فصلنامه علمی پژوهشی بیهوشی و درد، دوره 7، شماره 3، بهار 1396
5292197-36432

اثربخشی برنامه خودمدیریتی شناختی برکاهش پرخاشگری وعلائم چندوجهی درد زنان مبتلا به درد مزمن
فائزه صلایانی1، محمدجواد اصغری ابراهیمآباد*2، علی مشهدی3، سیدرضا عطارزاده حسینی4، ریحانه احمدزاده قویدل5 ،حسین مشهدی نژاد6
کارشناسی ارشد مشاوره خانواده، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد
استادیار روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد
دانشیار روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد
استاد فیزیولوژی ورزشی، دانشکده تربیت بدنی، دانشگاه فردوسی مشهد
استادیار تغذیه، واحد قوچان، دانشگاه آزاد اسلامی، قوچان
استاد مغز و اعصاب، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، بیمارستان قائم )عج(
19426848

تاریخ دریافت: 92/21/4931 تاریخ بازبینی: 15/1395/8تاریخ پذیرش: 17/1395/3چکیده
0899951پژوهشـی

مقـاله
38

پژوهشـی

مقـاله

38

1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:20 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:20 IRST on Tuesday October 17th 2017

زمین ه و ه دف: درد مزم ن معضل ی مه م در س لامت عموم ی جامع ه اس ت ک ه زندگ ی روزم ره م ردم را ب ه ط ور ج دی تح ت تأثی ر ق رار میده د. در می ان بیم اران مبت لا ب ه درد مزم ن پرخاش گری بس یار ش ایع اس ت و تحقیق ات متع ددی نی ز نش ان میدهن د ک ه پرخاش گری ب ا ش دت درد مزم ن مرتب ط اس ت. ه دف پژوه ش حاض ر بررس ی اثربخش ی برنام ه خودمدیریت ی ش ناختی ب ر کاه ش پرخاش گری و علائ م چندوجه ی درد زن ان مبت لا ب ه درد مزم ن ب وده اس ت.
ای ن مطالع ه ب رای ارزیاب ی کارب رد س ونوگرافی ب ه عن وان ی ک اب زار غربالگ ری ب رای یافت ن حرک ت تاره ای صوت ی آس یب دی ده و مقایس ه دو نم ای س ونوگرافی س وپرا تیروئی د و ترن س تیروئی د طراح ی ش ده ت ا بیابی م ک ه ک دام نم ای س ونوگرافی ب رای مش اهده حرک ت تاره ای صوت ی در جن س و س نین مختل ف ارج ح اس ت.
م واد و روشه ا: پژوه ش حاض ر از ن وع ش به آزمایش ی ب ا ط رح پی ش آزم ون و پ س آزم ون و گ روه کنت رل ب ود ک ه در آن 30 زن واج د ش رایط مبت لا ب ه درد مزم ن عضلان ی اس کلتی بی ش از س ه م اه )ب ا میانگی ن س نی 62/2 ± 06/36 س ال( ب ه ص ورت نمونهگی ری در دس ترس و مبتن ی ب ر ه دف انتخ اب ش دند. آزمودنیه ا دارای درده ای ناش ی از تروم ای جس می و روان ش ناختی بودن د. س پس ب ه ش یوه تصادف ی در گ روه آزمای ش) 15 نف ر( و کنت رل) 15 نف ر( ق رار گرفتن د. اعض ای ه ر دو گ روه در دو مرحل ه پی ش آزم ون و پ س آزم ون، پرسش نامههای پرسش نامه پرخاش گری) AQ( و چندوجه ی درد) MPI( را تکمی ل کردن د. درم ان ش امل برنام ه خودمدیریت ی ش ناختی ب ود ک ه ب ه م دت 8 جلس ه برگ زار گردی د. ب رای تجزی ه و تحلی ل دادهه ا از آزم ون تحلی ل کوواریان س اس تفاده ش د .
یافتههــا: تجزی ه و تحلی ل دادهه ا نش ان داد ک ه علائ م چندوجه ی درد) 05/0>p( و پرخاش گری) 0/001>p( در آزمودنیه ای گ روه آزمای ش نس بت ب ه گ روه کنت رل در مرحل ه پ س آزم ون ب ه ط ور معن یداری کاه ش یافت ه اس ت .
نتیجهگی ری: نتای ج حاک ی از ای ن ب ود ک ه برنام ه خودمدیریت ی ش ناختی میتوان د پرخاش گری و علائ م چندوجه ی درد زن ان مبت لا ب ه درد مزم ن را ب ه ط ور معن یداری کاه ش ده د.
واژههای كلیدی: درد مزمن، درمان شناختی، خودمدیریتی، پرخاشگری، زنان

نویسنده مسئول: محمدجواد اصغری ابراهیمآباد، گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد پست الکترونیک: [email protected]
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:20 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:20 IRST on Tuesday October 17th 2017

مقدمه
درد معضلــی عمــده در ســلامت عمومــی جامعــه اســت و نشــان دهنــده مشــکل عمــده بالینــی، اجتماعــی و اقتصــادی میباشــد)1(. ســازمان بینالمللــی مطالعــه درد، درد را یــک تجرب ه ناخوش ایند تعری ف میکن د ک ه ه ردو جنب ه عاطف ی و حســی را در بــر دارد )2(. دردی کــه بیــش از ســه مــاه ادامــه داشــته باشــد، درد مزمــن تعریــف میشــود کــه میتوانــد همــراه بــا ســایر بیماریهــای مزمــن یــا پــس از بیمــاری یــا آســیب دیدگــی همچنــان باقــی بمانــد)3(. اگــر درد در غیــاب هرگون ه آس یب بافت ی و ارگانیک ی ب ه ص ورت مس تمر ظاه ر شــود، تبدیــل بــه معضلــی پیچیــده میگــردد کــه اثرهــای ناخوشــایند خــود را در ابعــاد روانــی، جســمانی، اقتصــادی و اجتماعــی بــر بیمــار، خانــواده و جامعــه تحمیــل مینمایــد)4(. درد مزم ن) CP( تأثی رات منف ی ب ر کیفی ت زندگ ی، عملک رد روزمــره زندگــی، کاهــش سیســتم ایمنــی بــدن، خــواب و تغذی ه دارد و میتوان د باع ث ب روز مش کلات روان ی از قبی ل اعتم اد ب ه نف س پایی ن، افس ردگی و ناامی دی ش ود. همچنی ن میتوان د ب ه افزای ش غیب ت از کار و ع دم به رهوری اقتص ادی و همچنیــن افزایــش هزینههــای مالــی بــرای فــرد، خانــواده و جامعــه منجــر شــود)5(. درد مزمــن عضلانــی اســکلتی یکــی از بیماریهــای شــایع در جمعیــت عمومــی اســت و 53-71 درص د از بزرگس الان در جمعی ت عموم ی، درده ای عضلان ی اســکلتی را اظهــار میکننــد)6(. مرکــز آمــار بهداشــت ملــی آمری کا ب رآورد ش یوع درد مزم ن در جمعی ت آمری کا را 25٪ اعــلام کــرده اســت. در اروپــا نیــز میــزان شــیوع درد مزمــن بی ش از 20 درص د گ زارش ش ده اس ت)5(. در محی ط بالین ی ،افــرادی کــه دردهــای ظاهــراً مشــابهای را گــزارش میکننــد ،ش دت درد از تن وع بالای ی برخ وردار اس ت و همچنی ن ب ه طور گس تردهای می زان مص رف داروه ای ض د درد نی ز در ای ن افراد متف اوت اس ت. ای ن تن وع در نتیجه عوام ل ژنتیک ی، محیطی و همچنی ن ه ردو عام ل میباش د. تغیی رات ژنتیک ی بخ ش قابل توجه ی از ایـن تن وع را توضی ح میده د)7(.
خشــم نیــز در میــان بیمــاران مبتــلا بــه درد مزمــن بســیار ش ایع اس ت و تحقیق ات متع ددی رابط ه بی ن خش م و درد رانش ان میده د8)و9(. براس اس نظری ه مه ار ورودی درد و نظری ه ماتریــس عصبــی، هیجــان منفــی چــون خشــم میتوانــد بــا ایج اد تغیی ر در دس تگاه عصب ی پایی ن رون ده و نی ز دس تگاه مرک زی تعدی ل کنن ده درد، ش دت درد را افزایش ده د. بیماران مبت لا ب ه درد مزم ن ک ه نمیتواننـد ب ا خش م خ ود مقابل ه کنن د در رابط ه ب ا همس ر و اطرافی ان خ ود دش واریهایی را تجربــه میکننــد، ایــن دشــواریها بــه نوبــه خــود میتوانــد مش کلات آنه ا را تش دید کن د)01(. بیم اران مبت لا ب ه درد مزمن اغل ب ب رای مقابل ه ب ا خش م خ ود، آن را س رکوب ک رده ی ا آن را ب ه ش یوهای خصمان ه اب راز میکنن د. اب راز خصمان ه خش م متوجــه افــرادی اســت کــه بــه بیمــاران کمــک میکننــد بــه وی ژه پزش کان و اعض ای خان واده. عوام ل متع ددی در خص وص ب روز خش م در مبتلای ان ب ه درد مزم ن ذک ر ش ده اس ت ک ه میت وان ب ه م وارد زی ر اش اره ک رد. درد مزم ن، اغل ب باع ث از دس ت دادن ش غل، ناتوان ی در انج ام کاره ای روزمره و نداش تن حمای ت اجتماع ی کاف ی میگ ردد. در پاس خ ب ه ای ن عوام ل اســترسزا، بیمــاران مبتــلا بــه درد مزمــن خشــم شــدیدتری نســبت بــه ســایر افــراد نشــان میدهنــد)11(. عــلاوه بــر ایــن ،وج ود ش رایط دردن اک ک ه در دی درس تش خیصی ق رار ن دارد و ی ا علی ت روان پزش کی دارد و همچنی ن بیم اری تش خیص داده نش ده باع ث میش ود ت ا بیم اران ب ا احساس اتی از قبی ل خشــم، پریشــان احــوال شــوند)2(. همچنیــن شکســتهای درمان ی متع دد و ش کایات جس می مس تمر ه م س بب ب روز خشــم در ایــن بیمــاران میشــود)01(.
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:20 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:20 IRST on Tuesday October 17th 2017

در نهایــت، بیمــاران مبتــلا بــه درد مزمــن بــه دور باطلــی کشــیده میشــوند کــه عوامــل روانــی و اجتماعــی وضعیــت آنه ا را پیچیدهت ر میکن د. در چنی ن م واردی، ممک ن اس ت درم ان ب ا رویکـردی ک ه تنه ا ب ه دنب ال از بی ن ب ردن درد اســت، غیرقابــل حصــول باشــد. در نتیجــه، اغلــب مداخــلات چنــد وجهی)چنــد رشــتهای( ضــرورت پیــدا میکنــد)21( کــه ای ن امـر مس تلزم ارزیاب ی و درم ان بیم ار توس ط پزش کان ، فیزیوتراپیســتها و روانشناســانی اســت کــه از علــل زیســتی روان ی اجتماع ی و پاتوفیزیولوژیک ی ایج اد و حف ظ درد آگاه ی دارن د)31(. مطالع ات مختلف ی نش ان میدهن د ک ه درمانه ای چندوجهــی درد منجــر بــه کاهــش درد در مبتلایــان بــه درد مزمــن میشــود)41-71(. بــه طــور خــاص، روشهــای درمانــی براس اس درم ان ش ناختی رفت اری) CBT( تح ت عن وان درمان چنــد رشــتهای توصیــه میشــوند. درمــان شــناختی رفتــاری بــه دنبــال تعمیــق بخشــیدن بــه درک افــراد از درد، آمــوزش خودکنترلــی و مهارتهــای مقابلــهای اســت)21(. مطالعــات کنتــرل شــده و فراتحلیلهــای متعــددی اثربخشــی درمــان شــناختی را در کاهــش علائــم چندوجهــی درد و پرخاشــگری تأییــد کردهانــد)81-12(. برخــی عوامــل روان شــناختی نظیــر فاجعهســازی درد، راهبردهــای مقابلــهای منفعلانــه و علائــم چندوجه ی درد در پیدای ش درد مزم ن درگی ر هس تند و م ورد توجــه درمانهــای شــناختی رفتــاری هســتند. رفــع علائــم چندوجهــی درد بــه عنــوان عامــل خطــر مهــم در تــداوم درد مزمــن بــه بهبــود پیامدهــای بالینــی منجــر میشــود)81(.
همچنی ن، مداخ لات مدیری ت درد نیـز جایگاه ی وی ژه را در مدیریــت درد مزمــن بــه دســت آورده اســت)31(. در طــی دو دهــه گذشــته، چندیــن برنامــه خودمدیریتــی بــرای درمــان بیم اران توس عه یافت ه ارائ ه گردی ده اس ت ک ه یک ی از ای ن برنامههــا، برنامــه خودمدیریتــی بیمــاری مزمــن اســت کــه توســط لوریــگ و همکارانــش در ســال 1990 ارائــه شــده اس ت)22(. پژوهشه ای متع ددی نش ان میدهن د ک ه برنام ه خودمدیریت ی س بب کاه ش درد و پرخاش گری میش ود)32-52(. آم وزش خودمدیریت ی ش امل دو مرحل ه میباش د. مرحل ه اول ،بیم اران ب ا الگوی زیس تی روان ی اجتماعی درد، آش نا میش وند و مرحل ه دوم، ش امل آم وزش تع دادی از مهارته ای مقابل های بــرای درد اســت)62(. برنامــه خودمدیریتــی شــناختی)CSMP( یکــی از انــواع برنامههــای خودمدیریتــی اســت کــه توســط محققــان ایــن مقالــه طراحــی و مــورد اســتفاده قــرار گرفتــه اس ت. در برنام ه خودمدیریت ی ش ناختی، اصول درمانش ناختی و برنام ه خودمدیریت ی ب ا ه م ترکی ب ش ده و ب رای درم ان اف راد مبت لا ب ه درد مزم ن م ورد اس تفاده ق رار گرفت ه اس ت .تحقیق ات کم ی ب ه بررس ی اثربخش ی برنام ه خودمدیریت ی شــناختی رفتــاری پرداختهانــد و نتایــج مطالعــات آنهــا نشــان میده د ک ه ای ن درم ان در اف راد مبت لا ب ه درد مزم ن موث ر و مفی د واق ع ش ده اس ت27)و82(.
بنابرای ن، درد مزم ن ب ه مش کلات متع ددی از جمل ه افس ردگی ،اضط راب و تنهای ی میانجام د و مان ع از س رگیری فعالیته ا گردیــده و بســیاری از افــراد نیــز شــغل خــود را از دســت میدهنــد. بنابرایــن، علیرغــم شــیوع بــالای درد در افــراد بــه ویــژه زنــان، تأثیــر منفــی درد بــر زندگــی، شــغل و خانــواده ای ن اف راد، ض رورت توج ه بیش تر ب ه درد مزم ن و درم ان آن ب ه وی ژه در قش ر زن ان ب ه عل ت موقعی ت و جای گاه آنه ا در جامع ه بی ش از پی ش احس اس میش ود. در ای ن مطالع ه م ا ب ه دنب ال بررس ی اثربخش ی برنام ه خودمدیریت ی ش ناختی ب ر کاه ش پرخاش گری و علائ م چندوجه ی درد زن ان مبت لا ب ه درد مزم ن هس تیم.
مواد و روشها
ای ن پژوه ش ی ک پژوه ش ش به آزمایش ی، از ن وع پیشآزمون و پسآزمــون بــا گــروه کنتــرل میباشــد. مداخلــه درمانــی شــامل برنامــه خودمدیریتــی شــناختی اســت کــه در هشــت جلس ه ب ه م دت 2 س اعت ب رای گ روه آزمای ش برگ زار گردید .جامع ه آم اری پژوه ش بیم اران مراجع ه کنن ده ب ه کلینی ک درد بیمارس تان ام ام رض ا )ع(، بیمارس تان قائ م)ع( و کلینی ک روان شناســی دانشــگاه فردوســی مشــهد بودنــد، کــه توســط پزش ک متخص ص، تش خیص درد مزم ن عضلانی اس کلتی داده ش دند. از بی ن زن ان مبت لا ب ه درد مزم ن ،30 نف ر انتخ اب و بــه صــورت تصادفــی در یــک گــروه آزمایــش) 51=n( و یــک گ روه کنت رل) 51=n( ق رار گرفتن د. ب ر اس اس ت وان آزم ون 80 درص د و خط ای 5 درص د و انح راف معی ار 9/0 مطاب ق ب ا معادل ه کوه ن حداق ل تع داد آزمودن ی ب رای ه ر گ روه 10 نفر درنظ ر گرفت ه ش د ک ه ب رای احتی اط 15 نف ر انتخ اب ش دند .بــه دلیــل نرمــال نبــودن دادههــا توســط آزمــون اکتشــافی ش اپیروویلک، نم رات پ رت شناس ایی و ح ذف ش دند. درنهایت نم رات 20 نف ر م ورد تجزی ه و تحلی ل آم اری ق رار گرف ت.

1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:20 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:20 IRST on Tuesday October 17th 2017

پ س از انتخ اب گروهه ای نهای ی پژوه ش، جلس ه توجیهـی برگ زار گردی د. ب ه منظ ور رعای ت اص ول اخلاق ی، ف رم موافقت ب رای هم کاری در پژوهـش توسـط مراجعـان تکمیـل شـد و پژوهش گر ب ه مراجع ان ای ن اطمین ان را داد ک ه کلی ه مطال ب ارائ ه ش ده در جلس ات درمان ی و نتای ج پرسش نامهها محرمان ه خواه د ب ود. معیاره ای ورود ب ه مطالع ه عب ارت بودن د از: س ن بیــن 20 تــا 50 ســال، دارا بــودن حداقــل مــدرک تحصیلــی س یکل، داش تن درد مزمـن بـه تش خیص پزشـک متخص ص
جدول1. ساختار جلسات برنامه خودمدیریتی شناختی
محتوای جلسات جلسات
معرفی اعضا، آموزش مدل ABC، توضیح نحوه مداخله درمانی اول
توضیح افکار خودآیند و چگونگی شناسایی آنها، شناسایی خطاهای شناختی، تنفس صحیح، ارائه جزوات حرکات ورزشی، هدفگذاری و برنامهریزی دوم
شناسایی طرحوارهها با روش پیکان عمودی، اهمیت تغذیه و حفظ رژیم غذایی، هدفگذاری و برنامهریزی سوم
دسته بندی باورهای منفی و طرح وارههای منفی، آموزش مهارتهای توجهگردانی، هدفگذاری و برنامهریزی چهارم
توضیح الگوهای آزمون باورهای منفی شامل تکنیکهای بررسی شواهد و سودمندی، آموزش آرامسازی، هدفگذاری و برنامهریزی پنجم
نحوه تغییر باورهای منفی، تهیه سلسله مراتب آن، آموزش مهارت حل مسئله، آموزش مهارتهای ارتباطی، هدفگذاری و برنامهریزی ششم
توضیح شیوههای تغییر باورهای منفی از جمله



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید