5293164359569

فصلنامه علمی پژوهشی بیهوشی و درد، دوره 7، شماره 3، بهار 1396
تاثیر شدت درد و نوع درد مستمر و عود کننده بر خودمدیریتی درد مزمن ستون فقرات: نقش میانجی خودکارآمدی و افکار فاجعه آفرین درد
مهتاب بازیاری میمند1*، احمد علی پور2، علی پولادی ریشهری3، مجتبی حبیبی عسگر آبادی4
دانشجوی دکترای روانشناسی، گروه روانشناسی، مرکز تحصیلات تکمیلی دکتری، دانشگاه پیام نور تهران
استاد، گروه روانشناسی، مرکز تحصیلات تکمیلی دکتری، دانشگاه پیام نور تهران
استادیار، گروه روانشناسی، دانشگاه پیام نور بوشهر
استادیار، پژوهشکده خانواده، دانشگاه شهید بهشتی تهران
-59568930638

تاریخ دریافت: 92/2/5931 تاریخ بازبینی: 15/1395/8تاریخ پذیرش: 17/1395/7چکیده
زمین ه و ه دف: خودمدیریت ی درد مزم ن یک ی از برنامهه ای بهب ود، توانبخش ی و پیش گیری از وخام ت درد ب ه منظ ور س ازگاری ب ا درد و بیم اری محس وب گردی ده، تح ت تاثی ر عوام ل مختلف ی میباش د. در ای ن راس تا ه دف پژوه ش حاض ر بررس ی عام ل ش دت درد و ن وع درد مزم ن و مس تمر از طری ق عوام ل ش ناختی اف کار فاجع ه آفری ن و خودکارآم دی درد میباش د.
0899951پژوهشـی

مقـاله
60

پژوهشـی

مقـاله

60

1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:20 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:20 IRST on Tuesday October 17th 2017

م واد و روشه ا: مطالع ه حاض ر، توصیف ی و از ن وع همبس تگی میباش د ک ه در سـال 1394 ب ر روی 301 بیم ار مبت لا ب ه درده ای مزم ن س تون فق رات ب ه ش یوهی نمون ه گی ری در دس ترس انج ام گردی ده و از روشه ای آم ار توصیف ی و اس تنباطی همچ ون همبس تگی، ش اخصهای ب رازش و ضرای ب مس یر در تحلی ل مس یر اس تفاده گردی د .
یافتهه ا: نتای ج نش ان داد ش اخصهای ب رازش از وضعی ت مطلوب ی برخ وردار ب وده و آزم ون ضرای ب مس یر بیانگ ر اث رات مس تقیم خودکارآم دی )ب ه ط ور مثب ت( و اف کار فاجع ه آفری ن )ب ه ط ور منف ی( ب ر خودمدیریت ی اس ت. همچنی ن ش دت درد ب ه ط ور غیرمس تقیم از طری ق متغی ر خودکارآم دی و اف کار فاجع ه آفری ن ب ر خودمدیریت ی درد تاثی ر دارد، البت ه ای ن تاثیرگ ذاری توس ط درد مس تمر و عودکنن ده معن ادار ب ه دس ت نیامد .
نتیجهگی ری: در خودمدیریت ی درد مزم ن س تون فق رات ع لاوه ب ر خصوصی ات بیم اری بای د ب ه عوام ل خودکارآم دی و اف کار فاجع ه آفری ن درد توج ه خاص ی معط وف داش ت ت ا زمینهه ای افزای ش خودمدیریت ی درد فراه م گ ردد.
واژههای كلیدی: خودمدیریتی درد مزمن، شدت درد، درد مستمر و عودکننده، افکار فاجعه آفرین، خودکارآمدی درد
مقدمه

نویسنده مسئول: مهتاب بازیاری میمند، دانشجوی دکترای روانشناسی، گروه روانشناسی، مرکز تحصیلات تکمیلی دکتری، دانشگاه پیام نور
[email protected] :پست الکترونیک
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:20 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:20 IRST on Tuesday October 17th 2017

درد مزم ن س تون فق رات یک ی از فراگیرتری ن ان واع درده ا و از جمل ه چال ش برانگیزتری ن مش کلات پزش کی در کش ورهای صنعت ی و در ح ال توس عه میباش د ک ه ب ر میلیونه ا نف ر در سراس ر جه ان ب ا ش یوعی س الانه بی ن 15 ت ا 45 درص د تاثیر گذاش ته، هزینهه ای اقتص ادی س نگینی را ب ر جامع ه تحمی ل ک رده)1( و اکث ر اف راد در آغ از ده هی س وم زندگ ی از ضایع ات و درده ای مختل ف ای ن ناحی ه ش کایت میکنن د)2(. نکت های ک ه در ای ن خص وص حائ ز اهمی ت اس ت وج ود واکنشه ای متف اوت بیم اران مبت لا ب ه درده ای مزم ن س تون فق رات در براب ر درم ان پزش کی اس ت ک ه ای ن ام ر ب ه دلی ل تفاوتهای ف ردی بیم اران در ام ر خودمدیریت ی بیم اری و درد ناش ی از آن میباشــد. بــه طــور کلــی خودمدیریتــی روشــی را بــرای مراقب ت از س لامتی ارائ ه میکن د ک ه در آن بیم ار در ارتق ای س طح س لامتی، پیش گیری از بیم اری و کنت رل موفقیتآمی ز بیمــاری خــود، نقــش محــوری ایفــا میکنــد)3(. از ایــن رو ،فراینــدی فعــال و عملــی اســت کــه توســط بیمــار هدایــت میش ود، ای ن فراین د ش امل فعالیته ا و مهارته ای پای ش رفتــاری در زمینــه ارتقــا ســلامت و بهزیســتی، پیشــگیری از ع وارض بیم اری، تعام ل ب ا ارائ ه دهن دگان مراقبت بهداش تی ،مقابل ه ب ا ح الات هیجان ی منف ی و ایج اد و ت داوم نقشه ای س ازنده اجتماع ی در رواب ط بی ن ف ردی و موقعیته ای ش غلی ب ه منظ ور دس ت یابی ب ه اه داف خودمدیریت ی بیم اری و درد ناش ی از آن است)4(.
از نظــر پاتوفیزیولوژیکــی، درد ســتون فقــرات فراینــد چنــد عاملــی و پیچیــدهای اســت کــه عوامــل زیســتی- مکانیکــی ،عصبــی- فیزیولوژیکــی، ایمنــی شــناختی، روانشــناختی و اجتماع ی در ایج اد و ت داوم آن دخال ت دارن د)5(، ل ذا مطاب ق با دی دگاه زیس تی-روانی- اجتماع ی، ب رای ش ناخت پاس خهای خودمدیریتــی و خودمراقبتــی بیمــار بــه شــرایط درد مزمــن ،ضــروری اســت کــه تمــام عوامــل زیســتی و غیــر زیســتی )همچ ون عوام ل روانش ناختی، اجتماع ی و …( م د نظ ر ق رار گیــرد. یکــی از عوامــل روانشــناختی موثــر بــر خودمدیریتــی درد، نظ ام ش ناختی بیم ار همچ ون اف کار فاجعهآفری ن درد و خ ود کارآم دی درد )ب اور ف رد ب ه توانای ی خ ود در کنت رل و مدیری ت درد( میباش د. پیش ینه پژوهش ی موج ود در ح وزه درد مزمــن بــر خودکارآمــدی و فاجعهآفرینــی بــه عنــوان دو متغیــر شــناختی مهــم تاکیــد میکنــد)6(. فاجعهآفرینــی فراینــد شــناختی اغــراق یــا بزرگنمایــی تهدیــد ادراک شــده از احساســات درد اســت)7( کــه بــه تمرکــز بیشــتر روی جنبهه ای منف ی موقعی ت، تفس یر برانگیختگیه ای جس می بــه نشــانههای درد، تــرس از درد و در نهایــت رفتارهــایاجتنابــی منجــر میشــود)8(. محققــان در بیمــاران مبتــلا بــهدرده ای نوروپاتی ک نش ان دادن د ک ه باوره ای فاجعهآفری ن
دربــارهی درد حتــی بیشــتر از شــدت درد بــر ناتوانــی بیمــار تاثیــر میگــذارد)9(. بنابرایــن متغیــر فاجعهســازی درد نیــز ب ه عن وان یک ی از متغیره ای نظ ام باوره ا ب ر خودمدیریت ی درد تاثیــر دارد. فاجعهآفرینــی درد از طریــق نشــخوار ذهنــی ،بــزرگ نمایــی و درماندگــی نســبت بــه فرایندهــای دردنــاک باع ث ناتوان ی در کنت رل درد در اف راد ش ده، ب ر اس اس م دل اجتناب-ت رس، زمین ه اجتن اب از درد را تحری ک مینمای د)8(. ای ن ام ر در برخ ی از فعالیته ای بهین ه ب رای خودمدیریت ی درد )بــه عنــوان مثــال پرهیــز از اســتراحت طولانــی مــدت و مل زم نم ودن خ ود ب ه انج ام فعالیته ای روزم ره و معمول ی و …( تاثیــر زیــادی دارد. عامــل خودکارآمــدی نیــز میتوانــد پیشبینــی کننــده معنــاداری بــرای رفتــار خودمدیریتــی محس وب گ ردد)01(. از نظ ر بن دورا خودکارآم دی ی ک س ازه محــوری نظریــه شــناخت اجتماعــی اســت)11( کــه در زمینــه رفتاره ای س لامت ب ه عن وان ب اور ف رد نس بت ب ه توانای ی خ ود در س ازماندهی موفقیتآمی ز، توانای ی کنت رل ب ر ع ادات س لامت، انج ام و دس ت یاب ی ب ه پیامدهای ارزش مند س لامت در موقعیتهــا و زمینههــای مختلــف تعریــف شــده اســت)21(. اهمی ت باوره ای خودکارآم دی در مطالع ه درد ب ه ای ن جه ت اســت کــه ایــن ســازه تعییــن میکنــد فــرد در مواجهــه بــا مشــکلات و تجربیــات آزاردهنــده چــه مقــدار تــلاش خواهــد کــرد و تــا چــه وقــت از خــود پایــداری نشــان میدهــد)1(. تحقیقــات نشــان میدهــد کــه باورهــای خودکارآمــدی توانس ته اس ت بس یاری از رفتاره ای خ اص و توجی ه درد را در می ان مبتلای ان ب ه درد مزم ن تبیی ن کن د)31(. ول ز فدرم ن ،آرنس تین و کادی ل در تحقی ق خ ود ب ر روی بیم اران مبت لا به درد مزم ن نش ان دادن د ک ه افزای ش خودکارآم دی ب ا کاه ش درماندگ ی هیجان ی و ناتوان ی در براب ر درد رابط ه دارد)41(. ب ر اس اس بررس یهای دورکی ن و بری ت ب ارت) 2004( و مطاب ق بــا نظریــه شــناختی اجتماعــی، افــرادی کــه دارای ســطوح بــالای خودکارآمــدی درد میباشــند بیشــتر میتواننــد منابــعمطل وب را ب رای کاه ش درد و ناراحت ی و در نتیج ه کنت رلدردشــان بــه کار گیرنــد)51(.
عــلاوه بــر مــوارد مزبــور، عوامــل مربــوط بــه خصوصیــات بیمــاری از جملــه شــدت درد و درد مســتمر و عودکننــده )ثابــت یــا متنــاوب بــودن درد( نیــز اهمیــت و تاثیــر زیــادی ب ر خودمدیریت ی درد دارد. در خص وص ش دت درد، بررس یها نش ان داده اس ت ش دت درد میتوان د ه م ب ر عوام ل موث ر برخودمدیریت ی درد مزم ن تاثی ر بگ ذارد و ه م از آنه ا تاثی ر بپذی رد. ش دت درد زی اد منج ر ب ه عملک رد ضعیفت ر در اکث ر مولفههــای ســلامت روان از جملــه ســلامت کلــی، ســرزندگی و عملک رد اجتماع ی میش ود)61(. ع لاوه ب ر ش دت درد، ن وع درد مزم ن مس تمر و ع ود کنن ده ب ر خودمدیریت ی درد تاثی ر دارد. در درد مزمــن عودکننــده، درد در بیمــار بــرای مدتــی ظاهــر شــده، ســپس در نتیجــه درمــان و یــا بــدون درمــان بــرای مدتــی بهبــود یافتــه، دوبــاره درد شــروع میگــردد)71(، ای ن درد تح ت ش رایط بیخط ر و ب ی ض رر ایج اد ش ده)81(، بــه تدریــج نیــز بدتــر نمیگــردد بلکــه بــروز حمــلات درد و تس کین آن ب ه ط ور متن اوب از ویژگیه ای آن اس ت)91(. درد مزمــن مســتمر نیــز دردی اســت کــه دســت کــم بــه مــدت 6 م اه ب ه ط ور مس تمر ادام ه داش ته، در ط ول ای ن م دت هی چ گاه ب ه ط ور کام ل بهب ود نمییاب د. درد مزم ن مس تمر ، بخشه ای گوناگ ون زندگ ی ف رد را تح ت تاثی ر ق رار داده و الگ وی ش ناختی و رفت اری خاص ی را پدی د م یآورد)71( ک ه میتوانــد بــر رونــد زندگــی، فعایتهــای روزمــره و ســلامت روان ی اف راد تاثی ر منف ی ب ر ج ای گ ذارد)02(. دردی ک ه عل ی رغــم انجــام اقداماتــی بــرای تســکین آن، ماههــا و ســالها ادامــه مییابــد ممکــن اســت فــرد را بــه دلیــل ناتوانــی در برخــورداری از عملکــردی مطلــوب و همچنیــن ســرخوردگی از اقدام ات درمان ی )ب ه دلی ل شکس تهای درمان ی متع دد( بســیار دلســرد و ناامیــد نمــوده و منجــر بــه افســردگی و احس اس ی اس در وی گ ردد)91(. ب ا ادام ه یافت ن درمانه ای ناکارآم د درده ای مس تمر )ک ه اکث راً ماهی ت انفعال ی دارد( ،نــه تنهــا باورهــای مخــرب )انتظــار پیــدا شــدن راه حلــی بیرونــی بــرای مشــکل درد( تقویــت میشــود، بلکــه بیمــار از ب ه عه ده گرفت ن نقش ی فع ال در فراین د توانبخش ی خ ود ب از میمان د)12(، ل ذا مطاب ق ب ا نظری ه درماندگ ی آموخت ه ش ده ،بیم ار دس ت از ت لاش ب رای مقابل ه ب ا بیم اری ب ر م یدارد ک ه ای ن ام ر ب ر خودکنترل ی و خودمدیریت ی درد تاثی ر منف ی میگ ذارد. البت ه در م ورد درده ای مزم ن عودکنن ده نی ز ب ه نظ ر میرس د ب ه دلی ل وج ود دورهی بهب ودی و ب دون درد ،ف رد بیم ار از خودمدیریت ی نس بتاً بهت ری برخ وردار باش د .
بــا توجــه بــه شــیوع بــالای آمــار اختــلالات ســتون فقــرات )کم ر درد و گ ردن درد( و نق ش مه م خصوصی ات بیم اری و عوام ل ش ناختی )ب ه عن وان متغی ر میانج ی( ب ر خودمدیریتی درد مزمــن و از طرفــی ضــرورت خودمدیریتــی ایــن اختــلال بالاخ ص درد ناش ی از آن جه ت پیش گیری از پیش رفت بیماری و درد، کاه ش درد و س ازگاری ب ا آن، پژوه ش حاض ر ب ا هدف بررســی تاثیــر عوامــل مزبــور بــر خودمدیریتــی درد مزمــن س تون فق رات ب ه ارائ ه چه ار فرضی ه پرداخت ک ه عبارتن د از:
1( ب الا ب ودن خودکارآم دی درد، خودمدیریت ی درد در بیم اران مبتــلا بــه اختــلالات ســتون فقــرات را افزایــش میدهــد.
2( افــکار فاجعهآفریــن درد باعــث کاهــش خودمدیریتــی درد در بیمــاران مبتــلا بــه اختــلالات ســتون فقــرات میشــود.
3( ش دت درد ب ه ط ور غیرمس تقیم از طری ق متغی ر میانج ی خودکارآمــدی و افــکار فاجعهآفریــن بــر خودمدیریتــی درد مزمــن ســتون فقــرات تاثیــر دارد .4( نــوع درد مســتمر و عودکننــده بــه طــور غیرمســتقیم از طریــق متغیــر میانجــی خودکارآم دی و اف کار فاجعهآفری ن درد ب ر خودمدیریت ی درد س تون فق رات تاثی ر دارد. نتای ج تحقی ق حاض ر میتوان د از طری ق مش خص نم ودن نق ش مه م متغیره ای م ورد بررس ی پژوه ش ب ه منظ ور لح اظ نم ودن آن در ام ر خودمدیریت ی و خودکنترل ی درد س تون فق رات ی اری کنن ده باش د .
روش مطالعه
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:20 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:20 IRST on Tuesday October 17th 2017

1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:20 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:20 IRST on Tuesday October 17th 2017

پژوه ش حاض ر ج زء طرحه ای توصیف ی از ن وع همبس تگی اس ت. جامع هی پژوه ش ش امل کلی هی بیم اران مبتلا ب ه درد مزم ن ناش ی از اخت لالات س تون فق رات شهرس تان بوش هر میباش د ک ه ب ا اس تفاده از ش یوهی نمون ه گی ری در دس ترس تع داد 301 نف ر) 148 م رد و 153 زن( از بیم اران مبت لا ب ه درد مزمــن ناشــی از اختــلالات ســتون فقــرات بــا دامنــهی س نی 25 ت ا 60 س ال ک ه در س ال 1393 ب ه مراک ز درمان ی )بیمارســتان ســلمان فارســی، بیمارســتان شــهدای خلیــج فــارس، مراکــز فیزیوتراپــی و مطــب پزشــکان ارتوپــد و طــب فیزیک ی و توانبخش ی اخت لالات س تون فق رات( مراجع ه ک رده بودن د م ورد بررس ی ق رار گرفتن د. ب ر اس اس نظـر ه زارد ،دی ن و کون لاز آنجای ی ک ه حج م نمون ه 200 نف ر در اس تفاده از چنی ن روشهای ی مناس ب اس ت)22(، بنابرای ن حج م نمون ه در نظرگرفتــه شــده بــرای چنیــن بررســی کافــی میباشــد.
روش اجــرای پرسشــنامهها بدیــن صــورت بــود کــه بعــد از شناس ایی بیم اران مبت لا ب ه درد مزم ن س تون فق رات، ایج اد انگی زه ب رای مش ارکت در پژوه ش، کس ب رضای ت آگاهان ه از ایشــان جهــت همــکاری و ارائــه توضیحــات لازم، مقیــاس م ورد نظ ر ب ه ط ور انف رادی و محرمان ه )ب دون ذک ر ن ام و نــام خانوادگــی بــه منظــور رعایــت اصــل رازداری و حفــظ اطلاعــات شــخصی آزمودنــی(



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید