فصلنامه علمی پژوهشی بیهوشی و درد، دوره 6، شماره 2، زمستان 1394
5292764-117735

مقایسه دو روش درمانی، تقویت عضلات دورکننده – چهارسر ران و تقویت عضله چهارسر ران به تنهایی، بر درد و عملکرد زنان مبتلا به استئوآرتریت زانو
شهابالدين باقری1*، صدرالدين شجاعالدين2، عيناله نادری3، سيدحسين حسينی4، محمدرضا نيکو5
دانشجوی دکتری گروه بيومکانيک ورزشی و حرکات اصلاحی، دانشگاه خوارزمی
دانشيار گروه بيومکانيک ورزشی و حرکات اصلاحی، دانشگاه خوارزمی
استاديار دانشکده تربيت بدنی و علوم ورزشی، دانشگاه بوعلی سينا
استاديار دانشکده تربيت بدنی و علوم ورزشی، دانشگاه گيلان
استاديار دانشکده علوم توانبخشی، دانشگاه علوم پزشکی همدان
76118005

تاریخ دریافت: 92/5/49 تاریخ بازبینی: 1/6/94تاریخ پذیرش: 27/7/94چکیده
زمینـه و هـدف: اسـتئوآرتريت زانـو شـايع ترين بيماری مفصلی اسـت. ضعـف عضلات دورکننـده ران در بيمـاران مبتلا بـه اسـتئوآرتريت زانو گزارش شـده اسـت. هـدف ايـن مطالعـه مقايسـه دو روش درمانی، تقويت عضـلات دورکننده – چهارسـر ران و تقويت چهار سـر ران بهتنهايی بـر درد و عملکرد زنـان مبتلا به اسـتئوآرتريت زانو اسـت.
0899951

پژوهشـی

مقـاله
46

پژوهشـی

مقـاله

46

1268732128267

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:31 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:31 IRST on Tuesday October 17th 2017

مـواد و روشهـا: 34 آزمودنـی بـه طور تصادفـی در گروه هيپ يـا گروه چهارسـر ران قرار گرفتنـد. گروه هيپ تمرينـات تقويتی عضـلات دورکننده و چهارسـر ران انجـام دادنـد، در حالـی کـه گروه چهارسـر فقـط تمرينات تقويتی عضلات چهارسـر) 3 بـار در هفته و مـدت 8 هفته( انجـام میدادند. درد بـا مقيـاس رتبهبنـدی عـددی و عملکـرد زانـو بـا ومک، آزمـون تعادل يک پـا و آزمـون TUG قبل و بعـد از مداخلـه مورد ارزيابـی قرار گرفـت. آزمون آمـاری تحليـل واريانـس اندازههـای تکـراری، آزمون تی همبسـته برای مقايسـه درون گروهـی و بين گروهی مورد اسـتفاده قـرار گرفت .
یافتههـا: نتايـج ايـن مطالعه نشـان داد کـه در ميانگين نمـرات متغيرهای درد، عملکرد حرکتـی، تعادل در هـر دو گروه و اجرای عملکـردی TUG در گـروه هيـپ قبـل و بعـد از مداخلـه تمرينـی اختلاف معنیدار مشـاهده شـد) 05/0>P(. مقايسـه ميانگيـن نمرات TUG گروه چهارسـر نشـان داد که بيـن ايـن نمـرات، قبـل و بعـد از مداخلـه تمرينی اختلاف معنـیدار مشـاهده نشـد) 05/0<P(. نتايج آزمـون تحليل واريانـس اندازههای تکراری نشـان داد ميانگيـن نمـرات متغيرهـای درد، تعـادل و آزمـون عملکـردی TUG گروه هيپ بهطور معنـیداری بهتر از گروه چهاسـر بـود) 05/0>P( اگرچه در شـاخص عملکـرد حرکتی ايـن ميزان از نظـر آماری معنـیدار نبود .
نتیجهگیـری: تقويـت عضـلات دورکننـده چهارسـر ران در کاهـش درد، بهبـود عملکـرد، تعـادل و اجرای عملکـردی زنان مبتـلا به اسـتئوآرتريت زانو موثرتـر از تقويـت عضـلات چهارسـر ران بهتنهايی بود.
واژههای كلیدی: استئوآرتريت، زانو، عضلات دورکننده ران، تمرين درمانی
مقدمه دردهـای مزمـن اسـکلتی-عضلانی و عملکـرد حرکتـی در افـراد اسـتئوآرتريت زانـو جدیترين بيمـاری مفصلی اسـت که منجربه مسـن اسـت. از بيـن مفاصـل تحمـل کننـده وزن بـدن، عمدتـاً کاهـش کيفيت زندگـی میشـود)1(. اين بيمـاری عمدهترين علت مفصـل زانـو کـه عملکـرد آن در بسـياری از فعالي تهـای روزانـه

نویسنده مسئول: شهابالدين باقری، دانشجوی دکتری گروه بيومکانيک ورزشی و حرکات اصلاحی، دانشگاه خوارزمی
[email protected] :پست الکترونیک
ماننـد بـالا و پاييـن رفتن از پله، بلند شـدن از صندلی و پي ادهروی ضروری اسـت، بيشـتر تحت تاثير قرار میگيرد3),2(. اسـتئوآرتريت کل سـاختار مفصـل، غضـروف، اسـتخوان، ليگامـان و عضلـه را در برگرفتـه و تغييراتـی ماننـد کاهـش فضـای مفصلـی، تشـکيل اسـتئوفي تهای اسـتخوانی و اسـکلروزيس در آن ايجاد میکند)3(. از جملـه عوامـل خطرسـاز آن میتوان به سـن بـالا، جنس مونث ،چاقـی مخصوصـاً در زانوهـا، حرفه و شـغل، فعالي تهای ورزشـی ،سـابقه آسـيب مفصلـی، نقـص پروپريوسپشـن، ژنتيـک و ضعـف عضلانـی اشـاره کـرد4),3,1(. تورم مفصـل، محدودي تهـای حرکتی در راه رفتـن ماننـد کاهـش سـرعت و طـول گام، کاهـش دامنـه حرکتـی و سـرعت زاوي ـهای مفصـل، کاهـش قـدرت عضلانـی ،اختـلال پروپريوسپشـن و افزايش ميـزان درد از جملـه علائم اين بيماری میباشـد6),5(. بيشـترين شـکايت افـراد مبتلا، بـه مواردی ماننـد درد، پي ـاده روی سـخت و کاهـش کيفيـت زندگـی مربوط میشـود که نتيجه آن مشـارکت محدود در فعالي تهای اجتماعی اسـت6),5(. در مطالعـات متعـدد بـه اهميت و ضـرورت ورزش برای بيمـاران مبتلا به اسـتئوآرتريت زانو اشـاره شدهاسـت)6-8(. کاهش سـرعت و يـا بـه حداقـل رسـاندن فرآينـد پاتولوژيـک در مفصـل مبتـلا به اسـتئوآرتريت، افزايـش تغذيه غضروف مفصلـی و ترميم آن، افزايـش جريان خون سـينوويال، کاهش تـورم و بهبود قدرت عضلانـی از جملـه فوايد بالقوه فعاليت جسـمانی و تمرين در افراد مبتلا به اسـتئوآرتريت اسـت)5(.
ضعـف عضلانـی بهخصوص چهـار سـرراني بههمـراه درد از اولين نشـانههای آرتـروز زانـو در بيماران مبتـلا اسـت)9-41(. در حقيقت ضعـف عضلانـی ممکن اسـت قبل از شـروع بيمـاری در پيدايش آن نقش بسـزايی داشـته باشـد)9(. بهدليل اينکه عضلات چهارسر ران و همسـترينگ بهعنـوان ثبات دهندههـای مفصـل زانـو عمـل میکننـد، در عمـده تحقيقـات، تقويـت عضلات چهارسـر ران و همسـترينگ مـورد توجـه قـرار گرفتـه و بـر آن تمرکـز شدهاسـت15,16),01,8(. تجزيـه و تحليـل3 بعـدی فعالي تهايی مانند اسـکات روی يـک پا، فـرود از پـرش و مانور برش نشـان میدهد کـه عضـلات دورکننـده ران بـرای کنتـرل حـرکات ران و زانو در صفحـه فرونتـال نقـش موثـری دارنـد)71-91(. در مقايسـه بـا افراد همسـان بـدون علائـم، کاهـش قـدرت عضـلات مفصـل ران در

بيمـاران مبتـلا به اسـتئوآرتريت زانـو، که میتواند باعـث افزايش گشـتاور اداکشـن مفصـل ران شـود، در برخـی مطالعـات گزارش شدهاسـت20,21),51,9,8(. بارگـذاری بيـش از حـد مفصـل زانـو در طول راه رفتن به پيشـرفت اسـتئوآرتريت زانو کمـک میکند)22(. عقيـده بـر اين اسـت کـه عضلات دورکننـده ران ممکن اسـت بر بارگـذاری مفصـل زانـو بهوسـيله کنتـرل حرکـت تنـه و لگن در صفحـه فرونتـال اثرگذار باشـند20,21),8(. محققين گـزارش کردهاند کـه در طـول مرحلـه ايسـتادن روی يـک پـا در راه رفتـن، ضعف عضـلات دورکننـده ران ممکـن اسـت منجربـه افتادگـی لگن در سـمت اندام مقابل شـود )12,02,8(. ميزان بيشـتر خم شـدن جانبی تنـه در سـمت پـای مبتـلا در حين راه رفتن در مقايسـه بـا افراد سـالم، الگويـی کـه افراد مبتلا به اسـتئوآرتريت زانـو برای کاهش گشـتاور اداکشـن مفصل ران از آن تبعيت میکنند، ممکن اسـت بهدليـل ضعـف عضـلات مفصـل ران بهويـژه دور کنندههـای ران باشـد)51(. چانـگ و همـکاران) 2005( عنـوان کردهانـد که ضعف عضـلات دورکننـده ران عـلاوه براينکه باعث افتادگـی لگن طرف مقابـل میشـود، سـبب جابهجايـی مرکز جرم بهسـمت انـدام در حال نوسـان شـده، درنتيجه افزايش نيرو در سرتاسـر کمپارتمان داخلـی اندام تحتانی و تسـريع رونـد بيماری را بهدنبـال دارد)32(.
بـا وجـود اهميت تقويت عضلات دورکننـده ران، در بين مطالعات انجـام شـده تقويـت عضـلات دورکننـده ران در پروتکلهـای تمرينـی بيمـاران مبتـلا بـه اسـتئوآرتريت زانو کمتر مـورد توجه قرارگرفتـه اسـت. پژوهش حاضر مقايسـه تاثيـر دو روش درمانیتقويـت عضـلات دورکننده و عضلات چهارسـر ران در زنان مبتلا بـه اسـتئوآرتريت زانـو را مـورد آزمون قرار دادهاسـت .
روش مطالعه
1268732128267

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:31 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:31 IRST on Tuesday October 17th 2017

1268732128267

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:31 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:31 IRST on Tuesday October 17th 2017

تحقيـق حاضـر از نـوع نيمـه تجربـی بـوده و جامعه آمـاری آن را زنـان مبتلابـه اسـتئوآرتريت زانو شـهر همدان تشـکيل میدادند .از بيـن زنـان مبتـلا بـه اسـتئوآرتريت زانـو، مراجعهکننـده بـه کلينيکهـای شـهر همـدان 34 نفر بـهروش نمونهگيری هدفمندانتخـاب و بهصـورت تصادفـی بـه دو گـروه چهارسـر) 17 نفـر ،سـن 26/6±52/56 سـال، قـد 31/6±161/47 سـانتیمتر، وزن 99/2±1/73 کيلوگـرم( و گـروه هيپ) 17 نفر، سـن 48/7±32/75 سـال، قـد 42/4±159/76 سـانتیمتر، وزن 88/6±1/76 کيلوگـرم( تقسـيم شـدند. کليـه مراحـل تشـخيص بيمـاری توسـط پزشـک متخصـص انجام شـد .
معيارهـای ورود بهمطالعـه سـن 45 سـال و بالاتـر، داشـتن حداقـل 3 مـاه درد زانـو، متوسـط درد در حيـن راه رفتـن بيـش از 3 براسـاس مقيـاس عـددی8,21),7(، دارا بـودن اسـتئوآرتريت درجـه 2 يـا 3 براسـاس مقيـاس کلگرن-لاورنـس و آزمودنیهـا در صـورت داشـتن درد کمتـر از 10 روز در يـک مـاه، جراحـی زانـو، تزريـق درون مفصلـی کورتيکواسـتروئيد در 6 ماه گذشـته ،شـرکت در برنامههـای تمرينـی در 6 مـاه گذشـته، اسـتفاده از کورتيکواسـتروئي دهای خوراکـی در4هفته قبل از شـروع مطالعه ،سـابقه بيمـاری نورولـوژی، عـدم تمايـل بيمـار بـه ادامـه برنامـه تمرينـی و تشـديد علائـم در طـول اجـرای برنامـه درمانـی از مطالعـه حـذف میشـدند21,24),8,7(. بـرای جمـعآوری اطلاعـات آزمودنیهـا از يـک پرسـشنامه مقدماتی شـامل سـن، قـد، وزن ،سـابقه ورزشـي، سـابقه بيماري، سـابقه وارد آمدن ضربه مستقيم بـه زانو، سـابقه جراحـي زانو، مصرف داروي خاص اسـتفاده شـد .از مقيـاس سـنجش عـددی بـرای ارزيابی درد در يـک هفته آخر اسـتفاده شـد. در ايـن مقيـاس عـدد صفـر بهمعنـی بـدون درد و عـدد 10 بهمعنـی بيشـترين درد تلقی میشـود)52(. بـرای ارزيابی عملکـرد حرکتـی آزمودنیها از پرسـشنامه ومک اسـتفاده شـد .نمـره بالاتـر نشـان دهنـده علائم شـديدتر بـود)8(. مقيـاس ومکيک پرسـشنامه مخصوص اسـتئوآرتريت اسـت که از 24 سـوالتشـکيل شدهاسـت. اين شـاخص شـامل زير مجموعههای درد با نمـرهی) 0-20( سـفتی بـا نمـرهی) 0-8( و عملکرد جسـمانی با نمـرهی) 0-68( اسـت. نمـره بالاتر نشـان دهنده علائم شـديدتر است)12(.
اجـرای عملکـردی بهوسـيله آزمـون زمـاندار برخاسـتن و رفتن ارزيابـی شـد. در ايـن آزمـون مـدت زمانی کـه آزمودنـی از روی يـک صندلـی دسـتهدار معمولـی بلند شـده و با حداکثر سـرعت مطمئنـه مسـافت 3 متـری را طـی کـرده، برگردد و دوبـاره روی صندلـی نشسـته و تکيـه دهـد، بهوسـيله کرنومتـر ثبت میشـد .بهتريـن زمـان ثبـت شـده از 3 تـلاش آزمودنـی مـورد اسـتفاده قرارگرفت)52(. آزمون شـونده اجازه دارد از وسـيله کمکی معمولی بـرای راه رفتـن اسـتفاده کند ولـی نبايد کمک جسـمانی به فرد داده شـود فقـط آزمـون گيرنـده بهمنظـور حمايـت از شـخص از افتـادن در نزديـک او باقی میمانـد. از آزمون ايسـتادن روی يک پـا بـرای ارزيابی ميزان تعـادل آزمودنیها اسـتفاده شـد. بهترين زمـان از دو تـلاش آزمودنـی بهوسـيله کرنومتر ثبت شـد)72,62(.
برنامـه تمرينـی مـدت 8 هفتـه ،3 جلسـه در هفتـه، مـدت زمان هـر جلسـه از 30 دقيقـه بـرای گـروه چهاسـر و 38 دقيقـه برای گـروه هيـپ شـروع میشـد. شـدت تمرينـات در 4 هفتـه اول با
جدول1: تمرينات تقويتی عضلات چهارسر ران
ملاحظات نوع تمرین * 10 تکرار- 5 ثانيه
* 10 تکرار–10 ثانيه اکستنشن کامل زانو در وضعيت نشسته روی صندلی با وزنه مچی پا تمرینات تقویتیعضلات چهارسر ران
* 10 تکرار-5 ثانيه
* 10 تکرار–10 ثانيه اکستنشن زانو در وضعيت نشسته روی صندلی تا 30 درجه فلکشن با وزنه مچی پا * 10 تکرار-5 ثانيه
* 10 تکرار–10 ثانيه اکستنشن کامل زانو در وضعيت نشسته روی صندلی تا 60 درجه فلکشن در مقابل باند الاستيک * 10 تکرار-5 ثانيه
* 10 تکرار–10 ثانيه بلند کردن مستقيم پا تا فلکشن 30 ران با وزنه مچی پا جدول2: تمرينات تقويتی عضلات دورکننده ران
ملاحظات تمرین 3 * 10 تکرار ابداکشن در حالت خوابيده با وزنه مچی پا تمرینات تقویتیعضلات دوركننده ران
3 * 10 تکرار ابداکشن در حالت ايستاده با باند الاستيک 2 * 10 تکرار
5 ثانيه ابداکشن ايزومتريک در کنار ديوار جدول3: مقايسه ميانگين متغيرها در دو گروه تمرينی
معنیداری درون گروهی پس آزمون میانگین )انحراف معیار( پیش آزمون میانگین )انحراف معیار( گروه متغیر
0/000 5/23)0/97( (20/1)49/6 تمرينات چهارسر )71=n( درد
)NRS(
0/000 (25/0)28/3 (65/0)22/7 تمرينات هيپ )71=n( 0/000 31/05)2/(7 35/35)4/87( تمرينات چهارسر)71=n( عملکرد
)WOMAC(
0/000 25/29)1/96( (38/6)28/73 تمرينات هيپ )71=n( 0/001 18/29)3/03( (55/3)99/41 تمرينات چهارسر )71=n( تعادل
)Single leg Stance(
0/000 (53/2)19/22 15/27)3/04( تمرينات هيپ )71=n( 0/580 (28/0)79/01 (88/0)01/11 تمرينات چهارسر )71=n( برخاستن و رفتن)Timed Up &Go(
0/038 (07/0)42/01 (60/1)07/01 تمرينات هيپ )71=n( اسـتفاده افزايـش تعـداد تکرارهـا و در 4 هفتـه دوم بـا افزايـش ميـزان مقاومـت تغييـر میکـرد. تمرينـات در هـر دو گـروه برای هـر دو پـا انجـام میشـد. از تمرينـات کششـی ايسـتا در بخـش گـرم کردن و سـرد کردن اسـتفاده میشـد. تمرينـات دو گروه به تفکيک در جداول 1 و 2 تشـريح شدهاسـت. بهمنظور پيشـگيری از مشـکلات احتمالـی از تمرينـات اسـتاندارد کـه در مطالعـات قبلـی مورد اسـتفاده قـرار گرفته بـود، اسـتفاده شـد27,28),12,02,8(.
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:31 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:31 IRST on Tuesday October 17th 2017

شـروع تمرينـات عضـلات چهارسـر از دو دوره بوده و تا سـه دوره افزايـش میيافـت. وزنه ابتدايی براسـاس 10 تکرار بيشـينه بيمار محاسـبه میشـد. تکرارهـا بـه آرامـی انجـام شـده و در پايان هر تکـرار در مراحـل اوليـه 5 ثانيـه و بهتدريـج تـا 10 ثانيـه انـدام تحتانـی در وضعيـت پاپانـی نگـهداری میشـد. در طـول مـدت اجـرای تمرينـات در صـورت بـروز و تشـديد درد و تـورم مفصلی ميـزان مقاومـت، تکـرار و دورههـای تمرينـی کاهـش میيافت .تجزيـه و تحليـل آمـاری دادههـا بـا نرم افـزار SPSS نسـخه 81 صـورت گرفـت. بـرای بررسـی نرمـال بـودن توزيـع از آزمـون کولموگروفاسـميرنوف اسـتفاده گرديـد. از آزمـون آمـاری تـی- مسـتقل بهمنظـور بررسـی همسـانی متغيرهـا قبـل از مداخلـه درمانـی اسـتفاده شـد. بـرای بررسـی اختلافـات درون گروهـی و بـرون گروهـی از آزمـون تحليـل واريانـس اندازههـای تکـراری اسـتفاده شـد و بـرای مقايسـه هـر گـروه طـی پي شآزمـون و پسآزمـون آزمـون تـی– همبسـته مـورد اسـتفاده قـرار گرفـت .
سـطح معنـیداری در پژوهـش حاضـر 05/0 در نظر گرفته شـد.
نتایج
نتايـج مربـوط بـه بررسـی همسـانی متغيرهای سـن، قـد، وزن و درد و عملکـرد دو گـروه قبـل از اجـرای پروتکلهـای تمرينـی نشـان داد که اختلاف معنیداری در اين متغيرها مشـاهده نشـد 0/05)P<(.

نمودار1: مقايسه ميانگين درد در دو گروهنمودار2: مقايسه ميانگين عملکرد جسمانی درد و گروه
نتايـج مربـوط بـه مقايسـه هـر گـروه، قبـل و بعـد از برنامههـای
تمرينـی در جـدول3 گـزارش شدهاسـت. بـر ايـن اسـاس بهجـزآزمـون عملکـردی زمـاندار برخاسـتن و رفتن در گروه چهارسـر)085/0=P(، در سـاير متغيرهـا در هـر دو گـروه قبـل و بعـد از
8 هفتـه اجـرای تمرينـات، اختـلاف معنـیدار مشـاهده شـد
.)P>(50/0
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:31 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:31 IRST on Tuesday October 17th 2017

نتايـج آزمـون آمـاری تحليـل واريانـس اندازههای تکـراری برای مقايسـه دو گـروه تمرينـی بهصـورت نمودارهـای 1-4 ترسـيم شدهاسـت. بـر ايـن اسـاس در متغيـر درد براسـاس مقيـاس سـنجش عـددی، آزمـون تعادلـی ايسـتادن روی يک پـا و آزمون عملکـردی زمـاندار برخاسـتن و رفتـن بيـن دو گـروه تمرينـی اختـلاف معنیدار مشـاهده شـد) 05/0P>(. در شـاخص عملکرد حرکتـی براسـاس مقياس ومک، مشـاهده شـد که بيـن دو گروه اختـلاف معنـیدار وجـود



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید