فصلنامه علمی پژوهشی بیهوشی و درد، دوره 5، شماره 4، تابستان 1394
5292300-150310

مقايسه ميانگين نمرات افسردگی، کيفيت خواب و تاب آوری در مبتلايان به سردردهای ميگرنی و تنشی با افراد عادی
داود اکبرزاده1*، اکبر رجب زاده2، حسن امينی بيرامی3، علی محمدزاده4
دانشجوی کارشناسی ارشد روانشناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبريز
کارشناسی ارشد مشاوره دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبريز
کارشناسی ارشد فلسفه دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبريز
دانشيار روانشناسی دانشگاه پيام نور
29826978

تاريخ‌دريافت:‌61/11/93تاريخ‌بازبینی:‌81/11/93تاريخ‌پذيرش:‌31/21/93
چکیده
زمینه‌و‌هدف:‌سـردرد يکي از ‌شـايعترين شـکايات انسـان اسـت که علل متفاوتي دارد و نوع تنشـي و ميگرني آن بسـيار شـايع اسـت و افسـردگی ،مشـکلات خـواب و ‌تـابآوری کـم در بيمـاران مبتـلا بـه سـردردهای ميگرنـی و تنشـی بيشـتر اسـت. هـدف ايـن مطالعـه، مقايسـه ميانگيـن نمرات افسـردگی، کيفيـت خـواب و ‌تـابآوری مبتلايـان بـه سـردردهای ميگرنی و تنشـی بـا افراد عـادی بود.
0899951پژوهشـی

مقـاله
32

پژوهشـی

مقـاله

32

1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:33 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:33 IRST on Tuesday October 17th 2017

مـواد‌و‌رو ‌شهـا: ايـن پژوهـش يـک مطالعه تحليلی- مورد شـاهدی اسـت. نمونـه پژوهش عبـارت از 44 بيمـار مبتلا به سـردرد تنشـی و 42 بيمار مبتـلا بـه سـردرد ميگـرن بـود کـه از بين بيمـاران دارای تشـخيص سـردرد مراجعه کننـده بـه ‌کلينيکهای سـردرد ‌درمانگاههای آموزشـی دانشـگاه علـوم پزشـکی تبريـز انتخـاب شـدند و 43 آزمودنـی بهنجار کـه با توجه به متغيرهای سـن، جنسـيت و تحصيلات با دو گـروه ديگر همتا شـدند. برای گـردآوری ‌دادههـا از ‌پرسشـنامههای افسـردگی بـک، کيفيـت خـواب پيتسـبورگ و ‌تـابآوری کانر و ديويسـون اسـتفاده شـد. ‌دادهها بـا روش تحليل واريانـس ‌چندمتغيـره تجزيه و تحليل شـد.
يافت ‌ههـا:‌بيـن ميانگيـن نمـرات افسـردگی، کيفيت خـواب و ‌تابآوری در بيماران مبتلا به سـردرد ميگرنی و تنشـی بـا افراد عادی تفـاوت ‌معنیداری وجـود داشـت) 01/0P>(. ميانگيـن افسـردگی 41/2±80/18 و کيفيت خواب 30/3±33/12 در بيماران دارای سـردرد ميگرنـی بالاتر از دو گروه ديگر اسـت. همچنين ميانگين متغير ‌تابآوری 04/3±80/35 در بيماران دارای سـردرد ميگرنی ‌پايينتر از بيماران دارای سـردرد تنشـی و افراد بهنجار است.
نتیج ‌هگیـری: بـا توجـه ‌بهوجود ارتبـاط ‌معنیدار بين سـردردهای مزمن با افسـردگی، اختـلالات خواب و ‌تـابآوری پايين، در تشـخيص، ‌پيشآگهی و درمـان سـردردهای مزمـن، بايسـتی ارزيابـی ‌جنبههای روانی همراه سـردرد مورد نظر قـرار گيرد.
واژ ‌ههای‌کلیدی: افسردگی، کيفيت خواب، ‌تابآوری، سردرد ميگرنی، سردرد تنشی .
مقدمه‌
0-2273

نويسنده‌مسئول:‌داود اکبرزاده، تبريز، بالاتر از هتل مرمر، مجتمع دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبريزايمیل: [email protected]
سـردرد يکی از شـايع‌ترين شـکاياتی اسـت که پزشـکان بـا آن روبه‌رو می‌شـوند. سـالانه 240 ميليـون نفـر در سراسـر جهـان از 4/1 ميليارد حملـه سـردرد رنـج می‌برنـد)1(. از ايـن رو، سـردرد هـدف بزرگی برای مداخـلات بهداشـت عمومـی به‌شـمار ‌مـیرود. ‌گرچـه سـردرد دارای اشـکال بسـيار متنوعـی اسـت، امـا دو نوع اصلـی آن در طب سـرپايی سـردردهای ميگرنی و سـردردهای تنشـی می‌باشند)2(. سـردرد تنشی مزمن بوده و معمولاً بعد از 20 سـالگی شـروع می‌شـود. مشـخصه آن حمـلات مکـرر، اغلب روزانـه، غيرضربانی، دو طرفه و واقع در پس سـر بـوده کـه با تهـوع و اسـتفراغ يا اختـلالات بينايـی همراه نيسـت، اين نـوع سـردرد در زنـان شـايع‌تر از مـردان اسـت)3(. سـردرد ميگرنی هم بيشـتر ‌بهصـورت يک‌طرفـه و غالباً ‌ضربـاندار و با تهوع، حساسـيت به نور و احسـاس خسـتگی همراه اسـت کـه به‌مدت 4-72 سـاعت طول می‌کشـد و با اورای بينايی و گاهی علايم نورولوژيک توصيف می‌شـود و شـيوع آن در مـردان 4-6 درصـد و در زنـان 13-18 درصد اسـت)4(.
افســردگی بــا اختــلال آشــکار در خلــق مشــخص مي‌شــود ،افس ردگی اساس ی اغل ب مبه م و همـراه ب ا دلواپس ی اس ت ک ه ب ا ي ک ي ا چن د تظاه رات جس می نظي ر س ردرد هم راه اس ت .ميگــرن و ســردرد تنشــی از ‌شــايعترين نــوع ســردردها در تمــام جوام ع بش ری اس ت و بس ياری از س ردردهای مزم ن همراه مس ائل روانــی و رفتــاری ‌میباشــند)5(.
يــک ارتبــاط معن ي‌داری بيــن س ردردهايی کــه از زم ان کودک ی يــا بلــوغ شــروع مي‌شــوند و بــروز افســردگی در ‌ســالهای بعــد وجــود دارد. افرادی‌کــه از افســردگی رنــج می‌برنــد، دو برابــر افــراد غيرافس رده ش انس ب روز س ردرد دارن د و وج ود افس ردگی اساس ی در هنــگام بلــوغ در فردی‌کــه هيــچ شــکايتی از ســردرد نداشــته ،حاکــی از شــروع يــک ســردرد در آينــده می‌باشــد کــه مي‌تــوان نتيج ه گرف ت ک ه ي ک ارتب اط عصب ی ش يميايی و دارو‌ش ناختی بيــن افســردگی و ســردرد وجــود دارد)6(.
در بررس ی ويکت ور و روپ ر)7( ح دود ي ک س وم بيم اران ب ا س ردرد تنشــی علائــم افســردگی داشــتند. در پژوهشــی ديگــر شــفتل و آت لاس)8( افس ردگی را ش‌ايعترين اخت لال روان‌ش ناختی در اف راد مبت لا ب ه س ردرد دانس ته‌اند و از س وی ديگ ر نش ان داده‌ان د ک ه 52 درص د از بيم اران روانپزش کی ک ه به خاط ر افس ردگی درم ان
‌میش وند، از س ردرد رن ج می‌برن د. در مطالعـه هولروي د)9( ب ر‌روی بيماران ی ک ه س ردرد مزم ن هم راه ي ک اخت لال روان ی داش تند ،مش خص گردي د ک ه 58 درص د اي ن اف راد، ميگ رن تغيي ر يافت ه يــا مزمــن شــده و 35 درصــد ســردرد تنشــی داشــتند و شــيوع افس ردگی اساس ی 57 درص د ب ود .
از ســويی خــواب فراينــدی فعــال اســت کــه ‌بهواســطه سيســتم عصبــی مرکــزی، عوامــل عصبیغــدد درون‌ريــز و رفتــاری تنظيــم ‌میشــود. خــواب و اســتراحت نقــش ترميمــی و حفاظتــی داشــته و در بازســازی قــوای جســمی و هيجانــی ســهيم هســتند. اغلــب اف راد ت ا زمان ی ک ه ب ه مش کلات ناش ی از خ واب دچ ار نش وند ،بــه فوايــد خــواب توجــه ندارنــد)01(. پژوهش‌هــا نشــان داده‌انــد ک ه اخت لالات خ واب نش انگان راي ج در اف راد مبت لا ب ه س ردرد می‌باشــد و در اشــکال مزمــن ســردرد و بيمــاران دارای اختــلالات روانپزشــکی همبــود شــيوع بيشــتری دارد. همچنيــن درد مزمــن ممک ن اس ت عل ت کيفي ت ضعي ف خ واب باش د. در واق ع می‌ت وان گف ت وج ود اخت لالات خ واب در اف راد مبت لا ب ه س ردردهای اولي ه کــه شــامل ميگــرن، نــوع تنشــی و خوشــه‌ای ‌میباشــد، به‌طــور مســلم مشــخص شده‌اســت)11(. ايســيک و همــکاران)21( نتيجــه گرفتن د ک ه خروپ ف ک ردن، نابهنجاری‌ه ای خ واب، ع رق ک ردن در ط ی خ واب و خواب‌آلودگ ی در ط ی روز در بي ن ک ودکان مبت لا ب ه ميگ رن در مقايس ه ب ا گ روه ک ودکان ب دون ميگ رن و س ردرد بس يار راي ج اس ت. در پژوهش ی راوی و هم کاران)31( نش ان دادن د ک ه بيم اران مبت لا ب ه ميگ رن در مقايس ه بـا گ روه کنت رل ‌بهط ور ‌معنــیداری بيشــتر از اختــلال خــواب رنــج می‌برنــد. در پژوهشــی موســي رضايــي اقــدم و همــکاران)41( نشــان دادنــد مختــل شــدن الگ وي خ واب در اف رادي ک ه از س ردردهاي ميگرن ي رن ج مي‌ب رد ،بيش تر اس ت .
تــاب‌آوری ‌بهعنــوان حيطــه ای پرطرفــدار در ســال های اخيــر، بــه مطالعــه و کشــف توانمندیهــای فــردی و بيــن فــردی میپــردازد و باعــث پيشــرفت و مقاومــت در شــرايط دشــوار میگــردد)51(. ت اب‌آوری قابلي ت ف رد در برق راری تع ادل زيس تی-روانی و معن وی ،در مقابــل شــرايط مخاطره‌آميــز میباشــد، نوعــی ترميــم خــود ،کــه بــا پيامدهــای مثبــت هيجانــی، عاطفــی و شــناختی همــراه اســت)61(. در واقــع ‌تــابآوری بــه انطبــاق موفقــی گفتــه می شــود ک ه در آوردگاه مصائ ب و اس ترس های ت ‌وانکاه و نات وان س از آش کار میگــردد. ايــن تعريــف از تــاب‌آوری، بيانگــر کنــش‌وری و پويايــی س ازهای اس ت ک ه مس تلزم تع ادل پيچي ده بي ن عوام ل خطرس از و محافظ ت کنن ده اس ت)71(.
‌بهط ور کل ی فش ارهای زندگ ی وارده ب ر ف رد، نحـوه مقابل ه ف رد ب ا آن فش ار و مي زان مقاوم ت و تحم ل فش ارها ب ر ايج اد و تش ديد حم لات ميگرن ی تأثي ر زي ادی دارد. در پژوهش ی نش ان داده ش د کــه رابطــه معنــی‌داری بيــن ســردردهای ميگرنــی و شــيوه‌های مقابل ه ب ا ح وادث زندگ ی وج ود دارد)81(.
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:33 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:33 IRST on Tuesday October 17th 2017

در تحقيقـی نشـان داده شـد هنگامـی کـه بـا اسـتفاده از نوروفيدبک ،تـاب‌آوری و ‌انعطافپذيـری فـرد تقويـت و بهبـود مي‌يابـد، فراوانـیو شـدت حمـلات ميگرنـی و وخامـت سـلامت عمومـی کاهـشمي‌يابـد)91(. در پژوهشـی ديگـر آقايوسـفی و بازياری ميمند)02( نشـاندادنـد افـرادی کـه دارای تاب‌آوری بالايی هسـتند، از سـلامت عمومی بيشـتری برخـوردار بـوده و ‌میتواننـد بديـن وسـيله تعـداد و شـدت حمـلات ميگرنـی را کاهـش دهنـد.
بــا توجــه بــه مباحــث مطــرح شــده افســردگی بيشــتر بــا تــداوم و تکــرار ســردرد رابطــه دارد تــا بــا شــدت آن، از ســويی کيفيــت خ واب نامناس ب و تحم ل مش کلات و ت ‌ابآوری پايي ن می‌توانن د در ســردردهای ميگرنــی و تنشــی نقــش داشــته باشــند، بنابرايــن در تشــخيص، پيش‌آگهــی و درمــان ســردردهای مزمــن بايســتی بــه ‌جنبههــای روانــی همــراه آن توجــه بيشــتری نمــود و درمــان روان شــناختی را به‌عنــوان مکمــل مدنظــر داشــت. در ايــن راســتا پژوه ش حاض ر به‌منظ ور روش ن‌ ش دن مي زان همراه ی س ردرد و عوامــل ‌روانشــناختی طرح‌ريــزی شده‌اســت تــا در صــورت معن ‌یدار ب ودن، بت وان ب ا اس تفاده از راهکارهاي ی مي زان س ردرد )ميگرنــی و تنشــی( را کاهــش داد. برايــن اســاس هــدف پژوهــش حاضــر مقايســه افســردگی، کيفيــت خــواب و تــاب‌آوری در در مبتلايــان بــه ســردردهای ميگرنــی و تنشــی و مقايســه آن‌هــا در اف راد فاق د س ردرد ب ود .
مواد‌و‌رو‌شها
ايـن پژوهـش يـک مطالعه مـورد شـاهدی )توصيفی- تحليلی( اسـت .جامعـه مـورد مطالعـه مبتلايـان بـه سـردردهای ميگرنـی و تنشـی کـه بـه کلينيک‌هـای سـردرد درمانگاه‌هـای آموزشـی دانشـگاه علـوم پزشـکی تبريـز مراجعـه می‌کردنـد، بودنـد کـه از ايـن ميـان، تعـداد 44 بيمـار دارای سـردردهای تنشـی و 42 بيمـار مبتـلا بـه سـردرد ميگرنـی به‌صورت در دسـترس انتخاب شـدند. همچنيـن 43 آزمودنی بهنجـار بـا توجـه بـه متغيرهـای سـن، جنسـيت و تحصيـلات، بـا دو گـروه ديگـر همتـا گرديدنـد. تشـخيص سـردردهای ميگرنی و تنشـی براسـاس معيارهـای انجمـن بين‌المللـی سـردرد) IHS( و بـا تأييد دو نفـر متخصـص مغز و اعصاب گذاشـته می‌شـد. گـروه کنترل )شـاهد( هـم از بيـن مراجعين بـه کلينيک‌های ارتوپدی و پوسـت کـه مبتلا به سـردردهای ميگرنی و تنشـی نبودند، به‌صورت تصادفی انتخاب شدند .معياره ای ورود اف راد ب رای پژوه ش حاض ر ب ا اس تناد ب ه معيارهای تش خيصی انجم ن بين‌المل ی س ردرد)12( ب رای س ردردهای تنش ی عبــارت از ســابقه حداقــل 10 حملــه بــا خصوصيــات طــول مــدت ســردرد 30 دقيقــه تــا 7روز، حمــلات ســردرد بــا علايمــی نظيــر وجــود ســردرد به‌صــورت فشــارنده، شــدت خفيــف تــا متوســط ،دوطرفــه بــودن و عــدم تشــديد در بــالا رفتــن از پله‌هــا و فعاليــت مش ابه آن، داش تن پرون ده پزش کی و درياف ت تش خيص زي ر نظ ر متخص ص مغ ز و اعص اب بودن د .
همچني ن معياره ای ورود ب رای س ردرد ميگرن ی عب ارت از داش تن پرون ده پزش کی و درياف ت تش خيص زي ر نظ ر متخص ص مغ ز و اعص اب، س ابقه حداق ل 5 حمل ه، حم لات س ردرد به‌م دت 4ت ا27 س اعت، حم لات س ردرد ‌يکطرف ه، ضرب ‌اندار، ش دت متوس ط ت ا شــديد، وجــود تهــوع يــا اســتفراغ و نبــود تــرس از نــور و تــرس از صــوت يــا يکــی از آن‌هــا بودنــد. معيارهــای خــروج از مطالعــه بــرای دو گــروه ســردرد ميگرنــی و تنشــی، عبــارت از ابتــلا بــه اختــلالات ‌روانپريشــي، بــروز هــر عارضــه‌ای مثــل گوارشــی يــا ه ر عارض ه ناخواس ته ديگ ر ک ه مان ع پاس خگويی بيم اران ش ود ،داش تن وابس تگی ب ه م واد ي ا س ؤ‌مصرف م واد و ابت لا ب ه اخت لال پزشــکی عمــده يــا اختــلال عصب‌شــناختی يــا بيمــاری جســمانی مزم ن بودن د .
ب رای گ ردآوری داده‌ه ا از س ه پرسش نامه اس تفاده ش د. پرسش نامه بازنگ ري ش ده ب ک ک ه ح اوی 21 م اده اس ت و ه ر پرس ش داراي 4 جمل ه اس ت ک ه ه ر ک دام علامت ي از افس ردگي را از ک م )نم ره صف ر( ت ا زي اد )نم ره س ه( نش ان مي‌ده د. نم ره کل ي ه ر ف رد بــا جمــع نمــرات در تمــام جنبه‌هــا ‌بهدســت ‌ميآيــد .
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:33 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:33 IRST on Tuesday October 17th 2017

1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:33 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:33 IRST on Tuesday October 17th 2017

پاياي ي اي ن مقي اس ب ا اس تفاده از روش آلف اي کرونب اخ و تصني ف به‌ترتيــب 86/0و 82/0 گــزارش شده‌اســت)22(. همچنيــن از پرسشــنامه کيفيــت خــواب پيتســبورگ بــرای ســنجش کيفيــت و الگــوی خــواب افــراد ســاخته شده‌اســت، اســتفاده شــد. ايــن پرسش نامه ش امل 18 عب ارت اس ت ک ه کيفي ت خ واب اف راد ب ا ارزياب ی 7 ويژگ ی مش خص می‌س ازد. اي ن م واد عبارتن داز: کيفي ت خــواب از نظــر خــود فــرد، مــدت زمانــی کــه طــول می‌کشــد تــا ف رد ب ه خ واب ب رود، ط ول م دت خ واب، کاراي ی خ واب )بازده ی خــواب(، مشــکلات زمــان خــواب، اســتفاده از داروهــای خــواب‌آور و اختــلال در عملکــرد روزانــه، هــر يــک از 7 زيــر مقيــاس ايــن پرسشــنامه نمــره صفــر تــا 3 را به‌خــود اختصــاص می‌دهــد ،نم رات بالات ر نش ان دهن ده کيفي ت ضعي ف خ واب اس ت. نم ره کل بزرگ‌تــر از 5 نشــان دهنــده ايــن اســت کــه شــرکت کننــده ،يــک فــرد بــا کيفيــت خــواب نامطلــوب اســت و دارای مشــکلات ش ديد حداق ل در 2 حيط ه ي ا دارای مش کلات متوس ط در بيش تر از 3 حيطــه اســت. بولاختــر و همــکاران)32( بــا اســتفاده از ضريــب آلف ای کرونب اخ پاياي ی آزم ون را 83/0 گ زارش کردن د. اعتب ار اي ن پرسش نامه ب رای جمعي ت ايران ی از انيس تيتو ‌روانپزش کی ته ران مــورد تأييــد قــرار گرفته‌اســت)42(.
همچني ن از پرسش نامه ت ابآوری ک ه توس ط کان ر و ديويدس ون ســاخته شده‌اســت، اســتفاده گرديــد. ايــن پرسشــنامه دارای 52 س ؤال اس ت ک ه در مقي اس ليک رت بي ن صف ر )کام ًلا نادرس ت( ت ا 4 )هميش ه درس ت( ‌نمرهگ ذاری می‌ش ود. نم ره ميانگي ن اي ن مقيــاس 52 اســت و هــر چــه نمــره آزمودنــی بالاتــر از 52 باشــد ،ت اب‌آوری بيش تر و ه ر چ ه ب ه صف ر نزديک‌ت ر ش ود، ت اب‌آوری کمتــر می‌شــود. به‌منظــور تعييــن پايايــی ايــن مقيــاس از ضريــب آلفــای کرونبــاخ اســتفاده شــد کــه ضريــب پايايــی حاصلــه 98/0 گ زارش گردي د)52(.
1.‌میانگین‌و‌انحراف‌استاندارد‌نمرات‌متغیرهای‌افسردگی،‌کیفیت‌خواب‌و‌‌تابآوری‌در‌بیماران‌دارای‌سردردهای‌تنشی،‌میگرنی‌و‌افراد‌بهنجار
‌گروهها بهنجار میگرنی تنشی ميانگين±انحراف معيار ميانگين± انحراف معيار ميانگين± انحراف معيار 8/84±1/65 18/80±2/41 14/84±2/05 افسردگی‌‌
4/40±0/54 12/33±3/30 9/15±2/09 کیفیت‌خواب‌‌
62/05±6/80 35/80±3/04 55/50±4/03 تاب‌آوری‌
همچنيــن بعــد از صحبــت بــا شــرک تکنندگان، توضيحــات لازم در خصــوص پــر کــردن پرسشــنامهها بــه آنهــا داده شــد و رضايــت بيم اران ني ز کس ب ش د. بع د از ارائ ه راهکاره ای لازم پرسش نامهها در اختيــار آنهــا قــرار گرفــت تــا بــه ســوالات پاســخ دهنــد. در ضم ن در ص ورت نداش تن س واد برخ ی بيم اران، پرس شها توس ط پژوهشــگر خوانــده میشــد و پاســخهای بيمــاران ثبــت میگرديــد .پــس از گــردآوری دادههــا بهمنظــور تجزيــه و تحليــل ‌دادههــا از ‌نرماف زار آم اری SPSS19. اس تفاده گردي د. ب رای تحلي ل آم اری از آزم ون تحلي ل واريان س چن د متغي ره )مان وا( در س طح معن یداري 05/0P> اس تفاده ش د.
يافت ‌هها‌‌
در ايــن پژوهــش 44 بيمــار دارای ســردرد تنشــی ،42 بيمــار مبتــلا ب ه س ردرد ميگرن ی و 43 نف ر گ روه فاق د س ردرد ش رکت داش تند .ميانگيــن ســنی در گــروه بيمــاران 9/7±30/27 و در گــروه شــاهد 6/7±10/27 س ال ب ود و ب ا توج ه ب ه اينک ه دو گ روه م ورد و ش اهد از نظ ر س نی همانن د ش ده ب ود، اخت لاف آم اری معن ‌یداری بي ن ميانگي ن س نی دو گ روه موج ود نب ود. همچني ن مي زان تحصي لات
‌آزمودنیهــای پژوهــش، فــوق ديپلــم تــا فــوق ليســانس بــود .
جـدول 1 ميانگيـن و انحـراف اسـتاندارد نمـرات ‌آزمودنیهـا را در متغيرهـای پژوهـش نشـان می‌دهـد .
ج دول 1 نش ان ‌میده د ک ه ميانگي ن نم ره افس ردگی و کيفي



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید