4874705-50799

مقـاله پژوهشـی
فصلنامه علمی پژوهشی بیهوشی و درد، دوره 5، شماره 3، بهار 1394
531355847034

مطالعات اثرات چهارماه پیگیری متعاقب 6 هفته رفلکسولوژی کف پا بر شدت
درد و ناتوانی عملکردی مردان مبتلا به کمردرد مزمن غیراختصاصی
سعید ایل بیگی1، مهدی مهجور2*، حسین یعقوبی3، علی ثقه الاسلامی1
استادیار دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی، دانشگاه بیرجند
کارشناسی ارشد حرکات اصلاحی و آسیب شناسی ورزشی دانشگاه فردوسی مشهد
کارشناسی ارشد تربیت بدنی و علوم ورزشی، دانشگاه بیرجند
29826978

تاریخ دریافت: 62/9/39 تاریخ بازبینی: 14/01/93تاریخ پذیرش: 17/01/93
چکیده
زمینـه و هـدف: رفلکسـولوژی از روشهـای جدیـد درمانـی برای اختـلالات اسـکلتی–عضلانی بهخصوص کمـردرد بهحسـاب میآید. برای دسـتیابی بـه نتایـج قطعیتـر در ایـن زمینـه تأثیرات ایـن روش بر درمـان کمردرد و همچنیـن پیگیری علائم بیماران به بررسـی اثرات شـش هفته رفلکسـولوژی کـف پـا و همچنیـن 4 مـاه پیگیـری برمیـزان درد و ناتوانی مردان مبتـلا به کمردرد مزمـن غیراختصاصی پرداخته شـد.
1268732128267

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:53 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:53 IRST on Tuesday October 17th 2017

مـواد و روشهـا: در ایـن پژوهـش نیمـه تجربـی 24 بیمـار مبتـلا بـه کمـردرد مزمـن غیراختصاصـی بهمـدت شـش هفتـه تحـت درمـان با وسـیله رفلکسـولوژی کـف پـا زیـر نظـر درمانگـر ورزشـی قرار گرفتنـد. میـزان درد با اسـتفاده از مقیـاس عینـی درد و میـزان ناتوانی عملکـردی با اسـتفاده از پرسشـنامه اسـتاندارد اوسسـتری قبـل، بعـد و چهـار مـاه بعد از انجـام مداخلـه اندازهگیری شـد. دادهها با اسـتفاده از آزمونهای تی مسـتقل در سـطح معنـیداری) 05/0P>( آنالیز شـدند.
یافتههـا: نتایـج نشـان دهنـده کاهـش معنـیدار درد و ناتوانـی عملکـردی در بیمـاران مبتلا بـه کمردرد مزمـن غیراختصاصـی بلافاصله بعد از شـش هفتـه رفلکسـولوژی کـف پـا بـود)0/001P>(. همچنین نتایج بهدسـت آمـده از چهار ماه پیگیری بیماران نشـان دهنـده عدم بهبود معنـیداری در درد و ناتوانـی عملکـردی بیماران نسـبت بـه پیشآزمون بـود)05/0<P(.
نتیجه گیـری: رفلکسـولوژی کـف پـا میتوانـد در توانبخشـی بیمـاران مبتلا به کمـردرد مزمن غیراختصاصـی اثرات موقتی و کوتاه مدت داشـته باشـد بهطـوری کـه بعـد از چهـار ماه پیگیری دوبـاره علائـم درد و ناتوانی عملکردی در بیماران مشـاهده شـد.
واژههای کلیدی: رفلکسولوژی کف پا، کمردرد مزمن غیراختصاصی، پیگیری، درد، ناتوانی
مقدمه

نویسنده مسئول: مهدی مهجور، کارشناسی ارشد حرکات اصلاحی و آسیب شناسی ورزشی دانشگاه فردوسی مشهد ایمیل: [email protected]
1268732128267

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:53 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:53 IRST on Tuesday October 17th 2017

بـا وجـود پیشـرفت علـم در زمینـه مشـکلات سـتون فقـرات ،کمـردرد هنـوز بهعنـوان یکی از شـایعترین مشـکلات اسـکلتی ،عضلانـی در جوامـع مختلـف مطـرح میباشـد. کمـردرد علـت شـایع عـدم فعالیـت در افـراد زیـر 45 سـال بهحسـاب میآیـد و همچنیـن دومیـن علـت مراجعـه افراد بـه متخصصیـن در ایالات متحده اسـت)1(. شـیوع کمردرد در طول زندگی در کل جمعیت ،شـاغلین و زنـان بـاردار از 4/14 تا 1/84 متفاوت اسـت و بهعنوان سـومین عامـل بیمـاری در جامعه 15 تا 69 سـاله ایران شـناخته شدهاسـت)2(. اکثـر بیمـاران مبتـلا بـه کمـردرد حاد بـدون توجه بـه نـوع درمـان بهبـود مییابند، امـا تعداد محـدودی از افـراد بهدرمـان پاسـخ نمیدهنـد و وارد فـاز مزمـن بیمـاری میشـوند .بیمـاران مبتـلا به کمـردرد مزمن 73 تـا 77 درصـد کل بیماران مبتـلا بـه کمـردرد را تشـکیل میدهنـد کـه در 85 درصـد ایـن افـراد علـت خاصـی بـرای کمردردشـان یافت نمیشـود که تحت عنـوان کمـردرد مزمـن غیراختصاصـی طبقهبنـدی میشـوند)3( عوامـل متعـددی در بـروز کمـردرد غیراختصاصـی مؤثر هسـتند به طوریکـه گاهـی تشـخیص دقیـق آنهـا بسـیار دشـوار اسـت . علیرغـم ایـن، فاکتورهایـی چـون عوامل فـردی، روانی، سـاختار آناتومیکی و بیومکانیکی، ضعف قدرت و اسـقامت عضلات تنه در بـروز این نـوع کمـردرد میتواند دخیل باشـد)4(. بیشـتر محققان پاتوفیزیولـوژی کمـردرد را بـه سیسـتم عضلانـی، بافتهـای همبنـد و نیـز سیسـتم عصبـی ربـط میدهنـد)5(. از طرفـی درد یکـی از اولیـن تظاهرات پاتولوژی کمردرد اسـت کـه اغلب باعث محدودیـت فعالیـت میشـود. در توضیح مکانیسـم دقیـق اینکه ،درد چگونـه باعـث ناتوانـی میشـود اختـلاف نظـر وجـود دارد . یافتههـا نشـان میدهنـد کـه بیـن درک درد بـا ناتوانـی، ارتباط زیـادی وجـود دارد و تـرس از تکـرار درد، در زمانهـای مختلـف فعالیـت را محـدود میکنـد)6(.
محققـان روشهـای مختلـف درمانی ماننـد دارو درمانی، حرکت درمانی در خشـکی و آب، طب مکمل مانند رفلکسـولوژی، ماسـاژ و… و نهایـت جراحـی را بـهکار بردهانـد)7(. بازتـاب شناسـی یـا رفلکسـولوژی کـف پا از روشهای درمانـی محبوب و غیرتهاجمی کمـردرد میباشـد کـه اولیـن بـار توسـط دکتـر فیتـر جرالـد بـهکار گرفتـه شـد. رفلکسـولوژی فـرم خاصـی از ماسـاژ اسـت کـه بهوسـیله فشـار بـه نقـاط رفلکسـی در کـف پـا یا دسـت که مطابـق بـا هر قسـمت از بـدن میباشـد انجـام میشـود. از فواید ایـن روش درمانـی میتـوان بهبـود و افزایـش جریـان خـون در سراسـر بـدن، کاهش درد در بیمـار از طریق ترشـح هورمونهای ضـد درد و ایجـاد آرامـش و اثـرات روانـی مثبـت را نام بـرد)8-9(. تاکنـون مطالعـات زیـادی اثربخشـی ماسـاژ و رفلکسـولوژی را بر درمـان کمـردرد و سـرعت بخشـیدن بـه اختلالات حـاد و مزمن تائیـد کردهانـد. گونارسـدوتیر و همـکاران) 2010( در بررسـی اثـرات رفلکسـولوژی در درمـان کمـردرد مزمـن بـه ایـن نتیجـه رسـیدند کـه علائـم کمـردرد بیماران بهطـور معنـیداری کاهشو بهبـود یافتهاسـت)01(. کوئیـن و همـکاران) 2008( در بررسـیاثـرات رفلکسـولوژی در درمـان کمـردرد مزمـن بـه ایـن نتیجـه رسـیدند کـه علائم کمردرد بیمـاران بهطور معنـیداری کاهش و بهبـود یافتهاسـت)11(. در داخـل کشـور نیـز ناظـمزاده و همکاران 1391)( و رضوانـی امیـن و همـکاران) 1392( بـه بررسـی اثـرات رفلکسـولوژی کـف پـا بـر درد و ناتوانـی بیمـاران مبتلا به کمـردرد مزمـن پرداختنـد. در پایـان محققان گـزارش کردند که رفلکسـولوژی تأثیـر معنـیداری بـر درد و ناتوانی بیماران داشـته است)21،8(.
مانـدگاری و دوام اثـرات برنامههـای درمانـی بعـد از انجـام مداخـلات در بیمـاران مبتـلا بـه کمـردرد بسـیار بـا اهمیـت بودهاسـت. در مـورد ایـن اثـرات و انجـام مدالیتههـای گوناگـون بـر درمـان بیمـاران مبتلا به کمـردرد بین محققیـن اختلاف نظر وجـود دارد. در بعضـی از ایـن تحقیقـات محققـان به ایـن نتیجه رسـیدند کـه متدهای درمانی مانند ماسـاژ، مانیپولیشـن سـتون فقـرات، لیـزر و آب درمانـی اثـرات کوتاه و زودگـذر دارند و بعد از گذشـت دوره درمانـی دوباره نشـانههای درد و ناتوانی در بیماران ظاهـر میشـود و بعضـی روشهـای دیگر ماننـد انجـام تمرینات ثباتـی در خشـکی اثـرات بلنـد مـدت و مانـدگاری در درمـان کمـردرد دارد)31(. در تحقیقـی کانکانپـا و همـکاران بـه بررسـی اثـرات پیگیـری بعـد از شـش مـاه و یک سـال از تمریـن درمانی در درمـان مبتلایـان بـه کمـردرد پرداختنـد. نتایـج آنها نشـان داد کـه اثـرات مثبـت در درد، ناتوانـی و اسـتقامت عضـلات تنـه بعـد از ایـن مـدت نیز در بیمـاران باقـی ماندهاسـت)41(. در مقابل جورجـن و همکاران به بررسـی اثـرات طولانی مـدت آب درمانی در مبتلایـان بـه کمـردرد پرداختنـد و نتایـج نشـان داد کـه آب درمانـی اثراتـی کوتاه مـدت و موقتی در درمان کمـردرد دارد)51(.
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:53 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:53 IRST on Tuesday October 17th 2017

همانطـور کـه از پیشـینه پژوهـش بر میآیـد علیرغـم آنکـه تحقیقـات بسـیار ارزندهای در زمینـه درمان کمـردرد بهخصوص تأثیـرات رفلکسـولوژی در درمـان افـراد مبتـلا بـه کمـردرد در سـالهای اخیـر انجـام شدهاسـت بیشـتر مطالعـات نتایـج متناقضـی را گـزارش کـرده انـد. از طرفـی مطالعـهای کـه بـه اثـرات طولانـی مـدت و مانـدگار ایـن روش در درمـان مبتلایـان بـه کمـردرد پرداختـه باشـد یافـت نشـد و آنجایـی کـه یکـی از مشـکلات احتمالـی بیمـاران مبتـلا بـه کمـردرد مزمـن عـود دوبـاره علائـم بیماری بعـد از درمانهـای فیزیکـی و طب مکمل اسـت بنابرایـن هـدف اصلـی از ایـن مطالعـه بررسـی اثـر چهـار مـاه پیگیـری متعاقـب شـش هفتـه رفلکسـولوژی کـف پـا بـر میـزان درد و ناتوانـی عملکـردی مـردان مبتلا به کمـردرد مزمن غیراختصاصـی میباشـد.
مواد و روشها
روش اجـرای ایـن پژوهـش از نـوع نیمـه تجربـی با گـروه کنترل بـود کـه در بهـار 1392 انجـام شـد. جامعـه آمـاری تحقیـق را تمـام بیمـاران مـرد مبتـلا به کمـردرد مزمـن مراجعـه کننده به کلینیکهـای درمانـی شهرسـتان قائـن تشـکیل میدادنـد که از بیـن آنهـا 24 نفـر بـا میانگیـن سـنی: 6/72±60/29 و شـاخص تـوده بدنـی: 14/2±08/24 بـه شـکل هدفمنـد و همگـن بـا تشـخیص متخصـص ارتوپـدی بـه شـکل تصادفـی و قرعـه به دو گـروه رفلکسـولوژی)دوازده نفـر( و کنتـرل)دوازده نفـر( تقسـیم شـدند. معیارهـای ورود بـه تحقیـق سـن بیـن 40-20 سـال ،شـاخص تـوده بدنـی بیـن 18 تـا 25 ، مبتلا بـودن به کمـر درد بیـش از 3 ماه برای تشـخیص مزمـن بودن بیمـاری، برخورداری از سـلامت عضـوی در پاها به خصـوص کف پاها بـود. معیارهای خـروج از مطالعـه نیـز هر گونـه پاتولوژی خاص در سـتون فقرات ماننـد فتـق دیسـک شـدید، سـابقه شکسـتگی و جراحی سـتون فقـرات، تومـور، سـرطان و روماتیسـم بـود کـه کلیـه معیارهای ورود و خـروج از مطالعـه توسـط پزشـک متخصص تائید شـد. از کلیـه بیمـاران شـرکت کننـده در تحقیـق رضایـت نامه شـرکت در پژوهـش اخـذ و تمامی اطلاعـات و راهنماییهـای لازم جهت شـرکت در تحقیـق توضیح داده شـد.
در ایـن تحقیق بـرای اندازه گیری شـدت درد از مقیاس دیداری درد اسـتفاده شـد. ایـن مقیـاس یک نـوار افقی 10سـانتی متری اسـت کـه یـک انتهـای آن صفـر )عـدم وجـود درد( و انتهـای دیگـر آن 10 )شـدیدترین درد ممکن( اسـت. بیمار بایـد ارزیابی خـود از درد موجـود را روی خـط مـدرج از صفـر تا 10 مشـخص میکـرد. همچنین از پرسشـنامه ناتوانی اوسسـتری بـرای ارزیابی میـزان ناتوانـی عملکـردی بیمـاران اسـتفاده شـد. پرسشـنامه اوسسـتری) ODI( نیـز سـطح توانایـی عملکـردی بیمـار در 01 بخـش 6 گزینـهای در زمینههـای تحمـل و مقابلـه بـا شـدت درد، مراقبـت شـخصی، بلنـد کـردن اشـیا، راه رفتـن، نشسـتن ،ایسـتادن، خوابیـدن، زندگـی اجتماعـی، مسـافرت و تغییـرات درجـه درد را مـورد ارزیابی قـرار میدهد. در بدتریـن حالت نمره 5 بـه هـر بخـش داده میشـود کـه در مجمـوع امتیازهـای 01 بخـش، برابـر بـا 50 خواهـد بود کـه ناتوانی کلی بـا حاصل ضرب مجمـوع نمرههـای هـر قسـمت در عدد 2 محاسـبه میشـود. در حقیقـت ایـن پرسشـنامه ناتوانـی در عملکـرد را بیـن 0 تـا 001 ارزش گـذاری میکنـد. بدیـن ترتیب که امتیاز 0 میزان سـلامت کامـل و بـدون درد ،0 تـا 25 بـه معنی ناتوانی خفیـف ،25 تا 05 ناتوانـی خفیـف ،50 تـا 75 ناتوانـی زیـاد و 75 تـا 100 به معنی ناتوانـی شـدید و کام ًـلا حاد اسـت که فـرد قادر به انجـام فعالیت نیسـت)61(. در مطالعات گذشـته پایایی پرسشـنامه مقیاس شدت درد و اوسوسـتری به ترتیب 91% و 84% ذکر شـده و مورد تایید قرار گرفته اسـت)81،71(.

شکل 1: نقاط رفلکسولوژی مربوط به ستون فقرات در کف پا
گـروه تجربـی )رفلکسـولوژی( به مدت 6 هفته و هفتـهای 3 بار و بـه مـدت 30 دقیقه تحـت درمان نقـاط مخصوص رفلکسـولوژی کـف پـا توسـط درمانگـر و نظـارت فیزیوتـراپ قـرار گرفتنـد .پروتـکل رفلکسـولوژی کـف پـا بدیـن صـورت بـود که بیمـار در محیطـی سـاکت و روشـن روی تخـت معاینـه بـه حالـت طاقباز دراز کشـیده و در یـک وضعیـت کامـلا آرام قـرار میگرفـت. بعد از ماسـاژ ملایـم کـف پا، ماسـاژور پاشـنه یک پـا بیمـار را با یک دسـت گرفتـه و بـا انگشـت شسـت دسـت دیگـر، بـر روی نقاط رفلکسـی مربـوط بـه مهرههـای کمـر و سـتون فقـرات )کنـار داخلـی کـف پا( فشـارهای متنـاوب مخصوص موجـی و دودی به صـورت رفت و برگشـتی وارد میشد)شـکل 2(. ایـن کار در مدت 30 دقیقـه روی هـر دو پـا انجـام میگرفت )02،91()بـرای هر پا 51 دقیقـه(. گـروه کنتـرل نیـز در این مـدت هیچگونـه مداخلهای را انجـام ندادنـد و به کارهای روزمره شـان مشـغول بودند. بلافاصله بعـد از اتمـام مـدت مداخلـه و همچنیـن در پـی گیـری 4 ماهه دوبـاره شـدت درد و ناتوانی عملکـردی مانند پیـش آزمون تکرارشـد تـا اینکـه تغییـرات ناشـی از مداخلـه و همچنین اثـرات آن در پیگیـری 4 ماهـه مشـخص شـود. بـه منظـور تجزیـه تحلیـل آماری از نرمافزار SPSS18 اسـتفاده شـد. از ازمـون کلوموگروف اسـمیرنوف بـرای شـرط نرمال بـودن و از آزمون لـون برای فرضبرابـری واریانسهـا و از آزمونتی مسـتقل برای تفسـیر اختلافاتبین گروهی اسـتفاده شـد.
نتایج
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:53 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:53 IRST on Tuesday October 17th 2017

خصوصیـات دموگرافیـک هـر یـک از دو گـروه در جـدول شـماره 1 آورده شـده اسـت. بـا توجـه بـه نتایـج بـه دسـت آمـده از آزمون t مسـتقل نتایـج معنـی داری بیـن میـزان شـدت درد و ناتوانـی عملکـردی بیماران بعـد از پایان دوره درمانی در گروه رفلکسـولوژی کف پا نسـبت به گروه کنترل مشـاهده گردید)05/0p >(. اما اندازه گیـری دو متغیـر وابسـته )شـدت درد و ناتوانی عملکـردی( تحقیق بعـد از 4 مـاه پیگیـری بیماران تفـاوت معنـاداری را در شـدت درد و ناتوانـی عملکـردی در گـروه مداخلـه نسـبت به کنترل مشـاهده نگردیـد)05/0p <( )جـدول شـماره 2(.
جدول1: خصوصیات دموگرافیک آزمودنیها
کنترل)21( رفلکسولوژی
)12( گروه
متغیرها
3/89±28/40 72/6 ±29/60 سن )سال(
4/84±176/50 5/17±173/70 قد )سانتی متر(
5/15±75/10 9/88±69/50 وزن )کیلوگرم(
جدول 2: اختلاف میانگین متغیرهای شدت درد و ناتوانی عملکردی در پیش آزمون، پس آزمون و 4 ماه پیگیری در دو گروه کنترل و رفلکسولوژی

بحث
هـدف اصلـی ایـن پژوهـش بررسـی تأثیـرات شـش هفتـه رفلکسـولوژی کـف پـا و متعاقـب آن پیگیـری 4 ماهه بـر میزان شـدت درد و ناتوانـی عملکـردی مـردان مبتلا به کمـردرد مزمن غیراختصاصـی بـود. نتایـج ایـن تحقیـق نشـان دهنـده آن بـود کـه بلافاصلـه پـس از انجـام مداخله رفلکسـولوژی کف پا شـدت درد و میـزان ناتوانـی بیمـاران به طـور معناداری کاهـش یافت و باعـث بهبـودی در بیمـاران گردیـد. نتایج این پژوهـش با مطالعه پیشـین گونارسـدوتیر و همـکاران) 2010( کـه به بررسـی اثرات رفلکسـولوژی بـر درمـان کمـردرد انجام شـد همخوانـی دارد)01(.
عـلاوه بـر ایـن یافتههـای این تحقیـق با نتایـج تحقیـق کوئین و همـکاران) 2008( و وول و همـکاران) 2007( و رضوانـی امین و همـکاران) 1392( همسـو میباشـد)21،61،11(. تمامی این تحقیقات نتایـج مثبـت و سـودمند رفلکسـولوژی را بـر درمـان مبتلایان به کمـردرد گـزارش کردند. بر اسـاس نتایج مننتشـر شـده بهبودی کوتاه مدت بعد از درمان توسـط رفلکسـولوژی میتواند ناشـی از تئـوری کنتـرل دریچـهای درد و تحریک اعصاب کف پـا و از بین رفتـن گرفتگیهـا باشـد. محققـان معتقدند یـک انـرژی حیاتی ،در امتـداد کانالهایـی از پاهـا بـه تمـام ارگانهـای بـدن جریـان مییابـد و هـر گونـه سـدی در ایـن جریـان، در نهایـت منجـر به بیمـاری خواهـد شـد. تحریـک 700 عصـب موجود در کـف پا و همچنیـن نقاط رفلکسـی موجود در آن میتواند این سـدها را در مسـیر جریـان کانال بشـکند و باعث از بین رفتـن این گرفتگیها و آزاد کـردن جریـان انـرژی در کانـال گـردد کـه در نتیجه باعث بهبود شـرایط بیمـار میگـردد. از دیگر مکانیزمهـای کاهش درد و ناتوانـی میتـوان به اثرات ایـن روش بر تغییـرات فیزیولوژیکی ،شـلی عضـلات، بهبود گـردش خون در بدن و فعال شـدن کنترل دروازه درد اشـاره کرد)9(.
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:53 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:53 IRST on Tuesday October 17th 2017

1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:53 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:53 IRST on Tuesday October 17th 2017



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید