فصلنامه علمی پژوهشی بیهوشی و درد، دوره 7، شماره 4، تابستان 1396
5292283-137203

تدوین مدل ساختاری پیش بینی درد مزمن عضلانی ـ اسکلتی از طریق مهارتهای مقابله ای، فاجعه آفرینی، ترس، شدت و ناتوانی درد
علیرضا شیرازی تهرانی1، فضلاله میر دریکوند2*، محمد علی سپهوندی3
دانشجوی دکتری روان شناسی، دانشگاه لرستان
استاد یار دانشگاه لرستان، دکتری تخصصی روان شناسی
استاد یاری روان شناسی
28026848

تاریخ دریافت: 01/9/5931 تاریخ بازبینی: 19/1396/3تاریخ پذیرش: 1/1396/4چکیده
زمین ه و ه دف: ه دف پژوه ش حاض ر تدوی ن م دل س اختاری رواب ط بی ن مهارته ای مقابل های، فاجعهآفرین ی، ت رس از درد ب ر س ازگاری درد )ش دت و ناتوان ی درد( در بیم اران مبت لا ب ه درد مزم ن عضلان ی ـ اس کلتی ب ود .
مـواد و روشهـا: 314 بیمـار مبتـلا به دردهـای مزمن عضلانی ـ اسـکلتی بـه روش نمونهگیری در دسـترس از میـان مراجعهکنندگان بـه کلینیکها درد اصفهان و بر اسـاس تشـخیص متخصص درد انتخاب شـدند. این افراد با پاسـخ دادن به شـش پرسـش نامه خودکارآمدی در مقابل درد) Chronic
0899951

پژوهشـی

مقـاله
92

پژوهشـی

مقـاله

92

1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:50 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:50 IRST on Tuesday October 17th 2017

Pain Self-Efficacy Questionnaire(، آزمـون جهتگیـری زندگـی) Life-0rientation Questionnaire(، تـابآوری کانـر و دیویدسـون )Conner-Davidson Resilience Scale(، مقیـاس فاجعهآفرینـی درد) Pain catastrophizing Scale(، مقیـاس تـرس از حرکت) Tampa scale kinesiophobia( و پرسـشنامه درجهبنـدی درد مزمـن ون کـروف) VanKroff Graded Chronic Pain Scale( در پژوهـش شـرکت کردنـد. بـرای تحلیل دادهها از آزمون مدلسـازی معادلات سـاختاری اسـتفاده شـد.
یافتهه ا: مناب ع مقابل ه ای درد ب ر فاجع ه آفرین ی اث ر معک وس معن ادار، و فاجع ه آفرین ی ب ر ت رس از درد و ت رس از درد ب ر س ازگاری درد اث ر مس تقیم معن اداری داش ت) 0/001P>(. ه م چنی ن از نق ش واس طهای فاجعـه آفرین ی در رابطـه بیـن مناب ع مقابل های و ت رس از درد و نق ش واس طهای تـرس از درد در رابط ه بی ن فاجعهآفرین ی و س ازگاری درد حمای ت شـد.
نتیجهگیـری: نتای ج ای ن پژوه ش نش ان داد کـه مهارته ای مقابل های درد نق ش محافظت ی در مقابـل فاجع ه آفرین ی، ت رس از درد، ش دت و ناتوان ی درد دارد.
واژههای كلیدی: مهارتهای مقابلهای، فاجعه آفرینی، ترس از درد، سازگاری درد، درد مزمن عضلانی ـ اسکلتی
مقدمه

نویسنده مسئول: فضلاله میر دریکوند، استادیار روانشناسی، گروه روانشناسی، خرمآباد، ایران
[email protected] :پست الکترونیک
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:50 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:50 IRST on Tuesday October 17th 2017

1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:50 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:50 IRST on Tuesday October 17th 2017

درد از کلمــه PU کــه معــادل سانســکریت کلمــهی قربانــی کـردن اس ت و Poen کـه کلم هی لاتیـن ب ه معن ای تنبی ه میباشــد مشــتق شــده اســت)1(. درد پدیــدهای اســت کــه توس ط ه ر ف رد در ط ول زندگ ی تجرب ه میش ود. درد مزم ن دردی اس ت ک ه بیش تر از زم ان لازم ب رای بهب ود ی ا آس یب ایج اد ش ده باق ی بمان د. بناب ر معیاره ای انجم ن بینالملل ی درد، ای ن زم ان ب رای اه داف پژوهش ی، حداق ل 3 م اه و ب رای اهــداف بالینــی، حداقــل 6 مــاه تعییــن شــده اســت)2(. کــه ش یوع آن در ط ول زندگ ی ب رای ه ر ف ردی 11 ت ا 55 درص د میباشــد)3(. درد یــک پدیــدهی پیچیــدهای اســت کــه عوامــل زیس تی، روان ش ناختی و اجتماع ی روی آن اث ر دارد)4(. در ای ن می ان درد مزم ن عضلان ی- اس کلتی مرب وط ب ه صدم ات وارد شــده بــر عضــلات، تاندونهــا، رباطهــا، مفاصــل، غضــروف و ی ا س تون فق رات میباش د)5(. ام روزه درد عضلان ی ـ اس کلتی مهــم تریــن موضــوع ســلامت شــغلی در دنیــا میباشــد و تقریبــاً بیــن تمامــی مشــاغل شــایع اســت بــه طــور کلــی بیشــتر افــراد دردهــای عضلانــی ـ اســکلتی را در زندگیشــان تجرب ه میکنن د)6(. ام روزه ب رای تبیی ن درد، ب ه نق ش عوام ل روان شــناختی بــه عنــوان پیــش بینــی کنندههــای قدرتمنــد تج ارب درد، توج ه وی ژهای ش ده اس ت)4(. الگوه ا و مدله ای روان ش ناختی متع ددی در دنی ای روان شناس ی درد، پ ا ب ه عرص هی ظه ور گذاش ته اس ت، ک ه اکث ر آنها ب رای تبیی ن درد و واکنشهــای متفــاوت نســبت بــه آن، بــه نقــش پاســخهای اجتناب ی و مقابل های متناس ب ب ا درد پرداختهان د)7(. ام ا ای ن مدلهــا کمتــر متغیرهــای روان شــناختی قبــل از تجربــه درد را ه دف ق رار دادهان د ک ه میت وان آنه ا را ب ه عن وان متغی ر مناب ع مقابل های س ازگاری درد در نظ ر گرف ت)8(. از بی ن ای ن مدلهــا، تنهــا مدلــی کــه بــه نقــش کلیــدی فاجعهآفرینــی درد در ادراک درد، بــه طــور خــاص پرداختــه اســت، مــدل ت رس- اجتن اب اس ت، ک ه بوس یله ل ی زم ارائ ه ش ده اس ت و در ح ال حاض ر از ب ه روزتری ن تبیینهـای روان شـناختی در بیم اران مبت لا ب ه درد مزم ن، خصوص اً درد عضلان ی- اس کلتی میباش د)9(. فاجعهآفرین ی درد، ی ک س بک ش ناختی اس نادی را توصی ف میکن د، ک ه ب ر عملک رد درد اث ر منف ی دارد. ای ن راهب رد انطب اق ناس ازگارانه، ش امل س ه بع د نش خوار ذهنی در ارتب اط ب ا درد، ب زرگ نمای ی درد و درماندگ ی در مواجه ه ب ا تجربی ات زندگ ی میباش د)01(. ای ن وضعی ت ب ه ت رس از درد و فعالی ت و رفتاره ای اجتناب ی منج ر میش ود ک ه پیام د آن از کارافتادگ ی و مش کلات روانش ناختی میباش د. از ط رف دیگ ر ایــن وضعیــت، ممکــن اســت منجــر بــه تقویــت ارزیابیهــای منفــی اولیــهی بیمــار گــردد کــه او را گرفتــار یــک چرخــهی معی وب اجتن اب ـ ت رس میکن د ک ه نهایت اً مان ع پیش رفت درمــان میشــود. در ایــن مــدل تصــور میشــود بیمارانــی کــه، افــکار فاجعهآفریــن و باورهــای تــرسـ اجتنــاب را از خــود نشــان نمیدهنــد. بــه احتمــال بیشــتری، بــا مشــکلات درد خــود مواجهــه شــده و بــه شــکل فعالانهتــری در فراینــد بهبودیشــان اقــدام میکننــد)11(. هرچنــد کــه پژوهشهــای متع ددی ب ر نق ش عوام ل آس یبزای درد در فاجعهآفرین ی و ت رس از درد در چارچ وب م دل ت رس ـ اجتن اب پرداختهان د امــا پژوهشهــای نــادری بــر نقــش ویژگیهــای مثبــت شــخصیتی در ایــن زمینــه اشــاره کردهانــد. یکــی از ایــن متغیرهــای مثبــت، کــه تحــت عنــوان منابــع مقابلــهای درد شــناخته میشــوند، خودکارآمــدی درد اســت. خودکارآمــدی ی ک مفه وم وس یع و گس ترده اس ت و دلال ت ب ر باوره ای افراد ب رای انج ام تکالی ف خ اص و رس یدن ب ه پیامده ای دلخ واه تعریــف میشــود ضمــن ایــن کــه خودکارآمــدی بــه معنــای تس لط در حیط ه و تکلی ف خ اص، ب ه ج ای تس لط ب ه معن ای کلــی آن در نظــر گرفتــه شــده اســت)21(. پژوهشهــا نشــان دادنــد کــه ویژگیهــای روانــی مثبــت، مثــل خودکارآمــدی ، میتوانـد ب ه عن وان ی ک تعدی ل کنن ده بی ن فاجعهآفرین ی و درد و فاجعهآفرینــی و پیامدهــای مرتبــط بــا درد عمــل کن د )31(. پژوهشه ای متع ددی نش ان دادهان د ک ه باوره ای خودکارآم دی ب ا س ازگاری درد مزم ن رابط ه دارد و جنبهه ای مختلــف تجربــه درد را تبییــن میکنــد)41،51(. خوشبینــی بــه عنــوان یکــی دیگــر از منابــع مقابلــهای درد در نظــر گرفتــه میشــود. خوشبینــی از برجســتهترین ســازههای شــخصیتی اســت کــه از شــناختهای مثبــت تشــکیل شــده اســت)61(. هرچنــد مولفــهی غالــب در خوشبینــی، مولفــهی شــناختی اس ت ام ا مولفهه ای انگیزش ی )مث ل اص رار ب رای رس یدن ب ه اه داف خ اص( و عاطف ی )مث ل تجرب ه احس اسهای مطل وب و مثبــت( نیــز تشــکیل دهنــده خوشبینــی میباشــند)71(. پژوهشهــا نشــان دادهانــد کــه خــوش بینــی باعــث کاهــش افــکار فاجعــه آفریــن درد میشــود)81(. پژوهشهــای انجــام گرفت ه روی اف راد س الم، تح ت شـرایط اس ترس زای درد بـا آزم ون فش ارزای آب س رد، نش ان داد ک ه اف راد خ وش بینت ر درد کمت ری را گ زارش دادن د20)، 91(. از دیگ ر مناب ع مقابل های درد میتــوان بــه تــابآوری اشــاره کــرد. تــابآوری توانایــی س ازگاری ب ا ش رایط اس ترسزا تعری ف ش ده اس ت و ب ا کاهش ادراک اســترس رابطــه دارد)12(. پژوهشهــا بیانگــر ایــن اســت ک ه اف راد ت ابآور از طریـق عواط ف مثب ت، از فاجعهآفرین ی درده ا اجتن اب میکنن د)22(. مطالع هی نیوت ن ـ ج ان، میس ون و هانت ر)32( تح ت عن وان نق ش ت ابآوری در س ازگاری و مقابل ه ب ا درد مزم ن روی 101 بیم ار مبت لا ب ه درد مزم ن نش ان داد ک ه ت ابآوری ب ا اجتن اب ـ ت رس، ناتوان ی مرتب ط ب ا ت رس و ش دت ت رس کمت ری هم راه ب ود. و اف رادی ک ه ت ابآوری بالات ری داش تند حمای ت اجتماع ی بیش تری را گ زارش دادن د ه م چنی ن ت ابآوری بالات ر ب ا خودکارآم دی بالات ر درد مرتبط ب ود. در ای ن پژوه ش ب ه تع دادی از مناب ع مقابل های درد ک ه باع ث ادراک اف راد در فاجعهآفرین ی و س ازگاری درد میش ود در قال ب پژوهشه ای منف رد و جداگان ه اش اره ش د. ول ی هنوز نق ش عوام ل مس تعد کنن ده روان ش ناختی و مکانی زم تأثی ر آن در قال ب م دل س اختاری ت رس ـ اجتن اب، ج زء ابهام ات باقــی مانــده اســت. عوامــل روان شــناختی از جملــه عواملــی هســتند کــه در تبیــن شــدت درد و مشــکلات مرتبــط بــا آن نقــش مهمــی ایفــا میکننــد)42(. ایــن کــه تفاوتهــای فــردی اف راد از نظ ر ویژگیه ای ش خصیتی و عاطف ی چ ه تأثی ری در تشــدید یــا کاهــش فاجعهآفرینــی محرکهــای درد آور دارد و ایــن کــه نقــش توانمندیهــای مثبــت فــرد در ســازگاری درد چگونــه اســت و شــناخت نحــوهی تعامــل و ســاز و کار ایــن متغیرهــا درســازگاری درد مزمــن از اهمیــت خاصــی در ادراک درد برخ ور دار اس ت. ام ا س والی ک ه در ای ن ج ا مط رح میشــود، ایــن اســت کــه عوامــل روان شــناختی مثبــت چــه تأتیــری در ادراک درد دارد و مکانیزیــم تأثیــر آن در چارچــوب مــدل تــرس ـ اجتنــاب چیســت؟ هرچنــد کــه پژوهشهــای متع ددی در ح وزه روانشناس ی درد ص ورت گرفت ه اس ت ام ا اکثــر آنهــا در قالــب پژوهشهــای همبســتگی بــوده اســت و بیش تر مبتن ی ب ر متغیره ای آس یبزای درد متک ی بودهان د و کمتــر مکانیــزم روابــط علــی بیــن متغیرهــای مهارتهــای مقابلــهای درد در آن مشــخص گردیــده اســت. لــذا یکــی از هدفه ای اساس ی ای ن پژوه ش، مش خص ک ردن نق ش عل ی متغیره ای مهارته ای آس یبزای درد در قال ب م دل س اختاری س ازگاری درد در چارچ وب م دل ت رس ـ اجتن اب میباش د ب ا در نظــر گرفتــن پژوهشهــای قبلــی، چنیــن فــرض میشــود کــه متغیرهــای مقابلــهای درد )خودکارآمــدی، خوشبینــی ، تــابآوری( رابطــهی معکــوس علــی بــا فاجعهآفرینــی درد )اغــراق درد، نشــخوار ذهنــی و درماندگــی( داشــته باشــند .همچنیــن متغیرهــای فاجعهآفرینــی درد از طریــق متغیرهــای برونــزاد مهارتهــای مقابلــهای درد نقــش میانجــی بــا تــرس از درد دارن د، و نهایت اً متغی ر ت رس از درد نق ش میانج ی درد را از طریــق فاجعهآفرینــی درد بــا ســازگاری درد ایفــا میکنــد .لــذا هــدف از انجــام ایــن پژوهــش، بررســی بــرازش مــدل س اختاری پیش نهادی س ازگاری درده ای عضلان ی – اس کلتیدر چارچ وب م دل ت رس ـ اجتن اب اس ت. م دل نظ ری ت رس ـ اجتن اب در ش کل)1( ارائ ه ش ده اس ت.

روش مطالعه
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:50 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:50 IRST on Tuesday October 17th 2017

ایــن پژوهــش، یــک مطالعــهی همبســتگی از نــوع معــادلات س اختاری ب ود، ک ه از ای ن روش ب ه منظ ور س نجش صح ت رواب ط نظ ری متغیره ای م دل پژوه ش اس تفاده میش ود)52(. جامع ه م ورد مطالع ه در پژوه ش حاض ر، بیم اران مبت لا ب ه ان واع درده ای مزم ن عضلان ی ـ اس کلتی مراجع ه کنن ده ب ه بیمارســتانها، مراکــز درمانــی و کلینیکهــای شــهر اصفهــان بودنــد. بــرای انتخــاب آزمودنیهــای پژوهــش، ابتــدا 51 بیمارس تان ،مرک ز درمان ی و کلینیکه ای ش هر اصفه ان ب ه ش کل نمون ه گی ری تصادف ی گزین ش ش دند. در مرحل ه بعد از بی ن کلی ه مراجع ان دارای درده ای مزم ن عضلان ی ـ اس کلتی ب ه ای ن مراک ز 921 نف ر ب ه ص ورت نمون ه در دس ترس انتخاب ش دند و از بی ن آنه ا کس انی ک ه توس ط متخص ص ارتوپ دی ب ا توج ه ب ه ارزیابیه ای بالین ی و معیارهای س ازمان بهداش ت جهان ی، تش خیص بیم اران مبت لا به درده ای مزم ن عضلانی ـ اس کلتی را دریاف ت ک رده بودن د و بر اس اس مصاحبه پژوهش گر و معیاره ای ورود و خ روج، نهایت اً 314 نف ر از آن ان ک ه واج د ملاکه ای پژوه ش بودن د، ب ه عن وان نمون ه نهای ی انتخ اب گردیدنــد. معیارهــای ورود آزمودنیهــای شــرکت کننــده در مطالعــه شــامل حداقــل ســپری شــدن زمــان ســه ماهــه از ان واع درده ای عضلان ی ـ اس کلتی )گ ردن و ش انه، س ینه و ش کم، کم ر و پش ت و دس ت و پ ا(، طب ق تش خیص انجم ن بینالملل ی درد ب رای تمای ز درد مزم ن از مس تمر، ت داوم درد مزم ن ط ی هفت ه قب ل از مطالع ه، حداق ل تحصی لات دیپل م و محدودهــی ســنی 20 تــا 60 ســال بــود. معیارهــای خــروج آزمودنیه ا از پژوه ش نی ز، ش امل درد مزم ن ب ه دلی ل توم ور ،شکســتگی شــدید مهرههــا ،عفونــت، ســرطان، مصــرف مــواد روانگ ردان، مص رف داروه ای روان ی و ابت لا همزم ان ب ه س ایر اختــلالات جســمانی و روانــی دیگــری کــه در رونــد پژوهــش اختــلال ایجــاد میکنــد.

شکل 1. مدل ترس ـ اجتناب
ب ه منظ ور بررس ی ش دت درد مزم ن از پرسش نامه درجهبن دی درد مزم ن ون ک ورف)62( اس تفاده ش د ک ه هف ت گزین ه دارد و ش دت درد، ثب ات ی ا م دت درد و می زان ناتوان ی حاص ل از درد را در یــک طیــف صفــر تــا ده درجــهای میســنجد کــه صفــر ب ه معن ی” ب دون درد” و 10 ب ه معن ی” بدتری ن درد” ممک ن اس ت. آلف ای کرونب اخ ب رای ناتوان ی و ش دت درد ب ه ترتی ب 87/0 و 68/0 میباشــد)72(. در ایــن پژوهــش ضریــب پایایــی ب ا اس تفاده از آلف ای کرونب اخ ب رای ناتوان ی و ش دت درد ب ه ترتی ب 91/0 و 83/0 بدس ت آم د .
س ازه ت رس از حرک ت ب ا مقی اس تمپ ا م ورد س نجش ق رار گرفــت کــه دارای 11 ســوال و دو خــرده آزمــون بــاور بــه آس یب دیدگ ی) TSK-SF( و اجتن اب از فعالی ت) TSK-AA( میباشــد. از آزمودنیهــا خواســته میشــود تــا بــه گرینههــای آزم ون ب ر اس اس ی ک مقی اس لیکرت ی کام ًلا موافقم ت ا ًکاملا مخالف م پاس خ دهن د. نم رات ب الا در ای ن مقی اس نش انه ترس بیش تر از درد اس ت. در پژوه ش ون گ و هم کاران )82( آلفـای کرونبــاخ بــرای کل آزمــون 67/0 بدســت آمــد. در پژوهــش رحمتــی و همــکاران)92( روایــی ایــن پرسشــنامه مــورد تأییــد قــرار گرفــت و میــزان آلفــای کرونبــاخ ایــن پرسشــنامه 28/0 بدس ت آم د ک ه نش انگر پایای ی خ وب ای ن مقی اس اس ت. در پژوه ش حاض ر پایای ی کل ی ای ن آزم ون 81/0 بدس ت آم د .ه م چنی ن ب رای خ رده آزم ون ب اور ب ه آس یب و اجتن اب از فعالی ت ب ه ترتی ب آلف ای کرونب اخ 73/0 و 81/0 بدس ت آم د.
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:50 IRST on Tuesday October 17th 2017



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید