4874426-50799

معــرفی بیمــار
فصلنامه علمی پژوهشی بیهوشی و درد، دوره 6، شماره 2، زمستان 1394
5292021-165293 عارضه ناشایع اسهال شدید همراه با مصرف پچ پوستی فنتانیل در
بیماران سرطانی: گزارش مورد ی
فرناد ایمانی1، پوپک رحیمزاده2، کریم همتی3*
استاد بیهوشی، فلوشیپ درد دانشگاه علوم پزشکی ایران
دانشیار بیهوشی، فلوشیپ درد دانشگاه علوم پزشکی ایران
دانشیار بیهوشی، فلوشیپ درد دانشگاه علوم پزشکی ایلام
1918005

تاریخ دریافت: 62/2/49 تاریخ بازبینی: 9/4/94 تاریخ پذیرش: 9/5/94چکیده
زمینـه و هـدف: درمـان درد سـرطانی یـک مشـکل عمـده بـرای پرسـنل بهداشـتی درمانی اسـت. یکـی از مهمتریـن جنبههـای درد سـرطانی، ارایه مراقبتهـای تسـکین بخـش بـه بیمـاران اسـت. امـروزه مطالعـات مختلفـی اثربخـش بودن پچ پوسـتی فنتانیـل را نشـان دادهانـد. پچ پوسـتی فنتانیل ممکـن اسـت بـا عـوارض ذیل همراه باشـد: خوابآلودگی، گیجی، خارش، مشـکلات تنفسـی شـدید و تهدید کننده حیات و اسـهال. این عـوارض عمدتا در 72 سـاعت اول و هـر زمانـی کـه دوز دارو افزایـش پیـدا کند دیده میشـوند.
معرفـی بیمـار: در ایـن مقالـه مـا به معرفی سـه بیمـار میپردازیم که دچار اسـهال شـدید متعاقب مصرف پچ فنتانیل پوسـتی شـدند و ایـن در حالی اسـت کـه هیچ کـدام از عوارض شـایع مرتبط با دارو در 72 سـاعت اول دیده نشـدند .
واژههای كلیدی: پچ فنتانیل، عارضه ناشایع، بیمار سرطانی
مقدمه

نویسنده مسئول: کریم همتی، دانشیار بیهوشی، فلوشیپ درد دانشگاه علوم پزشکی ایلام، ایلام، ایرانپست الکترونیک: [email protected]
س رطان ی ک بیم اری ش ایع و یک ی از عل ل قاب ل توجــه م رگ و میــر در کشــورمان اســت. یکــی از مشــکلات عمــده ایــن بیم اران درد قاب ل توج های اس ت ک ه گاه ی اوق ات ضم ن ع دم پاس خ درمان ی ب ه داروه ای رای ج باع ث ب روز ع وارض ناخواســته دیگــری میشــود)1(. درمــان درد ســرطانی یــک مش کل عم ده ب رای پرس نل بهداش تی درمان ی اس ت. یک ی از مهمتریــن جنبههــای درد ســرطانی، ارایــه مراقبتهــای تس کین بخ ش ب ه بیم اران اس ت. ام روزه مطالع ات مختلف ی اثربخــش بــودن پــچ پوســتی فنتانیــل را نشــان دادهانــد. پــچ پوس تی فنتانی ل ممک ن اس ت ب ا ع وارض ذی ل هم راه باش د: خوابآلودگــی، گیجــی، خــارش، مشــکلات تنفســی شــدید و تهدی د کنن ده حی ات و اس هال. ای ن ع وارض عمدت ا در 27 س اعت اول و ه ر زم ان ک ه دوز دارو افزای ش پی دا کن د دی ده می شــوند)1(.
78
فرناد ایمانی و همکاران
معرفی بیماران بیمار 1:
بیم ار اول ی ک خان م 17 س اله مبت لا ب ه س رطان دوطرف ه پس تان ب ا متاس تاز ب ه س تون فق رات ب ود ک ه در خ رداد م اه س ال 93 در بخ ش خ ون بیمارس تان رس ول اک رم )ص( تهران بس تری ش د. بیم ار م ورد ش ناخته ش ده س رطان پس تان از 2 س ال قب ل بودن د. عل ت مراجع ه بیم ار ب ه بیمارس تان درد ش دید )معی ار دی داری درد بی ش از 8( بهعل ت متاس تاز ب ه س تون فق رات و ری ه ب ود. بیم ار ب ا ش رایط ف وق در بخ ش خــون بســتری تــا شــیمی درمانــی و درمــان درد صــورت گیــرد. بعــد از مشــاورهی ســرویس انکولــوژی و بــا درنظــر گرفتــن شــرایط بیمــار بــرای ایشــان از پچهــای پوســتی 52 میکروگرمــی در ناحیــه عضلــه دلتوییــد اســتفاده شــد. دوازده س اعت پ س از اس تفاده از پ چ فنتانی ل بیم ار دچ ار اس هال ش دید ش د. پ س از ویزی ت، بیماردف ع اس هال آبک ی بی ش از 10 ب ار را ذک ر میکردن د. در تاریخچ ه بیم ار س ابقه اس هال را ذک ر نمیکردن د. هی چ ک دام از ع وارض دیگ ر دارو دی ده نش د .ب ا توج ه ب ه مش کلات بیم ار پ چ پوس تی فنتانی ل از ناحی ه دلتوییــد برداشــته شــد. در 12 ســاعت بعــدی بیمــار بهطــور مرت ب ویزی ت ش د و کاه ش قاب ل توج ه تع داد دف ع بیم ار و بازگشــت بهحالــت نرمــال دیــده شــد. بــا توجــه بهمحــدود
ب ودن زم ان اس هال در ای ن م دت از داروی ض د اس هال ب رای کنت رل تع داد دفع ات اجاب ت م زاج اس تفاده نش د. ب ا توج ه بــه تــداوم درد بیمــار، از انفوزیــون فنتانیــل وریــدی و آپوتــل ب رای درم ان درد اس تفاده ش د.
بیمار 2:
بیم ار دوم خان م 45 س اله مبت لا ب ه آدنوکارس ینوم تخم دان بــا متاســتاز بــه کبــد بــود کــه در شــهریورماه 93 در بخــش انکول وژی بیمارس تان رس ول اک رم)ص( بس تری ش دند. بیم ار مــورد شــناخته شــده ســرطان تخمــدان از 5/3 ســال قبــل بودن د. عل ت مراجع ه بیم ار ب ه بیمارس تان درد ش دید )معی ار دی داری درد بی ش از 7( ناش ی از متاس تازهای متعدد س رطانی ب ه کب د ب ود. بیم ار ب ا ش رایط ف وق در بیمارس تان بس تری تا ضم ن ش یمی درمان ی نس بت ب ه درم ان درد اق دام ش ود. ب ا توج ه ب ه مش اورهی هم کاران بخ ش انکول وژی و ب ا توج ه ب ه در نظ ر گرفت ن ش رایط بالین ی بیم ار و ع دم پاس خ درمان ی بــه پتدیــن عضلانــی، از پچهــای پوســتی 50 میکروگرمــی در ناحیــه عضلــه دلتوییــد اســتفاده شــد .10 ســاعت پــس از اس تفاده از دارو، بیم ار از دف ع بی ش از 8 ب ار اس هال آبک ی و ب دون س ابقه قبل ی ش اکی ب ود. هیچک دام از ع وارض دیگ ر دارو دی ده نش د. ب ا توج ه ب ه ش کایات بیم ار پ چ پوس تی از ناحی ه دلتویی د ج دا ش د. همانن د بیم ار قبل ی در ویزیته ای 12 س اعت بع دی کاه ش تع داد دفع ات اجاب ت م زاج و بهبود مش کلات گوارش ی دی ده ش د. ب ا توج ه ب ه مح دود ب ودن زم ان اس هال در ای ن م دت از داروی ض د اس هال ب رای کنترل تع داد دفع ات اجاب ت م زاج اس تفاده نش د. ب ا توج ه ب ه ت داوم درد بیمــار، جهــت کاهــش درد بــرای بیمــار بــلاک شــبکه هیپوگاس تریک فوقان ی انج ام ش د. ب ا توج ه ب ه کاه ش قاب ل توج ه درد بیم ار، ب رای ت داوم درم ان ض د درد ترام ادول روزیی ک ق رص داده ش د.
بیمار 3:
بیم ار س وم آق ای 55 مبت لا ب ه اس کواموس س ل کارس ینوم ری وی از 2 س ال قب ل ب ود ک ه از 6 م اه قبل متاس تاز به س تون فقــرات کمــری هــم بــه مشــکلات بیمــار اضافــه شدهاســت .بیمــار در خــرداد مــاه 93 در بیمارســتان رســول اکــرم)ص( بســتری شــدند. بیمــار در بخــش انکولــوزی بیمارســتان رس ولاکرم )ص( بس تری ش دند ت ا ش یمی درمان ی و درم ان درد انج ام ش ود. ب ا توج ه ب ه ش دت درد ب الای بیم ار )معی ار دیــداری درد بیــش از 8( و مشــاورهی انجــام شــده توســط ســرویس انکولــوزی بــا بخــش درد بیمــار ویزیــت شــد. بــا توج ه ب ه ع دم پاس خ بیم ار ب ه پتدی ن عضلان ی و مت ادون خوراک ی و ب ا توج ه ب ه ش رایط بالین ی بیم ار از فنتانی ل 52 میکروگرم ی در آغ از بهعن وان داروی ض د درد اس تفاده ش د .چه ارده س اعت پ س از ش روع درم ان ض د درد بیمار از اس هال ش دید ش اکی بودن د. بیم ار اجاب ت م زاج آبک ی بی ش از 8 ب ار ب دون س ابقه قبل ی را ذک ر میکردن د. ب ا توج ه ب ه ش کایات بیم ار پ چ پوس تی فنتانی ل از ناحی ه دلتویید برداش ته ش د. در ش انزده س اعت بع د بیم ار چندی ن ب ار ویزی ت ش د و کاه ش قاب ل توج ه تع داد دفع ات اجاب ت م زاج و برگش ت بهحال ت نرم ال دی ده ش د. ب ا توج ه بهمح دود ب ودن زم ان اس هال در ایــن مــدت از داروی ضــد اســهال بــرای کنتــرل تعــداد دفع ات اجاب ت م زاج اس تفاده نش د. ب ا توج ه ب ه ت داوم درد بیم ار اس تفاده از مخ در خوراک ی و تزری ق همزم ان پتدی ن عضلان ی جه ت کنت رل درد توصی ه ش د.
بحث
پــچ فنتانیــل ترانــس درمــال از ســال 1990 توســط ســازمان غ ذا و داروی امری کا تایی د شدهاس ت و ام روزه دربال غ ب ر 05 کشــور جهــان اســتفاده میشــود)1(. اســتفاده از پــچ فنتانیــل تران س درم ال باع ث ازاد ش دن م داوم و طولان ی م دت )ت ا 72 ســاعت( داروی مخــدر میشــود. برخــی از ویژگیهــای دارو ک ه باع ث تحم ل بهت ر دارو توس ط بیم ار، موث ر ب ودن و ایم ن ب ودن نس بی آن نس بت ب ه س ایر داروه ا میش وند عبارتن د از: ع دم نی از ب ه تجوی ز مک رر دارو، پی ک پلاس مایی کمت ر در مقایس ه ب ا س ایر روشه ا و ع دم وج ود متابولیس م گ ذار اول کب دی2)،3(. در بیم اران ب ا درد س رطانی، تمای ل ب ه اس تفاده از ای ن دارو باع ث ب یدردی موث ر و طولان ی م دت میشــود. چهــار شــکل دارویــی مختلــف از ایــن دارو وجــود دارد ک ه عبارتن د از: 25، 05، 75 و 100 میکروگ رم در س اعت.
پ چ فنتانی ل ب رای رس یدن ب ه س طح پای دار خون ی ب ه ی ک زم ان 24 ت ا 72 س اعت نی از دارد و پ س از برداش تن پ چ دارو ،جــذب فنتانیــل پوســتی باقیمانــده تــا چنــد ســاعت ادامــه پیــدا میکنــد. پــس از برداشــتن پــچ فنتانیــل حــدودا 71 س اعت ط ول میکش د ت ا غلظ ت پلاس مایی دارو50% کاه ش پی دا کن د. بنابرای ن ت ا چندی ن س اعت پ س از برداش تن پ چ دارو احتمــال تداخــل دارویــی بــا هوشــبرها، خوابآورهــا و مخدرهــای دیگــر وجــود دارد. بنابرایــن بلافاصلــه پــس از برداشــتن دارو احتمــال تداخــلات دارویــی از بیــن نمــیرود .جــذب دارو بهمقــدار زیــادی تحــت تاثیــر جریــان خــون ناحیــهای اســت کــه پــچ چســبانده شدهاســت. بنابرایــن
عارضه ناشایع اسهال شدید همراه با مصرف پچ پوستی فنتانیل…
33484458091000

افزایــش دمــای ناحیــه بهعلــت تــب، پتوهــای گــرم کننــده ،گرم ای محی ط، اس تفاده از هوش برهایی ک ه وازودیلاتاس یون میدهنــد بــا خطــر افزایــش جــذب سیســتمیک دارو همــراه هســتند4)،5(. پــچ فنتانیــل تــا 72 ســاعت دارو را آزاد میکنــد .فنتانیــل یــک مخــدر صناعــی بــا اثــر بــیدردی کوتــاه اثــر اســت)6(. ویژگیهــای منحصر بهفــرد فنتانیــل عبارتنــد از: مخ در ق وی الاث ر) 75 ب ار ق وی ت ر از مرفی ن(، وزن مولکول ی کــم، محلــول در چربــی و قــدرت جــذب پوســتی بالاتــر نس بت بـه مورفیـن. ای ن ویژگیه ا باع ث اس تفاده مناس ب از شــکل پوســتی دارو میشــود. هــر پــچ فنتانیــل تــا 27 ســاعت غلظــت پلاســمایی مناســبی فراهــم میکنــد. غلظــت خونــی دارو بهتدریــج افزایــش پیــدا میکنــد و ایــن موضــوع خطــر عــوارض را کمتــر میکنــد. متابولیتهــای فنتانیــل از نظ ر فارماکولوژی ک فع ال نیس تند و تح ت تاثی ر متابولیس م گ ذار اول کب دی و ی ا ج ذب گوارش ی ه م ق رار نمیگیرن د .فنتانی ل ب ا تمای ل ب الا و بهط ور اختصاص ی ب ه گیرن ده م و ی ک مخ دری اتص ال پی دا میکن د. بنابرای ن ع وارض نابج ای ناشــی از فعــال شــدن گیرنــده مــو دو مثــل تهــوع، اســتفراغ و یبوســت کــه بــا مصــرف مورفیــن دیــده میشــود بــا ایــن دارو دیــده نمیشــود. همچنیــن عــوارض ناشــی از تجمــع متابولیتهــا هــم دیــده نمیشــود)6(. در هــر ســه بیمــار معرف ی ش ده م ا از پ چ فنتانی ل تولی دی ش رکت ک رن فارم ا فنتانیل و ماتریک س )اس پانول( ب ا تاری خ انقض ای پای ان س ال 2015 اســتفاده نمودیــم. اداره درد ســرطانی یکــی از اهــداف ط ب تس کینی اس ت)7(. ام روزه تحقیق ات مختلف ی اثربخ ش ب ودن آنال ژزی مخ در در درم ان درد س رطانی را نش ان دادهاند ک ه حداق ل باع ث میش ود اس تانداردهای مناس بی از ط رف دولته ا در ای ن زمین ه طراح ی و ب هکار گرفت ه ش ود)8(. درد ی ک علام ت ش ایع و دردسرس از اس ت و ی ک مش کل عم ده در بیم اران س رطانی اس ت)9(. می زان ش یوع درد در بیم اران ســرطانی 14 تــا 001 % اســت و در 70% از بیمــاران در فــاز ح اد بیم اری اتف اق میافت د. براس اس مق الات منتش ر ش ده ای ن درد در 09-06 % از بیم اران در مراح ل پیش رفته س رطان اتف اق میافت د)11،01(. اغل ب بیم اران س رطانی در س یر بیم اری فصلنامه علمی پژوهشی بیهوشی و درد، دوره 6، شماره 2، زمستان 4931
فرناد ایمانی و همکاران
خ ود ب ه مص رف مخ در نی از دارن د. کنت رل درد س رطانی در اغلــب بیمــاران بــا آنالژزیکهــای خوراکــی انجامپذیــر اســت .بــا ایــن حــال در برخــی از بیمــاران حتــی بــا دوز مناســب خوراکــی درد کنتــرل نمیشــود.
80
عل ت عم ده ای ن مش کل ب روز ع وارض قب ل از ایجاد ب یدردی مناس ب و ی ا ع دم ایج اد ب یدردی مناس ب علیرغ م افزای ش ســریع و مناســب پلکانــی دوز دارو اســت. بــرای شناســایی مناســب داروی مخــدری کــه تعــادل مناســبی بیــن اثــرات و عــوارض هــم برقــرار شــود ممکــن اســت بــه تغییــر داروی مخـدر نی از پی دا ش ود. در برخـی از بیم اران عوارض ی مث ل تهـوع، اس تفراغ، میوکلون وس و خوابآلودگ ی ش دید ممک ن اس ت قب ل از ب روز ب یدردی مناس ب ایج اد ش وند)11(. فنتانی لی ک داروی مؤث ر در کنت رل پاس خهای همودینامی ک بیم اران اس ت. در مقایس ه ب ا س ایر مخدره ا، پ چ فنتانی ل ب ا ب یدردی مناس ـبتر وع وارض کمت ری مث ل یبوس ت، ته وع، اس تفراغ ،میوکلونــوس، دلیریــوم و خوابآلودگــی همــراه اســت. ایــن دارو کیفیــت زندگــی بیمــار ســرطانی را بهبــود میبخشــد .غلظـت سـرمی دارو بهتدریـج افزایـش پیـدا میکنـد و پی ک غلظ ت پلاس مایی دارو 12-48 س اعت پ س از اس تفاده اولی ه بهدســت میآیــد. براســاس تحقیقــات قبلــی انجــام شــده بــه هن گام تغیی ر مق دار داروی م ورد نی از از ی ک دارو ب ه داروی دیگ ر ممک ن اس ت ب ا مش کلاتی روب رو ش ویم)11(.
نتیجهگیری
بــا توجــه بــه مطالــب ارایــه شــده در ایــن گــزارش مــوردی مش خص شدهاس ت ک ه پ چ فنتانی ل ممک ن اس ت ب ا ع وارض ش دید گوارش ی هم راه باش د. ب ا توج ه بـه اینک ه مکانیس م دقی ق ای ن اس هال ش دید مش خص نمیباش د بررس ی دقی ق و کن ار گذاش تن س ایر عل ل بایس تی انج ام ش ود. ای ن گزارش مـوردی بهخوبـی مشـخص میکنـد کـه بـه هنـگام اس تفاده از پ چ فنتانی ل بایس تی بیم اران بهخوب ی تح ت نظ ر گرفت ه ش وند زی را ی ک عارض ه ناش ایع مث ل اس هال میتوان د قب ل از ایج اد ب یدردی مناس ب تحم ل بیم ار را مخت ل و مان ع از ادام ه درم ان ش ود .
considerations for optimal transdermal drug delivery. Am J Health Syst Pharm. 2012 Jan 15;69(2):116-24.
Wohlrab J, Kreft B, Tamke B. Skin tolerability of transdermal patches. Expert Opin Drug Deliv. 2011 Jul;8(7):939-48.
Park JH, Kim JH, Yun SC, Roh SW, Rhim SC, Kim CJ,et al. Evaluation of efficacy and safety of fentanyl transdermal patch (Durogesic
D-TRANS) in chronic pain. Acta
Neurochir (Wien). 2011 Jan;153(1):181-90.
Koyyalagunta D, Bruera E, Solanki DR, Nouri KH,
References
Hemati K, Zaman B, Hassani V, Imani F, Dariaie P. Efficacy of Fentanyl Transdermal Patch in the Treatment of Chronic Soft Tissue Cancer Pain. Anesth Pain Med. 2015 February; 5(1): e22900.
Ripamonti CI. Pain management. Ann Oncol. 2012 Sep;23( Suppl 10);294-301.
Kim JH, Kim M, Sung CW, Kim HS, Jang HJ, Shin YC, et al. High-dose fentanyl patch for cancer pain of a patient with cholangiocarcinoma. Korean J Intern Med. 2010 Sep;25(3):337-40.
Durand C, Alhammad A, Willett KC. Practical
عارضه ناشایع اسهال شدید همراه با مصرف پچ پوستی فنتانیل…
Burton AW, Toro MP, et al. A systematic review of randomized trials on the effectiveness ofopioids for cancer pain. Pain Physician 2012 Jul;15(3): 39-58.
Christo PJ, Mazloomdoost D. Cancer pain and analgesia. Ann N Y Acad Sci 2008 Sep;1138:278-98.
Keefe FJ, Abernethy AP, C Campbell L. Psychological approaches to understanding and treating disease related pain.Annu Rev Psychol 2005;56:601-30.
ESMO Guidelines Working Group, Jost L. Management of cancer pain:ESMO Clinical Recommendations. Ann Oncol 2007 Apr;18 Suppl 2:92-4.
Nomura M, Kamata M, Kojima H, Hayashi K, Kozai M, Sawada S. Six- versus12-h conversion method from intravenous to transdermal fentanyl in chronic cancer pain: a randomized study. Support Care
Cancer 2011 May;19(5):691-5

فصلنامه علمی پژوهشی بیهوشی و درد، دوره 6، شماره 2، زمستان 4931
An uncommon complication of Severe diarrhea with transdermal fentanyl patch in cancerous patients: case series
Farnad Imani1, Poupak Rahim Zadeh2, Karim Hemati*3
Professor of Anesthesia, Pain Fellowship, Iran University of Medical Sciences.
Associate Professor of Anesthesia, Pain Fellowship, Iran University of Medical Sciences.
Associate Professor of Anesthesia, Pain Fellowship, Ilam University of Medical Sciences.
AbStRAct

Aims and background: Cancer pain is a major problem for the health care providers. One of the most important aspects of cancer pain is palliative care management. Recently, different research finding shows the efficacy of opioid analgesics such as fentanyl transdermal patch in chronic pain management.Transdermal Fentanyl patches may cause side effects such as drowsiness, dizziness, itching, life-threatening or serious breathing difficulties and diarrhea, mainly during the first 72 hours of patient’s treatment initiation and any time when the drug’s dose is increased.
00Winter
2016, Vol 6, NO 2
82

Winter

2016, Vol 6, NO 2



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید