فصلنامه علمی پژوهشی بیهوشی و درد، دوره 7، شماره 1، پاییز 1395
مقایسهی تاب آوری، مقابله با استرس و فاجعه سازی درد در بیماران مبتلا به سرطان وافراد عادی
فخری تاجیک زاده1*، راضیه صادقی2، فرحناز رئیس کریمیان3
دانشجوی دکترای روانشناسی بالینی، دانشگاه شیراز
کارشناس ارشد روانشناسی بالینی، دانشکدهی روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه شهید چمران اهواز
کارشناس ارشد پرستاری، عضو هیئت علمی، دانشکدهی پرستاری مامایی، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی شیراز
42318005

تاریخ دریافت: 4/1/49 تاریخ بازبینی: 27/4/95تاریخ پذیرش: 31/5/95چکیده
زمین ه و ه دف: اف راد ب ا توج ه ب ه تفاوته ای ف ردی واکنشه ای متفاوت ی نس بت ب ه س رطان نش ان میدهن د. بنابرای ن ه دف از پژوه ش حاض ر مقایس هی بیم اران مبت ا ب ه س رطان و اف راد ع ادی از نظ ر ت ابآوری، مقابل ه ب ا اس ترس و فاجعهس ازی درد میباش د .
0899951پژوهشـی

مقـاله
38

پژوهشـی

مقـاله

38

1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:29 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:29 IRST on Tuesday October 17th 2017

م واد و روشه ا: پژوه ش حاض ر از ن وع عل ی- مقایس های میباش د. جامع ه پژوه ش تمام ی بیم اران مبت ا ب ه س رطان یک ی از بیمارس تانهای ش یراز بودن د ک ه ب رای ش یمی درمان ی مراجع ه ک رده بودن د. از ای ن جامع ه نمون های ش امل 60 بیم ار انتخ اب ش دند. از همراه ان بیم اران س رطانی نی ز بعن وان نمون ه س الم ،61 نف ر انتخ اب ش دند. آنه ا پرسش نامه ه ای مقی اس ت اب آوری) CD-RIS( کون ور و دیویدس ون) 3002(، پرسش نامه مقابل ه ب ا موقعیته ای فش ارزا) CISS( اندل ر و پارک ر) 1995( و مقی اس فاجعهس ازی درد) PCS( س الیوان و هم کاران) 1995( پ ر کردن د. ب ه منظ ور تجزی ه و تحلی ل دادهه ا از روش تحلی ل واریان س چن د متغی ری ب ا نرماف زار SPSS 22 اس تفاده ش د .
یافتهه ا: تحلی ل یافتهه ا نش ان داد ک ه بی ن دو گ روه س الم و بیم ار در تمام ی خ رده مقیاسه ا ب ه ج ز کنت رل، تاثی رات معن وی و راهب رد مقابل ه اجتناب ی تف اوت معن یدار وج ود دارد و بی ن دو جن س م رد و زن هی چ تف اوت معن یداری در خ رده مقیاسه ا یاف ت نش د.
نتیجهگی ری: براس اس یافتهه ای پژوه ش میت وان نتیج ه گرف ت ک ه بیم اری س رطان منج ر ب ه ایج اد تف اوت بی ن دو گ روه س الم و بیم ار از نظ ر ت ابآوری، مقابل ه ب ا اس ترس و فاجعهس ازی درد میگ ردد. بنابرای ن تدوی ن ی ک برنام ه جام ع مراقبت ی در بیم اران س رطانی ب ا تقوی ت ت ابآوری و بهب ود راهبرده ای مقابل ه ب ا اس ترس ب ا کم ک ب ه کاه ش فاجعهس ازی درد پیش نهاد میگ ردد.
واژههای كلیدی: تابآوری، مقابله با استرس، فاجعه سازی درد، سرطان
مقدمه

نویسنده مسئول: فخری تاجیک زاده، دانشجوی دکترای روانشناسی بالینی، دانشگاه شیراز.پست الکترونیک: [email protected]
دومی ن عل ت م رگ و میر در جه ان بعد از بیم اری قلبی عروقی ،س رطان میباش د. آمـار س رطان روز بـه روز در جه ان رو ب ه افزای ش اس ت )1(. پ س س رطان تهدی دی ب رای س امت جوامع بش ری محس وب میش ود و همچنی ن بیم اری متنوع ی اس ت ک ه میتوان د قس متهای مختل ف ب دن را درگی ر کن د و ن ه تنه ا تاثی رات جس می بلک ه تاثی رات روان ی بس یاری ب ر اف راد دارد 3)،2(. تجرب هی درد منج ر ب ه ع دم تحم ل بیم اری س رطان در اف راد س رطانی میش ود و همچنی ن تحم ل ش رایط را ب رای آنهــا زجــر آور میکنــد )4(. درد تجربــهای تنــش زاســت کــه منج ر ب ه کمب ود رضای ت ف رد از زندگ ی میش ود و ب ه دنب ال آن موج ب رن ج و ناراحت ی، کاه ش کیفی ت زندگ ی، اخت ال در عملک رد روزان ه، ب ه ه م ریخت ن اوض اع زندگ ی میگ ردد 6)،5(. ب ه همی ن دلی ل بع د از نج ات ج ان بیم ار تس کین درد از اولویت-ه ای پزش کی ب ه ش مار م یرود )7(. باوره ای فاجع ه س ازی درد، اف کاری هسـتند ک ه س بب توج ه افراط ی ف رد ب ر عای م بدن ی و در نتیج ه اجتن اب از فعالیته ای روزم ره اش میگــردد کــه ایــن اجتنــاب بــا پیامدهــای بعــدی درد مث ل ناتوان ی و اخت ال عملک رد جس مانی و هیجان ی مرتب ط اس ت )8(. نگرشه ا و باوره ای ف رد و نی ز مناب ع و ش ـیوههای مقابل ه ب ا درد ب ر چگونگ ی گ زارش آنه ا نس بت ب ه درد موث ر اس ت )9(. پاس خ و واکن ش والدی ن ب ه درد ک ودک ب ه ص ورت بازبین ی بی ش از ح د، حفاظ ت زی اد و نگران ی ف راوان در م ورد عای م ک ودک، سـبب میش ود ک ه در آین ده ک ودک دچ ار باوره ای فاجعهس ازی درد گ ردد و نتوان د ب ه خوب ی در براب ر درد مقــاوت کنــد و راهبردهــای مناســب مقابلــه بــا درد و اس ترس را ب ه کار گی رد )01(. اس ترس واکن ش در برابـر ی ک تهدی د ادراک ش دهی واقع ی ی ا خیال ی میباش د ک ه منج ر ب ه واکنشه ای فیزیولوژی ک میگ ردد. راهبره ای مقابل ه ب ا اس ترس میتوان د هیج ان م دار، مس الهمدار ی ا اجتناب ی باش د و ه ر ف ردی ب ه س بک خاص ی نس بت ب ه اس ترس واکن ش نشــان میدهــد )11(. پژوهشهــا نشــان داده اســت اگــر فــرد از راهبردهــای مقابلــهای بــا درد و بیمــاری اســتفاده نکنــد درد ناش ی از بیم اری ب ا س رعت کمت ری بهب ود مییاب د )21(.
ت اب آوری توانای ی س ازگاری موفقی ت آمی ز ف رد ب ا ش رایط تهدیدکننــده و عوامــل اســترسزای زندگــی اســت و نوعــی ترمی م خ ود ب ا پیامده ای مثب ت هیجانی،عاطف ی و ش ناختی اســت )41،31(. تــاب آوری تنهــا پایــداری در برابــر آســیبها یــا ش رایط تهدی د کنن ده نیس ت، بلک ه ش رکت فع ال و س ازنده فــرد در محیــط اســت )51(. پژوهشهــا نشــان داده اســت کــه اف راد ب ا ت اب آوری ب الا س طح کمت ری از اجتن اب را نش ان میدهن د و ب ا درد ناش ی از بیماریش ان کن ار میآین د و نگ رش فاجعهســازی نســبت بــه درد ندارنــد یــا کمتــر بــه ســمت فاجعهســازی پیــش میرونــد 17)، 61(.
بــا توجــه بــه مبانــی نظــری پیشــین و مطالعــهی متغیرهــای پژوه ش و ل زوم کمک به ارتق ای زندگی و بهب ود کیفیت زندگی بیم اران مبت ا ب ه س رطان، ض رورت انج ام ای ن پژوه ش ب رای کم ک ب ه ارائ هی پیش نهاد در م ورد تدوی ن ی ک برنام ه جامع مراقبت ی احس اس میش د. بنابرای ن، ه دف از پژوه ش حاض ر مقایس ه ی بیم اران مبت ا ب ه س رطان و اف راد ع ادی از نظ ر
تــاب آوری، مقابلــه بــا اســترس و فاجعهســازی درد میباشــد .
مواد و روشها
پژوه ش حاض ر از ن وع عل ی- مقایس های میباش د. جامع هی پژوهــش حاضــر کلیــهی بیمــاران ســرطانی مراجعهکننــده ب ه بیمارس تانهای ش یراز بودن د. از می ان ای ن بیمارس تانها ،بیمارس تان ش هید مطه ری به ص ورت تصادف ی انتخاب ش د. از می ان کلی هی بیم اران س رطانی مراجع ه کنن ده به بیمارس تان ش هید مطه ری ،60 بیم ار س رطانی ب ه ش یوه ی نمونهگی ری در دس ترس )ب ا توج ه ب ه ع دم ام کان انتخ اب ب ا روشه ای نمونهگیــری تصادفــی( انتخــاب شــدند و ایــن نمونهگیــری از آذر 1394 ت ا اس فند 1394 ب ه ط ول انجامی د و اف راد داوطل ب از بی ن بیم اران س رپایی ک ه ب رای ش یمی درمان ی مراجع ه ک رده بودن د انتخ اب ش دند. همچنی ن ب ا توج ه ب ه ه دف پژوه ش ک ه مقایس هی بیم اران س رطانی ب ا اف راد ع ادی ب ود ،از همراهــان بیمــاران ســرطانی بــه عنــوان نمونــهی ســالم بــا توج ه ب ه م اک ه ای ورود و خ روج پژوه ش 61 نف ر انتخ اب ش د ک ه ب ه ص ورت داوطلبان ه پرسش نامهها را پ ر کنن د .
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:29 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:29 IRST on Tuesday October 17th 2017

1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:29 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:29 IRST on Tuesday October 17th 2017

ما که ای ورود ب ه مطالع ه در نمون هی س رطانی عب ارت ب ود از: داشــتن پرونــدهی پزشــکی و دریافــت تشــخیص ابتــا بــه س رطان زی ر نظ ر متخص ص، م دت بیم اری س رطان بالات ر از یکس ال، دریاف ت حداق ل یکب ار ش یمی درمان ی، ع دم ابت ا به اخت الات روانپریش ی. ما که ای ورود ب ه مطالع ه در نمون هی نرم ال عب ارت ب ود از: ع دم ابت ای ف رد ب ه بیم اری س رطان ،عــدم ابتــا و عــدم ســابقهی بیماریهــای اعصــاب و روان بــود .ما که ای خ روج از مطالع ه عب ارت ب ود از: ابت ا ب ه اخت الات روانپریش ی، ب روز ه ر عارض هی جس مانی ی ا روان ی ک ه مان ع پاس خگویی بیم اران ب ه پرسش نامه ش ود، داش تن وابس تگی به م واد ی ا س ومصرف م واد و ابت ا ب ه اخت ال پزش کی عم ده ای ب ه ج ز س رطان ی ا بیم اری جس مانی مزمن ی ب ه جز س رطان.
ابزارهــای مــورد اســتفاده در پژوهــش شــامل مقیــاس فاجعهســازی درد، مقیــاس راهبردهــای مقابلــهای و مقیــاس تــابآوری بــود.
مقیـاس فاجعـه سـازی درد) PCS( توسـط سـالیوان و همـکاران )81( سـاخته شـد و هـدف آن ارزیابـی ابعـاد مختلف فاجعهسـازی درد و مکانیـزم اثـر ایـن فاجعهسـازی بود. این مقیاس 13 سـوالی دارای سـه خـرده مقیـاس نشـخوار، بزرگنمایـی و درماندگـی میباشـد و ایـن سـه خـرده مقیـاس افـکار منفـی بـا درد مرتبط را ارزیابـی میکننـد. پرسشـنامه بـه صـورت لیکرتـی از 0 )هیـچ وقـت( تـا 4 )همیشـه( میباشـد و شـرکت کننـدگان از بین آنها بـرای توصیـف 13 احسـاس و فکر متفـاوت مرتبط بـا تجربه درد انتخـاب میکننـد. نمـرات پایینتـر نشـان دهندهی فاجعهسـازی کمتـر میباشـد. نمـره کلی بـا جمع کردن پاسـخ های داده شـده بـه هـر 13 آیتـم بـا دامنه 0 تا 52 به دسـت میآیـد. در پژوهش محمـدی و همـکاران )91( آلفای کرونباخ در خرده مقیاس نشـخوار برابـر بـا 65/0، در بزرگنمایـی برابـر بـا 53/0، در درماندگی برابر بـا 81/0 و در نمـره کل مقیـاس برابـر بـا 84/0 گزارش شـد .
مقی اس ت اب آوری) CD-RISC( توس ط کونور و دیویدس ون)02( س اخته ش د و ه دف از تهی هی آن تفکی ک اف راد ت اب آور از غیرتــابآور در گروههــای بالینــی و غیربالینــی بــوده اســت و میتوان د در موقعی ت ه ای پژوهش ی و بالین ی م ورد اس تفاده قــرار گیریــد. ایــن پرسشــنامه 25 عبــارت دارد کــه در یــک مقی اس لیکرت ی بی ن صف ر )کام اً نادرس ت( ت ا پنج )همیش ه درس ت( نم ره گ ذاری میش ود. بنابرای ن طی ف نم رات آزم ون بیــن 0 تــا 100 قــرار دارد. نمــرات بالاتــر بیانگــر تــاب آوری بیش تر آزمودن ی اس ت. ای ن پرسش نامه دارای 5 خ رده مقی اس تص ور از شایس تگی فـردی، اعتم اد ب ه غرای ز ف ردی تحم ل عاطف ه منف ی، پذی رش مثب ت تغیی ر و رواب ط ایم ن، کنت رل و تاثیــرات معنــوی میباشــد. کونــور و دیویدســون )02( ضریــب آلف ای کرونب اخ مقی اس ت اب آوری را 89/0 گ زارش ک رده ان د .همچنیــن ضریــب پایایــی حاصــل از روش بازآزمایــی در یــکفاصل ه 4 هفت ه ای 87/0 ب وده اس ت. ای ن مقی اس در ای رانتوس ط محم دی) 21( هنجاریاب ی ش ده اس ت و ضری ب آلف ای کرونبــاخ گــزارش شــده 89/0 میباشــد.
پرسشــنامه مقابلــه بــا موقعیتهــای فشــارزا) CISS( توســط اندل ر و پارک ر )22( س اخته ش د. ای ن پرسش نامهی 48 س والی دارای س ه خ رده مقی اس مقابل ه مس اله م دار )برخ ورد فع ال ب ا مس اله در جه ت مدیری ت و ح ل آن(، مقابل ه هیج ان م دار )تمرک ز ب ر پاس خهای هیجان ی ب ه مس اله( و مقابل هی اجتنابی
)فــرار از مســاله( میباشــد. پاســخها بــه صــورت لیکرتــی از هرگ ز )1( ت ا همیش ه )5( مش خص ش ده اس ت. بنابرای ن نم رهی اف راد در ه ر ی ک از س بکهای مقابل های از 16 ت ا 80 اس ت و س بک خ اص ف رد ب ا توج ه ب ه نم رهای ک ه در پرسش نامه گرفتــه اســت مشــخص میشــود. پایایــی پرسشــنامه توســط اندل ر و پارک ر )22( ب ا آلف ای کرونب اخ ب ه ترتی ب در دانش جویان پســر و دختــر عبــارت اســت از: مقابلــه مســاله مــدار 92/0 و 85/0، هیجــان مــدار 82/0 و 85/0 و اجتنابــی 85/0 و 28/0.
قریشــی راد )32( آلفــای کرونبــاخ در خرده مقیاسهــای مســاله م دار، هیجانم دار و اجتناب ی را ب ه ترتی ب 85/0، 55/0 و 38/0 گ زارش ک رد.
دو گ روه بیم اران و اف راد س الم فق ط از لح اظ تحصی ات همتا ش دند چ ون همت ا س ازی آنه ا از نظ ر جن س، س ن و وضعی ت زناشــویی منجــر بــه از دســت دادن بســیاری از افــراد نمونــه میشــد در حالــی کــه در پژوهــش حاضــر تعــداد نمونههــا انــدک بودنــد .60 درصــد افــراد مــورد مطالعــه تحصیــات لیس انس داش تند.
یافتهها
از 122 نف ر آزمودن ی 61 نف ر) 50 درص د( از این اف راد زن و 06 نف ر) 2/49 درص د( از ای ن اف راد م رد بودن د و ی ک آزمودن ی نیــز بــه دلیــل پاســخهای نامعتبــر کنــار گذاشــته شــد در نتیج ه تع داد اف راد نمون ه 121 نف ر بودن د. بررس ی اطاع ات دموگرافی ک نش ان داد ک ه دامن هی س نی اف راد ش رکت کننده در پژوه ش بی ن 87 -18 س ال و میانگی ن س نی 15±38 ب ود .
میانگیــن ســنی افــراد ســالم و بیمــاران تفــاوت معنــاداری نداشــت. همچنیــن بیــن متغیرهــای پژوهــش از نظــر جنســیت تفــاوتمعن یداری یاف ت نش د. اطاع ات مرب وط ب ه وضعی ت تاه ل دو نمون هی بیم ار و س الم در ج دول 1 آورده ش ده اس ت.

جدول1. فراوانی و درصد فراوانی وضعیت تاهل افراد نمونه
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:29 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:29 IRST on Tuesday October 17th 2017



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید