فصلنامه علمی پژوهشی بیهوشی و درد، دوره 6، شماره 1، پاییز 1394
5288889-150310

تغییـرات خصوصیـات بیومکانیکـی در ورزشـکاران مبتـا بـه کمردرد:
یک مطالعــه مــروری
رحمان شیخ حسینی1*، محمدحسین علیزاده2، کایرن ُاسالیوان3، مهیار صلواتی4، میثم صادقی ثانی5، مرضیه موحد6، الهام شیرزاد7
دانشجوی دکتری آسیب شناسی ورزشی و حرکات اصلاحی، دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی، دانشگاه تهران
دانشیار دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی، دانشگاه تهران
دپارتمان درمانهای بالینی، دانشگاه لیمرک
استاد گروه فیزیوتراپی، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی
دانشجوی دکتری فیزیوتراپی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران
دانشجوی کارشناسی ارشد فیزیوتراپی، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی
استادیار بیومکانیک، دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی، دانشگاه تهران
6426998

تاریخ دریافت: 3/3/49 تاریخ بازبینی: 19/4/94تاریخ پذیرش: 26/4/94چکیده
0899951پژوهشـی

مقـاله
30

پژوهشـی

مقـاله

30

1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:32 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:32 IRST on Tuesday October 17th 2017

زمینـه و هـدف: شـکی نیسـت کـه بیمـاران مبتـلا به کمـردرد نسـبت بـه افـراد سـالم، از بدنشـان بهنحـو متفاوتـی اسـتفاده میکنند. هـدف این مطالعـه مـروری بررسـی خصوصیـات بیومکانیکـی اسـت کـه ممکن اسـت در ورزشـکاران مبتـلا به کمردرد مشـاهده شـود.
مواد و روشها: روش جستجو در این مطالعه شامل جستجو در پایگاه داده پاب مد بود .
یافتههـا: از 461 مطالعـهای کـه بـه در ابتـدا در پایگاه دادههای پاب مد یافت شـد ،28 مطالعه واجد شـرایط شـرکت در مطالعه بودند کـه اغلب آنها از نـوع مطالعـات مقطعـی بودهانـد. مطالعـات نشـان دادنـد کـه شـاخصهای بیومکانیکـی در تنه، فقـرات کمری، لگـن و انـدام تحتانی در ورزشـکاران مبتـلا بـه کمـردرد متفاوت اسـت. بهعـلاوه تناقضهایـی هم در نتایج قابل مشـاهده اسـت.
نتیجهگیـری: در ورزشـکاران مبتـلا بـه کمـردرد تغییـرات خصوصیـات بیومکانیکـی در حیـن اجـرای فعالیتهـای ویـژه ورزشـی و فعالیتهـای غیروابسـته بـه ورزش قابـل مشـاهده اسـت. بـه مطالعـات آیندهنگر بزرگتر و بیشـتری نیاز اسـت کـه عوامـل غیرمکانیکی موثر بـر نتایـج را را کنترل کـرده باشـد تـا بتـوان ارتبـاط بین کمـردرد و تغییـرت خصوصیـات بیومکانیکـی را تعییـن نمود.
واژههای کلیدی: کمردرد، کنترل حرکتی، ورزشکاران، بیومکانیک، الکترومیوگرافی، دامنه حرکتی
مقدمه
0-3137

نویسنده مسئول: رحمان شیخ حسینی، دانشجوی دکتری آسیب شناسی ورزشی و حرکات اصلاحی، دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی، دانشگاه تهران ،تهران، ایران
[email protected] :پست الکترونیک
کمـردرد شـایعترین عارضه عضلانی-اسـکلتی در جوامع بشـری اسـت کـه شـیوع آن در طـول دوره زندگی تا 80 درصد گزارش شدهاسـت)1(. در بسـیاری از مـوارد کمـردرد ممکن اسـت بـدون درمانهای پزشـکی خـاص بهبـود یابنـد ولـی نـرخ عود مجـدد ایـن عارضـه زیاد اسـت)2(. کمردرد همچنین یکی از شـایعترین مشـکلات پزشـکی در ورزشکاران ژیمناسـتیک، فوتبـال، والیبـال و تنیـس میباشـد. گـزارش شدهاسـت کـه 20 درصـد از آسـیبهای مرتبط با ورزش، سـتون فقـرات را درگیر میکنـد)4.3(.
درمانهـای رایـج برای ورزشـکاران مبتلا به کمردرد شـامل درمانهای
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:32 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:32 IRST on Tuesday October 17th 2017

دسـتی، فیزیوتراپـی، دارو درمانـی و جراحـی میباشـد. بـا ایـن حـال بهنظـر میرسـد کـه هیچکـدام بهطـور واضحـی بـر دیگـر درمانهـاارجحیـت نـدارد)5(. ایـن واقعیـت ممکـن اسـت به ایـن علت باشـد کهاغلـب ایـن گزینههـای درمانـی مکانیسـمهای پایـه کمـردرد ماننـد تغییـرات ویژگیهـای بیومکانیکـی در ورزشـکاران مبتلا بـه کمردرد را نادیـده گرفتهاند)6(.
اگرچـه کـه مطالعـه مکانیسـمها و پیچیدگـی تغییـرات ویژگیهـای بیومکانیکـی مرتبـط بـا کمـردرد اخیـراً آغـاز شدهاسـت)7( ولی شـکی نیسـت کـه افـراد مبتـلا بـه کمردرد نسـبت بـه افرا سـالم از بدنشـان بهشـیوه متفاوتـی اسـتفاده میکننـد)9.7(. تغییـرات ویژگیهـای بیومکانیکـی ممکـن اسـت در یـک طیـف از تغییـرات در هماهنگـی عضلانـی تـا اجتنـاب کامـل از حرکـت قابـل مشـاهده باشـد و ممکـن اسـت بهصـورت تحـرک بیش از حـد و یا کـم تحرکی در سـگمانهای درگیـر قابـل ملاحظـه باشـد)7( اگرچـه کـه تغییـرات ویژگیهـای بیومکانیکـی در شـرایط حـاد بروز کمردرد ممکن اسـت بتواند از طریق کاهـش بارگذاری، بافتهای آسـیبدیده را از آسـیب بیشـتر محافظت کنـد)01.9( امـا باقـی مانـدن ایـن تغییـرات پـس از بهبـودی از کمردرد میتوانـد سـلامت بافـت را بهمخاطـره انداختـه و در برگشـت عملکـرد طبیعـی بـه بافتهـا و سـگمانها اختـلال ایجـاد کنـد)11(.
اخیـرا توجه ویـژهای به تمرینـات کنترل حرکتی در حیطه توانبخشـی کمـردرد معطـوف شـده اسـت)21.01(. بنابرایـن دانسـتن تغییـرات ویژگیهـای بیومکانیکـی مرتبـط بـا کمـردرد میتوانـد نقـش ویـژهای در برنامهریـزی بـرای توانبخشـی مؤثرتر ورزشـکاران مبتلا بـه کمردرد داشـته باشـد. بهعـلاوه، اگرچـه مطالعاتـی یافت میشـود کـه تغییرات ویژگیهـای بیومکانیکـی را در ورزشـکاران مبتـلا بـه کمردرد بررسـی نمودهانـد ولـی ضروری اسـت که ایـن تغییرات در رشـتههای ورزشـی مختلـف و مخصوصـاً در اجراهـای ورزشـی ویـژه هـر ورزش بررسـی شـوند )81.31(. هـدف ایـن مطالعـه این اسـت کـه تغییـرات ویژگیهای بیومکانیکـی مرتبـط بـا کمـردرد را در ورزشـکاران و در رشـتههای ورزشـی مختلـف مـرور نماید.
مواد و روشها
بـرای ایـن پژوهـش عنوانها و چکیـده منابـع علمی موجـود در پایگاه الکترونیکـی منابـع علمـی پاب مـد بدون قـرار دادن محدودیـت زمانیجسـتجو شـد. اصطلاحـات جسـتجو شـده شـامل مـوارد زیـر بودنـد: کمـردرد، کنتـرل حرکتـی، فعالیـت عضلانـی، کینماتیـک، دامنـه حرکتـی، ورزشـکار، فوتبـال، گلـف، جـودو، والیبـال، ژیمناسـتیک، دو ،تنیـس، دوچرخـه سـواری، کریکـت، حـرکات مـوزون و ورزش. فقـط منابعـی کـه در مجـلات دارای فرآینـد داوری قبـل از چـاپ و بـه زبان انگلیسـی منتشـر شـده بودند انتخـاب شـد. در ابتدا عناویـن و چکیده منابـع جسـتجو شـده توسـط دو محقق مـورد بررسـی قـرار گرفت. در مـواردی کـه بیـن محققین در معیارهـای ورود به تحقیـق اختلاف نظر وجـود داشـت محققیـن بـا مشـورت یکدیگـر در مـورد ورود یـا عـدم ورود منبـع بـه فرآینـد مـرور سیسـتماتیک تصمیمگیـری مینمودنـد .تنهـا منابعـی انتخاب شـد که ورزشـکاران مبتلا بـه کمردرد را بـا افراد یـا ورزشـکاران بـدون کمـردرد مقایسـه نمـوده بودنـد. در انتهـا منابع متخـب بر اسـاس رشـته ورزشـی تقسـیمبندی شـدند.
یافتهها
در ابتـدا در مجمـوع تعـداد 461 عنـوان مقالـه در پایگاه پـاب مد یافت شـد. از ایـن تعداد براسـاس مـرور چکیـده و عناوین آنهـا، تعداد 501 مقالـه انتخـاب شـدند. پس از بررسـی دقیقتـر و مطالعه متـون، تعداد 28 مقالـه شـرایط ورود بـه تحقیـق را بهطـور کامل دارا بودنـد. به علت ناهمگونی مشـاهده شـده در متون، این منابع براسـاس رشـته ورزشـی تقسـیمبندی شـدند. در ایـن بیـن 26 مقالـه دارای طـرح تحقیـق مقطعـی، یکـی دارای طـرح تحقیـق طولی-تجربـی و یکـی هـم دارای طـرح تحقیـق مطالعـه مداخلهای مرحلـهای بودند. نتایـج حاصل از این تحقیـق در زیـر بـه صـورت رشـته به رشـته ارائـه میگردد.
کریکت
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:32 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:32 IRST on Tuesday October 17th 2017

دو مطالعـه یافت شـد که یکـی از آنها کینماتیک پرتاب در ورزشـکاران کمـردردی را مطالعـه نمودهاسـت )91( و دیگری عضلات دیواره شـکمی ورزشـکاران کمـردردی را بهوسـیله ام آر آی بررسـی نمـوده بودند )71(. در مطالعـه اسـتولکن و همـکاران کینماتیک تکنیک پرتـاب در مرحله دریافـت توپ در ورزشـکاران زن نخبه پرتاب کننده سـریع اسـترالیایی ارزیابـی شـد)91(. نتایـج این مطالعه نشـان داد که در زنـان پرتابکننده کـه سـابقه ابتـلا بـه کمـردرد داشـتند، در حیـن مرحلـه تـاب دادندسـت، قفسـه سـینه نسـبت بـه لگـن در خـم شـدن جانبی بیشـتریقـرار میگیـرد. همچنین دامنه خم شـدن جانبـی تنه در ورزشـکارانیکـه در زمـان تحقیـق به کمـردرد مبتلا بودنـد نیز افزایـش معنیداری نشـان داد. امـا بیـن چرخـش مخالـف شـانه و سـابقه ابتلا بـه کمردرد رابطـه معنـیداری مشـاهده نشـد)91(. بهنظـر میرسـد کـه افزایش خم شـدن جانبـی تنـه در ورزشـکاران مبتـلا بـه کمـردرد میتوانـد فشـار بـر روی غضـروف مفصلـی مفاصـل فاسـت را افزایـش داده و منجربـه کشـیدگی رباطهـای ایـن مفاصل شـده و ممکن اسـت باعث بـروز درد آنها شـود)02(.
هایـدز و همـکاران نیـز در یـک مطالعـه مقطعـی بـه بررسـی فعالیـت عضلانـی و تقـارن عضلانـی در مـردان پرتـاب کننده سـریع بـا و بدون کمـردرد در حیـن اجرای مانورسـفت کردن و کشـیدن شـکم به داخل پرداختنـد. نتایـج این مطالعه نشـان داد کـه عدم تقـارن در قطر عضله مربـع کمـری ممکـن اسـت در کریکـت بـازان مشـهود باشـد. بـا ایـن حـای میـزان ایـن عـدم تقـارن در ورزشـکارانی کـه سـابقه ابتـلا بـه کمـردرد داشـتهاند بیشـتر گزراش شـد. همچنیـن توانایی ورزشـکاران کمـردردی در فعـال کـردن ترجیحـی عضله عرضی شـکمی نسـبت به سـایر عضلات شـکمی کاهش، معنیداری نشـان داد و این ورزشـکاران نمیتوانسـتند ایـن مانـور را بهخوبـی ورزشـکاران بـدون درد انجـام دهنـد)71(. افزایـش خـم شـدن جانبی تنـه در ورزشـکاران کمـردردی کـه در مطالعـه اسـتولکن و همکاران مشـاهده شـد ممکن اسـت با این عـدم تقارنهـای عضلانـی ارتباط داشـته باشـد.
بهنظـر میرسـد کـه ورزشـکاران پرتابکننـده مبتـلا بـه کمـردرد تکنیکهـای دریافـت و پرتـاب را بـا افزایـش معنیداری در خم شـدن جانبـی تنـه در سـمت غالب انجـام میدهند کـه خود میتوانـد توجیه کننـده افزایـش ضخامـت عضلـه مربـع کمری در همان سـمت باشـد .احتمـالا ایـن یافتههـا را میتوان بـرای تعدیـل تکنیک در ورزشـکاران مبتـلا به کمـردرد اسـتفاده نمود و یا بـرای اصلاح ایـن ایمبالانسهای عضلانـی برنامههـای تمرینـی ویـژهای طراحـی نمود.

دوچرخه سواری
دو مطالعـه کـه در دوچرخهسـواران انجـام شـده بـود واجـد شـرایطتشخیص داده شد)22.12( که هر دو کینماتیک حرکت و الکترومیوگرافیعضـلات کمـری تحتانـی را حین دوچرخـه سـواری ارزیابـی نمودهاند .بورنـت و همـکاران مشـاهده کردنـد کـه ناحیـه کمـری تحتانـی در دوچرخـه سـواران مبتـلا به کمـردرد )الگوی فلکشـن( حیـن دوچرخهسـواری بیشـتر در حالـت خـم شـده و چرخیـده قـرار میگیـرد در حالیکـه در ناحیـه کمـری فوقانـی میـزان خـم شـدن و چرخـشکمتـری اتفـاق میافتـد، ولـی ایـن اختلافـات از نظـر آمـاری معنیدار نبـود. همچنیـن عـدم تقـارن بزرگتـری در فعالیـت عضلانـی عضـلات مولتـی فیـدوس سـطحی در ورزشـکاران مبتـلا بـه کمـردرد مشـاهده شـد)22(. ون هـوف و همـکاران نیـز در پژوهشـی دیگـر دریافتنـد کـه در دوچرخـه سـواران مبتـلا بـه کمـردرد )الگـوی فلکشـن( در حیـن دو سـاعت دوچرخـه سـواری، میـزان خم شـدن سـتون فقـرات کمری تحتانـی بهطور معنـیداری افزایش میدهـد )نزدیک بـه دامنه انتهایی خـم شـدن(، اما اختـلاف زاویه خم شـدن سـتون فقرات در طـول بازه زمانـی یاد شـده بین گروه سـالم و کمـردردی تغییر معنیداری نشـان نـداد. ایـن یافتـه میتواند نشـان دهنده این واقعیت باشـد کـه افزایش زاویـه خـم شـدن فقـرات کمـری تحتانـی در ورزشـکاران مبتـلا بـه کمـردرد میتوانـد بهعلـت تغییـرات کنتـرل حرکتـی این ناحیه باشـد تـا بهعلـت خسـتگی عضلانـی)12(. از آنجـا که گشـتاورهای خـم کننده در دامنههـای انتهایـی افزایـش مییابنـد بنابرایـن ممکن اسـت فشـار اضافهای بر سـاختارهای حسـاس بـه درد در فقرات در این ورزشـکاران اعمـال شـود کـه منجربه کمـردرد گـردد)42.32(.
بهنظـر میرسـد که سـتون فقرات کمـری تحتانی در دوچرخه سـواران نخبـه مبتـلا بـه کمـردرد )الگـوی فلکشـن( در حین دوچرخه سـواری دامنه خم شـدن و چرخش بیشـتری نشـان میدهد و فعالیت عضلات مولتـی فیـدوس سـطحی در ایـن ناحیـه عـدم تقارن بیشـتری نشـان میدهـد. البتـه بایـد در نظـر داشـته باشـیم کـه هـر دو مطالعـه یـاد شـده فقـط ورزشـکارانی را انتخاب کـرده بودند که کمردردشـان از نوع الگـوی فلکشـن بودهاسـت، بنابرایـن جای تعجب نیسـت اگر مشـاهده میشـود کـه خـم شـدن فقـرات کمـری تحتانـی در ایـن ورزشـکاران بیـش از افـراد بدون درد باشـد.
حرکات موزون
چهـار مطالعـه در ورزشـکاران حـرکات موزون واجد شـرایط تشـخیص داده شـدند، یکـی از آنهـا ویژگیهای مکانیکی تنه که شـامل سـفتی و دمپینـگ بودنـد را اندازهگیـری کردهاسـت)41(، دو مطالعـه ضخامـت عضـلات شـکمی را به کمـک دسـتگاه ام آر آی سـنجیده بودنـد)41.31( و دیگـری کنتـرل حرکتـی ناحیـه کمـری لگنـی را بـه کمک دسـتگاهبیوفیدبـک فشـاری ارزیابـی نمـوده بـود)52(. گیلـدا و همـکاران نشـاندادنـد کـه میـزان دمپینـگ تنـه تحتانـی در پاسـخ بـه اغتشـاش درورزشـکاران حـرکات مـوزون حرفهای با سـابقه ابتلا به کمـردرد بهطور معنـیداری کاهـش نشـان میدهـد اما تفـاوت معنـیداری در سـفتی تنـه در ورزشـکاران بـا و بـدون سـابقه کمـردرد یافت نشـد)41(.
در یـک مطالعه مشـاهدهای، گیلـدا و همکاران ریخت شناسـی عضلات عرضـی شـکم و مایـل خارجی در ورزشـکاران حرفهای حـرکات موزون بالـه را هـم در حالـت اسـتراحت و هـم در زمـان اجـرای سـفت کردن عضـلات شـکمی ارزیابی نمودند. نتایج نشـان داد کـه ضخامت عضلات عرضی شـکم و مایل داخلی در ورزشـکاران با و بـدون کمردرد اختلاف معنـیداری نشـان نمیدهـد. میـزان لغـزش عضلـه عرضـی شـکم در ورزشـکاران مبتـلا بـه کمـردرد بهطـور معنـیداری کاهش نشـان داد .حیـن اجـرای مانـور سـفت کردن شـکم، کاهش سـطح مقطـع عرضی شـکم بیـن ورزشـکاران بـا و بـدون کمـردرد یکسـان بـود)41(. گـزارش دیگـری کـه همیـن گـروه منتشـر کردهاند نشـان میدهد کـه اندازهی عضلـه مولتـی فیـدوس در قسـمت تحتانـی فقـرات کمـری در گـروه کمـردردی کوچکتـر اسـت)31(. روسـل و همـکاران دریافتنـد کـه 03 درصـد) 7 نفـر از 30 نفـر( از ورزشـکاران حـرکات موزون بدون سـابقه ابتـلا بـه کمـردرد نمیتواننـد عضلـه عرضی شـکم خـود را بهدرسـتی منقبـض کننـد در حالـی کـه 63 درصـد از ورزشـکارن دارای سـابقه کمـردرد) 10 نفـر از 16 نفـر( در اجـرای ایـن مانـور ناتـوان بودند)52(.
بهطـور کلـی، میتوان نتیجـه گرفت که بـرای اثبات وجود عـدم تقارن عضلانـی مشـخص در ورزشـکاران حـرکات مـوزون مبتـلا بـه کمردرد شـواهد کافـی وجـود نـدارد، کـه ممکـن اسـت بـه تعـداد نمونـه کـم در تحقیقـات حاضـر مرتبـط باشـد)41(. اگرچـه ضعـف کنتـرل حرکتی ناحیـه کمری-لگنـی و کاهش دمپینـگ تنه در ورزشـکاران کمردردی مشـاهده میشـود ولـی بـرای روشـن شـدن موضـوع بـه مطالعـات بیشـتری نیاز اسـت.
فوتبال
سـه مطالعـه کـه ضخامت عضلات شـکمی و لگـن را به کمک دسـتگاه ام آر آی ارزیابـی نمود هانـد و همگـی توسـط یـک گروه انجام شـدهاند ،واجـد شـرایط ورود بـه تحقیـق تشـخیص داده شـدند)81.61(. هایـدز وهمـکاران توانایـی 43 مـرد فوتبالیسـت نخبـه اسـترالیایی بـا و بـدون کمـردرد را بـرای سـفت کردن شـکم ارزیابـی نمودند. همـه نمونهها از یک باشـگاه انتخاب شـدند و نتایج نشـان داد ورزشـکارانی که در زمان تحقیـق مبتـلا بـه کمـردرد بودنـد نسـبت بـه ورزشـکاران بـدون درد ،توانایـی کمتـری در سـفت کـردن و بـه داخل کشـیدن ناحیه شـکمی خـود دارنـد)61(. بهعـلاوه مطالعـه دوم نشـان میدهـد که ایـن اختلاف بیشـتر در ناحیه شـکمی تحتانی مشـهود اسـت)61(. مطالعه آخر نشـان میدهـد کـه سـطح مقطـع عضلـه پریفورمیـس در فوتبالیسـتهای با و بـدون کمـردرد اختـلاف معنـیداری نـدارد ولـی کمـردرد بـر تطابق عضلـه پریفورمیـس نسـبت بـه افزایش بـار در طول فصـل، تأثیر منفی گذاشـته اسـت. بهعـلاوه خطـر ابتـلا بـه آسـیبهای انـدام تحتانـی در ورزشـکارانی کـه سـطح مقطـع پریفورمیس آنهـا کوچکتر اسـت، در طـول فصـل بهطـور معنیداری بیشـتر بـود)81(.
در مجمـوع میتـوان گفـت کـه کاهـش توانایـی در سـفت کـردن و کشـیدن شـکم بـه داخـل و کاهـش سـطح مقطـع عضلـه پریفورمیس در فوتبالیسـتهای حرفـهای مبتـلا بـه کمـردرد قابل مشـاهده اسـت.
گلف
هفـت مطالعـه واجـد شـرایط بودند کـه 2 تـا از آنها دامنـه حرکتی و یـا قـدرت عضلات ناحیـه کمری- لگنـی را ارزیابـی نمودهانـد)72.62(، 2 تـای دیگـر کینماتیـک حـرکات ضربـه زدن و یا تـاب دادن را بررسـی نمودهانـد)92.82( و 3 تـای باقـی مانـده بـه بررسـی الکترومیوگرافیـک عضـلات منتخـب پرداختهانـد)23.03(. واد و همـکاران و مـورای و همـکاران گـزارش دادنـد کـه دامنـه حرکتی فعـال و غیرفعـال حرکت چرخـش داخلـی در مفصل ران سـمت پای جلویی و دامنـه حرکت باز شـدن فقـرات کمـری در گلـف بـازان آماتور مبتـلا به کمـردرد کاهش معنیداری نشـان میدهـد)62(.
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:32 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:32 IRST on Tuesday October 17th 2017

1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:32 IRST on Tuesday October 17th 2017



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید