فصلنامه علمی پژوهشی بیهوشی و درد، دوره 6، شماره 3، زمستان 1395
5292160-164368

بررسی مقایسه متغیرهای روانشناختی فاجعهآمیز کردن و ترس از حرکت با توجه به
انواع سبکهای دلبستگی در بیماران دارای دردهای مزمن عضلانی-اسکلتی
فائزه شفیعی1، مریم امینی فسخودی2، مجید نورمحمدی3*
کارشناسی ارشد روانشناسی بالینی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی
کارشناسی ارشد روانشناسی بالینی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی
متخصص روانپزشکی، انستیتو روانپزشکی تهران، دانشگاه علوم پزشکی ایران
15918005

تاریخ دریافت: 14/4/94تاریخ بازبینی: 9/8/94تاریخ پذیرش: 18/9/94چکیده
زمینـه و هـدف: درد مزمـن وضعیتـی تحلیـل برنـده و ناتوانکننـده میباشـد کـه بـا متغیرهـای روانشـناختی متعـددی همراه اسـت. بدیـن خاطر ،پژوهـش حاضـر بـا هدف بررسـی مقایسـه دو متغیـر روانشـناختی فاجعهآمیز کـردن و ترس از حرکت براسـاس انواع سـبکهای دلبسـتگی در بیماران مبتـلا به دردهـای مزمن عضلانی-اسـکلتی انجـام گرفت.
0899951پژوهشـی

مقـاله
62

پژوهشـی

مقـاله

62

1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:31 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:31 IRST on Tuesday October 17th 2017

مـواد و روشهـا: در ایـن پژوهـش 150 آزمودنی شـرکت داشـتند کـه بهصـورت در دسـترس و هدفمند از بیـن مراجعهکننـدگان به بیمارسـتانهای شـهدا، امام حسـین و سـینا در شـهر تهران، انتخاب شـدند و پس از تشـخیص ابتلا به درد مزمن در فرایند غربالگری، به پرسـش نامههای سـبکهای دلبسـتگی هـازن و شـاور) ASQ(، فاجعهآمیـز کـردن) PCQ( و تـرس از حرکـت) TSK( پاسـخ دادنـد. دادههـای پژوهـش حاضر با اسـتفاده از روش تحلیـل واریانس چنـد متغیره) MANOVA(، تحلیل شـدند .
یافتههـا: نتایـج پژوهـش حاضر نشـان داد از میان سـه سـبک دلبسـتگی ایمن، اجتنابی و دوسـوگرا، تنها سـبک دوسـوگرا با فاجعهآمیز کـردن و ترس از حرکـت رابطه دارد.
نتیجهگیـری: افـراد با سـبک دلبسـتگی دوسـوگرا به هنگام مواجه شـدن با انـواع تهدیدها ماننـد درد، از راهبردهـای تنظیم هیجان با کنـشورزی بالا )ماننـد فاجعهآمیـزی( اسـتفاده میکننـد. تلویحـات عملی و نظـری یافتهها به تفضیـل در بخش پایانی مقالـه، مورد بحث قرار گرفته اسـت .
واژههای كلیدی: سبکهای دلبستگی، فاجعهآمیزکردن، ترس از حرکت و درد مزمن
مقدمه

نویسنده مسئول: مجید نورمحمدی، متخصص روانپزشکی، انستیتو روانپزشکی تهران، دانشگاه علوم پزشکی ایران پست الکترونیک: [email protected]
در حـال حاضـر درد بهعنـوان یـک مفهـوم چنـد بعـدی، متاثـر از عوامـل زیسـتی، روانشـناختی و اجتماعـی شـناخته شـده اسـت1)و2(. در طبقهبندی کلاسـیک، درد به دو شکل حاد و مزمنمشـخص شـده اسـت. درد مزمن تعاریف متعددی دارد: بهعنوان مثـال، دردی کـه بیـش از دوره مـورد انتظـار، بـرای درمان طول بکشـد و یـا دردی کـه بیـش از شـش ماه طول بکشـد )همـراه با یـا بـدون آسـیب مشـهود( را درد مزمـن میگوینـد. هـر چند در عمـل دردی کـه بیـش از سـه ماه طـول میکشـد، درد مزمن درنظـر گرفتـه میشـود)3(. تحقیقات زیـادی بر روی عوامـل روانی-اجتماعـی بهعنـوان متغیرهـای آسـیبپذیری نسـبت بـه درد مزمـن صـورت گرفتهاسـت)4(. ایـن متغیرهـا ماننـد فاجعهآمیزی )اغـراق کـردن در بیـان درماندگـی و ناتوانـی( پیش بینیکننـده مزمـن شـدن درد و ناتوانـی ناشـی از آن هسـتند)5(. فاجعهآمیزی یـک تمرکـز اغراقآمیـز منفـی روی درد، درماندگـی و پیامدهای منفـی ناشـی از آن میباشـد)6(. درواقـع، فاجعهآمیـز کـردن میتوانـد نقـش میانجـی را در مزمـن شـدن درد داشـته باشـد .براسـاس مـدل Fear- Avoidance افـکار فاجعهآمیـز درباره درد موجـب تـرس از حرکت و اجتناب میشـود و رفتارهـای اجتنابی بهمـرور زمـان باعـث ناتوانـی جسـمانی و افسـردگی و در نتیجـه تجربـه شـدت درد بیشـتر در افـراد بـا درد حـاد میشـود و بـا ایجـاد یـک چرخـه معیـوب منجربـه مزمـن شـدن درد در ایـن افـراد میشـود)7(. عوامـل زیـادی در فاجعهآمیزکـردن درد نقـش دارنـد. برخـی بیمـاران بهمنظور اجتنـاب از انجام مسـئولیتها و برانگیختـن حمایـت و توجـه دیگـران بـه فاجعهآمیز کـردن درد خـود میپردازنـد. ممکـن اسـت پاسـخهای همدلانه یـا حمایتی دیگـران بـه تقویـت و حفـظ فاجعهآمیـزی و دیگـر رفتارهـای مربـوط بـه درد بینجامـد)8(. بـرای مثـال، بیمـاران در حضـور همسـران خـود بـرای مـدت طولانیتری دسـت بـه فاجعهآمیزی کـردن درد خـود میزنند9)و6(. طبـق نظر برخی محققـان، افرادی کـه دسـت بـه فاجعهآمیـزی در خـود میزننـد، بهدنبـال جلـب حمایـت و همدلـی دیگـران مهـم )افـراد مهـم زندگـی( بـرای غلبـه به دردشـان هسـتند، بهعبـارت دیگـر آنهـا فاجعهآمیزی را بهعنـوان یـک راهبـرد تنظیـم هیجـان بـهکار میبرنـد)01(.
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:31 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:31 IRST on Tuesday October 17th 2017

1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:31 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:31 IRST on Tuesday October 17th 2017

اخیــرا تفاوتهــای فــردی در تجربــه و قضــاوت مربــوط بــه درد را ب ا نظری ه دلبس تگی بی ان کردهان د)11(. براس اس ای ن نظریــه، تجربیــات بیــن فــردی اولیــه بــا تصاویــر دلبســتگی )مراقب ان اصل ی( موج ب رش د الگوه ای کاری درون ی از خ ود و دیگــران ) ســبکهای دلبســتگی( میشــود کــه در روابــط بع دی ف رد ب ا دیگ ران و ب ه هن گام مواجه ه ب ا موقعیته ای اس ترسآمیز، ب ه تنظی م هیج ان ف رد کم ک میکنن د. یک ی از ایــن موقعیتهــای اســترسآمیز، درد اســت کــه بــا فعــال کــردن رفتارهــای دلبســتگی موجــب تقربجویــی افــراد بــهتصاویــر دلبســتگی میشــود. ایــن تصاویــر بــا فراهــم کــردن ی ک پای گاه ام ن فیزیک ی و هیجان ی، ب ه تنظی م هیج ان ف رد کم ک میکنن د )21(. کل ب ب رای اولی ن ب ار بی ن دلبس تگی و درد ارتب اط برق رار ک رد و نظری ه دلبس تگی را ب رای بی ان رفتارهــای مشــاهده شــده در بیمــاران مبتــلا بــه درد مزمــن ب هکار ب رد و ش کایت مرب وط ب ه درد را ی ک رفت ار دلبس تگی تعریــف کــرد. ایــن رفتارهــا بهشــکل شــکایت، نالیــدن ،مراجعــه مکــرر بــه پزشــک، ســوالات مکــرر دربــاره بیمــاری ،تقاضــای کمــک و حمایــت، تقربجویــی و چســبیدن بــه دیگ ران و ی ا بالعک س ب ا ان کار درماندگ ی، انتق اد از کم ک و حمایــت دیگــران، کنارهگیــری و اجتنــاب از مراجعــه بــه پزشــک، نشــان داده میشــوند)31(. از طرفــی، در پژوهشهــای متعــدد رابطــه معنــیدار قــوی بیــن ســبک دوســوگرا و فاجعهآمی زی در مقایس ه ب ا دو س بک اجتناب ی و ایم ن دی ده شدهاس ت14)و15و16و71(. ب رای مث ال، نتای ج ی ک مطالع ه نش ان داد ک ه اف راد اجتناب ی در غی اب دیگ ران، ادراک درد کمت ری داش تند در حالیک ه، اف راد اضطراب ی ) دلمش غول( در حض ور دیگــران، ادراک درد کمتــری گــزارش کردنــد. زیــرا حمایــت و همدل ی دیگ ران خصوص ا در مراح ل اولیـه درد، ب ه ادراک کمتــر درد در ایــن افــراد کمــک میکنــد)81(. بهطــور کلــی ،دلبس تگی بزرگس الان در دو طبق ه اصل ی دلبس تگی اضطراب ی )دوس وگرا( و دلبس تگی اجتناب ی ق رار میگی رد ک ه دلبس تگی اضطراب ی ب ا نگران ی از دس ترسپذیری و توج ه مثب ت تصاوی ر دلبس تگی و دلبس تگی اجتناب ی ب ا ع دم راحت ی از نزدیک ی در رواب ط صمیم ی و نی ز ع دم اعتم اد و وابس تگی ب ه ای ن تصاویر مشــخص میشــود)91(. براســاس یــک مــدل از ســبکهای دلبســتگی، افــراد اضطرابــی یــا دوســوگرا، راهبردهایــی بــا کنــشوری بــالا مثــل فاجعهآمیــزی، گــوش بــه زنگــی ،درماندگ ی هیجان ی طولان ی و وابس تگی ش دید ب ه دیگ ران را بــهکار میبرنــد. در مقابــل، افــراد اجتنابــی از راهبردهایــی ب ا کن شوری پایی ن مث ل ک م اهمی ت تلق ی ک ردن تهدی د و اجتن اب از حمای ت و همدل ی دیگ ران اس تفاده میکنن د)02(. راهبرده ای ب ا کن شوری ب الا ب ا تمای ل ب ه گ وش ب ه زنگ ی نســبت بــه موقعیــت تهدیدآمیــز، بیــان اغراقآمیــز ترسهــا ،نیازهــا، تردیدهــا و نگرانــی دائــم دربــاره دســترسپذیری و پاســخگویی تصاویــر دلبســتگی مشــخص میشــوند. کاربــرد ایــن راهبردهــا نشــاندهنده وابســتگی زیــاد، تقربجویــی دائم ی و چس بندگی ب ه تصاوی ر دلبس تگی اس ت. در مقاب ل ،راهبردهــای بــا کنــشوری پاییــن بــا نادیدهگرفتــن، انــکار و ســرکوبی نیازهــای دلبســتگی مشــخص میشــوند و کاربــرد آنه ا نش ان دهن ده غفل ت از تصاوی ر دلبس تگی، نادیدهگرفتن حمای ت و همدل ی آنه ا و درگی ر نش دن در رواب ط صمیمان ه بعــدی اســت)12(. بنابرایــن، میتــوان نتیجــه گرفــت کــه فاجعهآمیــزی، یــک رفتــار دلبســتگی اســت کــه افــراد بــرای جل ب حمای ت و همدل ی از اف راد مه م زندگ ی، ب هکار میبرن د ت ا سیس تم تنظی م هیج ان خ ود را متع ادل نگ ه دارن د و ای ن مکانیس م، در نهای ت منج ر ب ه ت رس از حرک ت، ناتوانی ناش ی از عــدم بهکارگیــری اندامهــا و شــدت درد بیشــتر اســت. بــا توجــه بــه ایــن یافتههــا هــدف از انجــام پژوهــش حاضــر: بررس ی مقایس ه متغیره ای روانش ناختی فاجعهآمی ز ک ردن و ت رس از حرک ت ب ا توج ه ب ه ان واع س بکهای دلبس تگی در بیم اران دارای درده ای مزم ن عضلان ی- اس کلتی ب ود. طب ق بررســیهای بهعمــل آمــده، تــا کنــون در ایــران پژوهــش مش ابهی انج ام نش ده اس ت.
روش
جامعه و نمونه آماری
جامع هی م ورد مطالع ه در پژوهش حاض ر، کلیه بیم اران مبتلا بــه دردهــای مزمــن عضلانــی- اســکلتی مراجعــه کننــده بــه بیمارس تانهای ام ام حس ین، ش هدا و س ینا در ته ران بودن د .تع داد نمون ه در پژوه ش حاض ر150 بیم ار ب ود ک ه 76/01 درصــد مــرد و 33/89 درصــد زن بودنــد. در انتخــاب نمونــه ،ابت دا مصاحب ه تش خیصی توس ط پزش ک متخص ص و س پس بهمنظ ور تایی د تش خیص، مصاحب ه بالین ی توس ط پژوهش گر )کارش ناس ارش د بالین ی( انج ام ش د و براس اس ملاکه ای ورود و خ روج، نمون ه واج د ش رایط پژوه ش انتخ اب ش دند . ملاکه ای ورود ب ه پژوه ش عب ارت بودن د از: س ابقه ش کایت از انــواع درد هــای عضلانی-اســکلتی )غیــر از ســر درد و درد گــردن( حداقــل در ســه مــاه گذشــته و بهصــورت هــر روزه ،س ن ب الای 18 س ال، الزام ا متاه ل ی ا مج رد ول ی ب ا رواب ط رومانتی ک و ع دم س ابقه عم ل جراح ی در س ه م اه گذش ته .بیماران ی ک ه براس اس معیاره ای م ورد مطالع ه وارد پژوه ش ش دند، پ س از مطالع ه ف رم رضایتنام ه و امض ای آن )توس ط بیمــار یــا همــراه(، بــه تکمیــل پرســش نامههای دلبســتگی بزرگســالان، فاجعهآمیــزی و تــرس از حرکــت پرداختنــد .ب رای بیماران ی ک ه تنه ا س واد خوان دن و نوش تن داش تند ،تمــام ســوالها توســط پژوهشــگر خوانــده شــد و تــلاش بــر ای ن ب ود ت ا ه ر ن وع ابهام ی در درک س والها برط رف ش ود .
ابزار سنجش
پرســشنامه ســبکهای دلبســتگی بزرگســالان) ASQ(:
ایــن مقیــاس توســط هــازر و شــاور ســاخته شــده اســت و ش امل دو بخ ش اس ت: در بخ ش اول، س ه پاراگ راف اساس ی ب ه ش کل جملات ی توصیف ی مط رح ش ده ک ه آزمودن ی بای د پاس خها را روی مقی اس 7 درج های لیک رت از کام لا مخال ف ت ا کام لا مواف ق درجهبن دی ش ده، مش خص کن د. در واق ع ،آزمودن ی بای د تعیی ن کن د ک ه ای ن توصی ف ت ا چ ه ح د ب ا ویژگیهــای او مطابقــت دارد. در بخــش دوم، مجــددا همــان توصیفه ا مط رح ش ده، ول ی ای ن ب ار آزمودن ی بای د تنه ا بــا علامــت زدن یکــی از آنهــا تشــابه خــود را بــا یکــی از توصیفه ا بی ان کن د)22(. در ی ک پژوه ش ب ا نمون ه ایران ی قابلیــت اعتمــاد آزمون-بازآزمــون روی نمونــهای 100 نفــری 50) دخت ر و 50 پس ر( ب ا فاصل ه زمان ی ی ک م اه، بهترتی ب بــرای دلبســتگی دوســوگرا، اجتنابــی و ایمــن 72/0، 65/0 و 37/0 بهدســت آمــده اســت) 32(.
پرســشنامه فاجعهآمیــز كــردن) PCQ(: مقیــاس فاجعهآمی ز ک ردن درد دارای 13 س وال ب ا 3 خ رده مقی اس نشــخوار ذهنــی، بزرگنمایــی و درماندگــی میباشــد و بــا مقیــاس لیکرتــی 5 نمــرهای) 0 تــا 4( نمرهگــذاری میشــود .ضریــب آلفــا بــرای خــرده مقیاسهــای نشــخوار ذهنــی ،بزرگنمایــی و درماندگــی بهترتیــب: 87/0، 06/0 و 79/0 و ب رای نم ره کل مقی اس براب ر ب ا 87/0 ب ود)24(. در ی ک نمونهایران ی ضری ب آلف ای کرونب اخ ب رای ای ن خ رده مقیاسهـا بهترتیــب 65/0، 35/0، 18/0 و بــرای نمــره کل 84/0 بــود)52(.
پرســشنامه تــرس از حركــت) TSK(: ایــن مقیــاس دارای 17 م اده میباش د ک ه ب ا مقی اس لیکرت ی 4 نم رهای) 0 ت ا
3( نمرهگ ذاری میش وند. آیت م ه ای 4، 8، 21، 16 بهص ورت معکــوس نمرهدهــی میشــوند و نمــرات بالاتــر نشــاندهنده ت رس آزمودن ی از حرک ت بهدلی ل ش دت درد اس ت)62(. آلف ایکرونب اخ ای ن مقی اس در ی ک مطالع ه براب ر ب ا 76/0 و پایای ی آزمون-بازآزمــون آن در بیمــاران مبتــلا بــه کمــر درد مزمــن 82/0 بـود)27(. در ی ک نمون ه ایران ی مبت لا ب ه درد مزم ن آلف ای کرونب اخ 80/0 گ زارش ش د)82(.
یافتهها
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:31 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:31 IRST on Tuesday October 17th 2017

جه ت بررس ی گروهه ای م ورد مطالع ه از روش تحلی ل واریان س چن د متغی ره) MANOVA( اس تفاده ش د. نتای ج توصیف ی و اس تنباطی حاص ل از پژوه ش در ج داول زی ر ارائ ه ش ده اس ت. در ج دول ش ماره 1، دادهه ای توصیف ی از قبی ل میانگی ن و انح راف اس تاندارد دادهه ای س ه گ روه م ورد بررس ی ارائ ه ش ده اس ت.
جدول 1: دادههای توصیفی مربوط به متغیرهای بالینی در افراد ایمن، دوسوگرا و اجتنابی
N ترس از حركت فاجعه آمیز كردن عامل
S X S X 52 8/630 36/21 9/79 25/37 ایمن
37 9/593 43/97 8/162 35/40 دوسوگرا
61 8/243 37/58 8/162 24/74 اجتنابی
در پژوهـش حاضـر 66/34درصـد بیمـاران دارای سـبک دلبسـتگی ایمن ،66/24درصد سـبک دوسـوگرا و 66/40درصد با سـبک اجتنابی گزارش شـدند .
جـدول شـماره 2 نتایـج آزمـون لامبـدای ویلکـز را بـرای متغیرهـای بالینی نشـان میدهد .F بهدسـت آمده بیانگـر تفاوت معنـیداری در سـه گروه میباشـد.
جدول 2: مقدار لامبدای ویلکز در تحلیل واریانس چند متغیره
سطح معناداری درجه آزادی خطا درجه آزادی اثر مورد بررسی F مقدار آماره آزمون آزمون
0/0001 292 4 22/882 0/580 لامبدای ویلکز
نتایـج حاصـل از تحلیـل واریانـس در جدول شـماره 3 ارائه شـده اسـت. چنانکه مشـاهده میگـردد میـزان Fدو متغیـر فاجعهآمیز کردن و تـرس از حرکـت، معنیدار میباشـد.
جدول 3: نتایج تحلیل واریانس برای هر سه متغیر
سطح معناداری F میانگین مجذورات درجه آزادی مجموع مجذورات متغیر سبک
0/0001 44/657 3278/550 2 4557/1 فاجعهآمیز کردن
ترس از حرکت دوسوگرا
0/0001 9/875 75/602 2 1553/204 73/417 147 10792/293 فاجعهآمیز کردن
ترس از حرکت خطا
76/110 147 11188/236 150 141823 فاجعهآمیز کردن
ترس از حرکت کل
150 234798 بـا توجـه بـه معنـیداری تفاوتهـا در سـه گروه برای مشـخص کـردن دقیق تفاوتهـا، آزمـون تعقیبی توکی محاسـبه شـد. نتایج حاصل در جدول 4 نشـان داده شدهاسـت.
جدول 4: نتایج آزمون تعقیبی توکی برای سه گروه
سطح معناداری خطای انحراف معیار تفاوت میانگین ها گروهها متغییر وابسته
0/0001 1/843 14/99 دوسوگرا ایمن فاجعهآمیز كردن
0/0001 1/785 15/61 دوسوگرا اجتنابي 0/920 1/617 0/63 ایمن اجتنابي 0/0001 1/876 7/76 دوسوگرا ایمن ترس از حركت
0/0001 1/818 6/89 دوسوگرا اجتنابي 0/857 1/647 0/87 ایمن اجتنابي نتایـج آزمـون تعقیبی نشـان میدهد که در دو متغیـر فاجعهآمیز



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید