فصلنامه علمی پژوهشی بیهوشی و درد، دوره 7، شماره 4، تابستان 1396
5292148-137204

مدل یابی معادلات ساختاری تعیین گرهای درد مزمن: نقش طرحوارههای
ناسازگار اولیه و بهوشیاری زمینه ای
رسول حشمتی1، نسرین زمانی زاد2، محمد ستایشی3
استادیار، روان شناسی سامت، گروه روان شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
کارشناسی ارشد، روان شناسی عمومی، گروه روان شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران .
کارشناسی ارشد، روان شناسی تربیتی، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
14526850

تاریخ دریافت: 11/۲1/5931 تاریخ بازبینی: تاریخ پذیرش: ۲3/۲/1395چکیده
زمین ه و ه دف: مطالع ات نش ان داده ک ه درد فراگیرتری ن ش کایت پزش کی اس ت ب ه ط وری ک ه خیل ی از بزرگس الان ب ا مش کل درد درگی ر ش ده ان د. بنابرای ن در ای ن پژوه ش ه دف، آزم ون رابط ه س اختاری طرحوارهه ای ناس ازگار اولی ه ب ا درد مزم ن، ب ا مطالع ه نق ش میانج ی گ ری بهوش یاری زمین های در دانش جویان ب ود.
0899951پژوهشـی

مقـاله
34

پژوهشـی

مقـاله

34

1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:19 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:19 IRST on Tuesday October 17th 2017

مــواد و روشهــا: شــرکت کننــدگان پژوهــش 201 نفــر از دانشــجویان کارشناســی بودنــد کــه بــه روش نمونهگیــری تصادفــی خوشــهای چندمرحل های انتخ اب ش دند. اب زار اندازهگی ری پژوه ش ش امل پرسش نامه طرحوارهه ای ناس ازگار اولی ه یان گ و پرسش نامه بهوش یاری زمین های بائ ر و هم کاران و پرسش نامه درد مزم ن م ک گی ل ب ود. آزم ون مس یرهای مس تقیم و غیرمس تقیم الگ وی پژوه ش، ب ه ترتی ب، ب ا اس تفاده از روشه ای م دل مع ادلات س اختاری و ب وت اس ترپ انج ام گرف ت .
یافتهه ا: یافتهه ا نش ان داد ک ه طرحوارهه ای ناس ازگار و درد مزم ن ب ه ترتی ب پیش ایند و پیام د بهوش یاری زمین های در دانش جویان هس تند .همچنی ن، یافتهه ا نش ان داد ک ه بهوش یاری زمین های میانجیگ ر معن یدار رابط ه طرحوارهه ای ناس ازگار اولی ه و درد مزم ن اس ت. همچنی ن، م دل آزم ون ش ده، مدل ی مطل وب ب رای تبیی ن درد مزم ن در دانش جویان میباش د .
نتیجهگی ری: ب ر اس اس ای ن یافتهه ا میت وان نتیج ه گرف ت ک ه طرحوارهه ای ناس ازگار اولی ه و بهوش یاری زمین های تعیی ن گره ای مه م درد مزمن هســتند.
واژههای كلیدی: طرحوارههای ناسازگار اولیه، بهوشیاری زمینهای، درد مزمن
مقدمه

نویسـنده مسـئول: نسـرین زمانیزاد، کارشناسـی ارشـد، روان شناسـی عمومی، گروه روان شناسـی، دانشـکده علوم تربیتی و روان شناسـی، دانشگاه تبریز، تبریـز، ایران.
[email protected] :پست الکترونیک
شـاید شناخته شـدهترین و پذیرفته شـدهترین تعریف درد توسـط انجمـن بینالمللـی درد)1( ارائـه شـده باشـد: درد تجربـه حسـی و هیجانـی / عاطفـی و تجربـه شـناختی ناخوشـایندی اسـت کـه بـا آسـیب بافتـی واقعـی یـا بالقـوه همـراه بوده یـا در اصطـاح با چنین آسـیبی شـرح دادهشـده اسـت)1( درد همیشـه یـک تجربه شـخصی، ذهنـی، منحصربهفـرد اسـت)2(، و همچنیـن چندبعدی بوده و توسـط جنسـیت بیمار)3(، سـن، فرهنگ، تجربه درد قبلی ،و عوامـل عاطفـی، مانند شـادی، انـدوه، ترس، هیجـان، و باورها و نگـرش بیمـار نسـبت بـه درد)4( تحت تأثیـر قـرار میگیرد.
درد بـه دو نـوع حـاد و مزمن تقسـیم میشـود. درد حـاد بهعنوان “درد بـا شـروع اخیـر و مدتزمان محـدود احتمالی تعریف شـده اسـت. این حالت معمـولاً یک رابطه علی و موقتی قابل شناسـایی بـا آسـیب یـا بیمـاری دارد .” درد مزمـن، معمـولاً فراتـر از زمـان بهبـودی از آسـیب همچنـان ادامـهدارد و اغلب ممکن اسـت هیچ علـت قابـل شناسـایی بـه وضـوح وجـود نداشـته باشـد)5(. درباره شـیوع درد مزمـن گزارشهـای مختلفی وجـود دارد؛ بـرای مثال ،در یـک بررسـی تحلیلـی بـر روی 15 مطالعه همهگیرشناسـی در جمعیـت بزرگسـال، شـیوع آن را 15 درصـد اعـام کردهانـد)6(. ایـن میـزان در جمعیـت بزرگسـال ایرانـی، از 9 درصـد)7( تـا 41 درصد)8( گزارش شـده اسـت.
تجربــه درد بــه شــیوههای مختلــف در افــراد ممکــن اســت ریشــه در دوران کودکــی افــراد داشــته باشــد. وقتــی کودکــی بــا بیمــاری یــا آســیبی مواجــه میشــود نحــوه مدیریــت درد توســط والدیــن کــودك میتوانــد باعــث یادگیــری روشهــای مقابل ه مناس ب شـود. میدانی م ک ه تجربهه ای دردن اك دوران کودکــی در آینــده نیــز بــر رفتــار درد کــودك تأثیــر خواهــد داشــت. یکــی از متغیرهــای مهمــی کــه میتوانــد تجربــه درد دوران کودکــی را توجیــه کنــد طرحوارههــای دوران کودکــی میباشــد. ایــن طرحوارههــا ریشــه در تجــارب خوشــایند و ناخوشــایند و همچنیــن تروماهــای دوران کودکــی و نوجوانــی دارد. طرحــواره ســازه شــناختی پایــدار و عمیقــی اســت کــه ح اوی قوانی ن و ی ا دس تورالعملهایی میباش د ک ه انتخ اب ، برنامهنویســی، ذخیرهســازی و بازیابــی اطاعــات را هدایــت میکنــد. ایــن ســازهها مابیــن اســتعداد ژنتیکــی فــرد و قــرار گرفت ن آنه ا در مع رض تأثی رات محیط ی، از طری ق ارتب اط آنه ا ب ا دیگ ران مه م، والدی ن، معلم ان، خواه ر و برادر ش کل گرفتهانــد کــه منجــر بــه مجموعــهای از ایدههــا و باورهــا در مــورد خــود و دیگــران در شــرایط و شــیوهای کــه موقعیتهــا ارزیاب ی و تفس یر ش دهاند خواه د ش د)9(.
طرحوارههــای ناســازگار در عمیقتریــن ســطح شــناخت و معم ولاً خ ارج از آگاه ی عم ل میکنن د، و از نظر روانش ناختی اف راد را ب رای افس ردگی، اضط راب، رواب ط ناکارآم د، اعتی اد ،تروم ای دوران کودک ی، ه راس اجتماع ی، س وءمصرف م واد ،اخت الات خ وردن، اخت الات ش خصیت، اخت ال ه راس بـا تــرس از مکانهــای شــلوغ و اختــالات روانتنــی آســیبپذیر

می ســازند)01-71(.
در مــورد رابطــه درد مزمــن و طرحــواره پژوهشهــای بســیار کم ی ص ورت گرفت ه اس ت. در پژوهش ی ب ا عن وان رابط ه بی ن طرحوارهه ای ناس ازگار اولی ه و ابع اد س هگانه تأثی ر س ردرد ،درد، ناتوان ی و درماندگ ی عاطف ی در زن ان بیم ار س رپایی ایران ،مبت ا ب ه میگ رن مزم ن ب دون اورا، نتای ج بهدس تآمده نش ان داد کــه بهطــور ضمنــی طرحــواره درمانــی میتوانــد یــک درم ان مناس ب ب رای کاه ش ابع اد تأثی ر س ردرد، حداق ل، در بیم اران س رپایی زن ایرانی)136نف ر( مبت ا ب ه میگ رن ب دون اورا فراه م نمای د)81(.
بــا توجــه بــه بررســیهای انجامشــده یکــی از متغیرهایــی ک ه میتوان د ب ا کاه ش درد مرتب ط باش د بهوش یاری اس ت چــرا کــه بــودن در زمــان حــال و آگاه بــودن بــه اکنــون بــه افــراد کمــک میکنــد تــا احســاس آرامــش بیشــتری داشــته باش ند. بهوش یاری ب ه عن وان حال ت توج ه برانگیخت ه و آگاهی از آنچــه کــه در لحظــه کنونــی اتفــاق میافتــد تعریــف شــده اس ت)02-91(. ای ن توج ه، توجه ی اس ت هدفمن د، ب ه هم راه پذی رش بـدون داوری در م ورد تجربهه ای در ح ال وق وع در لحظ ه)22-12(. بهوش یاری ب ه م ا ی اری میده د ت ا ای ن نکت ه را درك کنی م ک ه هیجانه ای منف ی ممک ن اس ت رخ ده د ،ام ا آنه ا ج زء ثاب ت و دائم ی ش خصیت نیس تند. همچنی ن ب ه ف رد ای ن ام کان را میده د ت ا بهج ای آنک ه ب ه رویداده ا بهطــور غیــرارادی و بیتأمــل پاســخ دهــد، بــا تفکــر و تأمــل پاســخ دهد)32(.
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:19 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:19 IRST on Tuesday October 17th 2017

1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:19 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:19 IRST on Tuesday October 17th 2017

رابط ه بهوش یاری و درد و همچنی ن تأثی ر آن ب ر کاه ش درد در پژوهشهــای مختلفــی بررســی شــده اســت. بهوشــیاری روشــی اســت بــرای زندگــی بهتــر، تســکین دردهــا و غنــا بخش ی و معنادارس ازی زندگ ی)42( همچنی ن ش واهد و ادبی ات تحقیــق نمایانگــر اثــرات مفیــد آمــوزش ذهــن آگاهــی در تندرس تی اس ت)62-52( افزای ش بهوش یاری ب ا افزایش بهزیس تی روانشــناختی، توافــق، گشــودگی، وجدانمنــدی و کاهــش نشــانههای درد همــراه اســت. در حقیقــت افــراد بهوشــیار در ش ناخت و مدیری ت و ح ل مش کات روزم ره تواناتر هس تند)72( یکــی از جهــت گیریهــای اساســی بهوشــیاری پافشــاری بــر توج ه ب ه لحظ ه کنون ی اس ت، ای ن جه ت گی ری “اینج ا واکن ون “در کم ک ب ه بیماران س رطانی و بیم اران ب ا درد مزمن مؤثــر بــوده اســت )92-82(.
در پژوهش ی ب ا عن وان اثربخش ی روش کاه ش اس ترس مبتن ی ب ر بهوش یاری ب ر بهب ود درد و راهب رد مقابل ه فاجعهآفرین ی در زن ان مبت ا ب ه درده ای مزم ن عضان ی اس کلتی ای ن نتیج ه حاص ل ش د ک ه درنتیج ه مداخل ه کاه ش اس ترس مبتن ی ب ر بهوش یاری در ص ورت ت داوم تمرین ات بهط ور مرت ب میتوان د در کاهــش شــدت درد و کاهــش اســتفاده از راهبــرد مقابلــه فاجعهآفرینــی مؤثــر باشــد)03(. طبــق بررســیهای انجامشــده رابطــه بیــن درد مزمــن، طرحوارههــای ناســازگار اولیــه و همچنی ن بهوش یاری در مطالعات پیش ین بررس ی نش ده اس ت .بیشــتر پژوهشهــا، همانطــور کــه در بــالا اشــاره شــد تأثیــر بهوش یاری و همچنی ن تمرین ات آن را در کاه ش درد بررس ی کردهان د و ب ه نتای ج مثبت ی دس ت یافتهان د. ام ا در خص وص رابط ه درد و طرحوارهه ا و همچنی ن رابط ه ای ن س ه متغی ر ب ا یکدیگ ر پژوهشه ای بس یار کم ی انج ام پذیرفت ه اس ت .
ل ذا ب ا توج ه ب ه کمب ود بررس یها در ای ن زمین ه پژوه ش حاض ر در نظ ر دارد ای ن س ه متغی ر را ب ا یکدیگ ر م دل یاب ی کن د. در ای ن پژوه ش متغی ر درد بهعن وان متغی ر م اك در نظ ر گرفت ه ش ده اس ت. بهوش یاری بهعن وان متغی ر میانج ی نقــش خــود را ایفــا میکنــد و طرحوارههــای ناســازگار اولیــه نی ز متغی ر پی ش بی ن میباش د. ب ر ای ن اس اس و بـا توج ه بــه پژوهشهــای انجامشــده، هــدف پژوهــش حاضــر، بررســی نقــش طرحوارههــای ناســازگار اولیــه در تعییــن گرهــای درد مزم ن ب ا میانجیگ ری بهوش یاری میباش د. و فرضی ه پژوهش ی ب ه ای ن ص ورت مط رح میش ود ک ه: طرحوارهه ای ناس ازگار اولی ه پی ش بی ن مناس بی ب رای درد مزم ن ب ا میانج ی گ ری بهوش یاری اس ت.
مواد و روشها
پژوه ش حاض ر همبس تگی و از ن وع م دل مع ادلات س اختاری اس ت. جامع ه آم اری ای ن پژوه ش ش امل کلی ه دانش جویان دانش گاه آزاد اس امی واح د ق م ک ه در نیمس ال دوم تحصیل ی 1394-95 مشــغول بــه تحصیــل بودنــد تشــکیل دادنــد. درایــن پژوهــش، جهــت آزمایــش الگــوی پیشــنهادی، از روش نمونهگی ری تصادف ی خوش های چندمرحل های اس تفاده ش د، به ای ن ص ورت ک ه در اولی ن مرحل ه لیس ت رش تههای مختل ف تهیهشــده، بعــد از لیســت تهیــه شــده بهصــورت تصادفــی چن د رش ته انتخ اب و در نهای ت از ه ر رش ته س ه کاس ب ه ص ورت تصادف ی برگزی ده ش د و هم ه دانش جویان کاس م ورد مطالع ه ق رار گرفتن د. در نهای ت ،201 دانش جو) 111 دخت ر و 90 پســر(، نمونــه پژوهــش را تشــکیل دادنــد. روش اجــرای پژوه ش ب ه ای ن ص ورت ب ود ک ه، بعدازانتخ اب دانش جویان ،ه ر س ه پرسش نامه قب ل ی ا بع د از کاس ب ه ط ور همزم ان در اختی ار دانش جویان قـرار گرف ت. قب ل از اج رای پژوه ش ،ب ه دانش جویان گفت ه ش د ک ه انتخ اب آنه ا کام ًا تصادف ی بــوده و بــرای انجــام پژوهــش دانشــگاهی انتخــاب شــدهاند و ل ذا نی از ب ه ذک ر ن ام خ ود در پرسش نامهها ندارن د. س پس ،ب رای اینک ه ش رایط مطل وب اج رای پرسش نامهها فراه م آی د ،از آنه ا خواس ته ش د س والات را ب ه دق ت بخوانن د و ب ا توج ه ب ه اف کار، احساس ات و رفت ار خ ود ب ه آنه ا پاس خ دهن د و در ص ورت ام کان هی چ س والی را بیج واب نگذارن د. همچنی ن ،در ابتــدای پرسشــنامه متنــی در خصــوص محرمانــه مانــدن اطاع ات، رازداری و آزادی ش رکت پژوه ش نوش ته ش ده ب ود .از ش رکت کنن دگان خواس ته ش د ک ه آن را بخوانن د و بدی ن ش کل رضای ت کتب ی و ش فاهی دریاف ت ش د.
ابزارهای پژوهش؛
الــف( فــرم كوتــاه مقیــاس طرح وارههــای ناســازگار اولیهیانــگ) 4991( )YSQ-SF(: ایــن پرسشــنامه شــامل 75 گویــه اســت کــه آزمونشــوندگان بــه صــورت خــود گزارشدهــی بــه آن پاســخ میدهنــد. ایــن مقیــاس را یانــگ و بــرون به منظوراندازهگیــری 15 طرحــواره ناســازگار اولیــه س اختهاند. پایای ی آن ب ه کم ک آلف ای کرونب اخ ب رای هم ه طرح وارهه ا از 76/0 ت ا 93/0 ب ه دس ت آم د. پاس خدهندگان ب ر روی لیک رت 6 درج های از 1=” کام اً در م ورد من نادرس ت اســت” تــا6= ” کامــاً در مــورد مــن درســت اســت” میــزان موافق ت خ ود را مش خص میکنن د. ای ن مقی اس ب ا نم رات اعتمــاد بــه نفــس، افســردگی، نشــانگان اختــال شــخصیت ،آســیب پذیــری روانشــناختی همبســتگی خوبــی دارد کــه نش انگر از روای ی همزم ان قاب ل قب ول ای ن مقی اس اس ت )13(. ضریــب آلفــای کرونبــاخ را بــرای کل مقیــاس بیــن 91/0 تــا 86/0 محاس به کردن د )13(. در ای ن پژوه ش نی ز ضری ب آلف ای کرونب اخ براب ر ب ا 93/0 محاس به گردی د.
ب( مقی اس هوش یاری زمین های بائر و هم کاران) 600۲( )FFMQ(: ایــن پرسشــنامه توســط بائــر، اســمیت، اپکینــز ،کریتمیــر و تونــی در ســال 2006 به منظوراندازهگیــری پنــج خ رده مقی اس طراح ی ش د. ای ن خ رده مقیاس هاعبارتان د از؛ مش اهده، توصی ف، عم ل هم راه ب ا آگاه ی، ع دم قض اوت و عــدم واکنــش. درکل ایــن مقیــاس 39 گویــه دارد و یــک مقیــاس خودگزارشــی اســت. آزمودنیهــا میــزان موافقــت خ ود را ب ا گویهه ای پرسش نامه ب ر روی یـک لیک رت پن ج درجــهای از 1= “هرگــز یــا خیلــی کــم” تــا 5= ” اغلــب یــا همیشــه” مشــخص میکننــد. در پژوهشــی)23( ضریــب آلفــای کرونبــاخ را بــرای خــرده مقیــاس مشــاهده 85/0، توصیــف 9/0، عمــل همــراه بــا آگاهــی 91/0، عــدم قضــاوت 93/0 و ع دم واکن ش 85/0 محاس به کردن د. ضری ب آلف ای کرونب اخ محاس به در ای ن پژوه ش براب ر 91/0 ب ه دس ت آم د.ج( ف رم کوتــاه پرسشــنامه مــک گیــل)3891( )SF-MPQ-2(: ایــن مقیــاس را رونالــد ملــزاك در ســال 1983 در دانشــگاه مــک گیــل ســاخت. ایــن مقیــاس دارای مجموعــه عبــارت اســت .ایــن پرسشــنامه عــاوه بــر کیفیــت درد، شــدت آن را هــم اندازهگیــری میکنــد. ایــن مقیــاس فقــط درد نوروپاتیــک را اندازهگی ری نمیکن د، بلک ه درده ای غی ر نوروپایت ک را ه م اندازهگیــری میکنــد. ایــن مقیــاس از 22 توصیــف کننــدهی درد را اندازهگیــری میکنــد کــه شــدت آن را آزمونشــونده از 0 تــا 10 به طورخودگزارشدهــی بــه آن پاســخ میدهــد .ای ن پرسش نامه ش امل چه ار زیرمقی اس اس ت؛ درد ادام هدار )دردضرب ان دار، درد گرفتگ ی، درد جوی ده ش دن، درد مبه م ،درد س نگین و درد ته وعآور(، درد متن اوب )درد تی ر کش یدن ،درد مث ل س وراخ ک ردن، درد برن ده، درد شـکننده، درد مث ل

ش وك الکتریک ی و درد مث ل س یخ فروک ردن(، درد نوروپاتی ک )درد ســوزنده، درد بااحســاس یخزدگــی، درد ناشــی از ســطح لمســی، خــارش و بیحســی( و درد مؤثــر )درد کســلکننده ،درد ت رسآور، درد ش کافنده، درد زج رآور()33(. در ای ن پژوه ش جه ت بررس ی روای ی ای ن پرسش نامه از تحلی ل عامل ی تأییدی اس تفاده ش د نتای ج نش ان داد ک ه مق دار کای زر مای ر اولکی ن برابــر بــا 88/0 اســت و همچنیــن آزمــون بارتلــت معنــادار ب ود، ک ه حاک ی از روای ی قاب ل قب ول ای ن پرسش نامه اس ت .همچنی ن ضری ب آلف ای کرونب اخ براب ر ب ا 96/0 محاس به ش د نش انگر از پایای ی قاب ل قب ول ای ن مقی اس اس ت.
یافتهها
جدول1. ضرایب استاندارد و سطح معناداری مدل پیشنهادی پژوهش
سطح معناداری خطای استاندارد  مسیرهای مستقیم
0/009 0/18 0/21 طرحوارههای ناسازگار اولیه به بهوشیاری زمینهای
0/005 0/14 0/23 بهوشیاری زمینهای به درد مزمن
0/915 0/3 0/008 طرحوارههای ناسازگار اولیه به درد مزمن
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:19 IRST on Tuesday October 17th 2017



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید