فصلنامه علمی پژوهشی بیهوشی و درد، دوره 6، شماره 1، پاییز 1394
5292065-164369

تاثیر تحریک الکتریکی مستقیم فراجمجمهای بر اضطراب طی درمان اعتیاد به مواد افیونی از طریق سمزدائی فوق سریع با بیهوشی عمومی
تورج هاشمی نصرتآباد1، محمدعلی نظری2، سید مجتبی یاسینی3، حمید میرحسینی4*
استاد گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه تبریز
دانشیار گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه تبریز
استاد گروه روانپزشکی، مرکز تحقیقات اعتیاد و علوم رفتاری، دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد
دانشجوی دکترای تخصصی علوم اعصاب شناختی، گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه تبریز
6218005

تاریخ دریافت: 11/4/49 تاریخ بازبینی: 16/4/94تاریخ پذیرش: 26/4/94چکیده
زمینـه و هـدف: اعتیـاد بـه مـواد افیونـی بـا رواج بیماریهـای عفونـی یکی از عمـده مشـکلات بهداشـتی در جوامـع مختلـف و اضطـراب، از عوارض ناخوشـایند حیـن درمـان و از عوامـل عـود اسـت. هدف ایـن مطالعه تعییـن اثر تحریـک الکتریکی مسـتقیم فراجمجمهای بـر اضطراب ناشـی از درمان اعتیـاد بـهروش سـمزدایی فوق سـریع میباشـد.
0899951

پژوهشـی

مقـاله
74

پژوهشـی

مقـاله

74

1268732128267

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:54 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:54 IRST on Tuesday October 17th 2017

مـواد و روشهـا: ایـن مطالعـه کارآزمایـی بالینـی دو گروهـی و دوسـویه کور بـرروی 40 بیمـار منتخب درمـان اعتیاد از طریق سـمزدائی فوق سـریع اسـت. بیمـاران توسـط پژوهشـگر تحت تحریـک الکتریکی مسـتقیم فراجمجمهای قرار گرفتنـد. اضطراب پیـش از مداخله، بلافاصله قبل از سـمزدایی و دو مرتبه در فواصل 24 سـاعت پس از آن، توسـط همکار پژوهشـی سـنجیده شـد. اطلاعات پس از جمعآوری با نرمافزار آماری SPSS20- و اسـتفاده از آزمـون واریانـس بـا اندازههای تکـراری تجزیـه و تحلیل گردید .
یافتهها: تمامی افراد مذکر بودند و میانگین مدت مصرف مواد در گروه مداخله 4/2±37/8 و کنترل 2/2±37/7 سال بود.
اضطـراب گـروه مداخلـه و گـروه کنتـرل در هـر زمان دارای تفـاوت معنـیدار اسـت) 800/0 p (. اضطراب گروه مداخله یک سـاعت پس از سـمزدایی حـدود 90 درصـد کاهـش نسـبت بـه پیـش از سـمزدایی داشتهاسـت) 10/0 p ( که تا 24 سـاعت بعد پایـدار بود در حالـی که برای گـروه کنترل این کاهـش تقریبـا 25 درصـد بود) 0/163 =P( و در عرض 24 سـاعت بعـد افزایش یافت.
نتیجهگیری: یافتهها حاکی از تاثیر تحریک الکتریکی فراجمجمهای بر کاهش اضطراب ناشی از درمان اعتیاد و بیهوشی است .
واژههای كلیدی: تحریک الکتریکی مستقیم فراجمجمهای، اضطراب، سمزدائی فوق سریع
مقدمه

نویسنده مسئول: حمید میرحسینی، دانشجوی دکترای تخصصی علوم اعصاب شناختی، گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
[email protected] :پست الکترونیک
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:54 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:54 IRST on Tuesday October 17th 2017

اعتی اد ب ه م واد افیون ی یکـی از تهدیـدات ج دی و مش کل عمــده ســلامت عمومــی در جهــان اســت)1(. در ســالهای اخیــر، درمانهــای مختلــف پزشــکی در بیمارســتانها و کلینیکه ای س رپایی ب رای درم ان اعتی اد بـه م واد مخ در مــورد اســتفاده قــرار گرفتهاســت)2(. یکــی از روشهــای تــرک اعتیــاد مــواد افیونــی، روش ســمزدایی فــوق ســریع میباشــد. ایــن درمــان کــه تحــت بیهوشــی عمومــی انجــام میگیــرد، فراینــد ســمزدائی را بــه چهــار تــا شــش ســاعت کاه ش میده د و از ای ن رو دوره زمان ی س ندرم محرومی ت ، بهعنــوان یــک مانــع عمــده در تــرک اعتیــاد، در مقایســه ب ا س ایر راهکاره ای مرسـوم ب ه می زان چش مگیری تقلی ل مییابــد. ایــن روش، بهنــدرت خطــر جانــی بههمــراه دارد و بهدلی ل عدمرضای ت بیمـاران از رویکرده ای دیگ ر، علیرغـم عدموجــود مــدارک کافــی جهــت تأییــد آن)3(، امــروزه مــورد توجــه قــرار گرفتهاســت)4(.
علائ م روانپزش کی از جمل ه اضط راب پیام دی مه م، قب ل از مداخــلات بیهوشــی و شــایعترین شــکایت بیمــاران قبــل از س مزدایی ف وق س ریع و 24 س اعت بع د از آن اس ت. اهمی ت ای ن عارض ه، افزای ش احتم ال ع ود و بازگش ت بیم ار بهس مت مصــرف مجــدد اســت6),5,2(. اضطــراب یــک حالــت هیجانــی اس ت ک ه ب ا ت رس و افزای ش ناگهان ی فعالی ت سیس تم عصبی خ ودکار همراهاس ت)6(. اف راد معت اد بـه م واد مخ در در دوره زمان ی مص رف و الق ای اث ر ناش ی از مش اهده آن، آرامبخش ی زی ادی دارن د، ام ا بلافاصل ه پ س از پای ان نیم ه عم ر مخ در و بــروز علائــم ســندرم تــرک، میــزان اضطــراب آنهــا بهطــور قاب ل توجه ی افزای ش مییاب د)7(. تاکن ون مطالع ات متع ددی در م ورد تاثی ر دارو درمان ی و مش اورههای روانشناس ی جه ت کاه ش اضط راب و علائ م س ندرم ت رک انج ام شدهاس ت)8(.
یــک روش متفــاوت و بســیار نوی دبخــش در ایــن زمینــه تحری ک الکتریک ی مغ ز ب ا جری ان مس تقیم میباش د. ای ن روش کام لا غیرتهاجم ی اس ت و میتوان د ب ا اس تفاده از ی ک جری ان ضعی ف الکتریک ی، تغیی رات موقت ی در تحری کپذی ری مناطــق قشــری مغــز ایجــاد کنــد. ویژگیهــای طراحــی آن ش امل ش دت جری ان، م کان تحری ک، ان دازه الکت رود، م دت زم ان تحری ک و قطبی ت جری ان( آن د ی ا کات د(، ه ر ی ک موجــب تأثیــرات متفاوتــی میشــود)9(.
تحری ک الکتریک ی قش ر پی ش پیش انی راس ت منجرب ه کاهش اضط راب و افس ردگی، بهب ود خ واب و وس واس میش ود)11,01(. ب ا وج ود اس تدلالهایی مبن ی ب ر درگی ری نیمک ره راس ت ب ا فراینده ای مذک ور، میت وان وج ود ارتباط ی را ب ا تحری ک الکتریکــی فراجمجمــهای در ایــن ناحیــه و بهبــود وضعیــت اضطراب ی بیم اران تح ت درم ان اعتی اد محتم ل دانس ت.
طــی ســالهای اخیــر مطالعــهای کــه بــا هــدف کاهــش اختــلالات رفتــاری وابســته بــه اعتیــاد در افــراد بــا ســابقه طولانــی مصــرف مــواد مخــدر بهدنبــال اســتفاده از تحریــک الکتریک ی مس تقیم فراجمجم های انج ام ش د، نتای ج مطلوب ی را در برداشــت )01-21(. همچنیــن بــا اســتفاده از ایــن روش
ط ی درم ان اعتی اد، کاه ش چش مگیری در اضط راب دی ده شدهاس ت)31(. ل ذا، ب ا ه دف ارتق ا کیفی ت درم ان اعتی اد ب ه م واد مخ در ب ر آن ش دیم ت ا ب ا اس تفاده از تحری ک الکتریک ی مغــز توســط جریــان مســتقیم، اضطــراب ناشــی از مداخــلات بیهوش ی و علائ م س ندرم ت رک دارو در بیم اران تح ت درم ان ب هروش س مزدایی ف وق س ریع را م ورد آزم ون ق رار دهی م.
مواد و روشها
ای ن مطالع ه از ن وع کار آزمای ی بالین ی دو س وکور میباش د ک ه ط ی آن می زان اضط راب مش ارکت کنن دگان در زمانهای ذک ر ش ده در دو گ روه مداخل ه و کنت رل توس ط پرسش نامه اضطــراب بــک ارزیابــی میشــود و جزئیــات آن در شــکل 1 آمده اســت .
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:54 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:54 IRST on Tuesday October 17th 2017

نمون ه م ورد مطالع ه از بی ن بیماران ی میباش ند ک ه در نیم ه دوم ســال 1393 بــا تمایــل شــخصی جهــت درمــان اعتیــاد بــهروش ســمزدائی فــوق ســریع تحــت بیهوشــی عمومــی بــه کلینیــک مغــز و اعصــاب و روان بهمــن یــزد مراجعــه مینماینــد کــه پــس از آزمایشــات لازم و معاینــه توســط روانپزشــک و متخصــص بیهوشــی در صــورت واجــد شــرایط ب ودن از نظ ر معیاره ای ورود ب ه مطالع ه، در لیس ت انتظ ار قــرار داده میشــوند. در ایــن مطالعــه هماننــد پژوهشهــای مشــابه بهدلیــل احتمــال تداخــل داروهــای ضدبــارداری بــا داروه ای م ورد اس تفاده در طی درم ان)41( و همچنی ن تقاضای کــم بانــوان بــرای روش ســمزدایی فــوق ســریع از داوطلبیــن ذک ور اس تفاده ش د. ب ا توج ه ب ه ظرفی ت پذی رش، پژوهش گر هــر هفتــه 4 نفــر را بــهروش غیرتصادفــی از نــوع هدفمنــد و غربالگــری بــا همتاســازی از نظــر نــوع مــاده مصرفــی، ســن ،تحصی لات و م دت زم ان اعتی اد از لیس ت انتظ ار انتخ اب و بهص ورت تصادف ی ب ه دو گ روه مداخل ه و کنت رل تخصی ص میدهــد. حجــم نمونــه توســط فرمــول مقایســه میانگیــن دوجامعــه و اســتفاده از یافتههــای مطالعــات مقدماتــی بــرروی دو گــروه 10 نفــری بــا درنظــر گرفتــن ضریــب اطمینــان 59 درص د و ت وان آزم ون 80 درص د محاس به گردی د و در نهای ت
40 نفــر) 20 نفــر در هــر گــروه( وارد مطالعــه شــدند.
معیاره ای ورود ب ه مطالع ه ش امل: داش تن رضای ت ب ه انج ام مطالع ه و امض ا نم ودن رضایتنام ه کتب ی، مطابق ت وضعی ت جس مانی بیم اران ب ا س طح ی ک براس اس طبقهبن دی انجم ن بیهوشـی امری کا 1، اعتی اد ب ه م واد افیون ی براس اس معیارهای طبقــه بنــدی اختــلالات روانپزشــکی چــاپ چهــارم تجدیــد نظــر شــده) DSM-IV-TR( و طبــق تشــخیص روانپزشــک ،راه اســتعمال مــاده مصرفــی بهصــورت استنشــاقی، اســتفاده از آخریــن وعــده مــواد مصرفــی در شــب قبــل از ســمزدایی فــوق ســریع، داشــتن ســواد خوانــدن و نوشــتن، جنســیت مذکــر، آگاهــی از بــروز عــوارض ناشــی از درمــان و پذیرفتــن آن میباشــد.
معیارهــای خــروج از مطالعــه شــامل: ســابقه حساســیت بــه داروهــای بیهوشــی و نالتروکســان، ســابقه بیمارهــای قلبــی–عروقــی، مغــزی، مشــکلات ریــوی و کبــدی، ســابقه تشــنج ،وج ود اخت لالات روانپزش کی نظی ر س ایکوز، اخت لال اضطراب ی شــناخته، اختــلالات خلقــی همــراه بــا اعتیــاد و یــا مصــرف آمفتامیــن، الــکل و آرامبخشهــا میباشــد.
تحری ک الکتریک ی: در گ روه مداخل ه، الکت رود آن د در مح ل قشــر پیــش پیشــانی راســت و کاتــد در محــل قشــر پیــش پیش انی چ پ ب ا ش دت 2 میلیآمپ ر و ب ه م دت 20 دقیق ه قــرار داده میشــود. در گــروه شــاهد الکترودهــا بــا همــان چیدمــان وبــه مــدت زمــان گــروه آزمایــش خواهــد بــود، بــا ایــن تفــاوت کــه جریــان الکتریکــی پــس از 30 ثانیــه قطــع میگ ردد. ای ن زم ان 30 ثانی های بهمنظ ور بیخب ری بیم ار از برق راری ی ا عدمبرق راری جری ان الکتریک ی اس ت. بیم اران طــی دو نوبــت، ابتــدا روز قبــل از شــروع درمــان و ســپس 24 ســاعت بعــد از آن تحــت تحریــک الکتریکــی مســتقیم فراجمجمــهای قــرار گرفتنــد. در هــر دو جلســه تحریــک الکتریکــی توســط پژوهشــگر و ارزیابیهــا توســط همــکار پژوهشــی انجــام میشــود. بدیــن ترتیــب بــا توجــه بهعــدم اط لاع بیم ار و پژوهش گر از برق راری ی ا عدمبرق راری جری ان الکتریکــی دو ســوکور بــودن مطالعــه میســر گردیــد.
ارزیابیهــا: نمــره اضطــراب در چهــار زمــان شــامل پیــش از هرگون ه مداخل ه، بلافاصل ه قب ل از س مزدایی و دو مرتب ه در فواص ل 24 س اعت پ س از آن از طری ق پرسش نامه اضط راب بــک ســنجیده شــد. پرسشــنامه اضطــراب بــک، شــامل 12 نش انه و علام ت در م ورد اضط راب اس ت ک ه در س ال 8891 توس ط ب ک طراح ی شدهاس ت. آزمودن ی یک ی از 4 گزین های را کــه بیانگــر اضطــراب اســت بهصــورت هرگــز، خفیــف ،متوس ط و ش دید انتخ اب میکن د. نم ره کل ای ن پرسش نامه در دامن ه 0 ت ا 63 ق رار میگی رد. ای ن مقی اس در جمعی ت ایرانــی دارای روائــی) 72/0=r(، اعتبــار) 83/0=r( و همســانی درون ی) 92/0=α( میباش د و براس اس تقس یمبندی کاویان ی:
11-0 ب دون علام ت ،18-12 خفی ف ،26-19 متوس ط ،72-
36 ش دید و 63-37 خیل ی ش دید درنظ ر گرفت ه میش ود)51(.
س مزدایی ف وق س ریع: پی ش داروی می دازولام بهمق دار 1/0 میلیگــرم بــر کیلوگــرم و داروی پروپوفــول جهــت برقــراری بیهوشــی عمومــی بهمیــزان 5/1 میلیگــرم بــر کیلوگــرم و آتراکوریــوم 5/0 میلیگــرم بــر کیلوگــرم بهعنــوان شــل کننــده عضلانــی تزریــق شــد. پــس از لولهگــذاری داخــل تراش ه و اتص ال بیم ار ب ه ماش ین بیهوش ی، جری ان اکس یژن و اکس ید نیت روژن )ب ه نس بت 50:50( ب رای م دت 4 س اعت برق رار ش د ک ه ط ی ای ن م دت بهمنظ ور ادام ه بیهوش ی از دوز نگهدارن ده پروپوف ول) 4/0-2/0 میلیگ رم ب ر کیلوگ رم در س اعت( و آتراکوری وم 25/0 میلیگ رم ب ر کیلوگ رم در ه ر 03 دقیقــه( اســتفاده میگردیــد. جهــت پاکســازی گیرندههــای مخــدر، نالوکســان بهمیــزان 25/0 میلیگــرم بــر کیلوگــرم بهصــورت انفوزیــون وریــدی طــی 3 ســاعت اول بیهوشــی تجوی ز ش د. در ط ی س اعت آخ ر بیهوش ی تجوی ز نالوکس ان قطــع شــده و بیمــار پــس از هوشــیاری کامــل بــه بخــش مراقبتهــای ویــژه انتقــال داده میشد)شــکل شــماره1(
یافتهها
س ن، وضعی ت تاه ل، م دت زم ان وابس تگی ب ه مخ در، س طح تحصیــلات و نحــوه مصــرف مخــدر در گروههــای مطالعــه از لحــاظ آمــاری تفــاوت معنــیداری نداشــتند و دو گــروه از دیــدگاه آمــاری قابــل ارزیابــی میباشــند.
بهمنظــور مقایســه میانگیــن اضطــراب در انتهــای دو دوره مداخلــه، از آزمــون آنالیــز واریانــس بــا اندازههــای تکــراری اس تفاده ش د. در ص ورت معن یدار ب ودن، نتیج ه حاص ل از آزمــون آنالیــز واریانــس بــا اندازههــای تکــراری، بهمنظــور انج ام مقایس ههای دوتای ی آزم ون ت ی زوج ی ب هکار رف ت .هــم چنیــن بهمنظــور مقایســه میانگیــن اضطــراب در گــروه مداخلــه و کنتــرل آزمــون تــی مســتقل بهعمــل آمــد .
نتایــج آنالیــز واریانــس اندازههــای تکــراری بیانگــر معنــیدار بــودن تفــاوت میانگیــن اضطــراب دو گــروه در طــول مراحــل مداخلــه اســت) 800/0=p(.
جــدول شــماره 1 بــه مقایســه میانگیــن اضطــراب در گــروه مداخلــه و کنتــرل میپــردازد. همانطــور کــه در جــدولملاحظ ه میش ود، در ارزیاب ی نم ره اضط راب قب ل از هرگون ه مداخلــه در گروههــای مطالعــه تفــاوت معنــیداری مشــاهده نمیش ود. در ارزیاب ی قب ل از س مزدایی ف وق س ریع، می زان اضط راب در گ روه مداخل ه در مقایس ه ب ا گ روه کنت رل بیش تر ب ود، ام ا از نظ ر آم اری تف اوت معن یداری مش اهده نش د. در ارزیابیه ای بع دی می زان اضط راب در فواص ل زمان ی 1 و 42 س اعت پ س از درم ان در گ روه مداخل ه کمت ر ب ود بهگون های ک ه در فاصل ه زمان ی ی ک س اعت پ س از س مزدایی تف اوت در دو گ روه از نظ ر آم اری معن یدار نب ود ام ا در فاصل ه 42 ســاعت بعــد، معنــیدار محاســبه شــد. در مطالعــات مشــابه حداکثــر میــزان اضطــراب بهترتیــب 1 و 24 ســاعت پــس از درمــان، محاســبه شدهاســت)نمودار و جــدول 1(.
بهمنظ ور بررس ی تف اوت میانگی ن اضط راب در ه ر مرحل ه از مداخل ه، مقادی ر میانگی ن اضط راب در ابت دا و انتهای ه ر دوره از مداخلــه بــا اســتفاده از آزمــون تــی زوجــی مقایســه شــده اس ت. در گ روه مداخل ه تف اوت میانگی ن اضط راب پی ش از مداخلــه و پیــش از ســمزدایی معنــیدار نیســت. امــا یــک ســاعت پــس از ســمزدایی بــا 88 درصــد کاهــش، معنــیدار میباش د و ت ا 24 س اعت بع د ثاب ت مان ده اس ت )ج دول 2(. بــرای گــروه کنتــرل تفــاوت میانگیــن اضطــراب پیــش از مداخل ه و پی ش از س مزدایی معن یدار اس ت و در ای ن مرحل ه تقریب ا 47 درص د کاه ش یافت ه اس ت. ام ا ی ک س اعت پ س از ســمزدایی تغییــری در میانگیــن اضطــراب گــروه کتنــرل نس بت ب ه پی ش از س مزدایی حاص ل نشدهاس ت. در نهای ت 24 س اعت پ س از س مزدایی ،25 درص د افزای ش در می زان اضطــراب ایــن گــروه مشــاهده میشــود.
بدی ن ترتی ب ب ا مقایس ه دو گروه،تحری ک الکتریک ی مس تقیم فراجمجم های، ب ر می زان اضط راب گ روه مداخل ه تاثی ر قاب ل ملاحظــهای داشتهاســت .
بحث
م ا در مطالع ه حاض ر ب ه ای ن نتیج ه رس یدیم ک ه اس تفاده از تحری ک الکتریک ی مس تقیم فراجمجم های، تاثی ر چش مگیری در کنت رل اضط راب بیم اران در ب ازه زمان ی ی ک س اعت پ س از س مزدایی دارد و ای ن اث ر ت ا زم ان ترخی ص بیم ار یعن ی بهم دت 24 س اعت نس بتا پای دار میباش د و عارض های جـز ســوزش مختصــر وقابــل تحمــل ناحیــه تحریــک در5 بیمــار 3)نف ر گ روه مداخل ه و2 نف ر کنت رل( مش اهده نگردی د.
نتای ج پژوهشه ای مش ابهی ک ه جه ت کنت رل اضط راب از تحریــک الکتریکــی جمجمههــای اســتفاده نمودهانــد حاکــی از تاثیــر کاهشــی ایــن روش بــر اضطــراب ناشــی از تــرک مــواد، اضطــراب منتشــر و تــرس از آزمــون ریاضــی اســت)61-81(. بهنظ ر میرس د تاثی ر مزب ور ناش ی از مداخل ه در نواح ی پی ش پیش انی و س ینگولیت قدام ی اس ت ک ه در ع دم ثب ات هیجان ی اف راد معت اد نق ش دارد)91(.
مطالعات در انسـان و حیوان نشـان دادهاسـت که تحریک نواحی پیـش پیشـانی بـا جریـان خفیـف الکتریکـی، بهواسـطه فعـال کـردن گیرندههـای درد اپیوئیدی) µ( که در مشـکلات اضطرابی و دردهـای پایـدار نقش دارد باعث افزایـش فعالیت دوپامینرزیک و یـا تغییـر در انتقـال عصبـی گلوتاماترژیـک شـده و بر سیسـتم پـاداش کـه در اعتیاد درگیر اسـت، تاثیـر مثبت میگـذارد)02-22(.
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:54 IRST on Tuesday October 17th 2017



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید