مجله زمین شناسی مهندسی،جلد اول، شماره 2 تابستان 1382 133

الگوهاي گسلي و برآورد سرعت بالا آمدگي در طول
گسل زاگرس مرتفع

مهندس سعيد حكيمي آسيابر: دانشگاه آزاد واحد لاهيجان ؛ گروه معدن و زمينشناسي
دكتر سهراب شهرياري: دانشگاه شهيد بهشتي تهران ؛ دانشكده علوم زمين گروه زمينشناسي
دكتر محمد فخاري: بخش اكتشاف شركت نفت
1268732149348

Downloaded from jeg.khu.ac.ir at 11:40 IRST on Saturday October 28th 2017

Downloaded from jeg.khu.ac.ir at 11:40 IRST on Saturday October 28th 2017

تاريخ: دريافت ٢/٦/٨١ پذيرش ١٦/٩/٨٢ چکیده
کمربند فعال چین خورده ـ رانده زاگرس درحاشیۀ شمالی پلیت عربستان قراردارد و یک کمربند
فعال است که کوتاه شدگی، ضخیم شدگی و بالا آمدگی آن دراثر برخورد پلیت عربستان و ایران انجام
شده است . ضخیم شد گی پوسته دراثر تکتونیک نوع برخوردی به علت معکوس شدگی حرکت درطول
گسلهای عادی است1. در این بررسی سعی بر این است که سرعت بالا آمدگی در طول گسل رانده
زاگرس بلند و الگوهای گسلی در حاشیۀ جنوبی پهنه زاگرس بلند مورد بررسی قرار گیرد. گسل زاگرس
بلند در حد فاصل پهنۀ زاگرس بلند و زاگرس چینخوردۀ ساده (درحاشیه جنوبی پهنه زاگرس بلند) قرار
دارد[6]. گسل فارسون ـ باغ حیران ـ کوشکی قسمتی ازگسل رانده زاگرس بلند است که در شمال شرق
شهرلردگان و در استان چهارمحال و بختیاری قرار دارد. در این منطقه براساس تحقیقات صحرایی یکنقشه ( با مقیاس 50000/1) تهیه شده است و برای شناسایی الگوهای گسلی، گسل های پوششی گسل
زاگرس بلند و برآورد میزان بالا آمدگی درطول گسل زاگرس بلند، سه برش زمین شناسی ترسیم شده
است. با تطبیق ساختارهای زمین شناسی، الگوهای گسلی درطول گسل راندۀ زاگرس مرتفع و موارد زیر می توان دست یافت. همراه با گسل زاگرس مرتفع گسلهایی از نوع میانبر2 و گسل های پس رانده3 و

1. Jackson etal.1981,Berberian and king1981,Jackson1980,Jackson and Fitch
1981 2. shortcut Thrust 3. back thrust
گسل های همراه راندگی1 مشاهده می شود . این گسل ها بیان گر حالت های عمومی معکوس شدگی
حرکات تکتونیکی در طول گسل های عادی هستند[20]. در این ناحیه نیز، الگوهای گسلی و منحنی های
لیتوژیک بیان گر معکوس شدگی حرکات زمین ساختی در طول گسل های عادی قدیمیاند. حداقل بالا
آمدگی در یک گسل رانده حداقل به اندازه ضخامت لایه های حذف شده است. با توجه به مقاطع
زمین شناسی و مقاطع چینهشناسی( و سن گسل زاگرس مرتفع)، حداقل سرعت بالا آمدگی قائم گسل ازشروع رسوب گذاری سازند بختیاری در زاگرس بلند1/0 ± 05/2 میلی متر در سال است.

مقدمه
براساس تقسیم بندی های ساختمانی، پهنه زاگرس مرتفع درحد فاصل پهنه های زمین شناسی سنندج ـ سیرجان و زاگرس چین خورده قرار دارد. این پهن ۀ زمین شناسی با گسل هایی از شمالخاور و جنوب باختر محصور شده است و دارای روند جنوب شرق ـ شمال غرب است.
1268732149348

Downloaded from jeg.khu.ac.ir at 11:40 IRST on Saturday October 28th 2017

Downloaded from jeg.khu.ac.ir at 11:40 IRST on Saturday October 28th 2017

مرز شمالی این پهنه یک گسل معکوس بزرگ است که آن را گسل اصلی معکوسزاگرس2 می نامند. مرز جنوبی زاگرس مرتفع یک گسل راندگی بزرگ است که گسل اصلیزاگرس مرتفع 3 نام دارد [6]. در مورد الگوهای شکستگی در زاگرس نظریات متفاوتی ارائه شدهاست[10]،[16]،[19]. در این نوشتار سعی شده است براساس تحقیقات صحرا یی، تهیۀ نقش ۀ زمین شناسی 1:50000، مقاطع زمین شناسی، مقاطع چینه شناسی و تحقیقات زمین شناسی وزمین ساخت و تحقیقات لرزه زمین ساخت، توضیحاتی در مورد الگوهای شکستگی و میزانبالا آمدگی گسل تراستی زاگرس مرتفع ارائه شود.
منطقۀ مورد بررسی پهنه ای به وسعت820 کیلومتر مربع است که در حد فاصل زونهای
زمین شناسی زاگرس بلند و زاگرس چین خورده ساده قرار دارد. موقعیت جغرافیایی گسترۀ E / 30 ْ 31 – / 41 ْ 31 شرقی و N/ 15 ْ 51 / 50 ْ 50 شمالی است( شکل 1) .
در گستر ۀ مورد بررسی انواع گسلها با سازوکار های مختلف ایجاد شده اند که در موردانواع این گسل ها و نحوۀ ایجاد آنها تفسیرهایی ارائه می شود.

1. hanging wall by pass thrust 2. Main Zagros Reverse Fault
3. High Zagros Thrust Fault
گسلهای معکوس با شیب زیاد به سوی شمال خاور
الگوی شک ستگی ایجاد شده در پهنۀ گسلی شمال و شمال غرب دشت خان میرزا بهگونه ای است که در برش، دارای الگوی بادبزن فلسی پیشرو است براساس تقسیم بندی »Boyer and Elliott 1982 « این گسل ها را می توان به عنوان گسل های عادی قاشقی2 در
1268732149348

Downloaded from jeg.khu.ac.ir at 11:40 IRST on Saturday October 28th 2017

Downloaded from jeg.khu.ac.ir at 11:40 IRST on Saturday October 28th 2017

نظر گرفت که در طول آنها معکوس شدگی حر کت به صورت حرکات فشارشی متعاقبحرکات کششی رخ داده است. جهت راندگی این گسل ها به سمت جنوب غرب است.

از گسل های عمده زون گسلی موردنظر گسل بردبلند- سرپیرـ پل کاره و گسل فارسون ـباغ حیران ـ مرادان ـ گوشکی را می توان نام برد که به ترتیب در قسمت پشتی و جلویی زون گسلی فلسی بادبزنی پیشرو قرار دارند.
1 ـ گسل برد بلند ـ سرپیر ـ پل کاره
از قسمت شمالی کوه بردبلند واقع در رودخانه شمال کوه برد بلند، شروع می شود و تا پلکاره ادامه می یابد. این گسل، یک گسل معکوس با زاویۀ شیب زیاد است که رودخانه آبونک در راستای آن جریان دارد. این گسل به صورت یک راندگی به سمت جنوب غربعمل کرده و شیب سطح گسلی آن به سوی شمال شرق است. جابجایی این گسل سبب ایجاد یک دیواره عظیم شده است که کوه هزار دره را شامل می شود. در طول این گسل بقایایرسوبات تبخیری مجموعه هرمز رخنمون دارند. بنابراین ، گسل مذکور مجموعه هرمز را در افق های پایین قطع نموده است و احتمالاً از پی سنگ شروع شده و به سطح زمینمی رسد(شکل 2 قسمتی از موقعیت گسل مذکور را در کوه هزار دره نشان می دهد).
1268732149348

Downloaded from jeg.khu.ac.ir at 11:40 IRST on Saturday October 28th 2017

Downloaded from jeg.khu.ac.ir at 11:40 IRST on Saturday October 28th 2017

شکل 2 ـ گسل برد بلند ـ سرپیر ـ پل کاره واقع در شمال دشت خان میرزا : در طول این گسل بقایایی از مجموعه هرمز مشاهده می شود ( دید به سمت شمال )
2ـ گسل فارسون ـ باغ حیران ـ کوشکی
در قسمت جبهه گسل های بادبزن فلسی پیشرو قرار دارد. شیب سطح این گسل درمکان هایی که رخنمون دارد از40 –20 درجه متغیر است و آن را می توان به عنوان راندگیاصلی پهن ۀ گسلی بادبزنی فلسی شمالی دشت خان میرزا و همچنین قسمتی از گسل اصلی »High Zagros Thrust Fault« که مرز پهنۀ زمین شناسی زاگرس مرتفع و زاگرس
چین خورده ساده است، در نظر گرفت. به واسطه این گسل رسوبات سازند باروت بر رویرسوبات سازند بختیاری رانده شده اند.
شکل های 3 و 4 ران دگی رسوبات سازند هم ارز باروت را بر روی سنگ جوش سازندبختیاری نشان می دهد. در این اشکال تغییرات شیب سطح گسل مشهود است.
1268732149348

Downloaded from jeg.khu.ac.ir at 11:40 IRST on Saturday October 28th 2017

Downloaded from jeg.khu.ac.ir at 11:40 IRST on Saturday October 28th 2017

در یکی از برونزدها، شیب سطح گسل 40 درجه و در رخنمون دیگر در حدود 22 درجهاست. در محدوده ای که شیب گسل در حدود 22 درجه است ساختار داخلی لایه ها کاملاً به هم ریخته و این شاهد دلیلی بر ایجاد ساختار نیزهای1می باشد. گسل فارسون ـ باغ حیران ـگوشکی، در ادامۀ مسیر خود(در جهت شمال غربی) به گسل برد بلند ـ سرپیر ـ پل کاره متصل می شود و از سوی دیگر، از روستای گوشکی به سمت جنوب شرق( به سمت گسل های کوه دنا ) امتداد می یابد.
علاوه برگسل هایی که در درون پهنۀ گسلی بادبزنی فلسی مشاهده می شوند، گسل های دیگری نیز در سازند بختیاری،(دربخش جلویی گسل فارسون ـ باغ حیران ـ مرادان ـ گوشکی) به صورت راندگی های کوچک فلسی دیده شده اند. (شکل5) این گسل ها، گسل های برشکوتاه یا میان بر 2 نام دارند [20] و در بخش فرو دیوارۀ گسل راندگی اصلی ایجاد شده اند.
2ـ گسل های معکوس واقع در جنوب پل کاره
شیب این راندگی ها در حدود 60 ـ 40 درجه و جهت شیب صفحات گسلی این راندگیهابه سمت جنوب باختر است.

.1 harpoon structure 2. shortcut thrusts
همراه با تشکیل راندگی های بزرگ که شیب آن ها باتوجه به عمق کمتر می شود گسل هایی کهجهت راندگی آنها برخلاف جهت راندگی اصلی است (back thrust ) ایجاد شده است . وسیستم شکستگی ها سبب ایجاد یک بالا آمدگی ( pop up structure ) شده است.
1268732149348

Downloaded from jeg.khu.ac.ir at 11:40 IRST on Saturday October 28th 2017

Downloaded from jeg.khu.ac.ir at 11:40 IRST on Saturday October 28th 2017

-47181-5122476



قیمت: تومان

دسته بندی : زمین شناسی

دیدگاهتان را بنویسید