـوي، باعث واكنش التهابي شديد در مخاط خواهد شد كـه در مـريبه نام ازوفاژيت سوزاننده و در معده به نام گاستريت سـوزانندهشـناخته مـي شـود (6) و بـا تظـاهرات بـاليني از جملـه درد و ســوزش در دهــان و پــشت جنــاق ســينه، افــزايش بــزاق، اودينوفاژي، ديسفاژي و هماتمز همراه است.
ازوفاگوگاسترودئودنوسكوپي (EGD) اقـدامي مهـم در ارزيـابياوليه بيماري است كـه بـه دليـل خـوردن مـواد سـوزاننده بـهاورژانس مراجعه كرده است و بر اساس آن، درجـات سـوختگيمري و ساير قسمتهاي دستگاه گوارش فوقاني تعيين مي شود.
براساس مشاهدات اندوسكوپيك، سوختگيهاي مـري و معـدهناشي از مواد سوزاننده، به صورت زير طبقهبندي مي شوند:
Grade 0 يا نرمال: مخاط طبيعي است.
Grade I: ادم و پرخوني (هايپرمي) مخاطي وجود دارد.
Grade IIa: ساييدگي و زخم هاي سطحي، خونريزي و غـشاي سفيد وجود دارد.
Grade IIb: ساييدگي، خونريزي، غشاي سـفي د و اولـسراسيون
عميق يا سيركولار ديده مي شود (Circumferential lesions). Grade IIIa: نكروز سطحي و زخمهاي متعدد ديده مي شود.
Grade IIIb: نكـروز عمقـي و زخـم وسـيع و گـسترده ديـده مي شود (6).
اين مطالعه با هدف تعيين يافتههـاي بـاليني و آزمايـشگاهي ومشاهدات اندوسكوپيك دسـتگاه گـوارش فوقـاني در بيمـارانبستري شده با سابقه بلع مـواد شـيميايي (اسـيد يـا قليـا) در بخش مسمومين بيمارستان لقمـان حكـيم، از فـروردين1386 لغايت اسفند 1386 انجام گرفت.

مواد و روش ها
اين تحقيق به صورت گذشتهنگر و با مراجعه به پرونده بيمارانصورت گرفت . پس از تعيين متغيرهاي لازم بـراي رسـيدن بـهاهداف كلي و جزئي و تكميل پرسشنامه، اطلاعـات مـورد نيـازجمعآوري شد . اين اطلاعات شامل سن و جنس بيماران، نوع و ميزان ماده سوزاننده، علت مصرف، ساعت مصرف، مدت زمـانمراجعه پس از مسموميت با ماده سـوزاننده، شـكايات بيمـار وعلايـم بـاليني در معاينـه فيزيكـي، يافتـ ههـاي آزمايـشگاهي، مشاهدات اندوسكوپيك و اقدامات درماني (محافظـهكارانـه يـاجراحي) بوده است . نوع و حجم ماده بلع شده به طور تقريبـيبيش از يك استكان (معادل 80 ميليليتر) عنـوان گرديـده واندوسكوپي تشخيصي در تمام بيماران طي 12 تـا 24 سـاعتبعد از مصرف، انجام شده است.
براي تعيين ارتباط معنيدار بين علايـ م بـاليني و يافتـههـاياندوسكوپي، بيماران براساس تعداد علايم شان در بـدو ورود بـهاورژانس، به دو گروه داراي 2 علامت يا كمتر و داراي بـيش از2 علامت دستهبندي شدند . همچنـين بـراي تحليـل آمـاري وتعيين ارتب اط معنيدار بين يافتههاي آزمايشگاهي و يافته هـاياندوسكوپي، بيماران بر اساس تعداد علايم آزمايشگاهي ، بـه دو دسـته داراي هـيچ گونـه علامـت مثبـت و داراي حـداقل يـك علامت مثبت تقسيم شدند.
براي تحليل داده هاي موجود و انجام مطالعات آماري، در موارد مقايسه درصدها بين افرادي كه اندوسكوپي نرمال و غير نرمال داشتند، از آزمون مجذور كاي و دقيق فيشر، و هنگامي كه متغير رتبه اي بود، از آزمون مجذور كاي براي روند استفاده شد. تحليل آماري توسط نرم افزار SPSS نسخه 16 انجام شد و05/0<p سطح معني داري اختلاف ها در نظر گرفته شد.

يافته ها
از 66 بيمار مراجعهكننده، 32 بيمار (5/48%) مرد و 34 بيمـار (5/51%) زن بودند. دوازده بيمار ، كمتـر يـا مـساوي 20 سـال
(2/18%)؛ 32 بيمــار (5/48%) 21 تــا 40 ســال و 22 بيمــار
(3/33%)، بالاتر از 40 سال بودند. مصرف اسيد و بـاز بـه طـورمساوي هر كدام در ميان 29 بيمار (9/43%) مشاهده شـد و 8 بيمار (1/12%) مصرف مادهاي نامشخص را ذكر كردند. از نظـرفراواني نوع ماده مصرفي، بيشترين فراواني مربـوط بـه مـصرفوايتكس در ميان 22 بيمار (3/33%) و كمترين فراواني مربـوطبه مصرف سم سوسككش توسط يك بيمار (5/1%) بود كه درگروه مصرف ماده نامشخص گنجانده شد (جدول 1). 18 بيمار(3/27%) بــه طــور تــصادفي و 48 بيمــار (7/72%) بــا قــصد خودكشي، دچار مسموميت شده بودند.
48 بيمـار (7/72%)، در فاصـله زمـاني 12 ظهـر تـا 12 شـب مراجعه كرده و 18 بيمار (3/27%)، در فاصله زماني 12 شب تا12 ظهر مراجعه كرده بود ند. 29 بيمار (9/43%) د ر مدت زمان كمتر از 2 ساعت، 24 بيمار (4/36%) در فاصله 2 الي 6 ساعتو 7 بيمــار (6/10%) در فاصــله بــيش از 6 ســاعت از ايجــادمسموميت، به اورژانس مراجعه كـرده بود نـد . در مـورد فاصـلهزماني مراجعـه 6 بيمـار (1/9%)، اطلاعـات دقيقـي در پرونـدهموجود نبود . بيشترين فراواني شكايات و علايم باليني ، مربـوطبه آثار سوختگي و زخـم دهـاني در 40 بيمـار (6/66%) بـود وكمترين فراواني مربوط به كراكـل ريـوي بـود كـه در 3 بيمـار (5/4%) گزارش شد . فراواني شكايات و علايم باليني مـراجعين، در جدول 2 خلاصه شده است. در بررسي علايم آزمايـشگاهي، 22بيمار (3/33%) هيچگونه يافته آزمايشگاهي مثبتي نداشتند.
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:11 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:11 +0330 on Wednesday January 10th 2018

26 بيمار با آنمي (3/39%) و 26 بيمار بـا لكوسـيتوز (3/39%) مراجع ه كردن د ك ه در واق ع بي شترين فراوان ي را در مي ان يافتههاي آزمايشگاهي ، به خود اختصاص دادند (جدول 3). بـر اساس گروهبندي ذكر شده در قسمت مواد و روشهـا ، در بـدوورود به اورژانس، 26 بيمار (4/39%) داراي 2 علامت باليني يـا
شماره 3، پي در پي 69، مرداد و شهريور 1388 دكتر مجيد آزادگانهمكار/ 125

درصد تعداد نوع
27/3 18 داروي نظافت
6/1 4 آب باتري
4/5 3 سود سوز آور
33/3 22 وايتكس
6/1 4 لوله بازكن
10/6 7 جوهر نمك
1/5 1 سوسك كش
10/6 7 نامشخص
100 66 جمع

جدول 2- توزيع فراواني شكايات و علايم باليني در بين بيماران بستري شده در بخش مسمومين بيمارستان لقمان در سال 1386 278/0، 310/0 بود كه هيچگونه ارتبـاط معنـيداري مـشاهدهنشد. از مجموع 66 بيمار مـسموم مراجعـه كننـده، 25 بيمـار (8/37%) داراي اندوســكوپي كــاملاً نرمــال بودنــد. بيــشترين
كمتـر و 40 بيمـار (6/60%) داراي بـيش از 2 علامـت بـاليني جدول 1- توزيع فراواني نوع ماده سوزاننده مصرفي در بيماران بودند. مقدارp م حاسبه شده براي يافتن ارتباط معنـيدار بـين بستري شده در بخش مسمومين بيمارستان لقمان در سال 1386 تعداد علا يم باليني بـا يافتـههـاي آندوسـكوپي مـري، معـده ودئودنوم به ترتيـب 154/0، 070/0، 338/0 بـ ود و هـيچگونـهارتبـاط معنـي داري بـين تعـداد علايـم بـاليني و يافتـه هـاي آندوســكوپي مــشاهده نــشد (جــداول 4، 5 و 6). 44 بيمــار (7/66%) داراي حداقل يك علامت مثبت آزمايـشگاهي بودنـد. مقـدار p محاسـبه شـده، جهـت يـافتن ارتبـاط معنـي دار بـا يافتههاي اندوسكوپي مري، معده و دئودنوم به ترتيـب 196/0،
درصد تعداد شكايت/علامت باليني
6 4 سيالوره
48/4 32 استفراغ
57/5 38 درد شكم
18/1 12 خونريزي گوارشي
15/1 10 ديسفاژي
34/8 23 ادينوفاژي
60/6 40 زخمهاي سوختگي
43/9 29 تندرنس اپيگاستر
16/6 11 تنگي نفس
4/5 3 رال ريوي
1/5 1 طبيعي
فراواني در هر سه قسمت مري، معده و اثنـي عـشر مربـوط بـه Grade0 (نرمال) و كمترين فراواني مربوط به Grade IIIb بود.
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:11 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:11 +0330 on Wednesday January 10th 2018

در ميان اين 25 نفر، 9 بيمار با شكايت باليني مراجعه كـرده ودر معاينه فيزيكي نكته مثبتي نداشتند، 15 بيمار هم شـكايتباليني داشته و هم علايم مثبت در معاينه فيزيكـي داشـتند ويك بيمار هم فقط داراي نكات مثبت در معاينـه فيزيكـي بـودولـي شـكايت بـاليني اوليـه نداشـت. در ايـن ميـان، 2 مـورد مسموميت منجر به مرگ وجود داشت. هر دو مورد زن بودند ومسموميت با قصد خودكشي صورت گرفته بود.

جدول 3- توزيع فراواني يافته هاي آزمايشگاهي در بين بيماران
بستري شده در بخش مسمومين بيمارستان لقمان در سال 1386
درصد تعداد تست آزمايشگاهي
33/3 22 نرمال
39/3 26 آنمي
7/5 5 اختلال اسيد و باز
9/00 6 اختلال كليوي
0 0 اختلال كبدي
3/00 2 اختلال انعقادي
0 0 هيپوگليسمي
39/3 26 لكوسيتوز

مقدار p غيرطبيعي طبيعي 0/862 11(%34/4)
11(%32/4) 21(%56/6)
23(%67/6) مرد
زن جنس
1(%8/3) 11(%91/7) 0-20 0/014 10(%31/2) 11(%50) 22(%68/8) 11(%50) 21-40
>40 سن
12(%41/4) 17(%58/6) اسيد 0/366 7(%24/1)
3(%37/5) 22(%75/9) 5(%62/5) قليا
نامشخص نوع ماده
1579642201447مري

متغير

مري

متغير

جدول 4- يافته هاي اندوسكوپي مري با توجه به نوع متغيرها در بيماران بستريشده در بخش مسمومين بيمارستان لقمان در سال 1386

جدول 6- يافته هاي اندوسكوپي دئودنوم با توجه به نوع متغيرها در بيماران بستريشده در بخش مسمومين بيمارستان لقمان در سال
1386 جدول 5- يافته هاي اندوسكوپي معده با توجه به نوع متغيرها در بيماران بستري شده در بخش مسمومين بيمارستان لقمان در سال
1386
3220228-6766معده

متغير

غير

طبيعي

)
1
/
78
(
%
9

معده

متغير

غير



قیمت: تومان

دسته بندی : پزشکی

دیدگاهتان را بنویسید