فصلنامه علمی پژوهشی بیهوشی و درد، دوره 5، شماره 4، تابستان 1394
5292146-107993

بررس ی تاثی ر ماس اژ بازتاب ی پ ا ب ر درد بیم اران تح ت عم ل جراح ی ب ای پ س ع روق کرون ر
فاطمه ریگی1*، آرام فیضی2، زینب امیریان3، محسن ناصری4، شهیاد صالحی5
1.کارشناس ارشد پرستاری، دانشگاه علوم پزشکی ایرانشهر، ایرانشهر، ایران
استادیار، عضو هئیت علمی عضو هئیت علمی دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی ارومیه
کارشناس ارشد پرستاری مراقبتهای ویژه، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه
دانشیار، عضو هئیت علمی دانشگاه علوم پزشکی شاهد، تهران
استادیار، عضو هئیت علمی دانشگاه علوم پزشکی ارومیه
14418005

تاریخ‌دریافت:‌62/9/93تاریخ‌بازبینی:‌82/11/39‌تاریخ‌پذیرش:‌11/21/93چکیده
زمینـه‌و‌هـدف: یکـی از مشـکلات رایـج بیمـاران تحت عمـل جراحی بـای پس عـروق کرونر درد اسـت که ‌میتوانـد در آنـان پیامدهـای نامطلوبی را ‌بهدنبـال داشـته باشـد. لـذا ایـن مطالعـه با هـدف بررسـی تاثیر ماسـاژ بازتابی پا بـر درد بیمـاران تحت عمـل جراحی بای پس عـروق کرونر انجام شـد.
0899951پژوهشـی

مقـاله
42

پژوهشـی

مقـاله

42

1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:53 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:53 IRST on Tuesday October 17th 2017

مـواد‌و‌رو ‌شهـا:‌ایـن مطالعـه یک کارآزمایی بالینی اسـت که بـر روی 52 بیمار تحت عمـل جراحی بای پس عروق کرونر انجام شـد. ابـزار ‌جمعآوری ‌دادههـا شـامل ‌پرسـشنامه ‌جمعیتشناسـی و مقیـاس درجه دار عـددی درد بود. بیمـاران ‌بهصـورت تصادفی در دو گـروه درمان و کنترل قـرار گرفتند .
در گـروه درمـان ماسـاژ بازتابـی پـا ‌بهمـدت 30 دقیقـه ‌یکبـار انجام شـد. قبل و بعـد از مداخله میـزان درد بیمـاران ‌اندازهگیری شـد. در گـروه کنترل هیـچ ‌مداخلـهای انجـام نشـد و میزان درد بیمـاران به فاصلـه 30 دقیقه دو بار ‌اندازهگیری شـد .
یافت ‌ههـا:‌میانگیـن نمـره درد بیـن دو گـروه در مرحله قبـل از مداخله از نظر آماری ‌معنـیدار نبود) 822/0=P( امـا میزان درد بیماران بیـن دو گروه در مرحلـه بعـد از مداخلـه از نظـر آمـاری ‌معنیدار بـود) 400/0=P(. میزان درد بیمـاران در گروه مداخله بعد از انجام ماسـاژ بازتابی پا به شـکل ‌معنیداری کاهش یافته بـود) 000/0=P(
نتیج ‌هگیـري: ‌یافتههـای ایـن مطالعـه نشـان داد کـه ‌میتـوان از ماسـاژ بازتابـی پا ‌بهعنـوان یک مداخلـه پرسـتاری مؤثـر، ایمـن و ارزان قیمت جهت کاهـش درد بیمـاران تحـت عمـل جراحی بـای پس عـروق کرونر اسـتفاده نمود.
واژ ‌ههای‌کلیدی: جراحی بای پس عروق کرونر، ماساژ بازتابی پا، درد
مقدمه
امـروزه بیماریهـای قلبـی عروقـی علـت اصلی مرگ در سراسـر جهـان هسـتند و در بیـن بیماریهـای قلبـی، بیمـاری عـروق کرونـر بیشـترین نسـبت را بهخـود اختصـاص دادهاسـت. یکی از روشهـای اصلـی درمان بیماری عـروق کرونر، جراحـی بای پس عـروق کرونـر میباشـد)1(، بهطـوری که بـر طبق مطالعـات انجام شـده سـالانه بیـش از پانصـد و پانـزده هـزار جراحـی بـای پـس عـروق کرونـر در ایالـت متحـده و هفـده هزار مـورد در اسـترالیا

نویسنده‌مسئول:‌فاطمه ریگی، کارشناس ارشد پرستاری، دانشگاه علوم پزشکی ایرانشهر، ایرانشهر، ایرانایمیل: [email protected] gmail .com
بررسی‌تاثیر‌ماساژ‌بازتابی‌پا‌بر‌درد‌بیماران‌تحت‌عمل‌جراحی‌…
انجام میشـود)2(. در ایران نیز، سـالانه بیش از سـی هزار جراحی قلـب بـاز در مراکـز مختلف درمانـی صورت میگیـرد که 06-05 درصـد از ایـن اعمـال جراحـی قلـب به جراحـی بای پـس عروق کرونـر اختصـاص داده شدهاسـت)3 و4(. علیرغـم تکنیکهـای موفقیتآمیـز در جراحـی قلـب، درد و اضطـراب در ایـن بیماران شـایع میباشـد)5(. مطالعـات نشـان میدهد که 33 تـا 75 درصد بیمـاران تحـت عمـل جراحـی قلـب، از درد متوسـط تـا شـدید بعـد از عمـل شـکایت دارنـد)6(. درد ایـن بیمـاران در 24 تـا 27 سـاعت اول بعـد از عمـل بهدلایـل مختلفـی از جملـه برش محل عمـل، گذاشـتن چسـت تیوبهـا، درنهـا، دسـتکاری بافتها و روشهـای تهاجمـی در زمـان عمـل جراحی میباشـد8)و7(.
عـدم کنتـرل درد بعـد از عمـل باعـث افزایـش میـزان مـرگ و ناتوانـی، طولانـی شـدن مـدت زمـان بسـتری در بیمارسـتان و افزایـش هزینههـا، همچنیـن بـروز اختلالاتـی در عملکـرد سیسـتمهای ایمنـی، گـردش خـون، تنفـس، ادراری، اختـلالات خـواب، خسـتگی و تحریـک سیسـتم عصبـی سـمپاتیک میشـود)21-9(. تحریـک سیسـتم عصبـی سـمپاتیک خـود باعـث افزایـش تقاضـای اکسـیژن عضلـه و کار قلـب میگـردد11)و7(. در بیمـاران تحـت عمـل جراحـی بـای پس عـروق کرونـر درد برش جراحـی باعـث محدودیـت حـرکات تنفسـی، تنفس غیـر موثر و عـدم توانایی در سـرفه کردن میشـود و موجبات بـروز آتلکتازی و سـایر عـوارض ریـوی بعـد از عمـل را فراهم مـیآورد. همچنین درد در ایـن بیمـاران موجـب بیحرکتـی و تاخیر در خارج شـدن از تخـت میشـود کـه در نتیجـه خطـر رکود خـون، ایجـاد لخته و آمبولـی ریـوی را افزایـش میدهـد. شـواهد نشـان میدهـد در افـرادی کـه درد بعـد از عمـل آنهـا بهخوبـی کنترل نشدهاسـت ،میـزان نارسـایی قلبـی سـه برابـر و میـزان بـروز عفونـت بعـد از عمـل پنـج برابر افزایش مییابـد)7(. از عوارض جانبی و ناخواسـته دیگـر درد کنتـرل نشـده، عـدم ایجـاد ارتبـاط بیـن پرسـتاران و بیمـاران اسـت. بیمـاران ممکـن اسـت احسـاس کننـد کـه هیچ کـس درد آنهـا را بـاور نمیکنـد لـذا میتوانـد سـبب افزایـش احسـاس اضطـراب در بیمـاران گـردد)21(.
روشهـای مختلفـی جهـت کنتـرل درد بعـد از عمـل وجـود دارد کـه شـامل اسـتفاده از درمانهـای سیسـتمیک )مخدرهـا و داروهـای غیرمخـدر(، روشهـای بیحسـی موضعـی و اسـتفاده از درمانهـای مکمـل و جایگزیـن میباشـد13)و5(. از عـوارض روشهـای بیحسـی موضعی ماننـد اپی دورال میتـوان بهکاهش فشـارخون، خارش، تهوع، اسـتفراغ و احتباس ادراری اشـاره کرد کـه اسـتفاده طولانـی مـدت از آن میسـر نمیباشـد)31(. داروهای مخـدر مثـل پتیدیـن داروی انتخابـی رایجـی جهـت تسـکین درد در ایـن بیمـاران نمیباشـند و اغلـب بعـد از جراحیهـای عمومـی قابل اسـتفاده هسـتند. از عـوارض داروهای ضـد التهاب غیراسـتروئیدی نیـز میتـوان بـه اختـلالات گوارشـی، آسـیب کلیـوی، کاهـش عملکـرد پلاکتهـا و اختـلالات انعقادی اشـاره کرد)41(.
کنتـرل درد با داروهای سیسـتمیک مثل مورفیـن، باعث عوارض جانبـی از جملـه دپرسـیون تنفسـی، تهـوع، اسـتفراغ، کاهـش حـرکات دسـتگاه گـوارش، طولانـی شـدن مـدت زمـان بسـتری در بیمارسـتان و افزایـش هزینههـای بیمارسـتانی میشـود)51(. همچنیـن بهعقیـده گریالیـش) 2000( مسـکنها نمیتواننـد بهتنهایـی تسـکین بخـش مناسـبی بـرای درد بیمـاران بهشـمار آیند)61(.
یکـی از شـاخههای طـب مکمـل، ماسـاژ بازتابـی پـا اسـت کـه از طریـق بازتـاب شناسـی انجـام میشـود. اعتقـاد برایـن اسـت کـه بازتـاب شناسـی حـدود پنج هزار سـال قبـل از چین نشـات گرفتهاسـت امـا ابتداییتریـن تصاویـر آن در آرامـگاه انکماهـور )طبیبی در مصر( کشـف شدهاسـت که به 2230 تا 2500 سـال قبـل از میـلاد مسـیح برمی گـردد)71(.
مکانیسـم دقیـق بـاز تـاب درمانـی کامـلا مشـخص نیسـت. امـا برخـی از نظریههـای مطـرح در مـورد چگونگـی عملکـرد بازتاب درمانـی شـامل نظریـه کنتـرل دروازهای درد، نظریـه تکانههـای عصبـی، افزایـش ترشـح آندورفیـن و آنکفالینهـا و در نتیجـه کنتـرل درد، بهبـود عملکرد سیسـتم ایمنی و دفع سـموم از بدن می باشـند)12-81(.
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:53 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:53 IRST on Tuesday October 17th 2017

1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:53 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:53 IRST on Tuesday October 17th 2017

براسـاس نظریـه تکانههـای عصبی، بـاز تـاب درمانـی میتواند با مهـار انتقـال پیامهـای عصبـیآوران و بسـتن دریچـه عصبـی در شـاخ خلفـی نخـاع، پیـام انتقـال درد را مهـار کنـد)02(. دوگانـس معتقـد اسـت کـه بـا انجـام ماسـاژ بازتابـی پـا غـدد هیپوفیـز و هیپوتالامـوس تحریـک میشـوند و آندورفیـن را کـه یـک مـاده مخـدر درونزا شـبیه مورفیـن اسـت ترشـح میکننـد، درنتیجـه ایـن واسـطههای عصبـی باعـث کاهـش درد میشـوند)22(.
شـواهد نشـان میدهنـد کـه بازتـاب درمانـی در کنتـرل درد و اضطـراب، درمـان بیماریهای انسـدادی ریه، کنتـرل علایم قبل و بعـد از زایمـان، کنتـرل علایـم میگـرن، بهبود کیفیـت خواب ،درمـان بیماریهـای قلبـی عروقـی، بهبـود زخمها، بهبـود علایم سـندرم روده تحریکپذیـر، کنتـرل سـردرد، کمـک بـه تعـادل هورمونهـا، کنتـرل علایـم گوارشـی و کاهـش قنـد خـون تاثیر مثبتـی دارد )52-32(. ایـن در حالـی اسـت کـه ارنسـت در مطالعـه مـروری خـود بـه عـدم وجـود شـواهد متقاعـد کننـده در زمینه اثربخشـی ایـن شـیوه برای درمـان هر گونه شـرایط طبی اشـاره کردهاسـت)26(. لـذا ایـن مطالعـه بـا هدف بررسـی تاثیر ماسـاژ بازتابـی پـا روی درد بیمـاران پـس از عمـل جراحـی بـای پـس عـروق کرونـر انجام شـد.
مواد‌و‌رو‌شها
ایـن مطالعـه یـک کارآزمایـی بالینـی بـا کـد کارآزمایـی بالینـی IRCT201212079422N5 و کد اخلاقی شماره 91/4/39210
مـورخ 15/6/91 میباشـد. جامعـه مـورد مطالعـه ایـن پژوهش را کلیـه بیمـاران زن و مـرد کاندیـد پیونـد جراحـی عـروق کرونـر مراجعـه کننـده بـه مرکز آموزشـی درمانـی سیدالشـهداء ارومیه در سـال 1391 را تشـکیل میدادنـد نمونههـا بـهروش مبتنـی بـر هـدف انتخـاب شـدند و تخصیـص آنهـا بـه گروههـای درمان و کنتـرل بهصـورت تصادفـی سـاده بـا اسـتفاده از جـدول اعـداد تصادفـی انجـام شـد. حجـم نمونـه در ایـن مطالعـه بـا توجـه به نتایـج مطالعـات قبلـی در ایـن زمینـه و بـا اسـتفاده از فرمول
28324432118

6 2

و بـا درنظـر گرفتن سـطح معنـیدار 05/0 و تـوان 08/0، 52 نفر 26) نفـر در گـروه درمـان و 26 نفـر در گـروه کنتـرل( در نظـر گرفتـه شـد28)و72(. قبـل از آغـاز مطالعه فـرم رضایتنامـه آگاهانه شـرکت در پژوهـش توسـط همـه مشـارکت کننـدگان تکمیـل گردیـد. معیارهـای ورود بـه پژوهـش عبـارت بودنـد از: محـدوده سـنی 40-80سـال، هوشـیاری کامـل و برخـورداری از سـلامت عضـوی در پـا )خصوصـا در کف پـا(. معیارهای خـروج از مطالعه نیـز بدیـن قرار بودند: داشـتن آرتـر لاین در پا، داشـتن اختلالات خونی و ترمبوسـیتوپنی، داشـتن عوارض شـدید ناشی از جراحی ماننـد خونریـزی شـدید )خونریـزی بیـش از400 میلیلیتـر در طـی یـک سـاعت یـا بیـش از200 میلیلیتر بـرای چهار سـاعت متوالـی(، سـابقه ابتـلا بـه دیابت بیش از ده سـال، داشـتن پیس میکـر قلبـی، بـرادی کاردی )کمتـر از 60 ضربـه در دقیقـه( و افت فشـارخون )فشـارخون کمتـر از 90 میلیمتر جیـوه و تعداد ضربـان قلـب کمتر از60 در دقیقـه(، دریافت داروهـای آرامبخش و ضـد درد 3 سـاعت قبـل از مداخلـه، اعتیـاد بـه مـواد مخـدر ، آرامبخـش و الـکل، ایجاد اختلالات شـناختی پـس از عمل، ایجاد اختـلالات عصبـی مانند سـکته مغزی.
پژوهشـگر پـس از معرفی خود به واحدهـای پژوهش فرم رضایت شـرکت در پژوهـش و پرسـشنامه جمعیت شـناختی را از طریق مصاحبـه تکمیـل کرد و بـرای هر یک ازمشـارکت کنندگان گروه درمـان، دربـاره نحـوه انجام ماسـاژ توضیحـات لازم را ارائـه داد و بـه آنهـا اطمینـان داده شـد که روش مذکـور هیچگونـه عوارضی نداشـته و در رونـد درمـان متـداول آنهـا اختلالـی ایجـاد نخواهد کـرد. در روز دوم پـس از عمل پژوهشـگر بـا مراجعه به بخش آی سـی یـو جراحـی قلب، در گـروه درمان پـس از خارج شـدن لوله داخـل تراشـه بیمـار و ثابـت شـدن وضعیـت همودینامیـک وی ،شـدت درد بیماران را با اسـتفاده از مقیاس درجهدار عددی درد ، اندازهگیـری و ثبـت کـرد و سـپس اقدام بـه انجام ماسـاژ بازتابی پـا نمـود برای این کار پژهشـگر ابتدا دسـت هایش را بـا آب گرم شسـته و بـا روغـن بـادام شـیرین آغشـته کـرد. پژوهشـگر قبـل از شـروع ماسـاژ بازتابـی جهـت شـل کـردن و آرامسـازی پاهای بیمـار از فـن چرخانـدن مـچ پـا اسـتفاده کرد. سـپس تمـام کف پـای بیمـار بـا توجـه ویـژه بـه نقـاط بازتابی مهـم کف پا شـامل هیپوفیز، شـبکه خورشـیدی و قلب ماسـاژ داده شـد. این مداخله یـک بـار بهمـدت 30 دقیقـه )هـر پـا 15 دقیقه( انجام شـد.
پـس از انجـام مداخلـه، شـدت درد، مجددا ثبت گردیـد. در گروه کنتـرل نیـز روز دوم پـس از عمـل و خـارج کـردن لوله تراشـه و تثبیـت وضعیـت همودینامیـک، شـدت درد دوبـار بـه فاصله 03 دقیقـه اندازهگیری شـد .
)لازم بهذکـر اسـت که جهـت اندازهگیری درد بیمـاران از مقیاس درجـهدار عـددی درد کـه دارای درجهبنـدی از صفـر تـا ده بـود اسـتفاده شـد و جهت ایـن هدف قبل از شـروع مداخلـه به بیمار مقیـاس نشـان داده میشـد و سـپس از بیمار سـوال میشـد که اگر عدم وجود درد نمره صفر باشـد و بیشـترین شـدت درد نمره ده را داشـته باشـد بـه درد شـما چـه نمـرهای تعلـق میگیـرد( .جهـت تجزیـه و تحلیـل دادههـا از آزمونهـای مجـذور کای دو ،تی مسـتقل و تی زوج و نرمافزار SPSS نسـخه 16 اسـتفاده شـد و سـطح معنـیداری آزمونهـا 5% در نظـر گرفته شـد .
یافت ‌هها
یافتههــای پژوهــش نشــان داد کــه میانگیــن ســنی در گــروه درمــان 49/7±23/56 و میانگیــن ســنی در گــروه کنتــرل 85/8±42/56 بــود. تفــاوت آمــاری معنــیداری از نظــر ســن بیم اران م ورد مطالع ه وج ود نداش ت)239/0=P(. در ه ر دو گ روه 5/85 درص د بیم اران م رد و 5/11 در ص د زن بودن د.
جدول‌شماره‌1:‌میانگین‌نمرات‌درد‌گروه‌کنترل‌و‌درمان‌قبل‌و‌بعد‌از‌ماساژ‌پازتابی‌پا
ارزش‌پی بعد‌از‌مداخله قبل‌از‌مداخله زمان‌سنجش‌درد ‌‌‌‌‌گروه
میانگین‌± انحراف‌معیار میانگین‌± انحراف‌معیار 0/203 4/26±2/03 4/07±1/97 کنترل 0/000 2/61 ±1/91 4/69±1/64 درمان 0/004 0/228 ارزش‌پی بررسی‌تاثیر‌ماساژ‌بازتابی‌پا‌بر‌درد‌بیماران‌تحت‌عمل‌جراحی‌‌…
یافتههــا نشــان دادنــد کــه میانگیــن نمــره شــدت درد در دو گ روه کنت رل و درم ان قب ل از انج ام ماس اژ بازتاب ی پ ا ب ا یکدیگ ر تف اوت آم اری معن یداری نداش ت) 822/0=P(. ام ا میانگی ن نم ره ش دت درد در دو گ روه بع د از انج ام مداخل ه ،تفــاوت معنــیدار آمــاری نشــان داد) 400/0=P(. یافتههــای حاص ل از مطالع ه همچنی ن نش ان داد ک ه در گ روه کنت رل بیــن شــدت درد در فاصلــه 30 دقیقــه اختــلاف آمــاری معن یداری مش اهده نش د، ام ا در گ روه مداخل ه بی ن ش دت درد بع د از ماس اژ بازتاب ی پ ا نس بت ب ه قب ل، اخت لاف آم اری معنــیدار مشــاهده شــد) 000/0= P(. )جــدول شــماره1(.
بحث‌
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:53 IRST on Tuesday October 17th 2017



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید