تاريخ دريافت مقاله ۲۰/۹/۸۵ تاريخ پذيرش مقاله ٢٠/١/٨٦ پژوهن ده (مجله پژوهشي دانشگاه علوم پزشکي شهي د بهشتي)
سال دوازده م, شماره ۴, پي در پي ۵۸ ، صفحات ۲۹۹ تا ۳۱۱
مهر و آبان ۱۳۸۶

بررسي وضعي ت م ديري ت زباله هاي بيمارستان هاي تح ت پوشش دانشگاه علوم پزش كي و خ دمات به داشتي درماني شهي د بهشتي در سال ١٣٨٤
دکتر منيره مجل سي *، زهرا کاشي ترا ش اصفهاني ، سعيد عليزاده ۳ ، فرخ فروتني ۴ ، دکتر لطيف گچکار ۵

چکي ده
سابقه و ه دف: جمع آوري، جداسازي و دفع زباله هاي بيمارستاني به دليل تهديد سلامت جامعه از اهميت بسزايي برخوردار است. اين مطالعه با هدف تعيين وضعيت مديريت زباله هاي بيمارستان هاي تحت پوشش دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي در سال ۱۳۸۴ به اجرا درآمد.
مواد و روش ها: در اين تحقيق تمامي ۱۳ بيمارستان تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي با روش توصيفي و از طريق تكميل پرسشنامه با تكنيك مشاهده اي و مصاحبه اي بررسي شدند و توزين زباله ها در دو بيمارستان آيت ا… طالقاني و مسيح دانشوري در دو فصل زمستان و تابستان در سه روز متوالي انجام و با نرم افزار SPSS مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت.
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

يافته ها: از بين کل بيمارستان های مورد مطالعه، ۲/۶۹% از سطل و كيسه پلاستيكي براي نگهداري زباله استفاده مي کردند. در ۸/۳۰% آن ها زباله به صورت دستي جمع آوري شده و در ۲/۴۶% آن ها وسايل جمع آوري زباله ضدعفوني نمي شدند. ۴/۱۵% جايگاه موقت زباله نداشتند. در ۳/۲۷% از جايگاه هاي موقت، تنها شير آب و مجراي فاضلاب رو وجود داشت و فاقد سردخانه بودند. در ۷/۷% از بيمارستان ها محوطه باز بيمارستان، جايگاه موقت بود. در ۲۵% از بيمارستان هاي توليد كننده زباله راديواكتيو، محل جمع آوري اين زباله ها با زباله هاي معمولي يكي بود. ظروف نگهداري زباله هاي راديواكتيو در۵۰% از بيمارستان ها سربي نبود. در هيچ يك از بيمارستان ها، تسهيلات ايمني لازم در نظر گرفته نشده بود. در ۴/۱۵% موارد، زباله هاي بيمارستاني بازيافت مي شدند. در ۳/۹۲% بيمارستان ها زباله هاي عفوني از معمولي تفكيك نمي شدند. ۴/۱۵% بيمارستان ها
كيسه مخصوصي جهت جداسازي زباله هاي عفوني نداشتند و ۳/۹۲% از بيمارستان ها زباله هاي عفوني و معمولي را با هم به بيرون حمل مي كردند. در هيچ يك از بيمارستان ها بي خطرسازي زباله ها صورت نمي گرفت. در ۹/۷۶% بيمارستان ها افراد هيچ گونه آموزشي نديده بودند. حجم زباله توليدي بيمارستان ها به طور متوسط در شبانه روز ۹/۶۴۲۶ ليتر به دست آمد. روزانه
۴۱/۴۰۷ كيلوگرم زباله در دو بيمارستان طالقاني و مسيح دانشوري توليد مي شود كه ۷/۴۹% اين زباله ها عفوني مي باشند.
نتيجه گيري: يافته ها نشان مي دهد که وضعيت مديريت مواد زائد در بيمارستان هاي مورد مطالعه مطلوب نمي باشد.
لذا مي بايستی روش هاي بي خطرسازي زباله هاي بيمارستاني و جداسازي زباله هاي خطرناك از معمولي به طور جدی مورد توجه قرار گرفته و آموزش کارکنان بيمارستان به صورت جدي پيگيري شود.
واژگان کلي دي: زباله بيمارستاني، تفكيك، جمع آوري، انتقال، دفن، مديريت

مق دمه
زباله هاي بيمارستاني از جمله خطرنا ك ترين نوع مواد زائد جامد مي باشند كه معمولاﹰ بين ۳ تا۹۰ درصد آن ها را زباله هاي عفوني و خطرنا ك تشكيل مي دهد و مابقي آن مواد زائد غيرعفوني يا مواد زائد شبه خانگي مي باشند (۱)که
۳۰۰
در صورتي که اين مواد با مواد زائد عفوني مخلوط نگردد وجداگانه جمع آوري گردند خطرناک نيستند (۲). وجود صدهانوع ماده شيميايي، راديو اكتيو، عفوني، پسماندهاي دارويي،
زيست به دليل عدم كنترل اين مواد و بي توجهي در در بخش هاي عفوني (۵) و تهيه وسايل ايمني از قبيل
ضايعات قابل فساد و غير قابل فساد در اين زباله (۱) و انواع گوناگون از ميکروارگانيس م ها مانند باکتري استافيلوکوک و استرپتوکوک، باسيل سل و کزاز، ويروس هپاتيت B و هپاتيتC و ويروس ايدز و بسياري ديگر از ميکروب هاي بيماري زا (۱) و احتمال انتشار بيماريهاي مختلف، به خصوص در افرادي كه با چنين موادي سروكار دارند (مثل كارگران مسئول جمع آوري و حمل و نقل مواد زائد بيمارستاني) (۳) و همچنين آلودگي هايي كه در محيط با اين مواد پيشنهاد شده است كه تفكيك زباله هاي مخاطره آميز از زباله هاي معمولي (۷) و نگهداري دركيسه هايدو لايه پروپيلن (۲)با رنگ هاي متفاوت (۷)، استفاده از چرخ هاي دستي (۲) سيستم شوتينگ (۳) و لوله هاي پنوماتيک (۲) جهت جمع آوري و ذخيره موقت زباله ها در محيط سربسته و درب دار و دور از ساير قسمت هاي بيمارستان، استفاده از دستگاه زباله سوز (۲)، تصفيه و گندزدايي زباله هاي عفوني غير قابل سوزاندن به روش استريليزاسيون با بخار (۱) و خرد كردن آن ها قبل از خروج از بيمارستان و دفع نهايي (۸) و آموزش كارگران جمع آوري زباله به منظور دقت بيش تر در جمع آوري زباله به خصوص
جمع آوري، نگهداري، حمل و نقل و دفع ناصحيح اين زباله ها ايجاد مي گردد بيانگر اهميت اين مواد است (۴).
طبق بررسي انجام شده در نيجريه قسمت اعظ م جراحات
ناشي از تماس اجسام نو ك تيز و برنده به علت جابجايي زباله هاي بيمارستاني بوده است (۵). عوامل بيماري هايي مانند فلج اطفال، بيماري هاي دهان، بيماري پاراتيفوئيد، بيماري هاي روده اي، کزاز، سياه زخ م و انواع بيماري هاي انگلي شانس بيش تري براي زنده ماندن در مواد زائد
بيمارستاني دارند (۲). دست اندازي افراد معتاد به اين زباله ها براي به دست آوردن پول يا استفاده مجدد از آن ها
در حال حاضر مديريت مواد زائد بيمارستاني كه دليل عدم طراحي صحيح و نداشتن شيب مناسب باعث
(مثل سرسوزن ها و سرنگ هاي استفاده شده) (۴) و همچنين خاكستر سازي نامناسب اين زباله ها كه مي تواند منجر به پخش دي آمين هاي خطرناك در محيط زيست گردد نيز نشان دهنده عمق معضل اين گونه مواد مي باشد (۶).
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

دستكش، لباس مخصوص، چكمه براي اين قبيل افراد و واكسيناسيون آن ها در مقابل بيماري هاي عفوني قابل انتقال از طريق زباله هاي بيمارستاني (۶) و استفاده از دو فان جداگانه جهت انتقال زباله هاي مخاطره آميز و زباله هاي معمولي بيمارستان و در نهايت اجراي قانون عدم بازيافت زباله هاي بيمارستاني از موارد مه م آن مي باشد (۳) كه طبق بررسي هاي انجام شده در بيمارستان هاي تهران هيچ گونه
نظارتي بر جداسازي زباله هاي عفوني و خطرناک از زباله هاي معمولي صورت نمي گيرد(۲) و اكثر بيمارستان هاي تهران يا داراي دستگاه زباله سوز نيستند و يا در صورت وجود زباله سوز، نقص فني (۴) و نبود پرسنل ماهر (۵) مانع از كاركرد درست اين دستگاه ها بوده و به علاوه با ايجاد آلودگي هوا مسأله بغرنج تر مي شود (۷). سيستم شوتينگ موجود در برخي بيمارستان ها نيز در اكثر مواقع به
عبارت است از ي ك مجموعه مقررات منسج م و سيستماتي ك راجع به جداسازي در منشاء توليد، بسته بندي و برچسب گذاري، جمع آوري، حمل و نقل، تصفيه و دفع مواد زائد جامد منطبق بر اصول بهداشتي، اقتصاد، زيبا شناختي و ساير ملزومات زيست محيطي (۲) به عنوان بهترين روش مواجههپاره شدن كيسه هاي زباله و پراكندگي زباله ها شده و بعد از مدتي ديگر مورد استفاده قرار نمي گيرند (۳). لذا روشي كه در حال حاضر بيش تر مورد استفاده است جمع آوري زباله از بخش ها توسط كارگران و حمل آن به صورت دستي به گوشه اي از محوطه بيمارستان مي باشد (۳) مشكل ديگر آن غير اصولي و غير بهداشتي است (۳). با توجه به بررسي هاي انجام گرفته توسط پيشنهاد دهندگان اين طرح تا به حال تحقيقي براي روشن شدن وضعيت مديريت زباله هاي بيمارستاني در بيمارستان هاي تحت پوشش دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي انجام نشده است و از آن جايي كه اين بيمارستان ها محل آموزش پزشكي بوده و مسؤوليت درمان تعداد زيادي از مردم را به عهده دارند مشخص شدن وضعيت مديريت زباله هاي بيمارستاني در آن ها اهميت بسزايي دارد.
لذا با توجه به موارد فوق در اين تحقيق با مراجعه به بيمارستان هاي منتخب دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي وضعيت مديريت زباله هاي آن ها مشخص شد.
مواد و روش ها
دراين تحقيق تمامي ۱۳ بيمارستان تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي با روش توصيفي و از طريق تكميل پرسشنامه با تكني ك مشاهده اي و مصاحبه اي بررسي شدند و توزين زباله ها در دو بيمارستان آيت ا… طالقاني و مسيح دانشوري در دو فصل زمستان و تابستان در سه روز متوالي انجام شد و با انتقال داده ها به نرم افزار آماري SPSS تجزيه و تحليل آنها انجام گرفت. محورهاي اصلي فرم اطلاعاتي شامل موارد زير بوده است:
اطلاعـات كلي در رابطـه با بيـمارستـان هاي مـورد مطالعـه .١
مطالعه نحوه نگهداري، جمع آوري و مسائل مربوط به جايگاه هاي موقت نگهداري زباله .۲
مديريت زباله هاي راديو اكتيو و زبالـه هاي بخـش راديولوژي در بيمارستان هاي مورد مطالعه .۳
حمـل و نقـل زبالـه ها در بيـمارستان هاي مـورد مطالعه .۴
جـداسازي (تفكيك)، بازيافـت و دفـع نهـايي .۵
/
است كه زباله هاي بيمارستاني همراه با زباله هاي خانگي ٦. بررسي وضعيت افراد فعال در امر جمع آوري زبالـه جمع آوري و در ي ك محل دفن مي شوند كه كاملاﹰ ٧. كميت زباله توليدي در بيمارستان هاي آيت ا… طالقاني
و مسيح دانشوري
يافته ها
دراين تحقيق تمام بيمارستان هاي تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي (۱۳ بيمارستان) شامل بيمارستان هاي ۱۵ خرداد، امام حسين(ع)، اختر، شهداي تجريش، آيت ا… اشرفي اصفهاني، کودکان مفيد، مهديه، لقمان حکي م، مسيح دانشوري، طرفه، شهيد مدرس، شهيد لبافي نژاد و آيت ا… طالقاني مورد بررسي قرار گرفتند.
مشخصات زمينه اي بيمارستان هاي مورد مطالعه در جدول۱ نشان داده شده است.
جدول ۱ ‐ اطلاعات زمينه اي ۱۳ بي مارستان مورد مطال عه
انحراف معيار حداقل متوسط حداکثر
متغير
۱۶۴/۳ ۱۲۰ ۳۲۴ ۶۲۰ تعداد کل تخت هاي ثابت بيمارستان
۱۲۷/۸ ۶۰ ۲۳۰ ۴۵۷ تعداد کل تخت هاي فعال بيمارستان
۲۷۰/۵ ۱۷۰ ۵۵۱ ۱۱۷۰ تعداد کارکنان بيمارستان
۳۱/۱ ۳ ۳۲ ۱۲۰ تعداد افراد فعال در امر زباله
۵/۸ ۳ ۱۰ ۲۰ تعداد بخش هاي بيمارستاني
۲۳/۴ ۰ ۲۱ ۷۵ تعداد تخت هاي عفوني
۱۸/۲ ۲ ۱۵ ۷۲ تعداد موارد عمل جراحي در شبانه روز
۲/۴ ۰ ۲ ۸ تعداد زايمان در شبانه روز
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

از ۱۳ بيمارستان مورد مطالعه %۱/۲۳ از بيمارستان ها از ظروف پلاستيکي، ۷/۷% از بيمارستان ها از کيسه پلاستيکي و ۲/۶۹% از بيمارستان ها از هر دو (ظروف پلاستيکي و کيسه پلاستيکي) براي نگهداري زباله در بخش ها و قسمت هاي مختلف استفاده مي کردند. لازم به ذكر است كه سطل هاي مورد استفاده در۶/۸۵% از بيمارستان ها فاقد درب بودند. ۸/۳۰% از بيمارستان هاي مورد مطالعه به روش دستي زباله را از بخش هاي مختلف جمع آوري مي کردند.
۵/۳۸% از بيمارستان ها از چرخ دستي براي اين منظور استفاده مي کردند. ۱/۲۳% از بيمارستان ها علاوه بر استـفاده
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

۳۰۲
از دست براي جمع آوري زباله، گاهي از چرخ دستي نيز برايجمع آوري زباله هاي خود از بخش ها استفاده مي کردند.
سيست م شوتينگ تنها در يک بيمارستان (۸%) مشاهده شد.
در۲/۴۶% از بيمارستان هاي مورد مطالعه هيچ گونه عملياتي جهت ضد عفوني وسايل جمع آوري زباله صورت نمي گرفت.
در بيمارستان هاي مورد مطالعه ۲/۴۶% از موارد در پايان هر شيفت کاري جمع آوري زباله را انجام مي دادند. در يكي از بيمارستان ها (۸%)، تنها روزانه ي ك بار زباله ها را از بخش ها جمع آوري مي كردند و در ساير موارد، روزانه دو بار(۲/۴۶%) به انجام اين كار مي پرداختند. ۴/۱۵% موارد از بيمارستان هاي مورد مطالعه فاقد جايگاه موقت زباله بودند و تمام بيمارستان هايي که داراي جايگاه موقت نگهداري زباله بودند از آن به منظور حمل زباله به بيرون از بيمارستان استفاده مي کردند. ك م ترين فاصله تقريبي جايگاه موقت زباله با نزدي ك ترين بخش در بيمارستان حدود ۵ متر (بيمارستان لقمان حكي م) و بيش ترين آن حدود ۵۰۰ متر و به طور ميانگين۱۰۰ متر بوده است. در ۸/۳۰% از بيمارستان هايي كه واجد جايگاه موقت بودند، جايگاه محصور نبود و از نظر تسهيلات بهداشتي در ۳/۲۷% از جايگاه هاي موقت، تنها شير آب و مجراي فاضلاب رو وجود داشت و فاقد دستگاه تهويه و سردخانه بودند. ۸/۵۳% از بيمارستان ها از اتاق هاي مخصوص جهت نگهداري زباله هاي خود استفاده مي كردند.
جايگاه موقت مورد استفاده%۷/۷ از بيمارستان هاي مورد مطالعه محوطه باز بيمارستان بوده است.در ۱/۲۳% از موارد از محل هاي حصاركشي شده روباز به عنوان جايگاه موقت استفاده مي كردند و در %۷/۷ از موارد محفظه هاي فلزي يا انبارهاي بتوني را مورد استفاده قرار مي دادند. در ۳/۹۲% از مراکز مورد مطالعه، زمان نگهداري زباله در جايگاه موقت تا عمليات بعدي ۲۴ ساعت بوده است و در ۷/۷% از بيمارستان هاي مورد مطالعه زباله ها را تا ۴۸ ساعت در جايگاه موقت نگهداري مي كردند. تنها در ۴ مورد از بيمارستان هاي مورد مطالعه توليد زباله راديو اكتيو مشاهده شد كه در ۲۵% از آن ها محل جمع آوري زباله هاي راديواكتيو با زباله هايمعمولي يكي بود. در۵۰% از بيمارستان هاي مورد مطالعهظروف نگهداري زباله هاي راديواكتيو از جنس مناسب
(سربي) جهت نگهداري اين گونه زباله ها برخوردار نبود.
در هيچ ي ك از بيمارستان هاي مورد مطالعه، سيست م تهويه مناسب، نمونه بردار هوا و سيست م اعلام خطر مواد راديواكتيو، سيستم تشخيص و كنترل آتش، درب هاي قفل شونده و مقاوم در برابر آتش در جايگاه هاي نگهداري اين زباله ها مشاهده نشد و هيچ پوشش موقتي براي حفاظت كارگران در برابر اين پرتوها قرار داده نشده بود. تنها در ۷۵% از بيمارستان هاي مورد مطالعه، كارت مخصوص مشخصات زباله راديواكتيو بر روي ظروف مخصوص آن زباله ها نصب شده بود. در ۵۰% از بيمارستان هاي توليد كننده زباله راديواكتيو ظروف نگهداري زباله قابليت هيچ گونه تميز شدني را نداشتند. در هيچ ي ك از بيمارستان هاي توليد كننده زباله راديو اكتيو، محل نگهداري موقت اين زباله ها از امكان وقوع آتش سوزي ايمن نبود و تنها در ي ك مورد از بيمارستان هاي مورد مطالعه پيش از پر شدن، ظروف نگهداري زباله راديو اكتيو مسدود و از محل خارج مي شد و در ۷۵% از بيمارستان هاي مورد مطالعه، ظرفيت مناسبي براي جا دادن پسماندهاي توليد شده قبل از تخليه، تصفيه و يا حمل در نظر گرفته نشده بود و هيچ اقدامي جهت اين مه م صورت نمي گرفت. در ۷۵% از بيمارستان هاي مورد مطالعه، زباله هاي راديواكتيو به همراه زباله هاي معمولي به محل دفع نهايي انتقال داده مي شدند و وسيله حمل و نقل زباله هاي راديو اكتيو از معمولي جدا نبود و تنها در ي ك بيمارستان زباله هاي راديواكتيو به طور جداگانه توسط مراجع قانوني براي دفع و بازيافت منتقل مي شد. در مورد زباله هاي راديولوژي، ۲/۶۹% از بيمارستان ها، جمع آوري و نگهداري زباله هاي راديولوژي را به طور جداگانه از زباله هاي معمولي انجام مي دادند. ۲/۶۹% از بيمارستان ها مواد زائد راديولوژي ( فيل م هاي دور ريختني) را جهت استخراج نقره از
درماني، شهرداري مسؤوليت انتقال و دفع نهايي زباله را ۹/۷۶% از بيمارستان هاي مورد مطالعه، افراد فعال در امر
/
آن به سازمان مشخصي تحويل مي دادند و در ۸/۳۰% از بيمارستان ها هيچ گونه نظارتي بر بازيافت اين مواد صورت نمي گرفت. در ۳/۸۲% از موارد روش حمل و نقل زباله، انتقال زباله به جايگاه موقت نگهداري زباله و سپس انتقال به محل دفع نهايي بود و در يكي از بيمارستان هاي مورد مطالعه كه فاقد جايگاه موقت بود كل زباله را مستقيماﹰ به محل دفع نهايي انتقال مي دادند. در تمامي مراكز بهداشتي امكانات لازم را براي جداسازي زباله هاي عفوني ندارند. در ۳/۹۲% از بيمارستان هاي مورد مطالعه زباله هاي عفوني را همراه با ساير زباله ها به بيرون از بيمارستان حمل مي كردند و تنها در ۷/۷% از موارد حمل زباله هاي عفوني به بيرون از بيمارستان به صورت مجزا از ساير زباله صورت مي گرفت. در هيچ ي ك از بيمارستان ها هيچ گونه عملياتي جهت ضدعفوني، تصفيه يا سوزاندن زباله ها صورت نمي گرفت. در
به عهده داشت.
بارگيري زباله از جايگاه موقت را به صورت دستي انجام در ۱۳ مورد از بيمارستان هاي مورد مطالعه حج م زباله
۳/۹۲% از بيمارستان هاي مورد مطالعه روزانه ي ك بار زباله هايشان را از بيمارستان خارج مي كردند و در ۷/۷% موارد مشاهده گرديد كه تناوب خارج نمودن زباله از بيمارستان هر دو روز يكبار است. در ۵/۳۸% از مراکز مورد مطالعه مشاهده شد كه كارگر شهرداري و كارگر بيمارستان، جمع آوري زباله هيچ گونه دوره آموزشي در ارتباط با کار خود نديده بودند و اگر تعداد تخت هاي بيمارستان هاي مورد مطالعه را (جدول ۱) بر متوسط تعداد افرادي كه در امر جمع آوري زباله و نظافت فعاليت دارند تقسي م نمائي م مي توان نتيجه گرفت كه هـر كارگر در هـر شيفت به طور متوسط زباله ی ۱/۷ تخت را جمع آوري و جابجا مي نمايد.
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

مي دادند و با دست كيسه هاي پلاستيكي پاره شده و آلوده را به ماشين حمل زباله منتقل مي كردند و تنها در ۸ مورد از بيمارستان هاي مورد مطالعه از ج ك هيدروليكي به تنهايي استفاده مي كردند. در تمامي بيمارستان هاي مورد مطالعه از كاميون و يا وانت سرپوشيده مناسب و مخصوص زباله هاي بيمارستاني جهت انتقال زباله ها به بيرون از بيمارستان استفاده مي شد. در ۵/۶۱% از بيمارستان هاي مورد مطالعه هيچ گونه بازيافتي در مورد زباله ها صورت نمي گرفت و در ۴/۱۵% از موارد عمل بازيافت را در مورد تمام زباله هاي بيمارستاني انجام مي دادند و در ۱/۲۳% از موارد فقط در مورد كاغذ بازيافت را انجام مي دهند. براساس اين بررسي ۳/۹۲% از بيمارستان هاي مورد مطالعه تفکيک زباله هاي عفوني از زباله هاي معمولي صورت نمي گرفت و تنها در ۷/۷% از موارد زباله هاي عفوني از ساير زباله ها جدا مي شود اين در حالي است كه در ۶/۸۴% از بيمارستان هاي مورد مطالعه كيسه مخصوص براي زباله عفوني (زرد رنگ) در نظر گرفتهشده است و تنها ۴/۱۵% از بيمارستان ها كيسه مخصوص وتوليدي در شبانه روز به طور متوسط حدود ۹/۶۴۲۶ ليتر برآورد گرديده است. مطابق اندازه گيري هاي انجام شده در دو بيمارستان آيت ا… طالقاني و مسيح دانشوري وزن كل زباله هاي توليدي در اين بيمارستان ها به طور متوسط ۴۱/۴۰۷ كيلوگرم و وزن زباله هاي عفوني توليدي در اين دو بيمارستان به طور متوسط ۴۱/۲۰۲ كيلوگرم به دست آمد
كه به ازاي هرتخت فعال، زباله توليدي ۷۸/۱ كيلوگرم به دست آمد و ميـزان زباله عفوني توليدي به ازای هرتخت حدود ۹/۰ كيلوگرم به دست آمد.
بح ث
رعايت بهداشت محيـط بيمارستان ها به خاطر تمرکزکانون هاي بيماري در اين مراکز از اهميت خاصي برخورداراست (۱). مواد زائد بيمارستاني که از منابع مه م انتشاربيماري ها به شمار مي آيند و بايد به نحوي جمع آوري ودفع شوند که سلامتي جامعه و کارگران جمع آوري کننده رابه مخاطره نيندازندو محيط زيسترا نيز آلوده ننمايد (۱).
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

۳۰۴
اين پژوهش در كليه بيمارستان هاي تحت پوشش دانشگاهعلوم پزشكي شهيد بهشتي با هدف تعيين وضعيت مديريتزباله در اين بيمارستان ها به مورد اجرا درآمد. مهمترينيافته هاي آماري اين بررسي به طور خلاصه در زير مورد بحث قرار مي گيرد.
تعداد بخش هاي موجود در بيمارستان ها به طور متوسط۱۰ بخش بوده است. همچنين در كليه اين مراكز حدود ۲۹۹۳ تخت فعال وجود داشته كه متوسط تعداد تخت فعال در هر بيمارستان۲۳۰ و در هر بخش رق م ۲۳ به دست آمد. مجموع تعداد تخت هاي عفوني در بيمارستان هاي مورد نظر ۲۶۹ عدد بوده كه درصد نسبت تعداد تخت هاي عفوني به تعداد تخت هاي فعال نيز ۹/۸% تعيين گرديد.
يکي از موازيني که بايد در جمع آوري مواد زائد بيمارستاني در بخش ها رعايت شود استفاده از کيسه هاي پلاستيکي و سطل زباله بهداشتي مي باشد (۲). جنس ظروف زباله در مديريت زباله هاي بيمارستاني ه م از نظر مقاومت و ه م از نظر استقامت زباله دان ها و ه م از جنبه رعايت موازين بهداشتي حايز اهميت است (۳). ظروف مـورد استـفاده بايد قابل شستشو و گندزدايي کردن باشند (۶). همچنين بايد در برابر اجسام برنده و نوک تيز مقاومت کافي داشته باشند تا اجسام نوک تيز باعث پارگي ظروف زباله نشوند و يا به هنگام جابجايي توسط کارگران بخش خدمات باعث آسيب آن ها نگردد(۶). در اين تحقيق اکثر بيمارستان هاي مورد مطالعه (۲/۶۹%) از ظروف پلاستيکي و کيسه پلاستيکي تواماﹰ و
۸/۳۰% از موارد، يا از ظروف پلاستيکي و يا از کيسه هاي پلاستيکي هر کدام به تنهايي استفاده مي کردند که اين وضعيت براي تأمين شرايط بهداشتي در اين بيمارستان ها مناسب و کافي نبود. لازم به ذکر است که سطل هاي مورد استفاده در ۶/۸۵% از بيمارستان ها فاقد درب بودند که اين خود موجب ايجاد شرايط غير بهداشتي در اطاق بيماران مي گردد.
مرحله جمع آوري زباله در بخش ها و محوطه بيمارستان هابايد طوري باشد که احتـمال انتـشار عـوامل بيماريزا وجودنداشته باشد (۹) و در هيچي ك از بيمارستان هاي موردمطالعه ما، مرحله جمع آوري مواد زائد مناسب و بهداشتيتشخيص داده نشد، زيرا در ۸/۳۰% از بيمارستان ها انتقال
ظروف جمع آوري و حمل زباله از بخش ها و ساير قسمت هاي بيمارستان به جايگاه موقت توسط کارگران خدماتي و دستي انجام مي گرفت. در ۵/۳۸% از بيمارستان ها براي جمع آوري زباله ها از بخش ها از چرخ دستي نيز استفاده مي شد. تنها يک بيمارستان از سيستم شوتينگ براي انتقال زباله استفاده مي کرد. زيرا اکثر بيمارستان ها فاقد اين سيستم بودند و يا پراکندگي زباله ها و پاره شدن کيسه هاي حاوي زباله به هنگام پرتاب مانع استفاده از اين سيستم مي گرديد. از طرفي نظافت و گندزدايي سيست م شوتينگ زباله مشکل بوده و اغلب باعث تجمع ميکروب در داخل آن ها مي شد. امروزه در دنيا در بيمارستان هاي بزرگ با طبقات زياد براي حمل زباله و وسايل کثيف از آسانسورهاي مخصوص استفاده مي شود (۱۵)، اما متأسفانه در ايران گاهي از آسانسورهاي عمومي جهت اين امر استفاده مي شود. در اين تحقيق مشاهده گرديد در بيمارستان طالقاني به هنگام جابجايي زباله تا جايگاه نگهداري موقت، شيرابه کيسه هاي زباله به داخل آسانسورهاي عمومي نشت مي کرد و تا مدت ها اقدامي براي تميز کردن آن ها صورت نمي گرفت.
تناوب زمان جمع آوري زباله از بخش ها نشان دهنده آن است که زباله چه مدتي در بخش ها باقي مي ماند (۴). در مديريت زباله هاي بيمارستاني مناسب ترين روش آن است که زباله در اسرع وقت و بدون جابجايي مکرر از بخش ها جمع آوري شود و به محل تعيين شده منتقل گردد(۷). در بيمارستان هاي مورد مطالعه ما تنها ۲/۴۶% در پايان هر شيفت کاري (سه بار)، جمع آوري زباله را انجام مي دادند و در ۹/۲۵% از بيمارستان ها، روزي يک بار و گاهي روزي دو بار به اين امر مبادرت مي ورزيدند که اين نشان دهنده ضعف در مديريتزباله هاي بيمارستاني مي باشد.
با توجه به اهميت زباله هاي بيمارستاني و ترکيبات مخاطره آميز آن بر روي سلامتي انسان وجود جايگاه موقت بهداشتي در بيمارستان امري اجتناب ناپذير است (۱۰). در مطالعه اي که انجام گرفت ۴/۱۵% از بيمارستان ها فاقد جايگاه موقت نگهداري زباله بودند و ۶/۸۴% داراي جايگاه موقت بودند که طبق معيارهاي بهداشتي و زيست محيطي جايگاه موقت زباله، نتايج زير در رابطه با بيمارستان هايي که داراي جايگاه موقت بودند به دست آمد؛
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018

از نظر موقعيت مكاني به دليل وجود اجزا و ترکيبات مخاطره آميز در زباله هاي بيمارستاني و مدت زمان طولاني نگهداري آن ها در جايگاه موقت، رعايت فاصله معقول جايگاه موقت با ساير اماکن در بيمارستان امري ضروري است (۱۱).
در مطالعه اي که انجام شد ۸/۵۳% از بيمارستان ها از اين گونه زباله ها برخوردار نبود.
فاصله تقريبي جايگاه موقت زباله با بخش ها در ۴/۱۵% از موارد کمتر از ۲۰ متر بوده که اين مقدار با استانداردهاي زيست محيطي و بهداشتي مطابقت نداشته است. بديهي است که هرچه زباله هاي بيمارستاني نگهداري شده از اماكن عمومي و بخش هاي بيمارستاني دورتر باشند احتمال بروز مخاطرات آن ها كم تر خواهد بود (۱۶). نوع جايگاه موقت نيز از نظر نفوذپذيري، استحکام در برابر عوامل جوي، جوندگان و مقاومت در برابر نفوذ شيرابه به خاک و بالاخره قابليت شستشو و گندزدايي کردن آن بسيار حايز اهميت است (۲۰).
/
سريع عوامل بيماري زا در جايگاه موقت مي گرديد.
به دليل خطرات ناشي از زباله ها، مي بايستي زباله هاي بيمارستان جزو زباله هاي خاص شهري به شمار آيند و حداکثر زمان نگهداري آن ها در محل توليد نبايد از ۲۴ ساعت بيش تر گردد (۲). اين در حالي است که در يکي از بيمارستان هاي مورد مطالعه، زباله ها تا ۴۸ ساعت در جايگاه موقت نگهـداري مي شدند. از طرفي نگهـداري طولاني مدت زباله ها در جايگاه موقت ممکن است منجر به جمع آوري و استفاده مجدد زباله توسط افراد سودجو شود (۲).
پسماندهاي راديواکتيو که در بخش هاي مختلف بيمارستان توليد مي شوند داراي خـواص فيـزيکي، شيميايي و راديولوژيکي متفاوت مي باشند که براي جلوگيري از پخش و انتشار غير متعارف اين مواد در محيط زيست لازم است اين زباله ها متناسب با خواص مختلف شان تصفيه گردد تا بتوان آن ها را مطابق با معيارها و ضوابط بين المللي به شکل ايمن در محيط زيست دفع نمود (۱۴).
تنـها در ۴ مـورد از بيـمارستان هاي مـورد مطالعـه زباله
راديواكتيو توليد مي شد كه در ۲۵% از آن ها محل جمع آوري زباله هاي راديواكتيو با زباله هاي معمولي يكي بود. در ۵۰% ازبيمارستان هاي مورد مطالعه، ظروف نگهداري زباله هاي راديواكتيو از جنس مناسب (سربي) جهت نگهداري
اتاق هاي مخصوص، ۷/۷% از محفظه هاي فلزي يا انبارهاي بتوني، ۱/۲۳% از آن ها از محل هاي حصارکشي شده روباز و ۷/۷% نيز از فضاي آزاد محوطه بيمارستان به عنوان جايگاه موقت زباله استفاده مي کردند. تنها يک مورد از بيمارستان هاي مورد مطالعه بدون توجه به عواقب خطرناک نگهداري زباله در فضاي باز، زباله های در محوطه بيمارستان در دسترس
حشرات، جوندگان و حيوانات قرار مي گرفت. نگهداري زباله هاي بيمارستاني در فضاي باز مغاير با معيارهاي زيست محيطي مي باشد (۳). جايگاه موقت در هيچ يک ازبيمارستان ها مجهز به سردخانه نبود که موجب رشد و تکثير در هيچ ي ك از بيمارستان هاي مورد مطالعه، سيستم تهويه مناسب، نمونه بردار هوا، سيست م اعلام خطر مواد راديواكتيو، سيست م تشخيص و كنترل آتش، درب هاي قفل شونده و مقاوم در برابر آتش در جايگاه هاي نگهداري اين زباله ها مشاهده نشد و هيچ پوشش موقتي براي حفاظتكارگران در برابر اين پرتوها قرار داده نشده بود. تنها در ۷۵%از بيمارستان هاي مورد مطالعه، كارت مخصوص مشخصاتزباله راديواكتيو بر روي ظروف مخصوص آن زباله ها نصبشده بود. در ۵۰% از بيمارستان هاي توليد كننده زبالهراديواكتيوظروف نگهداريزباله قابليت هيچ گونه تمـيز شدني
۳۰۶ دانشگاه
را نداشتند. در هيچ ي ك از بيمارستان هاي توليد كننده زبالهراديو اكتيو، محل نگهداري موقت اين زباله ها از امكان وقوعآتش سوزي ايمن نبود و تنها در ي ك مورد از بيمارستان هايمورد مطالعه پيش از پر شدن، ظرف نگهداري زباله راديواكتيو مسدود و از محل خارج مي شد و در ساير موارد (در ۷۵% از بيمارستان هاي مورد مطالعه) ظرفيت مناسبي براي جادادن پسماندهاي توليد شده قبل از تخليه، تصفيه و يا حمل در نظر نگرفته شده بود و هيچ اقدامي جهت اين مه م صورت نمي گرفت. در ۷۵% از بيمارستان هاي مورد مطالعه، زباله هاي راديواكتيو به همراه زباله هاي معمولي به محل دفع نهايي انتقال داده مي شدند و وسيله حمل و نقل زباله هاي راديو اکتيو از زباله هاي معمولي جدا نبود و تنها در ي ك بيمارستان زباله هاي راديواكتيو به طور جداگانه توسط مراجع قانوني براي دفع و بازيافت منتقل مي شد و به طور کلي مي توان چنين اظهار داشت که در هيچ يک از بيمارستان هايي که توليد کننده زباله هاي راديو اکتيو بودند هيچ گونه توجه خاصي جهت مديريت صحيح اين نوع از زباله هاي خطرناک بيمارستاني صورت نمي گرفت.
در مورد زباله هاي راديولوژي ۲/۶۹% از بيمارستان ها، جمع آوري و نگهداري زباله هاي راديولوژي را به طور جداگانه از زباله هاي معمولي انجام مي دادند. ۲/۶۹% از بيمارستان ها مواد زائد راديولوژي (فيل م هاي دور ريختني) را جهت استخراج نقره از آن به سازمان مشخصي تحويل مي دادند و در ۸/۳۰% از بيمارستان ها هيچ گونه نظارتي بر بازيافت اين مواد صورت نمي گرفت و به اين ترتيب سرمايه عظيمي از نقره که مي تواند بازيافت گردد به راحتي از بين مي رود.
در ۳/۸۲% از بيمارستان ها روش حمل و نقل زباله، انتقال زباله به جايگاه موقت نگهداري زباله و سپس انتقال به محل دفع نهايي بود و در يكي از بيمارستان هاي مورد مطالعه كه فاقد جايگاه موقت بود كل زباله را مستقيماﹰ به محل دفعنهايي انتقال مي دادند. درتمامي مراكز بهداشتي درماني،شهرداري مسؤوليت انتقال و دفع نهايي زباله را به عهدهداشت. از نظر بهداشتي و اصول بهداشت زباله، بهتر اين استکه زباله هاي خطرناک بيمارستاني ک م تر جابجا شود بنابراينايده آل آن است که بيمارستان ها بتوانند زباله هاي خود را در داخل بيمارستان بي خطر سازند.اين در حالي است که تمامي بيمارستان ها زباله هاي خود را چندين بار تا مرحله دفع بدون بي خطر سازي جا به جا مي کردند.
۲/۹۳% از بيـمارستان هاي مورد مطالعه روزانه ي ك بار زباله هاي شان را از بيمارستان خارج مي كردند و در ۱ مورد مشاهده گرديد كه تناوب خارج نمودن زباله از بيمارستان هر دو روز ي ك بار است.
اصولاﹰ براي حمل و نقل زباله هاي بيمارستاني بايد ماشين هاي خاصي در نظر گرفته شود و متناسب با زباله توليـدي روزانه بيمارستان، ظرفيت اين ماشين ها انتخاب گردد (۶). استفاده از ماشين هاي زباله كش روباز براي حمل و نقل زباله هاي بيمارستاني مخاطرات جدي براي بهداشت عمومي و محيط زيست به همراه دارد (٩).
ماشين هاي زباله كش همچنين بايد طوري طراحي شوند كه از نشت شيرابه و ريختن آن در مسير حركت جلوگيري نمايد (٩). در تمامي بيمارستان هاي مورد مطالعه از كاميون و يا وانت سرپوشيده مناسب و مخصوص زباله هاي بيمارستاني استفاده مي شد. ولي جهت کنترل نشت شيرابه و جلوگيري از ريخته شدن آن در مسير هيچ گونه اقدام و طراحي مناسبي روي ماشين ها صورت نگرفته بود.
1268731734566Downloaded from pajoohande.sbmu.ac.ir at 10:13 +0330 on Wednesday January 10th 2018



قیمت: تومان

دسته بندی : پزشکی

دیدگاهتان را بنویسید