پژوهن ده (مجله پژوهشي دانشگاه علوم پزشکي شهي د بهشتي) تاريخ دريافت مقاله ۴/۱۲/۸۶
سال سيزده م, شماره ۲ , پي در پي ۶۲ ، صفحات ۱۴۳ تا ۱۴۷ تاريخ تجديد نظر ۹/۱۰/۸۶
تاريخ پذيرش مقاله ٨/١٢/٨٦ خرداد و تير ۱۳۸۷

مقايسه ي روش هاي پتانسيومتري و اسپ كتروفتومتري در ان دازه گيري فلوئوراي د آب
دكتر غلامح سين رمضاني۱ ٭، مهندس ناصر ولايي۲ ، دكتر سالينا صفايي۳ ، دكتر مح سن مهرشاديان۴، دكتر م س عود رضايي۵ ، آزاده خواجوي خان ۶

چکي ده
سابقه و ه دف: نظر به اهميت فلوئورايد آب روي وضعيت DMFT و گزارش ۲ مورد از اين كه احتمالاﹰ روش متعارف اندازهگيري فلوئورايد آب با اسپكتروفتومتري نمي تواند ميزان واقعي فلوئورايد آب را تعيين كند، احتمالاﹰ روش پتانسيومتري بهتر از روش اسپكتروفتومتري مي باشد. لذا به منظور مقايسه روشهاي اسپكتروفتومتري و پتانسيومتري براي تعيين ميزان فلوئورايد آب اين تحقيق در آزمايشگاه شيمي آلي دانشگاه تهران در سال ۱۳۸۵ انجام گرفت.
مواد و روش ها: تحقيق با طراحي توصيفي انجام گرفت آب مقطر تهيه شد واز اين آب مقطر در هفت گروه با فلوئورايد صفر، ۳۵/۰, ۶۱ /۰، ۷/۰، ۱ , ۲/۱ و ۵/۱ ppm در ۱۴ ظرف پلي اتيلني كه از هر تعداد فلوئورايد ۲ نمونه تهيه شده بود آماده شدند بدين ترتيب كه نصف آن ها با روش استاندارد اسپكتروفتومتري با استفاده از دستگاه visible و نصف ديگر نمونه ها با روش
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

پتانسيومتري با استفاده از محلول هاي استاندارد يون فلوئورايد از غلظت M ۱‐۱۰ تا (M) ۵‐۱۰تعيين گرديد و در نهايت مقدار به دست آمده به ppm تبديل گرديد . بنابراين بدين ترتيب ميزان فلوئورايد آب مشخص و تفاوت ميزان فلوئورايد هر روش نسبت به ميزان واقعي فلوئورايد در نمونهها تعيين و تفاوت بدست آمده در هر روش با آماره Paired-t test و بين دو گروه با آماره من ويتني مورد قضاوت آماري قرار گرفت.
يافته ها: تحقيق روي ۱۴ نمونه آب با فلوئورايد واقعي ٥١/٠± ٧٧/٠ انجام گرفت ميزان فلوئورايد در روش اسپكتروفتومتري
٥٨/٠± ٩٩/۰ و با تفاوت از مقدار واقعي ppm٢٣/٠± ٢٢/٠و يا افزايش ٢٨ درصد به دست آمد (۰۰۱/۰P<). در روش پتانسيومتري برابر ٥٢/٠± ۷۷/٠ با تفاوت از مقدار واقعي ppm ٠١/٠± ٠٢/٠ و يا ٦/٢ درصد وجود داشت (۹/۰P<) و ميزان تفاوت در دو گروه نيز به لحاظ آماري معني دار بود ( ٠٥/٠P<).
نتيجه گيري: به نظر مي رسد روش پتانسيومتري بهتر از اسپكتروفتومتري مي تواند ميزان فلوئورايد آب را تعيين نمايد و لذا به كارگيري اين روش توصيه مي شود.
واژگان کلي دي: فلوئورايد آب ، اسپكتروفتومتري ، پتانسيومتري

مق دمه
يکي از مشکلات و دغدغه جامعه بـويژه دنـدان پزشـکان واست. ميزان فلوئورا يد آب آشاميدني کـشور از حـداقلppm نظام بهداشت ي کشور ميزان واقعـي فلوئورايـ د آب آشـاميدني ۱/۰ تا ppm ۷/۹ گـزارش شـده است (۱). اوليـن بـار دکتـر

۱ ٭ . نويسنده مسؤول : دانشيار ، واحد دندانپزشکي ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران . آدرس براي مکاتبه : تهران ، پاسداران ، نيستان دهم ، واحد دندانپزشکي .
dr_ramezani2002 @ yahoo.com : تلفن : ٢٢٥٤٣٠٩٥ . پست الکترونيک
۲ . عضو هيأت علمی ، دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي
. دندانپزشك ٥ . دانشيار ، واحد دندانپزشکي ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران
. عضو هيأت علمی ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران ٦ . کارشناس ، واحد دندانپزشکي ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران

١٤٤ / دو ماهنامه پژوهنده مقايسه ي روش هاي پتانسيومتري و اسپكتروفتومتري در اندازه گيري فلوئورايد آب

فردريک مک کي م يـزان فلوئورا يـ د آب را بـه عنـوان مـشکل اندازه گيري شد و ۲ نمونه ديگر در سازمان آب و فاضلاب مطرح کرده است (۲). فعلاﹰ براي اندازه گيري م يزان فلوئورا يد تهران به روش اسپكتروفتومتري اندازه گيري شد و نشان داد آب آش اميدني از روش پتان سيومتري اس تفاده م ي ش ود و كه ميزان پايايي در روش اسپكتروفتومتري دانشگاه تهران در شهرسـتان هـا نيـز از روش اسـپکترو فتـومتري اسـتفاده ۷۵/۰ و در روش پتانسيومتري دانشگاه تهران ۷۷/۰ و در مي کنند (۳). روش اسپكتروفتومتري سازمان آب ۷۵/۰ بود.
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

اگر م يزان فلوئورايد آب را واقعي گزارش نکني م در صـورت مقاديرآب مقطر از محل دانشگاه تهران تهيه شد و در روز پايين بودن ميزان فلوئورايد آب از حد اسـتاندارد (۴) شـيوع اول آب مقطر را در ۱۴ ظرف پلي اتيلني قرار داده و به طور يدگيپوس در جامعــه افــزايش م ي يابــد (۵) و در صــورت تصادفي محلول فلوئورايد خالص را تهيه و به نسبت حج م
cc ۲۵ آب اضافه شـد تا در مقادير صفر، ۳۵/۰، ۶۱/۰، ۷/۰ ، ۱، ۲/۱ و ۵/۱ ppm رسيده باشد و به اين ترتيب هر ۱۴ ظرف يک مقدار ثابت فلوئورايد داشت.
در هر گروه مقادير متفاوت فلوئورايد به طور تصادفي به گروه هاي A و B تخصيص داده شد كه گروه A به روش اسپكتروفتومتري و گروه B براي اندازه گيري در روش پتانسيومتري ارسال شد. بالاتر بودن فلوئورايد آب از حد استاندارد مي تواند در افزايش شيوع فلوئوروزيس نقش مهمي را ايفا کند (۶).
همانطور که گفته شد متداولترين روش براي اندازه گيري فلوئورايد آب اسـپکتروفتومتري و پتانـسيومتري اسـت. و دريک تحق يق گزارش شد که م يزان ه م خـواني دو روش بـراي اندازه گ يري فلوئورا يد آب ١٣ درصد است (۷). با محاسـباتي کـه در يافتـه ي تحقيـق فـوق الـ ذکر انجـام گرفتـه ميـزان
يــفلوئوراد آب در ۱۰ منطقــه بــه روش اســپکتروفتومتري روي اين ظرف ها علاوه بر روش مورد نظر با كد مخصوص
مربـوط به ميـزان فلوئـورايد نيز ثبـت شـد. به طـوري كه متخصص ـآزمايشگاه اطـلاعي از ميـزان فلـورايد موجـود در محلول نداشت.
نمونه هايي كه براي اسپكتروفتومتري تهيه شده بود در دانشـکده شيـمی دانشـگاه تهـران و ساخت كارخانه metrohm 662 photomer و ميزان فلوئورايد هر نمونه آب در فرم اطلاعاتي شماره ۱ بررسي و ثبت شد.
نمونه هايي كه براي پتانسيومتري تهيه شده بود در دانشکده شيمی دانشگاه تهران و به وسيله پتانسيومتر ساخت كارخانه HIOKI و به روش استاندارد آن ميزان فلوئورايد آب تعيين و مقادير هر نمونه، كه نمونه در فرم اطلاعاتي شماره ۲ ثبت شد.
داده هاي فرم اطلاعاتي ۱ و ۲ طبقه بندي، استخراج، ميزان تفاوت هر روش از تعداد واقعي آن ها تعيين و ميزان تفاوت مقادير در هر روش با آماره Paired-t testو برابـ ر ٢٢/٠± ٣٦/٠ ppm و در روش پتانـ سيومتري برابـ ر ٢٦/٠± ٢٩/٠ ppm بود لذا با توجه به اين کـه تـا بـ ه حـال به غ ير از يک مطالعه آزمايشي تحق يق د يگري بـراي مقا يـ سه دو روش انجام نگرفتـه اسـت و بـا توجـه بـه اهميـ ت واقعـي فلوئورايد در اين تحق يق نمونه هاي آب با مقـاد ير متفـاوت ي از يــفلوئوراد شــامل صــفر تــا ۵/۱ ppm تهيــه و در دو روش اســپکتروفتومتري و پتانــسيومتري در آزماي شگاه دانــشکده شيمي دانشگاه تهران در سال ۱۳۸۵ انجام گرفت.
مواد و روش ها
تحقيق به روش توصيفي انجام گرديد. به منظور بررسي امكان انجام تحقيق و تعيين پايايي روش ي ك مطالعه آزمايشي كه بر روي ۶ نمونه آب با ميزان فلوئور واقعي ۶۱/۰ ppm انجام گرفت. بدين صورت كه ۴ تا از نمونه ها در دانشكده شيمي دانشگاه تهران كـه ۲ نمـونه به روش
اسپكتروفتومتري و ۲ نمـونه نيـز بـه روش پتانسيومتري بيـن دو روش با آماره t-test و يا Mann-Whitney مورد
شماره ۲، پي در پي ۶۲, خرداد و تير ۱۳۸۷ دکتر غلامحسين رمضانی و همکاران / ١٤٥

ppm ٩۹/۰± ٥٨/۱ نـــشان مـــي دهـــد و يـــ ك تفـــاوت ppm ٢٢/٠± ٢٣/٠ و يا بـه ميـزان ٦/٢٨ درصـد بـيش تـروجود داشت . ( ٠٥/٠P<) , ضـمناﹰ ضـريب تغييـرات در ايـنروش ١٠٤ بــه دســت آمــد. در روش پتانــسيومتري ميــزان فلوئورايد آب ٥٢/٠± ۷۷/۰بـود . در ايـن روش ميـزان تفـاوتنسبت به ميـزان واقعـي برابـر ppm ٠١/٠± ٠٢/٠ و يـا ٦/٢ درصد تفاوت داشت و نيز ضريب تغييرات تفاوت در اين روش٥٠ درصد بود. ضمناﹰ آزمون نشان داد كه ميزان تفاوت مقاديردر فلوئور آب در دو روش نيز به لحاظ آماري معنـي دار بـود
(P< ٠/٠٥) قضاوت آماري قرار گرفت
يافته ها
تحقيق روي ۷ نمونه فلوئورايد آب بـه مقـدارصـفر تـا ۵/۱ ppm در دو گروه جمعاﹲ ۱۴ نمونه انجام گرفت. هفـت نمونـهبـــه روش اســـپكتروفتومتري و هفـــت نمونـــه بـــه روشپتانسيومتري انجام گرفت.ميزان فلوئـور آب در روشهـا و بـهتفكي ك مقادير مختلف فلوئور آب درجدول ۱ ارائـه گرديـد ونشان داد كه ميزان واقعي فلوئورايد آب نمونهها ٥١/٠± ۷۷/۰ بود. در روش اسپـكتـروفتـومـتري ميـزان فلـوئـورايـد آب را

1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

جدول۱ ‐ ميزان فلولورايد آبهاي مورد بررسي بر ح س ب رو ش اندازه گيري و به تفكي ك مقادير فلوئور آب
ميزان فلوئورايد آب در روش پتانسيومتري ميزان فلوئورايد آب در روش اسپكتروفتومتري ميزان واقعي فلوئورايد آب رديف نمونه ها
تفاوت از مقدار واقعي ميزان تفاوت از مقدار واقعي ميزان ۰/۰۲+
‐ ۰/۰۲
٠ ‐ _ ۰/۰۱
+ ۰/۰۴
_ ۰/۰۲
+ ۰/۰۳ ۰/۰۲
۰/۳۳
۰/۶۱
۰/۶۹
۱/۰۴
۱/۱۸
۱/۵۳ ۰/۵+
۰/۰۷+
۰/۰۷+
۰/۱+
۰/۱+
۰ /۱۱+
۰/۶+ ۰/۵
۰/۴۲
۰/۶۸
۰/۸ ۱/۱
۱/۳۱
۲/۱۰ ۰
۰/۳۵
۰/۶۱
۰/۷ ۱
۱/۲
۱/۵ ۱
۲
۳
۴
۵
۶
۷
۰/۰۲±۰/۰۱ ۰/۷۷±٠/٥٢ ۰/٢٣±۰/٢٢ ۰/۹٩±٠/٥٨ ۰/۷۷±٠/٥١ جمع

بح ث در ي ك تحقيقي ميزان همبـستگي بـين فلوئـور آب در روش
تحقيــق نــشان داد ميــزان تفــاوت فلوئــور آب در روش اســپكتروفتومتري و پتانــسيومتري كــه روي ۱۰ نمونــه آب اسپكتروفتومتري نسبت به ميزان واقعي ppm ٢٣/٠± ٢٢/٠ به دست آمد ۳۶/۰ بود (۷) كه نشان دهنده ميزان ه م خواني و يا حـدود ٢٨ درصـد بيـشتر بـوده ودر روش پتانـسيومتري برابر ۱۳ درصـد بـود. يـا در واقـع تأييـد كننـده يافتـه ايـن
تحقيق بود.
اما س ؤال اين اسـت كـه چـرا روش پتانـسيومتري بهتـر ازاســپكتروفتومتري ميزان فلوئــور را تعيــين مــيكنــد. ايــن اختـلاف ها احتمـالاﹰ مي توانـد به دليـل مزاح ـمتهاي يوني به ميزان ٠١/٠ ± ٠٢/٠ و يا حدود ٦/٢ درصـد بـود و ميـزاناختلافات به لحاظ آماري معني دار بود. در بررسي پيشينه ي تحقيق متأسفانه مقالـهاي پيـدا نـش د يـا لااقـل در دسـترس قرار نگرفت كه مقايسه و تفسيري روي آن انجام گيرد و فقط
١٤٦ / دو ماهنامه پژوهنده مقايسه ي روش هاي پتانسيومتري و اسپكتروفتومتري در اندازه گيري فلوئورايد آب

كردي م تا مقايسهاي از اين دو روش انجام گيرد و ايـن از نظـراعتبار دروني جواب بهتري را به ما ميدهـد . (۸) و طبعـاﹰ بـهشرحي ك ه گذشت ممكن است كه اعتبار تعمـي م پـذيري آنك م باشد.
ولي ب ه هرحال در ي ك جمع بندي به نظـر مـيرسـد كـه
روش اسپكتر وفتومتري نميتواند قا در به اندازه گيري فلوئورايد آب باشد و مخصوصاﹰ اين كه اين روش نشان داده كـه حـدود٢٨درصد فلوئورايد آب را بيش تر نشان ميدهد و اگر در نظربگيري م كه فعلاﹰ در كشور تقريباﹰ مرجع اندازهگيـري فلوئورايـد باشد. منظور از مزاحمت هاي يوني يعني اين كـه در حـضور آن يون مربوطه نتايج حاصل از آزمـايش بـراي بيـان ميـزانفلوئورايد دقيق نبوده و كاذب محسوب مـيشـود . مـثلاﹰ يـونكلرايــد و يــون فــسفات در روش پتانــسيومتري بــه عنــوانمزاحمت يوني محسوب نميشوند ولي براي اسپكتروفتومترييــ ك مــزاح م يــوني مــ يباشــ د و CaCo3 بــراي روش اسپكتروفتومتري به عنوان مزاحمت يوني محسوب نشده وليبراي پتانسيومتري ي ك مزاح م يوني مي باشد. البته بعـضي ازيونها مثـل آلومينيـوم و آهـن بـراي هـيچ يـ ك از دو روش
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

اســپكتروفتومتري و پتانــسيومتري در غلظــتهــاي معــين آب كــه در ســازمان آب انجــام مــيگيــرد عموم اﹰ بــه روش
اسپكتروفتومتري مي باشد و تقريباﹰ در همه آن ها بـهغيـر ازموارد خاص در مناطق جنوبي كشور ميـزان فلوئورايـد آب را
ك م تر از حد استاندارد بيان كردند (۷و۱۲‐۹) و تـازه در ايـنروش مقدار به دست آمده بيش تر از مقدار واقعـي بـود و بـاتوجه به تأثير و يا حداقل نقش فلوئورايد روي DMFT شايد ي ك بار ديگر مسأله كمبود فلوئورايد آب آشـاميدني كـشور رابه طور جدي مطرح نمايد.
لذا پيشنهاد مي شود كه ميزان فلوئورايد آب آشاميدني شهرها به روش پتانسيومتري اندازهگيري شود و در صورتي كه
از مقدار مجـاز پيشـنهادي WHO كـ م تر باشـد تأثيـر غني كردن آب با فلوئورايد بر ميزان پيشگيري از DMFT را توصيه مي نمايد. به عنوان مزاح م يوني محسوب نمي شوند.
محدوديت اين تحقيق تعـداد نـسبتاﹰ كـ م نمونـه يعنـي ۷ نمونه براي هر روش بود و شايد نمونههاي بيش تر جواب مـارا تغيير بدهد ولي با توجه به اعداد وارقام به دست آمده بعيدبه نظر ميرسد كه با افزايش حج م نمونه يافته تغييـر نمايـد.
مسأله ديگر كه احتمال تغيير يافته وجود دارد اين اسـت كـهما از آبهـاي مقطـر كـه بـه طـور دسـتي ميـزان فلوئورايـد اضافه شده بود استفاده كردي م و امكان اين وجود دارد كه درآبهاي آشاميدني مصرفي وجود املاح و يونهاي موجـود درآب ميزان فلوئورايد اندازهگيري شده با روشها را متأثر نمايد.
از طرفي ديگر جنبه هاي مثبت اين تحقيق اين بـود كـهما بر مبناي ي ك تحقيقي كه به نوعي in vitro انجـام شـده
براي تأمين اعتبار دروني تحقيق شرايط كاملاﹰ يكـسان لحـاظ
REFERENCES

١. رمضانی غلامحس ين، مجيدي ابراهي م , ولايي ناصر. بررسی ميزان فلو ئورايد آب آشاميدنی شهر سـتان بهـشهر در سـال
۱۳۸۴. واحد دندانپزشكي دانشگاه آزاد اسلامي . طرح تحقيقاتي.
.2 MC Kay PS, Black GV. An investigation of mottled teeth an endemic developmental imperifection of the enamel of the teeth ,here to fone unknown in the liferation of den tistry.
Dental Carries 1976; 58, 477-84.
٣. شرکت آب و فاضلاب استان تهران. گزارش فلوئورايد آب . ۱۳۸۵.
شماره ۲، پي در پي ۶۲, خرداد و تير ۱۳۸۷ دکتر غلامحسين رمضانی و همکاران / ١٤٧

.4 Mc Donald RE, Avery DR, Dean J. Dentistry of the Children & Adolosent. 7th ed. Mosby.
2000; PP: 256-66.
.5 Newbrun E. Effectiveness of water flouridation. J Public Health Dent 1989; 49: 279-89.
.6 Fejerskov O, Thylstrup A, Larsen MJ. Clinical and structural features and possible
pathogenic mechanisms of dental fluorosis. Scand J Dent Res 1977; 85: 510-34.
کارگر م يلاد, رمضاني غلامحسين, ولايي ناصر. بررسی م يزان فلورا يـ د آب شـهر تهـران در تابـستان و پـاييز ۱۳۸۴ .
واحد دندانپزشكي دانشگاه آزاد اسلامي، پايان نامه شماره ١٠٠٥ .
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

ولايي ناصر . متدولوژي تحقيق. دانشگاه آزاد اسلامي: مركز مطالعات و آموزش نيروي انساني. ۱۳۸۰.
فرخيان الف , رمضاني غلامحسين, ولايي ناصر. بررسی ميزان فلورا يـ د آب آشـاميدنی شـهر تهـران در بهـار ۱۳۸۲.
دانشگاه آزاد اسلامی واحد دندانپزشكي. پايان نامه شماره ٤٠٣٨ .
مجيـدي ابـ راهي م . تعيـين ميـزان دنتـال فلوئـوروزيس و رابطـه آن بـاDMF در شهرسـتان ديـر (استــان بوشهــر) سـال ۷۴‐۷۳. دانشكده بهداشت علوم پزشكي تهران.
عابدين فهيمه . بررسي ميزان فلورايد آب آشاميدني شهر تهران در زمستان ۱۳۸۳ و بهار ۱۳۸۵ ، دانشگاه آزاد اسـلاميواحد دندانپزشكي. پايان نامه شماره ١٠٠١٨ .
خوانساري نسي م , رمضاني غلامحسين, ولايي ناصر. بررسي ميزان فلوئورايد آب آشاميدني شـهر تهـران در بهـار سـال
۱۳۸۴ دانشگاه آزاد اسلامي واحد دندانپزشكي. پايان نامه شماره ٨٠٦١ .



قیمت: تومان

دسته بندی : پزشکی

دیدگاهتان را بنویسید