تاريخ دريافت مقاله ۱۹/۴/۸۵ تاريخ تجديد نظر ۲۰/۵/۸۵ تاريخ پذيرش مقاله ٨/١٢/٨٦ پژوهن ده (مجله پژوهشي دانشگاه علوم پزشکي شهي د بهشتي)
سال سيزده م, شماره ۳ , پي در پي ۶۳ ، صفحات ۱۸۳ تا ۱۹۱
مرداد و شهريور ۱۳۸۷

تأثير دهان شويه بنزي دامين در پيشگيري از موكوزي ت ناشي از راديوتراپي در تومورهاي سر و گردن ؛ کارآزما ييباليني دو سو کور
دكتر شقايق كاميان۱ ، دكتر علي كاظ ميان۲ ٭، دكتر مهدي عقيلي۳ ، دكتر فرناز آموزگار هاش مي۴ ، دكتر پيمان حداد ۵

چکي ده
سابقه و ه دف: اين تحقيق با هدف بررسي تأثير مصرف دهان شويه بنزيدامين در پيشگيري از موكوزيت ناشي از راديوتراپي كانسرهاي سر و گردن انجام گرفت.
مواد و روش ها: اين تحقيق با طراحي کارآزمايي باليني دوسوکور بر روي بيماران مبتلا به بدخيمي هاي سر و گردن كه در سال ٨٣ و ٨٤ جهت پرتودرماني به درمانگاه راديوتراپي انستيتو کانسر مراجعه نموده بودند، انجام گرفت. در گروه مورد دهان شويه بنزيدامين و درگروه شاهد دارونماي آن به مقدار ١٥ سي سي ٤ بار در روز از آغاز تا پايان دوره درمان تجويز شد. ميزان بروز موكوزيت گريد ٣ و بيش تر بين دو گروه مقايسه و مورد قضاوت آماري قرار گرفت.
1268731734566

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:12 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:12 +0330 on Wednesday January 10th 2018

يافته ها: از تعداد ١٠٠ بيمار وارد شده به مطالعه ١٩ بيمار به علت عوارض مخاطي و تهوع ناشي از مصرف دارو، فوت و قطع درمان راديوتراپي از آناليز آماري خارج گرديدند. در بين ٨١ بيمار که مورد ارزيابي قرار گرفتند، بروز موكوزيت گريد ٣ و بيش تر در گروه بنزيدامين (٣٩ بيمار) ٦/٤٣% بود كه اين رقم در گروه پلاسبو (٤٢ بيمار) ٦/٧٨% بود (٠٠٥/٠ < P). هم چنين در بيماراني که حين راديوتراپي بنزيدامين دريافت نکردند، شانس بروز موكوزيت ٨/١ برابر افزايش پيدا کرد (۸/۱ = Relative Risk ) و خطر منتسب به عدم دريافت دهان شويه بنزيدامين با بروز موكوزيت گريد ٣/٣٥% بود (٣٥% =Attributive Risk ). ميانگين رتبه گريد موكوزيت در بيماران گروه شاهد بعد از هفته سوم درمان بيش تر از ٢ بود، ولي در گروه تجربي در تمام طول درمان کم تر از ٢ باقي ماند (٠٠١/٠P< ).
نتيجه گيري: با توجه به نتايج به دست آمده به نظر مي رسد بنزيدامين در پيشگيري از موكوزيت ناشي از راديوتراپي سر و
گردن نقش چشم گيري داشته و بهتر است مطالعه ديگري با حجم نمونه بيش تر در ايران جهت تأييد بيش تر دارو انجام شود.
واژگان کلي دي: بنزيدامين ، موكوزيت ، تومورهاي سر و گردن

مق دمه

۱ . استاديار ، گروه راديوتراپي ، دانشگاه علوم پزشكي تهران
۲ ٭ . نويسنده مسؤول : استاديار ، گروه راديوتراپي‐ انکولوژی ، سازمان انرژي اتمي ايران . آدرس براي مکاتبه: تهران ، انتهاي بلوار کشاورز ، بيمارستان امام خميني ، انستيتو کانسر ، مرکز تحقيقات انستيتو کانسر . دورنما : ٨٨٠٤٦١٥٥ . پست الکترونيک : dr_kamian @ yahoo.com ٣ . استاديار ، گروه راديوتراپي ، دانشگاه علوم پزشكي تهران
. استاديار ، گروه راديوتراپي ، دانشگاه علوم پزشكي تهران
. دانشيار ، گروه راديوتراپي ، دانشگاه علوم پزشكي تهران
بدخيميهاي سر و گردن از جمله شايع ترين سرطان هـادر انسان ميباشند كه نقاط آناتومي ك متعددي از سر و گردن را درگير ميكنند. اغلب ايـن تومورهـا عـلاجپـذير هـستند و روشهاي درمـاني مختلـف از جملـه جراحـي، راديـوتراپي و
كموتراپي در درمـان آن هـا بـه كـار مـيرود. در ايـن ميـانراديوتراپي نقش مهمي را ايفا ميكند و اغلب به عنـوان تنهـاروش درماني يا درمان قطعي و گـاهي بـه همـراه كمـوتراپي به كار مي رود. يكي از عوارض شايع راديوتراپي سـر و گـردن ايجاد التهاب مخاطي دهان يا موكوزيت ميباشد كه به شـكلضايعات دردنا ك بهمراه اختلال بلع نمايان ميگـردد و گـاهيآن قدر شديد ميباشد كه نيـاز بـه قطـع درمـان راديـوتراپيميباشد (١) . ه م چنين ممكن است موكوزيـت باعـث ايجـادمشكلاتي حين درمان مانند ناتمام ماندن درمان به علت عدمتحمل يا پذيرش بيمار، كاهش وزن و سـوء تغذيـه و نيـاز بـهمصرف داروهاي متعدد گردد. شيوع موكوزيـت طبـق منـابعمختلف از ٤٠% در كساني كه كموتراپي دريافت ميكنند (٢) تـا ٨٠% در كـساني كـه راديـوتراپي بـا يـا بـدون كمـوتراپي مي شوند گزارش شده است (٣).
علت اصـلي موكوزيـت هنـوز هـ م ناشـناخته اسـت، ولـياختلال در فاز اپيتليالي سلولها را در اين امر دخيل دانـستهشده است (١). براي درمان و پيـشگيري از ايجـاد موكوزيـتدرمان هاي مختلفي پيشنهاد شده است، اما هنوز هـيچ روشقطعي اثبات نشده است (١). از جملـه اقـدامات انجـام شـدهرعايت بهداشت دهان و دندان، استفاده از دهـان شـويههـايمختلف من جمله كلرهگزيدين، بيحسكنندههـاي موضـعيماننـــد ليـــدوكائين، آنتـــياســـيدهاي حـــاوي منيـــزي م،ديفنهيدارمين، نيستاتين، سوكرال فيت و روان درماني قابلذكر است (١). درمان هاي رايج کنوني تأثير قابل تـوجهي دردرمان و پيشگيري نداشته و گاهي خود باعث ايجـاد عـوارضناخواسته ميشوند. با توجه به اين كه قطع درمان راديوتراپيدر كنترل تومور اثرات سوء داشته، به كارگيري روش مـؤثريبراي كنترل اين عارضه در تغيير سير بيماري اهميت ويژهاي خواهد داشت.
دهـان شـويه بنـزيـداميـن يـ ك داروي ضـد التـهابـي غيراستروئيـدي موضعي با اثرات بيحس كننده و نيز آنتي باكتريال است که عوارض جانبي سيستميک و موضعي چنداني براي آن تا به حال گزارش نشده است. در مطالعات مختلفي از اين دارو بعد از ايجاد موکوزيت به عنوان راه
راديوتراپيتومورهاي
استفاده شده (٦) که نتايج حاصله بيان گر آن بود که بنزيدامين باعث كاهش چشمگيري در بروز اين عارضه گشته است. متأسفانه در ايران به نظر مي رسد تا به حال مطالعه اي
درباره اين دارو انجام نشده است، درحالي که اين دارو به راحتي در ايران در دسترس است و هزينه بالايي نيز براي بيمار ندارد. لذا در اين تحقيق از دهان شويه بنزيدامين جهت ارزيابي اثر آن در پيشگيري از بروز موكوزيت در بيماران مبتلا به تومورهاي سر و گردن که تحت راديوتراپي قرار مي گرفتند، استفاده شده است.
مواد و روش ها
اين مطالعه به صورت ي ك كارآزمايي باليني تصادفي شـدهدوسوكور بر روي بيماران مبتلا به بدخيميهاي سر و گـردنمراجعه کننده به درمانگاه راديوتراپي انـستيتو کانـسر جهـتپرتـو درمـاني در سـال هـاي ٨٤‐١٣٨٣ انجـام گرفـت. ايـن بيماران جهت درمان دوز راديوتراپي حداقل ٥٠ گـري بـا دوزروزانـه اسـتاندارد بـه ناحيـه مخـاط دهـان و اوروفـارنكس رادريافت نمودند . معيارهاي عدم ورود به طرح وجود موكوزيتقبلي ناشي از راديوتراپي، كموتراپي يا هر علت ديگـر، سـابقهراديوتراپي به سر و گردن، نمره كارنوفسكي زيـر ٧٠، مـصرفمزمنNSAIDS يا استروئيد يا ساير آنالژزيـ ك هـا و زنـانباردار بود . به تمام بيماران روند کار توضيح داده و رضايتنامه كتبي اخذ شـد . بـا توجـه بـه شـيوع ٨٠‐٤٠% موكوزيـت درمطالعات قبلي، شيوع ٨٠% بـراي گـروه شـاهد و ٤٠% بـرايگروه بنزيدامين در نظر گرفته شد و با اين فـرض کـه ميـزان بروز موكوزيت با مداخله به نـصف کـاهش مـي يابـد، حجـ منمونه ٤٤ نفر در هر گروه محاسبه گرديد. در کل ١٠٠ بيمـارجهت انجام طرح در نظر گرفتـه شـد و بيمـاران بـه صـورتتصادفي در دو گروه ٥٠ نفري دريافتكننده داروي بنزيدامين
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:12 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:12 +0330 on Wednesday January 10th 2018

(گــروه مــورد ) و دريافــت كننــده پلاســبو (گــروه شــاهد )
درماني استفاده شده است (٥‐٣). در يک مطالعه از آن قرار گرفتند.
بـه عنـوان داروي پيشـگيري کننـده از بـروز مـوکـوزيت بيـماران پيـش از شـروع راديوتـراپي توسط دندانپزشـكي
شقايق
معاينــه و وضع ـيت بهـــداشت دهـــان و دنـــدان آن هـــا بيماران دريافت کننـده بنزيـداميـن با تست هاي آماري
بـــر اســـاس سيـــست م غربـــالگري و ثبـــت پريــــودنتال
( PSR) Periodontal Screening & Recording :(٧‐٨) به سه گروه خوب، متوسط و ضعيف تقسي م شدند
١‐ وضعيت بهداشت دهان و دندان خوب: بافت لثه سـال م‐ جرم و يا مارژين پرکردگي ندارد‐ لقـي دنـدان نـدارد‐ درگيري فورکا ندارد‐ تحليل استخواني ندارد.
٢‐ وضعيت بهداشت دهان و دندان متوسط: بافت لثه کميملتهـب‐ جـرم و يـا مـارژين پرکردگـي در تعـدادي از دندان ها‐ تعـدادي از دنـدانها لـق هـستند‐ درگيـريفورکا درجه ١‐ ساپورت استخواني باقي مانده ک م تر ازحد قابل قبول است.
٣‐ وضعيت بهداشت دهان و دنـدان بـد : بافـت لثـه کـاملاﹰ ملتهب‐ جرم و يا مارژين پرکردگي در اکثريت دندان ها ‐ لقي دندان در اکثريـت دنـدان هـا ‐ درگيـري فورکـادرجه ٢و٣‐ تحليل استخواني متوسط تا پيشرفته دارد.
به بيماران توصيه ميشد از روز شروع درمان راديوتراپي تاانتهاي درمان روزانه ٤ بار هـر بـار ١٥ سـيسـي از محلـولدريافتي را به مدت ٢ دقيقه غرغره نمايند. در هـر دو گـروهپس از ايجاد موكوزيت گريـد ٢ درمـان هـاي ديگـر شـاملديفن هيدرامين، آنتياسيد و نيستاتين داده مي شـد. افـرادمورد مطالعه بهصورت هفتگي ويزيت و معاينه شده، عوارضجانبي ايجاد شده دارو و گريد (Grade) موكوزيت براسـاسمعيارهايRTOG (گريد ٠ تـا ٤) در فـرم اطلاعـاتي آنـانثبت مي گرديد و دارو بـه انـدازه لازم در اختيـار آنـان قـرار
ميگرفت. معيارهـايRTOG جهـت درجـه بنـدي گريـدموکوزيت در جدول ۱ آمده است.
ميزان بروز موکوزيت گريد۳ (در دو گروه ۲≤ و گروه ۳ ≥) Chi-square و Fisher Exact Test مورد تجـزيـه و تحليـل آماري قرار گرفت.
جدول ۱ ‐ درجه بندي گريد موکوزي ت بر اسا س م عيارهاي RTOG
تعريف گريد
مخاط بدون تغيير صفر
التهاب مختصر مخاطي گاهي با درد مختصر كه نياز به داروي ضددرد ندارد ۱
موكوزيت نقطه اي كه ممكن است با ترشحات سروزي و التهابي
مختصر همراه باشد و درد خفيف كه احتياچ به داروي ضددرد دارد ۲
موكوزيت پيوسته و منتشر با ترشحات فيبريني كه همراه با درد شديد باشد كه نياز به مسكن داشته باشد ۳
زخ م و خونريزي يا نكروز ۴

يافته ها
از بين ١٠٠ بيمار مورد بررسي در دو گروه ٥٠ نفره، تعداد ١٩ ب يمار ب ه دلايل مختلف از مطالعه حذف شدند کـه شـاملموارد ذ يل بـود: ١٢ بيمـار (٧ نفـر در گـروه بنزيـدامين و ٥ بيمار در گروه پلاسبو) ب هعلت عوارض جانبي دارو مثل تهوعو سوزش مخاطي با رضايت شخصي خود از طرح خارج شدند و ٥ بيمار نيز (٢ نفر در گروه بنزيدامين و ٣ بيمـار در گـروهپلاسبو) درمان راديوتراپي را قطع كردند . ه م چنـين ٢ بيمـاردر گروه بنزيـدامين فـوت نمودنـد و تعـداد كـل بيمـاران در انتهاي مطالعه به ٨١ نفر تقليل يافـت. بـه دليـل محـدوديتزماني آناليز آماري مطالعه بـا ٨١ بيمـار (٤٢ بيمـار در گـروهشاهد و ٣٩ بيمار در گروه مورد) انجام شد.
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:12 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:12 +0330 on Wednesday January 10th 2018

ارزيابي توزيـ ع مبتلا يـ ان بـه تومــورهاي ســر و گـردن وتحـت درمان راديوتراپي بر حسب خـصوصيات و بـه تفکيـ ک
با آماره هاي Chi-square مورد قضاوت قرار گرفت. گــروه هــاي درمــاني (در جــدول ٢) نــشان م ي دهــد کــه
بيماران ٢ گروه از نظر جنـسيت، مـصرف سيـ ـگار، در يافــت شيـمي درمان ي قبل ازراديـوتراپي، دريافت شيـمي درمــاني حين راديـوتـراپي و وضعيـت بهداشـت دهان و دندان قبل از ه م چنين نقش جنسيت، مصرف سيگار، شيـمي درماني قبل از راديـوتراپي، شيمي درمـاني حين راديـوتراپي و وضعيـت بهداشـت دهـان و دندان قبل از شروع راديوتراپي در
شـروع راديوتـراپي مشـابه بوده و اخـتلاف آن هـا بـه لحـاظآماري معنـي دار نبود (٤/٠ < P ). ه م چنين بيماران ٢ گروه از نظر زمان مراجعه و مکـان مراجعـه (درمانگـاه راديـوتراپيانستيتو کانسر) مشابه بودند.
جدول ۲ ‐ توزي ع بي ماران تح ت راديوتراپي در تومورهاي سر و گردن بر حسب خصوصيات و به تفکيک گروه درماني
دريافت کرده
۳۹= n تعداد (%) دريافت نکرده
۴۲= n تعداد (%) بنزيدامين

خصوصيات
۲۷ (۶۹/۲) ۲۷ (۶۴/۳) مرد جنس
زن (۷/۳۵) ۱۵ (۸/۳۰) ۱۲
۵۵/۶ ± ۱۴/۱ ۵۷/۲ ± ۱۸/۶ سن
۲۸ (۷۱/۸) ۳۳ (۷۸/۶) نداشته ۱۱ (۲۸/۲) ۹ (۲۱/۴) داشته مصرف سيگار
۳۰ (۷۶/۹) ۳۱ (۷۳/۸) نداشته دريافت شيمي درماني
۹ (۲۳/۱) ۱۱ (۲۶/۲) داشته قبل از راديوتراپي
۲۶ (۶۶/۶) ۲۵ (۵۹/۵) نداشته دريافت شيمي درماني
۱۳ (۳۳/۴) ۱۷ (۴۰/۵) داشته حين راديوتراپي
۲۱ (۵۳/۹) ۲۲ (۵۲/۴) خوب وضعيت بهداشت دهان و
۱۸ (۴۶/۱) ۲۰ (۴۷/۶) متوسط و پايين دندان قبل از شروع راديوتراپي

محل اوليه تومورها حفـره دهـان ٢٣%، اوروفـارنكس ٣%، نازوفـارنكس و سـينوس هـاي پارانـازال ٢٨%، هيپوفـارنكس ١٦%، غدد بزاقي ١١% و لارنكس و گـردن ١٩% بـود. از نظـردرصد فراواني پـاتولوژي كارسـينومهـا ٩٥%، ملانـوم ٥/٢% وساركوم ٥/٢% بود.
٢٠ بيمــار (٩ نفــر در گــروه شــاهد و ١١ نفــر در گــروه بنزيدامين) روزانه حداقل ٢ عدد سيگار مصرف ميكردند کـهميانگيـن مصرف سيگار ٦ عدد در روز بـا انحـراف معيـار ١٢ عـدد بود . ٢٠ بيمار (١١ نفر در گروه شاهد و ٩ نفر در گـروهبنزيدامين) نيز طي ي ك ماه گذشته شيمي د رمـاني دريافــتنموده بودندو ٣٠ بيمار (١٧ ب يمار در گروه شاهدو ١٣ ب يمار
راديوتراپي
در گروه بنزيدامين) نيز تحت کمورادياسيون با سيس پلاتينقرار گرفتند.
بررسي ت أثير مصرف دهان شويه بنزيدامين در پيـشگيرياز موكوزيت گريد ٣ و بيشتر (جدول ٣) نشان مي دهد که در ٦/٧٨% بيمـاراني کـه پلاسـبو دريافـت نمـوده انـ د و ٦/٤٣% بيمــاراني کــه دهــان شــويه بنزيــدامين دريافــت داشتنـــد،مـوكوزيت گريد ٣ و بيش تـر بـروز کـرد (٠٠٥/٠ < P). در بيماران تحـت درمـان راديوتـراپي در تومورهاي سر و گـردنکه بنزيدامين دريافت نکردند شانس بروز موكوزيت ٨/١ برابرافزايش پيدا کرد (۸/۱ = Relative Risk) و خطر منتـسببه عدم دريافت دهان شويه بنزيدامين با بروز موكوزيت گريد٣/٣٥% بود (٣٥% = Attributive Risk).
جدول ٣ ‐ توزيع بيماران تح ت راديوتراپي در تومورهاي سر و گردن بر ح س ب بروز موکوزي ت گريد ٣ و بي ش تر به تفکيک گروه درماني
جمع
تعداد (%) ن داشته
تعداد (%) داشته
تعداد (%) پيشگيري از موکوزيت گروه ۳
گروه درماني
۴۲ (۱۰۰) ۳۳ (۷۸/۶) ۹ (۲۱/۴) شاه د
۳۹ (۱۰۰) ۱۷ (۴۳/۶) ۲۲ (۵۶/۴) بنزي دامين

پ

هفته
ي
گ
ي
ری

م
ي
نگ
ا
ي
گر

رتبه

ن
ي
موکوز

د
ي
ت

پ

هفته

ي

گ

ي

ری



قیمت: تومان

دسته بندی : پزشکی

دیدگاهتان را بنویسید