تاريخ دريافت مقاله ۲۱/۹/۸۵ تاريخ تجديد نظر ۶/۳/۸۶ تاريخ پذيرش مقاله ٣٠/٨/٨٦ پژوهن ده (مجله پژوهشي دانشگاه علوم پزشکي شهي د بهشتي)
سال سيزده م, شماره ۲ , پي در پي ۶۲ ، صفحات ۱۰۷ تا ۱۱۳
خرداد و تير ۱۳۸۷

بررسی اثر دانه کتان (بزرک) بر سطح چربی های خون
دكتر فرزاد جلالي ۱ ، دكتر كري م اﷲ حاجيان ۲ ، دكتر مح مود برادران ۳ ٭، دكتر علي اكبر مقد م نيا ۴

چکي ده
سابقه و ه دف: بزرک (دانه كتان) داراي مقادير زيادي از اسيدهاي چرب امگا ۳ مي باشد و گمان مي رود نقش مهمي در کاهش چربي هاي سرم داشته باشند. اين مطالعه به منظور تعيين اثر آن بر روي چربي هاي سرم اجرا شد.
مواد و روش ها: چربي خون در ۵۶ بيمار هايپرليپيدميک قبل و بعد از مصرف خوراکي بزرک (با مقدار ۶ گرم در روز به صورت بيسکويت همراه با يک رژيم غذايي ساده در طي ۳ ماه) اندازه گيري گرديد. نتايج با استفاده از نرم افزارSPSS و آزمون Paired-t test مورد تحليل قرار گرفتند.
يافته ها: ۵۶ بيمار (۱۹ مرد و ۳۷ زن) با ميانگين سني ۹/۶±۲/۵۶ مطالعه شدند. کاهش ۲/۱۰% کلسترول، ۳۵% تري گليسيريد،
۸/۱۸% LDL به لحاظ آماري معني دار بود (در همه موارد ۰۰۱/۰< P). کاهـش ۴۵/۱ درصدي سطح HDL معني دار نبـود.
کاهش نسبتChol/HDL و هم چنين LDL/HDLنيز به لحاظ آماري معني دار بود (به ترتيب ۰۱/۰< P و ۰۰۱/۰< P).
نتيجه گيري: پودر بزرک همراه با رژيم ساده غذايي، سطح چربي هاي خون را به صورت واضحي کاهش مي دهد بنابراين توصيه مي شود که روزانه ۶ گرم از دانه كتان (بزرك) به عنوان مکمل رژيم ساده غذايي، جهت کاهش چربي هاي خون استفاده شود.
واژگان کلي دي: چربي خون بالا ، دانه بزرک ، کلسترول ، تري گلسيريد ، HDL ، LDL

مق دمه
بيماري هاي قلبي‐ عروقي يکي از علل شايع مرگ و مير و بيماري در جهان هستند و بالابودن چربي خون يکي از عوامل خطر در اين بيماري ها است. بررسي هاي اوليه و ثانويه نشان داده است که برنامه هاي مداخله اي که منجر به
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

کاهش سطح چربي سرم مي گردند خطر مشکلات عروق کـرونـر را کاهـش داده و مـوجب تحليـل پلاک هـاي آتـرواسکلروتيک در عروق کرونري مي شوند. به همين خاطر مرکز ملـي کلسترول در ايالات متحده توصيه به برنامه مداخله اي در عموم جامعه کرده است. اين توصيه در ابتدا تأکيـد بر کنترل رژيـ م غذايي و فعاليت هاي فيزيکي دارد اما به دلايل ژنتيکي، بسياري از افراد با چربي خون بالا ممکن است به رژي م هاي غذايي ساده، به تنهايي پاسخ ندهند در اين صورت تجويز دارو براي کاهش سطوح چربي خون توصيه مي شود.
به دليل قيـمت بالا و عـوارض جانبـي داروهـا، روش غير
دارويي اولين اقدام در کنترل سطح چربي خون مي باشند.
وجـود چـربي در رژي م غذايـي براي حفـظ سلامتي ضروري است. چـربي هـا تأميـن کننـده انرژي لازم بدن و منبع اسيدهاي چرب و ويتامين هاي مورد نياز بدن مي باشند (۱).
مطالعـات انجـام شـده نشـان داده انـد که سطـح سرمي کلسترول و تري گلسيريد ارتبـاط مستقيمي با نوع و مقدار چـربـي مصـرف شـده دارنـد. اسيـدهاي چرب اشبـاع باعـث

۱ . دانشيار ، گروه قلب وعروق ، دانشگاه علوم پزشكي بابل
۲ . استاديار ، گروه پزشکي اجتماعی ، دانشگاه علوم پزشكي بابل
٭ . نويسنده مسؤول : استاديار ، گروه فارماکولوژی ، دانشگاه علوم پزشكي بابل . آدرس براي مکاتبه : بابل ، خيابان گنج افروز ، دانشگاه علوم پزشكي بابل ، گروه فارماکولوژی . تلفن : ٢٢٥٢٠٧١‐٠١١١ . پست الکترونيک: [email protected] yahoo.com
. : استاد ، گروه فارماکولوژی ، دانشگاه علوم پزشكي بابل

افزايـش سطـح سـرمي کلستـرول تام مـي شـونـد برخي از مطالعات حاکي از تأثير مثبت ترکيبات موجود در در حـالي کـه اسيـدهاي چرب چنـد غير اشبـاع بزرک بر سطوح چربي خون مي باشند (۱۴‐۱۲). درحالي که
يا Poly – Unsaturated Fatty Acids (PUFA) Mono- Unsaturated Fatty اسيدهاي چرب تک اشباع .(۲‐۴) سطح سرمي کلسترول تام را پايين مي آورند Acids
اسيدهاي چرب ضروري شامل: امگا ۶ لينولئيک اسيد (LA) و امگا ۳ آلفا لينولنيک (LNA) مي باشند. اين اسيدهاي چرب چند غير اشباع (PUFA) بوده و بايستي توسط رژي م غذايي روزانه به بدن برسند (۵ و۶).
مي گـردد. روغـن بزرک حـاوي اسيـد لينولنيـک (LNA) جگر، کليه و غيره اطلاق مي شود. حداکثـر ميزان مجاز
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

سازمان WHO و FAO توصيه مي نمـاينـد کـه حداقل ۱۵% انرژي دريافتي روزانه با اين اسيدهاي چرب تأمين گردد. ه م چنين نسبت LA به LNA بايستي بين ۵ به ۱ تا ۱۰ به ۱ باشد. علاوه براين LA بايستي تا ۴۰% انرژي روزانه را تأمين نمايد (۱). بزرک يا کتان با نام علمي Linium Usitatissimum گيـاهي اسـت کـه بـراي استخراج روغن از دانه هايش و يا استفاده از الياف آن کشت برخي ديگر از مطالعات چنين اثري را رد مي نمايند (۱۵و ۱۶). از آن جايـي کـه دانـه هـاي بـزرک مهـ م ترين منبع اسيدهاي چرب امگا ۳ مي باشنـد اين مطالعه مداخلـه اي جهت تعيين اثر پودر دانه بزرک بر سطح چربي هاي خون در
بيـماراني که بـه رژيـ م سـاده غـذايي پاسـخ نمي دادنـد انجام گرديد.
مواد و روش ها
اين مطالعه از نوع مداخله اي بوده وبيماراني که به رژي م
غذايي ساده بدون درمان طي ۳ ماه جواب نداده بودند (سطح سرمي LDL ،Chol ،TG و HDL آن ها به سمت طبيعي شدن تغيير ننموده بود) وارد مطالعه گرديدند. طبق تعريف، رژي م ساده به شکل رژي م فاقد چربي حيواني، روغن گياهي، گوشت قرمز و يا هيچ کدام از احشاي داخلي گوسفند مانند
مي باشد و ترکيبات آن بستگي به نوع، اندازه دانه ها وشرايط اقليمي دارد.
در يک مطالعه از ۱۰۰ گرم دانه بزرک، ۳۵ گرم روغـن بزرک ( LNA ۲۰/۷ g امگا ۳ و g ۹/۴ از LA امگا ۶) حاصل گرديده است (۶). در مطالعه اي ديگر نشان داده شد که ۵۲% اسيدهاي چرب روغن بزرک حاوي LNA و ۱۷% LA مي باشند و ه م چنين نسبت PUFA به اسيدهاي چرب اشباع معادل ۹/۶ بود (۷). بزرک تنها روغن گياهي است که حاوي بيش از ۵۰% LNA مي باشد (۱۰‐۸) و نسبت چربي امگا ۳ موجود در آن سه برابر بيش تر از روغن ماهي است (۶). مطالعات انجام شده بر روي اثرات چربي امگا ۳ بر چربي هاي سرم تماماﹰ با استفاده از اسيدهاي چرب با منشأ دريايي (ماهي) انجام گرديده اند. تنها مطالعات معدودي اثرات بزرک را بر چربي هاي سرم مورد بررسي قرار داده و نتايج آن ها تا حدودي متناقض مي باشند (۱۱). مصرف زرده تخ م مرغ يک عدد در هفته بود. در مجموع ۷۵ بيمار مراحل آزمايش و نمونه گيـري اوليه را انجـام دادنـد که تمامي اين بيماران با اگاهي از مطالعه، فرم رضايت نامه را امضا کرده بودند. بيماراني وارد مطالعه مي گرديدند که کلسترول بيش از ۲۴۰، يا TG بيش از ۳۰۰، يا HDL ک م تر از ۳۰ و يا LDL بيش تر از ۱۶۰ ميلي گرم بر دسي ليتر داشتند. بيماراني که به دليل عوارض جانبي، دانه بزرک را تحمل ننموده و ه م چنين بيماراني که مبتلا به بيماري هاي عروق کرونري يا عـروق مغزي و يا هرگونه بيماري سيستميک بودند از مطالعه کنار گذاشته شدند. کار با خود روغن بزرک پروسه اي مشکل مي باشد چون بايستي در تاريکي تهيه و نگه داري گردد. فيبرهاي کتان با تحريک دفع اسيدهاي صفراوي سطح کلسترول خون را تعديل مي نمايند. از سوي ديگر چون مصرف پودر دانه هاي بزرک به تنـهايي طعـ م بـدي دارد، بنـابرايـن جهت سهولت مصرف توسط بيماران، پودر دانه هاي بزرک به صورت بيسکويت درآورده شد.
شمال کشور شرکت غنچه مسؤول تهيه و انجام مراحل ۸۷/۵۲ ± ۸۲/۱۷۳ و ۹۴/۳۹ ± ۱۲/۱۴۱ و HDL
آزمايشات تجزيه روغن بزرک و تهيه بيسکويت توسط شرکت کشاورزي و صنعتي غنچه مازندران انجام گرديد. آزمايشات نشان داد که بزرک مورد استفاده حاوي ۳۹% روغن حاوي LA (۴۹/۵۶%) و LNA (۰۸/۱۰%) بود. در

يافته ها
۵۶ بيمار ( ۱۹ مرد و ۳۷ زن) با متوسط ( ± SD) سن
(۹/۶ ±) ۲/۵۶ سال و دامنه سني۳۰ تا ۷۹ سال مورد مطالعه قرار گرفتند. قبل و بعـد از مداخلـه به ترتيـب ميانگين کلسترول mg/dl ۴۴/۲۵۸ و mg/dl ۲۳۲ ، تري گليسيريد ۵۷/۱۲۶ ± ۹۲/۲۸۹ و ۵۴/۸۲ ± ۰۷/۲۲۵، LDL
گندم (g ۰۰۸/۲)، پودر شکر (g ۰۵/۳)، ويتامين P < ۰/۰۰۱ C ). کاهش ۴۵/۱ درصدي سطح HDL معني دار (g ۲۴/۰)، بيکينگ پودر (g ۰۰۱/۰)، وانيلين ( g ۰۰۱/۰) و نبود. کاهش نسبت Chol/HDL و ه م چنينLDL/HDL آب (ml ۷/۰) بود. بيسکويـت هـا بـه صورت جعبـه هاي نيز به لحاظ آماري معني دار بود (به ترتيب ۰۱/۰ < P و
ضد عفوني کردن محصول مي باشد. بزرک ابتدا به صورت پودر درآورده شد، سپس بصورت بيسکويت هاي ۱۲ گرمي تهيه گرديد. هر بيسکويت علاوه بر پودر بزرک حاوي آرد ۶۶/۲۵ ± ۸۹/۴۳ و ۸۹/۱۳ ± ۵۳/۴۴ ميلي گرم در دسي ليتر بود. کاهش۲/۱۰% کلسترول، ۳۵% تري گليسيريد،
۸/۱۸% LDL به لحاظ آماري معني دار بود (در همه موارد
۳۳ تايي مستقيماﹰ به بيماران تحـويل داده مي شـد. ميزان مصرف روزانه بزرک g ۶ (به صورت يک بيسکويت ۱۲ گرمي) بود. اين بيسکويت ها همراه با رژي م غذايي به مدت ۳ ماه مورد استفاده بيماران قرار گرفتند.
در هر دو مرحله قبل و بعد از مصرف خوراکي پودر دانه بزرک، از هر بيمارml ۱۰ خون وريدي در حالت ناشتا گرفتـه شـده و پـس از جـداسـازي پلاسما آزمايشات تعيين ميزان سطح چربي خون انجام گرديد. سطح سرمي LDL و HDL به روش رنـگ سنـجي نهـايي و تري گليـسريد و کلسترول به روش اسپكتروفوتومتري (روش هاي روتين آزمايشگاهي) اندازه گيـري شدند. از ۷۵ بيمار مورد مطالعه ۱۹ بيمار (۹ بيمار به علت عدم تحمل طع م بيسکويت ها و
۱۰ بيمار به علت عدم مراجعه و پي گيري بعدي) از مطالعه خارج گرديدند. نتايج حاصل از ۵۶ بيمار که همکاري آن ها توسط همراه بيمار تأييد گرديده بود با استفاده از آزمون Paired-t-test توسط نرم افزار SPSS تحليل گرديد تا اثرات معني دار اين برنامه مداخله اي بر کاهش سطح سرمي چربي خون کشف گردد. سطح معني دار اختلاف ها روي
۰۵/۰ < P قرار داده شد.
.( P < ۰/۰۰۱
بح ث
نتايج به دست آمده نشان داد که مصرف پودر دانه بزرک همراه با رژي م ساده غذايي به طور واضحي ميانگين سرمي کلسترول، تري گليسريد و LDL را کاهش مي دهد ولي اثري بر سطح سرمي HDL ندارد.
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

اين يافته ها با يافته هاي قبلي مبني بر اثر کاهندگي اسيدهاي چرب چند غير اشباع روي کلسترول تام خون ه م خواني دارد (۲و۴و۱۷و۱۸). مخصوصاﹰ اسيدهاي چرب امگا ۳، سطح سرمي کلسترول تام خون را کاهش مي دهد (۳و۱۹). هر چند Alekseeva و همکارانش (۲۰) و Eristland و همکارانش (۲۱) هيچ گونه اثر معني داري از بزرک و اسيد چرب امگا ۳ بر روي سطح سرمي کلسترول پيدا ننمودند. اين اختلافات ممکن است مربوط به عوامل اجتماعي، ارتباط ژنتيک با هايپر ليپيدمي، رژي م غذايي زمينه اي، مقدار يا راه تجويز و مدت مطالعه باشد.
بين دو مطالعه ناشي از اين اختلاف مقدار بزرک باشد. در مطالعه ما نيز هيچ گونه تغيير معني داري در سطح سرمي
از سوي ديگر Kim و همکارانش گزارش نموده اند که مصرف بزرک در بيـماران مبتـلا به هايپرليپيدمي منجـر بـه کاهش کلسترول تام خون تا ۲۵% مي گردد (۶). اين مقدار خيلي بيش تر از آن چيزي است که ما در اين مطالعه (۲/۱۰%) به دست آورده اي م، در مطالعه حاضر براي جلوگيري از بروز عـوارض جانبـي، بزرک با حـداقل مقـدار تجويز شده است بنابراين اين امکان وجود دارد که اختلاف مشاهده شده همکارانش هيچ گونه اثر معني داري از اسيدهاي چرب امگا‐۳ بر روي سطـح سرمي LDL پيـدا ننمودند (۲۰و۲۱). مطالعات انجام شده نشان داده که مصرف اسيد چرب امگا ۶ منجر به کاهش و اسيدهاي چرب امگا ۳ موجب افزايش سطح سرمي HDL و يا عدم تغيير آن مي گردد (۲۸ و ۲۹).
mg/dl ۸/۶۴ با کاهـش ۳/۲۳% مـي باشـد. اين نتـايج بايستي در ظروف دربسته و دور از نور نگه داري شود چرا که
هر چند که مصرف اسيدهاي چرب امگا ۶ باعث افزايش غلظت سـرمي تـام کلسترول مي گردد (۲۲). بزرک عمـدتاﹰ حاوي اسيدهاي چرب امگا ۳ مي باشد (۹و۱۰). براساس نظر بسياري از محققين اين نوع از اسيدهاي چرب مسؤول کاهش غلظت سرمي تري گليسريدها مي باشند. يافته هاي ما نيز نشان مي دهد که اختلاف ميانگين تري گليسريد معادل HDL مشاهده نشد. اين يافته ها با نتايج گزارش شده توسط Eristland و همکارانش و Lucas و همکارانش مطابقـت دارد (۱۲و۲۱) در حـالي کـه سايـر تحقيـقات منتشر شده افزايش معني داري در سطح سرمي HDL با مصرف اسيدهاي چرب امگا۳ را گزارش نموده اند (۲۳و ۲۷).
يکي از محدوديت هاي مصرف روغن بزرک اين است که
ه م چنين با نتايج گزارش شده در مورد اثرات اسيدهاي چرب امگا ۳ و بزرک بر روي سطح سرمي تري گليسريد مطابقت دارد (۷و۹و۲۵‐۲۳).
نتايج حاصل از اين مطالعه با نتايج گزارش شده توسط Alekseeva و همکارانش که نشان دادند بزرک سطـح سرمي تري گليسـريد را تغـيير نمي دهـد (۲۰) در تضـاد مي باشد. البته در آن مطالعه بيماران ديابتي مورد بررسي قرار گرفته که در مطالعه حاضر چنين بيماراني اساساﹰ وارد مطالعه نمي شدند.
روزانـه بزرک منـجر بـه کاهـش ۶۵% در سطـح سـرمي براساس گزارش مؤسسه تغذيه صنعتي ايران روغن عمده
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Kim و همکارانش ه م چنين گزارش نمودند که مصرف اين روغن به اکسيداسيون بسيار حساس مي باشد. از سوي ديگر برخي از انواع بزرک ممکن است حاوي ترکيبات بدبو با خاصيت سمي مانندگليکوزيدهاي سيانوژن، ميباشند. به طور کلي بزرک کشت شده جهت تهيه الياف، خطر بيش تري از نظر بروز سميت از نوع بزرک روغني دارد. احتمال بروز سميت در دانه هاي نارس بيش تر از دانه هاي رسيده مي باشد و اين مسأله مي تواند ناشي از وجود سيانوتوکسين ها در اين دانه ها باشد.
نتيجه گيري
تري گليسريد مي شود (۶). عدد به دست آمده توسط ما در اين مطالعه ۳/۲۲% بود. علت اين اختلاف مي تواند ناشي از اختلاف مقدار (مقدار حداقل مورد استفاده در مطالعه ما) باشد. از سوي ديگر نتايج ما نشان داد که ميزان LDL سرمي به طور معني داري، با ميانگين کاهش mg/dl ۶/۳۲ يا ۸/۱۸%، کاهش يافته است. اين نتايج نيز با ارقام ذکر شده در مطالعات قبل تر مطابقت دارد (۲۲و ۲۳و ۲۶و ۲۷).
از سـوي ديگرAlkseeva و همکارانش و Eristland و مورد مصرف در خانواده هاي ايراني روغن گياهي هيدروژنه مي باشد که مسؤول ۲۲% از انرژي کل مورد نياز بدن مي باشد. از سوي ديگر اسيدهاي چرب چند غير اشباع (PUFA) مسؤول تنها ۵/۱% کل انرژي مي باشند و ميزان مصرف آن ها بسيار ک م تر از مقادير توصيه شده است (۱و۲).
با توجه به ميزان تقريبي۴۰% مرگ و مير ناشي از بيماري هاي قلبي، نحوه مصرف مواد غذايي خصوصاﹰ روغن نقش مهمي در سلامـت کل بـدن دارد، بنـابراين يک برنامـه مداخلـه اي

اجتماعي و تغيير عادت مصرف غذايي خصوصاﹰ در مناطق تشکر و ق درداني شهري براي تغيير الگوي مصرف روغن ضروري به نظر در پـايـان لازم است از مساعـ دت و راهنمايي هاي
کميتـه ي اخـلاق و معاونت پژوهـشي دانشگاه علوم پزشکي به خاطر تصويب اين طرح تحقيقاتي و از زحمات خان م دکتر آزاده احمدي و خان م دکتر مري م حاتمي, آقاي دکتر جامي, شرکت صنعتي غنچه مازندران, شيريني سراي بابل و آقاي دکتر ابراهي م ذبيحي و همه بيماراني که اجازه انجام اين بررسي را به محققين دادند تشکر و تقدير به عمل آيد. مي رسد. اهميت مصرف اسيدهاي چرب چند غير اشباع در کاهش نسبت کلسترول LDL به کلسترولHDL کاملاﹲ محرز مي باشد و در اين ميان بزرک به عنوان منبعي غني براي چنين اسيدهاي چربي مي تواند در بهبود وضعيت کلسترول و ساير عوامل چربي خون تأثير بسزايي داشته باشد. از اين رو ما توصيه مي کني م مصرف ۶ گرم روزانه پودر بزرک براي کاهش سطح سرمي چربي ها به عنوان مکمل به
رژي م ساده غذايي افزوده شود.
REFERENCES

.1 Zandi P, Yusefzadeh H. The guidelines for food oils. Iran: Industrial research and standard institutes publication. 1998; PP: 19-28.
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

.2 Salaki F. A survey of fats and oral oils. Iran: Industrial and research nutrition institute publication. 2001; PP: 35-40.
.3 Hodson L, Skeaff CM, Chisholm WA. The effect of replacing dietary saturated fat with polyunsaturated or monounsaturated fat on plasma lipids in free-living young adults. Eur J Clin Nutr 2001; 55(10): 908-15.
.4 Binkoski AE, Kris-Etherton PM, Wilson TA, Mountain ML, Nicolosi RJ. Balance of unsaturated fatty acids is important to a cholesterol-lowering diet: comparison of mid-oleic sunflower oil and olive oil on cardiovascular disease risk factors. J Am Diet Assoc 2005; 105(7): 1080-6.
.5 Norodoy A. Is there a rational use for n-3 fatty acids (fish oils) in clinical medicine? Drug 1991; 42: 331-42.
.6 Kim JA, Sou L, Lee K. Flaxseed (Linseed) properties and benefits. Philadelphia: W.B Saunders Co. 2000; PP: 168-79.
.7 Green A. Low-Linolenic flax: variation on familiar oilseed. Inform 1990; 1(11): 934-41.
.8 Artimis PS. Essential fatty acids in health and chronic disease. Am J Clin Nut 1999; 70 (3): 560-569.
.9 Nottleton JA. Omega-3 fatty acids and health. New York: Chapman & Hall, 1995.
.01 Notletton JA. Omega-3 fatty acids: comparison of plant and seafood source in human nutrition. J Am Diet Assoc 1991; 91: 331-37.
.11 Jenkins DJ, Kendall CW, Vidgen E, Agarwal S, Rao AV, Rosenberg RS, et al. Health aspect of partially defatted flaxseed, including effects on serum lipids, oxidative measures and ex-vivo androgen and progestin activity. Am J Clin Nutr 1999; 69: 395-402.

.21 Lucas EA, Wild RD, Hammond LJ, Khalil DA, Juma S, Daggy BP,et al. Flaxseed improves lipid profile without altering biomarkers of bone metabolism in postmenopausal women. J Clin Endocrinol Metab. 2002; 87(4): 1527-32.
.31 Prasad K. Hypocholesterolemic and antiatherosclerotic effect of flax lignan complex isolated from flaxseed. Atherosclerosis. 2005; 179(2): 269-75.
.41 Mandasescu S, Mocanu V, Dascalita AM, Haliga R, Nestian I, Stitt PA, et al. Flaxseed supplementation in hyperlipidemic patients. Rev Med Chir Soc Med Nat Iasi 2005; 109(3):502-6.
.51 Stuglin C, Prasad K. Effect of flaxseed consumption on blood pressure, serum lipids, hemopoietic system and liver and kidney enzymes in healthy humans. J Cardiovasc Pharmacol Ther 2005; 10(1): 23-7.
.61 Harper CR, Edwards MC, Jacobson TA. Flaxseed oil supplementation does not affect plasma lipoprotein concentration or particle size in human subjects. J Nutr. 2006; 136(11): 2844-8.
.71 Mandasescu S, Mocanu V, Dascalita AM, Haliga R, Nestian I, Stitt PA, et al. Flaxseed supplementation in hyperlipidemic patients. Rev Med Chir Soc Med Nat Iasi 2005; 109(3): 502-6.
.81 Cunnane SC, Ganguli S, Menard C Liede AC, Hamadeh MJ, Chen ZY, et al. High alfa-linolenic acid flaxseed: Some nutritional properties in humans. Br J Nutr 1993; 69: 443-53.
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

.91 Chan JK, Brucke UM, McDonald BE. Dietary alfa- linolenic acid is as effective as oleic acid and linoleic acid in lowering blood cholesterol in normolipidemic men. Am J Nutr 1991; 53: 1230-4.
.02 Alekseeva RL, Sharafetdinov KH, Plotnikova OA, Mal’tsev GIu, Kulakova SN. Effect of diet including linseed oil on clinical and metabolic parameters in patients with type 2 diabetes mellitus. Voprpitan 2000; 69 (6): 32-5.
.12 Eristland J, Anderson H, Seljeflot I, Hostmark AT. Long term metabolic effects of omega-3 polyunsaturated fatty acids in patients with coronary artery disease. Am J Clin Nutr 1995: 61: 831-6.
.22 Phillipson BE, Rothrock DW, Connor WE, Harris WS, Illingworth DR. Reduction of plasma lipids, lipoproteins and apoproteins by dietary fish oils in patients with hypertriglyceridemia. N Engl J Med 1985; 312: 1210-6.
.32 Simopoulos AP. Omega-3 fatty acids in health and disease and in growth and development. Am J Clin Nutr 1991; 54: 438-63.
.42 Sirtori CR, Crepaldi G, Manzato E, Mancini M, Rivellese A, Paoletti R, et al. One year treatment with ethyl esters and omega-3 fatty acids in patients with hypertriglyceridemia and glucose intolerance reduced triglyceridemia, total cholesterol and increased HDL-C without glycemic alteration. Atherosclerosis 1998; 137: 419-27.
.52 Dewailly EE, Blanchet C, Gingras S, Lemieux S, Sauve L, Bergeron J, et al. Relations between omega-3 fatty acid status and cardiovascular disease risk factors among Quebecers. Am J Clin Nutr 2001; 5: 603-11.
.62 Bierenbaum ML, Reichstein R, Warkins TR. Reduction of atherogenic risk in hyperlipidemic humans with flaxseed supplementation. A preliminary report. Am J Clin Nutr 1993; 12: 501-4.

1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

.72 Harris WS. Fish oils and plasma and lipoprotein metabolism in humans: a critical review. J Lipid Res 1989; 30: 785-807.
.82 Katan MB, Zock PL, Mensink RP. Dietary oils, serum lipoproteins, and coronary heart disease. Am J Clin Nutr 1995; 61: 1368-73.
.92 Kelly GS. Conjugated linoleic acid: a review. Altern Med Rev 2001; 6(4): 367-82.



قیمت: تومان

دسته بندی : پزشکی

دیدگاهتان را بنویسید