پژوهن ده (مجله پژوهشي دانشگاه علوم پزشکي شهي د بهشتي) تاريخ دريافت مقاله ۱۴/۱۲/۸۵ سال سيزده م, شماره ۱ , پي در پي۶۱ ، صفحات ۶۵ تا ۶۹ تاريخ پذيرش مقاله ٢٥/٧/٨٦ فروردين و ارديبهش ت ۱۳۸۷

بررسي كيفي ت زن دگي در بيماران پوستي سرپايي
128874-4956

دکتر عبا س انتظاري۱ ، دکتر ليلا نبئي٢، دکتر حميده مروج فرشي٣، دکتر گيتا م شكوه رضوي٤، دکتر پرويز طوسي۵ ٭

چکي ده
سابقه و ه دف : يك پوست سالم و شاداب براي احساس خوب بودن فرد از نظر فيزيكي و روحي بسيار ضروري است. ناتواني ناشي از بيماري هاي پوستي موضوع مهمي در زندگي روزمره است و با توجه به عدم اطلاع از وضعيت كيفيت زندگي در بيماران پوستي در کشورمان، اين تحقيق در پائيز ١٣٨٥ در تهران انجام گرفت.
مواد و روش ها: اين تحقيق به روش توصيفي مقطعي روي ٥٣٢ بيمار سرپايي پوستي با استفاده از نسخه فارسي پرسشنامه كيفيت زندگي SF-36 انجام گرفت. داده ها توسط نرم افزار SPSS-13 و با آزمون هاي تي تست، آناليز واريانس، من ويتني، كروسكال واليس، ضريب همبستگي پيرسون و اسپيرمن مورد تجزيه و تحليل و قضاوت آماري قرار گرفت.
يافته ها: از مجموع ۵۳۲ نفر شركت كننده با ميانگين سني ۱۵± ۸/۳۳ سال در مطالعه،۵/۳۲% مرد و ۵/۶۷% زن بودند. نمرات هر حيطه از كيفيت زندگي در بيماران پوستي پايين تر از جامعه ايراني است. هم چنين كيفيت زندگي در اكثر ابعاد در بيماران متأهل پائينتر از بيماران مجرد است. كيفيت زندگي در بيماراني كه الگوي بيماري عود و بهبودي دارند، پايين تر از سايرين است.
نتيجه گيري: هيچ گونه رابطه آماري معني داري در ابعاد مختلف كيفيت زندگي در بيماران پوستي، با شدت و وسعت ضايعه پوستي و حتي سابقه بستري به دليل بيماري پوستي و طول دوره بيماري پوستي مشاهده نگرديد كه شبيه مطالعات ديگر كشورها است و بررسي علل آن توصيه مي گردد. اما كيفيت زندگي در بيماران پوستي با محل ضايعه رابطه دارد و بيش ترين كاهش كيفيت زندگي در ابعاد مختلف در ضايعات پوستي سر و صورت ديده مي شود.
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

واژگان کلي دي: كيفيت زندگي، پرسشنامه SF-36 ، بيماري هاي پوست

مق دمه
در كل جامعه از هر سه نفر ي ك نفر در طول عمر خود به نوعي بيماري پوستي را تجربه مي كند (١). از طرفي بيماري پوستي مي تواند اثرات گوناگوني روي ابعاد مختلف زندگي فرد داشته باشد(٢). از آن جا كه واژه كيفيت ي ك عبارت مبه م است، لذا عبارت كيفيت زندگي در معرض آن است كه تقريباﹰ هر چيزي را شامل شود (٣). سازمان بهداشت جهاني كيفيت زندگي را ” درك فردي از موقعيت زندگي در متن فرهنگ و سيست م هاي ارزشي كه فرد در آن زندگي مي كند، در ارتباط با اهداف، انتظارات و استانداردها ” تعريف نموده است (٤). بنابراين در مطالعات، كيفيت زندگي خود فرد تنها مرجع براي ارزيابي كيفيت زندگي خود است. در نتيجه ي ك ناراحتي خاص كه براي ي ك نفر ممكن است ادامه زندگي را غير ممكن سازد، از نظر فرد ديگر تنها به عنوان ناراحتي قلمداد مي شود (٥).
ي ك پوست سال م و شاداب براي احساس خوب بودن فرد از نظر فيزيكي و روحي بسيـار ضروري است. ه م چنيـن پوست

١ . دستيار پزشكي اجتماعي و پيشگيري، مركز تحقيقات پوست، دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي
۲ . استاديار، مركز تحقيقات پوست، دانشگاه علوم پزشكي شهيدبهشتي
. دانشيار، مركز تحقيقات پوست، دانشگاه علوم پزشكي شهيدبهشتي
. پزشک پژوهشگر، مرکز تحقيقات پوست، دانشگاه علوم پزشكي شهيدبهشتي
٭ . نويسنده مسؤول : استاد، مركز تحقيقات پوست، دانشگاه علوم پزشكي شهيدبهشتي . آدرس براي مکاتبه: تهران، ميدان تجريش، بيمارستان شهدای تجريش، مركز تحقيـقات پوست دانشگاه علـوم پزشكي شهيـد بهشتي . تلفن و دورنما :٢٢٧٤٤٣٩٣. پست الکترونيک: [email protected]

٦٦ / دو ماهنامه پژوهنده بررسي كيفيت زندگي در بيماران پوستي سرپايي

سال م يكي از جنبه هاي مه م جذابيت جنسي و اعتماد فرد تكميل گرديد و پزشك در طي پاسخ گويي به سؤالات
به نفس در افراد است. از اين رو هر ضايعه اي روي پوست از نظر ديگران مهم است و فرد را تحت تأثير قرار خواهد داد (٢).
ابزارهاي ارزيابي كيفيت زندگي به دوسته كلي تقسيم مي شوند: دسته اول ابزارهاي اختصصاصي بيماري و دسته دوم ابزارهاي عام (ژنري ك) هستند كه معروف ترين آن ها پرسشنامه SF-36 است (٥). خوشبختانه پرسشنامه مذكور در كشور ايران توسط علي منتظري و همكاران به فارسي ترجمه شده و اعتبار و پايايي آن در افراد سال م جامعه ايراني بررسي گرديده است (۶).
تاكنون مطالعات متعددي در جهان در زمينه كيفيت
زندگي در بيماران پوستي صورت گرفته است كه همگي به نحوي بيان گر تأثير بيماري هاي پوستي روي كيفيت زندگي هستند و از طرفي نتايج مطالعات با ه م تفاوت هايي دارند (١١‐٧). با توجه به اينكه تاكنون در ايران مطالعه اي كه به ارزيابي كيفيت زندگي بيماران پوستي در تمامي ابعاد پرداخته باشد منتشر نشده است، هدف اصلي اين مطالعه ارزيابي كيفيت زندگي بيماران پوستي در حيطه هاي مختلف با استفاده از ابزارهاي موجود و مقايسه آن با جامعه سال م ايران مي باشد.
مواد و روش ها
اين تحقيق به روش توصيفي مقطعي در پاييز سال ۱۳۸۵ و به صورت چنـد مركزي بر روي مراجعين سرپايي به كلين ك هاي تخصصي پوست در مركز پزشكي شهدا تجريش و بيمارستان لقمان تهران انجام گرفت. معيـارهاي ورود به مطالعه داشتن سواد و سن بالاي ۱۵ سال بود که پس از كسب رضايت نامه آگاهانه، از مجموع۳۵۵۰ نفر از بيماران سرپايي مراجعه كننده ۵۳۲ نفر وارد مطالعه شدند. به كليه شركت كننـدگان، پرسشنامـه دموگرافيـ ك و پرسشـنامه SF-36 توسط منشي درمانگاه موقع مراجعه بيمار و قبل از ويزيت پزش ك تحويل گرديد. كليه پرسشنامه ها توسط خود
هيچ گـونه دخالـتي نداشت. ه م چنين هيچ گونه اجباري در پاسخگويي به سؤالات وجود نداشت. پس از پاسخگويي به پرسشنامه ها توسط بيمار، پزش ك متخصص پوست بيمار را معاينه نموده و نسبت به درج تشخيـص بيماري، شدت
بيـماري، محـل ضايعـه در پرسشنامه اقـدام نمـود. سپـس داده هاي جمع آوري شده توسط دو نفر از كارشناسان به نرم افزار Excel كه به همين منظور طراحي شده بود وارد و نمره گذاري گرديد. سپس اطلاعات به نرم افزار SPSS-13 منتقل و مورد آناليز آماري قرار گرفت.
پرسشنامه SF-36 : اين ابزار، كيفيت زندگي را در ۸ حيطه به صورت كمي نشان مي دهد. اين هشت حيطه شامل عملكرد جسماني، درد بدن، محدوديت ناشي از مشكل فيزيكي، محدوديت به علت مشكلات روحي، سلامت روان، عملكرد اجتـماعي، نشـاط و شـادابي و سلامت عمومي مي باشد. همه سؤالات از صفر تا ۱۰۰ نمـره گـذاري مي شوند كه نمره صفر بيان گر پاييـن ترين كيفيت و نمره ۱۰۰ بيان گر بالاترين كيفيت زندگي در هر حيطه مي باشد.
آناليز آماري: از آمار توصيفي به منظور نشان دادن خصوصيات دمـوگرافي ك افـراد استـفاده گرديـد. از آزمون هاي پارامتري ك تي تست، آناليز واريانس، ضريب همبستگي پيرسون، آزمون هاي ناپارامتري من ويتني، كروسكال واليس و ضريب همبستگي اسپيرمن استـفاده شد. در اين مطالعه، ۰۵/۰P-value < به عنوان سطح معني داري در نظر گرفته شد.
يافته ها
ميانگين سـني ۵۳۲ نفـر شركت كننـده در مطالعـه، ۱۵± ۸/۳۳ سـال بود که۱۷۳ مرد (۵/۳۲%) و ۳۵۹ زن
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

(۵/۶۷%) بودند.۲/۴۹% مجرد و ۸/۵۰% متأهل بودند و
۱۰% شركت كنندگان تحصيلات ابتـدايي، ۵/۱۰% راهنمايي، ۳/۴۵% دبيـرستانـي و ۲/۳۴% نيز تحصـيلات دانشـگاهي داشتند.
بيش ترين تعداد شركت كنندگان در مطالعه پس از گروه بيماري هاي متفرقه و غيراختصاصي، بيماران گروه درماتيت و اگزما ۶۸ نفر (۷۸/۱۲%) و سپس آكنه و روزاسه ۶۷ نفر (۵۹/۱۲%) و ك م ترين گروه را واكنش هاي دارويي با ي ك نفر
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

(۱۹/۰%) تشكيل مي دادند.
نمرات هر حيطه از كيفيت زندگي بر اساس پرسشنامه SF-36 در بيماران پوستي در مقايسه با جامعه سال م ايراني
شماره ۱، پي در پي ۶۱ , فروردين و ارديبهشت ۱۳۸۷ دکتر عباس انتظاری و همکاران / ٦٧

(جدول۱) نشان می دهد که كيفيت زندگي بيماران پوستي در حيطه هاي عملكرد جسماني (٠٠٢/٠=P)، نشـاط و شادابي (٠٠٠١/٠P <)، سلامت روان (۰۰۵/۰=P) و سلامت عمومي (٠٠٠١/٠P <) پايين تر از جامعه سال م ايراني است، اما در ساير حيطه ها تفاوت معني داري مشاهده نميگردد.
ه م چنين در اين مطالعه تفاوت آماري معني داري در نمرات هر حيطه بين مرد و زن نشان داده نشد، فقط در حيطه عملكرد جسماني نمرات مردان (۶۲/۷۶) پاي ينتر از زنان (۹۳/۸۲) بود (۰۴۵/۰=P). نمرات هر حيطه از كيفيت
زندگي در بيـماران مجـرد و متـأهل با هـ م مقايـسه و مشاهده شد كه كيفيت زندگي در اكثر ابعاد در بيماران متأهل پا يينتر از بيماران مجـرد است كه اين مسأله در جدول ۲ نشان داده شده است.
جدول ۱ ‐ مقاي سه ميانگين ن مرات كيفي ت زندگي در هر حيطه در بي ماران پوستي و جام عه سالم ايراني
P-value بيماران پوستي ( ٥٣٢ نفر) ( انحراف معيار ± ميانگين) جامعه ايران ( ٤١٦٤ نفر) ( انحراف معيار ± ميانگين) حيطه كيفيت زندگي
٠/٠٠٢ ٨٠/٩٨ ± ٢٧/٩٨ ٨٥/٣٠ ± ٢٠/٨٠ عمل كرد جسماني
٠/٧٧٨ ٧٠/٥١ ± ٣٧/١٢ ٧٠/٠٠ ± ٣٨ مح دودي ت ناشي از مش ك ل فيزيكي
٠/٢٤٣ ٦٣/٣٣ ± ٤١/٢٠ ٦٥/٦٠ ± ٤١/٤٠ مح دودي ت به عل ت مشكلات روحي
<٠/٠٠٠١ ٦٠/٢٥ ±١٩/٦٥ ٦٧/٥٠ ± ٢٠/٤٠ نشاط و شادابي
٠/٠٠٥ ٦٤/٢٢ ± ١٩/٦٣ ٦٧/٠٠ ± ١٨/٠٠ سلام ت روان
٠/١٧٦ ٧٤/٣٥ ± ٢٦/٨٥ ٧٦/٠٠ ± ۲۴/۴۰ عمل كرد اجتماعي
٠/٤٦٤ ٧٨/٤٤ ± ٢٨/٢٣ ٧٩/٤٠ ± ٢٥/١٠ درد بدن
<٠/٠٠٠١ ٦٢/٦٧ ± ٢٠/١٤ ٦٧/٥٠ ± ٢٠/٤٠ سلام ت عمومي

جدول۲ ‐ مقايسه ميانگين ن مرات كيفي ت زندگي در هر حيطه در بي ماران پوستي بر ح س ب جن س
P-value متأهل
( انحراف معيار ± ميانگين) مجرد
( انحراف معيار ± ميانگين) حيطه كيفيت زندگي
٠/٠٦٧ ٧٨/٦٥ ± ٢٨/١ ٨٣/٨٦ ± ٢٦/٩٨ عمل كرد جسماني
٠/٠٢٤ ٦٥/٩٢ ± ٤٠ ٧٤/٢١ ± ٣٤/٣٢ محدودي ت ناشي از مش ك ل فيزيكي
٠/٠١٧ ٥٨/٥٤ ± ٤٢/٦٢ ٦٧/٩٥ ± ٣٩/٤٦ مح دودي ت به عل ت مشكلات روحي
٠/٠١٦ ٥٧/٨١ ± ١٩/٢٤ ٦٢/٥٥ ± ١٩/٦٢ نشاط و شادابي
٠/٠٠٥ ٦١/٢٧ ± ١٩/٨٣ ٦٦/٧٥ ± ١٩/٠٧ سلام ت روان
٠/٣٦٧ ٧٣/٨٢ ± ٢٦/٢٩ ٧٦/١٥ ± ٢٦/٤ عمل كرد اجتماعي
٠/٠٠١ ٧٤/٥٤ ± ٣٠/٠٤ ٨٣ ± ٢٤/٨٥ درد بدن
٠/٠٤٧ ٦٠/٣١ ± ٢٠/٦٨ ٦٤/٤٦ ± ١٩/٧ سلام ت عمومي
۶۸ / دو ماهنامه پژوهنده بررسي كيفيت زندگي در بيماران پوستي سرپايي

1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

تفاوت آماري معني داري بين حيطه هاي مختلف زنـدگيبه جز عملكرد جسماني در گروه هاي مختلف بيمـاري هـايپوستي وجود ندارد، اما در حيطـه عملكـرد جـسماني تفـاوتآماري معنـي داري مـشاهده شـد (۰۵۰/۰= P). هـ م چنـينكيفيت زندگي در بيماران پوستي در ابعاد مختلف در سـطوحمختلف تحـصيلي، تفـاوت آمـاري معنـي داري را بـه جـز درعملكرد جسماني (۰۰۳/۰= P) نشان نداد. كيفيت زنـدگي بـاسن ارتبـاط معنـي داري دارد (۰۲۳/۰= P)، امـا در حيطـهعملكرد اجتماعي و سلامت عمومي رابطـه معنـي دار آمـاريمشاهده نشد . كيفيت زندگي در همه ابعـاد در بيمـاراني كـهالگوي بيماري عود و بهبودي دارند پا يينتر از سـايرين اسـتكه اين تفاوت در حيطـه هـاي محـدوديت ناشـي از مـشكلفيزيكي (۰۱۳/۰= P)، عملكـرد اجتمـاعي (۰۰۱/۰= P)، دردبـدن (۰۱/۰= P)، سـلامت عمـومي (۰۱۱/۰= P) معنـي داراست اما در ساير حيطه ها اين تفاوت معنيدار نيست.
بح ث
اين مطالعه اولين مطالعهاي است كـه بـه بررسـي كيفيـتزندگي در كليه بيماران پوستي سرپايي در ابعاد مختلف و بـااستفاده از ابزار اسـتاندارد شـده ارزيـابي كيفيـت زنـدگي درايران پرداخته است. دي ايليو و همكاران در پژوهش خـود بـااسـتفاده از پرسـشنامه SF-36 در آلمـان نـشان دادنـد كـه كيفيت زندگي بيماران پوستي صرفاﹰ به شدت بيماري آن هـابستگي ندارد و ممكن است بيماري هاي غير كشنده پوسـتيبيش تر از ساير بيماري ها كيفيت زندگي را كاهش دهد (۷).
پرســـشنامه SF-36 در بيمـــاران پـــسوريازيس ســـرپا يي سلامت عمومي معني دار است (۰۵/۰< P). طي دهـه هـاي
تراب و همكـاران در يـ ك مطالعـه بـا اسـتفاده از پرسـشنامه SF-36 ترجمه فرانسوي در بيماران مراكشي نشان دادند كهكيفيت زندگي در بيماران پمفيگوس بسيار پايينتـر از افـرادسال م است (۸). سامپوگنا و همكاران در ايتاليا بـا اسـتفاده ازتركيه در مطالعه اي نشان دادند كه بيماري پسوريازيس رويكيفيت زندگي از ابعاد مختلف به خصوص روابط جنسي تأثير مي گذارد (۱۰). بهروز نبئي و همكاران در مطالعـه خـود بـااستفاده از پرسشنامهSF-36 در تهران نـشان دادنـد كـه دربيماران پسوريازيس كيفيت زندگي در تمام حيطه ها به جـزحيطه عملكرد جسماني نسبت به افراد سال م پـايينتـر اسـت (۱۱).
داده هاي اين مطالعه نشان داد كه كيفيت زندگي در ابعادگوناگون در بيماران پوستي ايراني نـسبت بـه جامعـه ايرانـيپـايين تـر اسـت و ايـن تفـاوت در زيـر گـروه هـاي عملكـرد جسماني، نـشاط و شـادابي، سـلامت روان، سـلامت عمـومي(۰۵/۰< P) معني دار است (جدول ۱) . ه م چنين مـشخصگرديد بيش ترين كاهش كيفيت زندگي در بيمـاران پوسـتيايران در حيطه نشاط و شادابي و سـپس در حيطـه سـلامتروان است.
هم ان گون ه ك ه دي ايلي و و همك اران (۷) در آلم ان نشان دادنـد در ايـن مطالعـه نيـز هـيچ گونـه رابطـه آمـاري معن ي داري در ابع اد مختل ف كيفي ت زن دگي در بيم ارانپوستي، بـا شـدت و وسـعت ضـايعه پوسـتي و حتـي سـابقهبستري به دليل بيماري پوستي و طول دوره بيماري پوسـتيمشاهده نگرديد . بررسي علت اين مسأله د ر تحقيقـات بعـديتوصيه مي گردد. اما كيفيت زنـدگي در همـه حيطـه هـا بـاتعداد دفعات مراجعه به پزش ك براي درمان بيمـاري پوسـتيي ك رابطــه آمــاري معنــي داري دارد (۰۵/۰< P). كيفيــت زنــدگي در بيمــاران پوســتي بــا محــل ضــايعه رابطــه دارد (۰۵/۰< P) و بيش ترين كـاهش كيفيـت زنـدگي در ابعـاد مختلف در ضايعات پوسـتي سـر و صـورت نـسبت بـه سـايرقسمت هاي بدن ديده مي شود كه اين كاهش در ابعاد نشاطو شــادابي، ســلامت روان، عملكــرد اجتمــاعي، درد بــدن و
نشان دادند كه كيفيت زندگي در ابعاد مختلف نسبت به افراد
نرمال متفاوت است (۹). ه م چنين آيلين تورل و همكاران ازگذشته تمايل خاصي به ارزيابي اثرات روحي رواني ه م چنين
كيفيت زندگي در بيماري هاي مختلف پوستي در بين مراكز
تحقيق اتي و مؤس سات درم ـاني ايج ـاد گردي ـده اس ـت . ل ذا پيشنهاد مي گردد جهت ارزيـابي درمـان هـاي گونـاگون دربيماران پوستي از شاخص كيفيت زندگي نيز بهرهگيري شود.
تشکر و ق درداني
شماره ۱، پي در پي ۶۱ , فروردين و ارديبهشت ۱۳۸۷ دکتر عباس انتظاری و همکاران / ٦٩

موفقيت ما در انجـام اين طرح تحقيـقاتي مرهون زحمات عزيزان زيادي از گروه پزشكان، بيماران، مسؤولين بيمارستان ها مي باشد. برخود واجب مي داني م از شوراي پژوهشي مركز تحقيقات پوست دانشگاه علوم پزشـكي و خدمات بهداشتي درماني شهيد بهشتي به خاطر تصويب طرح و حمايت مالي و خانم دكتر مري م يوسفي، هم چنين خانم ها هانيه تدين و آتوسا يزدانشناس تشكر و قدرداني نماييم.
REFERENCES

.1 Burden of skin disease. Report of American Academy of Dermatology Association 2005.
.2 Parsad D, Dogra S, Kanwar A. Quality of life in patients with vitiligo. Health Qual Life Outcomes 2003; 1: 58.
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

.3 Walter JJ. The meaning and validity of quality of life judgment in contemporary roman. Qual Life Res 1990: 78-88.
.4 Ay-Woan P, Sarah CP, Lyinn C, Tsyr-Jang C, Ping-Chuan H. Quality of life in depression:
predictive models. Qual Life Res 2006; 15: 39-48.
٥. وثوق مقدم عباس. بررسي كيفيت زندگي و عوامل مرتبط با آن در مددجويان زندان قصر در سال ١٣٨١. پايان نامه دكتري تخصصي تهران: دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي، ١٣٨٢.
.6 Montazeri A, Goshtasebi A, Vahdaninia M, Grandek B. The short form health survey (SF-36): Translation and validation study of Iranian version. Qual Life Res 2005; 14(3): 875-82.
.7 Iliev D, Furrer L, Elsner P. Assessment of the quality of life of patients in dermatology. Hautarzt 1998; 49(6): 453-6.
.8 Terrab Z, Benchikhi H, Maaroufi A, Hassoune S, Amine M, Lakhdar H. Quality of life and pemphigus. Ann Dermatol Venereol 2005; 132(4): 321-8.
.9 Sampogna F, Tabolli S, Söderfeldt B, Axtelius B, Aparo U, Abeni D; IDI Multipurpose Psoriasis Research on Vital Experiences (IMPROVE) investigators. Measuring quality of life of patients with different clinical types of psoriasis using the SF-36. Br J Dermatol 2006; 154: 844-9.
.01 Türel Ermertcan A, Temeltaş G, Deveci A, Dinç G, Güler HB, Oztürkcan S. Sexual dysfunction in patients with psoriasis. J Dermatol 2006; 33: 772-8.
١١. نبئي بهروز و همكاران. بررسي كيفيت زندگي بيماران پسوريازيس و مقايسه آن با افراد سال م. فصلنامه بيماري هاي پوست، بهار ٨١، سال پنجم، شماره٣: صفحات ١٥ تا ٢١.



قیمت: تومان

دسته بندی : پزشکی

دیدگاهتان را بنویسید