نشریه زمین شناسی مهندسی، جلد نهم، شمارۀ 1 بهار 1314 3952

ارزيابي هوازدگي و فرسايش سنگ هاي آذرآواري مخروطي شکل روستاي کندوان
فریده امینی بیرامی، ابراهیم اصغری کلجاهی؛ دانشگاه تبریز، گروه زمینشناسی مسعود حاجی علیلوی بناب؛ دانشگاه تبریز، دانشكده عمران تاريخ: دريافت 2/6/12 پذيرش 11/12/12 چکيده
126873825500

Downloaded from jeg.khu.ac.ir at 11:35 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.jeg.9.1.2593 ]

Downloaded from jeg.khu.ac.ir at 11:35 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.jeg.9.1.2593 ]

روستاي کندوان از مناطق گردش گري استان آذربایجان شرقی است که خانه هاي روستایی آن صدها سال پیش در داخل سنگهاي آذرآواري مخروطی شکل موسوم به ِککِرانِران حفاري شدهاند. در مقاله حاضر بر اساس پژوهش هاي صحرایی و آزمایشگاهی به بررسی نقش ویژگیهاي زمینشناسی مهندسی سنگ هاي آذرآواري کندوان در هوازدگی، فرسایش و تخریب آن ها پرداخته شده است. سنگ هاي آذرآواري کندوان به دلیل داشتن درصد زیادي از کانی هاي پلاژیوکلاز و قطعات پامیس با مقاومت کم، جوشخوردگی و جورشدگی اندک سنگ و کرویت و گردشدگی زیاد اجزاي تشکیل دهندۀ آن ها، مقاومت کمی در برابر عوامل هوازدگی و فرسایش دارند. اگر چه هوازدگی و فرسایش در امتداد درز و شکستگیهاي موجود در سنگ ها مهم ترین عامل به وجود آمدن شکل هاي مخروطی در کندوان است، اما ادامۀ این فرآیند موجب تخریب و نابودي سنگ ها می شود. تخلخل زیاد سنگ ها این امکان را فراهم کرده است که آن ها ظرفیت جذب آب زیادي داشته باشند. درصد جذب زیاد آب، حساسیت سنگ ها در برابر انبساط و انقباض ناشی از تر- خشک شدن و ذوب- انجماد متوالی را افزایش داده است و سختی و استحکام درونی اندک آن ها، باعث شده که بافت سنگ ها در اثر عوامل محیطی هوازده شده و متلاشی گردد. هم چنین بافت سست سنگ هاي آذرآواري مذکور باعث فرسایش نسبتانسبتاً سریع آن ها در اثر بارندگی و جریان آبهاي سطحی و باد شده است.

واژه هاي کليدي: روستاي کندوان، فرسایش، هوازدگی، سنگ هاي آذرآواري
مقدمه
126873825500

Downloaded from jeg.khu.ac.ir at 11:35 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.jeg.9.1.2593 ]

Downloaded from jeg.khu.ac.ir at 11:35 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.jeg.9.1.2593 ]

سنگها نخستین مواد تمدن سازند، که از آنها در ساخت آثار مختلف تاریخی مانند کاخ و قلعه پادشاهان، نیایش گاهها و عبادت گاهها، مجسمهها، سنگ نوشتهها، سنگ قبرها و غیره استفاده شده است. در مواردي نیز بشر با حفاري شکل ها و تودههاي سنگی در یک منطقه به منظور سکونت باعث شکلگیري اولین تمدنها در آن منطقه شده است، مانند روستاي گورمه1 در ترکیه، داکوتا2 در آمریکا، میمند در استان کرمان و روستاي کندوان در استان آذربایجانشرقی که از این میان سنگ هاي مخروطی شکل روستاي کندوان از مناطق گردش گري شمال غرب کشور محسوب میشوند که در اثر هوازدگی و فرسایش رسوبات آذر آواري )ایگنیمبریت( آتشفشان سهند شکلگرفتهاند. روستائیان در گذشته داخل آنها را به منظور سکونت حفاري کرده به صورتی که هم اکنون نیز سکونت ادامه دارد. این روستا با مختصات جغرافیایی “44 و ‘ 44 و 34 درجۀ شمالی و “44 و ‘ 11 و 46 درجۀ شرقی در 61 کیلومتري شهر تبریز قرار دارد )شکل 1(. این منطقه از نظر زمینشناسی در زون البرز غربی – آذربایجان واقع شده است ]1[.

شکل 1. نقشۀ موقعيت روستاي کندوان
-613401050798

طی بررسیهاي صحرایی اولیه مشخص شد که سنگهاي مخروطی شکل این روستاي تاریخی و گردش گري بافت سستی داشته و تحت تأثیر عوامل مختلفی مانند هوازدگی ،فرسایش، رشد گیاهان و غیره در حال تخریب هستند که در سالهاي اخیر به دلیل رشد گردش گري و فعالیتهاي غیراصولی اهالی، تخریبها روند رو به رشدي پیدا کردهاند. تعدادي
1. Goreme 2. Dakota
سنگ هاي کندوان3959
از مخروط هاي سنگی تخریب شده و یا حفرههاي متعددي در سطح آنها پدیدار شده است. در بخشهایی نیز سطوح سنگی در حال پوسته پوسته شدن و ریزش هستند. از این رو، پژوهش حاضر با استفاده از بررسیهاي میدانی و آزمایشگاهی به شناخت نقش ویژگیهاي زمینشناسی مهندسی تودۀ سنگ کندوان شامل ویژگی هاي سنگشناسی، سیستم درز و شکستگی، ویژگیهاي فیزیکی و مکانیکی در میزان و شدت هوازدگی، فرسایش و تخریب آن پرداخته است.
126873825500

Downloaded from jeg.khu.ac.ir at 11:35 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.jeg.9.1.2593 ]

Downloaded from jeg.khu.ac.ir at 11:35 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.jeg.9.1.2593 ]

بررسی هاي مشابهی بر روي سنگ هاي روستاي گورمه- آنتالیاي مرکزي )ترکیه(- انجام گرفته است. سنگ هاي مخروطی شکل روستاي گورمه به دلیل فرسایش واحدهاي آذرآواري )توف( موجود در منطقه در امتداد سیستم درز و شکستگی حاکم بر آن شکل گرفتهاند و بعدها درون آن ها به منظور سکونت حفاري شدهاند [2]. این سنگ ها تحت تأثیر عوامل جوي در معرض هوازدگی و فرسایش قرار داشته و به تدریج در حال تخریبند، از این رو، پژوهش هاي متعددي براي بررسی نقش ویژگیهاي زمینشناسی مهندسی این سنگ ها از جمله ویژگیهاي فیزیکی، سیستم درزه و شکستگی ]3[، ویژگیهاي سنگشناسی ]4[ و ویژگیهايدوامداري سنگ ها در برابر تر و خشک شدن ،ذوب و انجماد متوالی و تبلور نمک ]1[ و ]6[ انجام گرفته است.
بررسی هاي مشابهی نیز به همین منظور بر روي سایر بناهاي سنگی تاریخی ایران و جهان انجام گرفته است [4] ، [8] ،]1[، ]14[ ،]11[، ]12[، ]13[. هر چند روستاي کندوان نیز به صورت موردي و از جنبههاي معماري صخرهاي ]14[، ]11[ زمینشناسی و جغرافیاي طبیعی ]16[ و ]14[، گردش گري و اکوتوریسم ]18[، ژئوتوریسم ]11[ و ]11[ و غیره بررسی شده اما تاکنون بررسی هاي مشابهی در این منطقه انجام نگرفته است.

بررسی هاي سنگشناسی
براي ارزیابی نقش ویژگیهاي سنگشناسی تودۀ سنگ کندوان در برابر هوازدگی و فرسایش به عنوان یکی از ویژگیهاي زمینشناسی مهندسی این سنگ ها اقدام به نمونهبرداري و تهیۀ 4 مقطع نازک از بخشهاي داخلی و سالم سنگ هاي در حال حفاري در بخش غربی روستا )محدوده هتل لاله( در جهات مختلف شده و مقاطع با میکروسکوپ نور پلاریزان بررسی شدند.
126873825500

Downloaded from jeg.khu.ac.ir at 11:35 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.jeg.9.1.2593 ]

Downloaded from jeg.khu.ac.ir at 11:35 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.jeg.9.1.2593 ]

چنان که در شکل 2 مشاهده میشود، تودۀ سنگ کندوان در نمونۀ دستی از قطعات سنگی ،قطعات پامیس و تک کانیهایی تشکیل شده است که به واسطۀ سیمانی ریزدانه و سست در کنار هم قرار گرفتهاند. در مقاطع نازک تهیه شده نیز میتوان تک کانیهایی از نوع پلاژیوکلاز ،کوارتز، هورنبلند و به مقدار کم تر بیوتیت و پیروکسن را در زمینۀ شیشهاي تشخیص داد. پلاژیوکلازها به صورت کانی غالب قطعه هاي سنگی مختلف، درشت بلور )فنوکریست( شکل دار تا نیمه شکلدار و داراي ماکل پلی سنتتیک، کارلسباد و بافت غربالی و ریزبلور در زمینه قرار دارند )شکل 3(. آمفیبولها فراوان ترین کانی فرومنیزیم موجود در سنگ هستند که به صورت درشت بلور در زمینۀ شیشهاي و داراي ادخالهایی از کانیهاي اپک1 و سیلیکاتی مشاهده میشوند )شکل 4( و کوارتز نیز به صورت فنوکریست و به مقدار بیش تر در زمینۀ ریزبلور قابل مشاهده است.

شکل
3
.

سنگ

بافت

روستاي

آذرآواري

هاي
کندوان

شکل

3

.

سنگ

بافت



قیمت: تومان

دسته بندی : زمین شناسی

دیدگاهتان را بنویسید