38
فصلنامه علمی پژوهشی بیهوشی و درد، دوره 4، شماره 1، پاییز 1392
5289263-106220

فراخوانی اثر هایپوآلژزی متعاقب 20 جلسه فعالیت ورزشی با شدت کنترل شده توام با متادون در افراد وابسته به مواد مخدر
صادق عباسیان1*، سید رضا عطارزاده حسینی2، مهتاب معظمی 3
دانشجوی دکتری فیزیولوژی ورزش دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی دانشگاه تهران
دانشیار گروه فیزیولوژی ورزش دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی دانشگاه فردوسی مشهد
استادیار گروه فیزیولوژی ورزش دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی دانشگاه فردوسی مشهد
43718005

تاریخ دریافت:81/6/2931 تاریخ بازبینی:1/7/2931 تاریخ پذیرش: 19/1392/8چکیده
زمینه و هدف: درد یکی از عواملی است که حین قطع مصرف یک ماده افیونی یا کاهش در میزان مصرف آن ایجاد می شود. هدف از این تحقیق تعیین اثر تمرین ورزشی بر حالت هایپوآلژزی ایجاد شده توسط بتا اندورفین) BEND( در افراد وابسته به مواد مخدر بود.
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:56 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:56 IRST on Tuesday October 17th 2017

موادها و روشها: این تحقیق از نوع تحقیقات نیمه تجربی با طرح پیش و پس آزمون بود. نمونه آماری تحقیق را 20 آزمودنی وابسته به مواد مخدر تشکیل می دادند که در دو گروه تجربی قرار گرفته بودند؛ گروه تجربی اول که علاوه بر مصرف روزانه 10 میلیگرم متادون، فعالیتورزشی را تقریباً با شدتی برابر 70 الی 75 درصد VO2max به مدت20 جلسه متداوم تمرینی انجام میدادند و گروه تجربی دوم متشکل از افرادی بودند که تنها روزانه 10 میلیگرم متادون مصرف میکردند. پس از مداخله های تحقیقی، سطوح سرمی BEND، هایپوآلژزی ناشی از درد مکانیکی، درد ناشی از کاهش درجه حرارت و افزایش درجه حرارت بررسی شد .
یافته ها: بررسی های آماری نشان داد که مقادیر سرمی BEND پس از مداخله تحقیقی در هر دو گروه تجربی به طور معناداری افزایش یافته بود )<p05/0(. در همین راستا، تنها گروه تجربی اول توانسته بود در کلیه تحریکات درد زا، اثر هایپوآلژزی را به طور معناداری بهبود بخشد) <p50/0(.
نتیجه گیری: احتمالاً روش ترکیبی تمرین ورزشی– مکمل دارویی در کاهش و مدیریت درد افراد وابسته به مواد مخدر نسبت به روش مکمل دارویی )به تنهایی( بهتر عمل میکند .
واژههای کلیدی: آنالژزی، هایپرآلژزی مکانیکی، درد جسمانی، هایپرآلژزی گرمایی
مقدمه
4351516281

وجـود درد یکـی از عواملی اسـت که حین قطـع مصرف طولانی مقادیـر متوسـط یـا زیاد یک مـاده افیونـی، یا کاهـش در میزان مصـرف آن )همـراه بـا تجویـز یـک آنتاگونیسـت شـبه تریـاک پـس از یـک دوره مصـرف کوتـاه مـدت( ایجـاد می شـود2)،1(. در داخـل بـدن حداقل سـه محـل اثری کـه انحصاری هم نیسـتند ،وجـود دارد کـه اپیوئیدهـا بـا اثـر بـر آنها باعـث ایجـاد بی دردی
نویسنده مسئول: صادق عباسیان، دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشیایمیل: [email protected]
می شـوند: الـف( در محل آسـیب در محیط، ب( در شـاخ خلفی ،جایـی کـه فیبرهـای درد بـر روی سـلول های عقـده ی ریشـه خلفی سـیناپس میکننـد و پ( در محل های فوقانی تر در سـاقه مغـزی. رسـپتورهای اپیوئیـدی در سـلول های عقـده ی ریشـه خلفـی تولیـد شـده و در کنـار فیبرهـای عصبـی مربوطـه، هـم بـه سـمت محیط و هـم به سـمت مرکز مهاجـرت میکننـد3)،1(. رسـپتورهای اپیوئیـدی در شـاخ خلفی بـه طور پیشسیناپسـی عمـل کـرده و باعـث کاهش آزاد شـدن مـاده ی P می شـوند، هرچنـد کـه پایانه هـای عصب پیشسیناپسـی شناسـایی نشـده اند .اسـتفاده طولانـی مـدت از مورفین بـه منظور کاهـش درد منجر بـه ایجـاد مقاومـت بـه دارو در بیمـاران می شـود یعنـی بـرای کاهـش دادن درد، بـه طـور پیش رونـده بـه دوزهـای بالاتـر نیـاز پیـدا میکننـد. ایـن تحمـل اکتسـابی بـا اعتیـاد کـه یـک اشـتیاق روانی اسـت، تفاوت دارد. در صورت اسـتفاده از مورفین بـه منظـور درمـان درد مزمـن، بهنـدرت اعتیـاد روانـی اتفـاق میافتـد، بـه شـرطی کـه بیمـاران سـابقه سـوء مصـرف دارویی نداشـته باشـند)3(. اپیاتهـا بویـژه بتا اندورفیـن) BEND( بـا کاهـش دادن ورود ++Ca، مـدت زمـان پتانسـیل عمـل گیرنـده درد را کـم کـرده و آزاد شـدن ترانسـمیتر را کاهـش میدهنـد .همچنیـن، آنهـا غشـای نورون های شـاخ خلفـی را از طریق فعال کـردن هدایـت +K هیپرپلاریـزه کـرده و دامنـه EPSP ایجـاد شـده توسـط تحریـک گیرندههـای درد را کاهـش میدهنـد)3(. فعـال شـدن رسـپتورهای μ، موجـب افزایـش کنداکتانـس پتاسـیم و هیپرپلاریـزه شـدن نورونهـای مرکـزی و فیبرهـای آوران می شـود. بـا ایـن وجـود، فعـال شـدن رسـپتورهای κ و δ سـبب بسـته شـدن کانال هـای کلسـیمی میشـود. اندورفین هـا بویـژه BEND فقـط بـه رسـپتورهای μ متصـل میشـوند و ایـن رسـپتور اصلی تریـن رسـپتوری اسـت کـه بـیدردی ایجـاد میکنـد)3،1-5(. اسـتعمال داروهـای وابسـتهآور نیـز آثـار خویـش را از طریـق همیـن مسـیر بـر بـدن میگذارنـد. بنابرایـن، تحـت شـرایطی کـه میـزان اپیاتهـا افزایـش یابـد، انتظـار مـیرود تـا آثـار ضـد دردی خویـش را اعمـال نماینـد. اسـتفاده از داروهای ضـد درد کوتاه مـدت نظیـر متادون نیـز جهت کاهش وابسـتگی تدریجـی افـراد وابسـته به مـواد مخدر، عـلاوه بر وجـود مضرات ایـن مـاده، در مراکـز درمانـی بـه مصرف می رسـد .
در همین راسـتا، بیان شـده اسـت که تمرین جسـمانی میتواند سـطح BEND در گـردش خـون را مسـتقل از مـدت تمریـن تحریک کند)6(. بسـیاری از ورزشـکاران دونده کاهش حساسـیت بـه درد را طـی دویـدن سـخت تجربـه میکننـد کـه ناشـی از اثرگـذاری BEND برگیرنده های μ اسـت. چنیـن حالتی ممکن اسـت بـه دونـده کمـک کنـد تـا درد ایجاد شـده در اثـر فعالیت ورزشـی را تحمـل کنـد کـه در غیر این صـورت ادامه مسـابقه و تمریـن بـرای ورزشـکار می تواند بسـیار سـخت باشـد. در همین راسـتا اسـلیتر و همکاران) 2010( بیان داشـتند کـه ادراک درد پـس از فعالیـت ورزشـی مقاومتـی )حتـی در اولیـن دقیقه پس از فعالیـت( بـه طـور معنـاداری کاهـش می یابـد )7( کـه احتمـالاً بـه دلیـل افزایـش مقادیـر پپتایدهـای مخـدر بـدن اسـت. بـه عـلاوه، عباسـیان و همـکاران) 2012( افزایـش در بتـا اندورفین و کاهـش در ادراک درد پـس از تمریـن ورزشـی بـا شـدت07 درصـد VO2max )مقـدار اکسـیژنی کـه در اوج تمریـن هوازی در بافتهـای بـدن بـه مصـرف می رسـد( را بیـان کردنـد)2(. همچنیـن، لیـاری و همـکاران) 2007( و اسـتود و همـکاران 2005)( کاهـش در ادراک درد را متعاقـب فعالیت ورزشـی بیان داشـتند9)،8(. بـا این حال، بریـن و کلی) 2009( عـدم اثر فعالیت ورزشـی مقاومتـی را بـر ادراک فشـار تمرینـی آزمودنی هـای سـالم نشـان دادنـد)01(. بـه عـلاوه، بای بـی و همـکاران) 2102( عـدم اثـر فعالیـت ورزشـی هـوازی را بـر ادراک فشـار تمرینـی افـراد سـالم نشـان دادنـد)11(. از آنجایـی کـه مطالعـات کمتـر به اثـر فعالیت هـای ورزشـی و ایجـاد هایپوآلـژزی در افـراد دارای وابسـتگی بـه مـواد مخـدر پرداختـه انـد و مطالعـات هورمونـی اندکـی در ایـن زمینـه انجـام شـده اسـت، لـذا هـدف از تحقیق تعییـن اثـر تمریـن ورزشـی بر سـطوح سـرمی BEND و حالت هایپوآلـژزی ایجـاد شـده توسـط BEND بود .

روش مطالعه
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:56 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:56 IRST on Tuesday October 17th 2017

1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:56 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:56 IRST on Tuesday October 17th 2017

تحقیـق حاضـر از نـوع تحقیقـات نیمه تجربـی با طـرح دو وهله پیـش آزمـون و پـس آزمـون بـود. نمونـه آمـاری تحقیـق را 02 آزمودنـی وابسـته بـه مـواد مخـدر تشـکیل میدادنـد کـه دامنه سـنی33-20 سـال، وزن 31/8 ± 63/64 کیلوگـرم و نمایـه تـوده بـدن 12/2 ± 542/20 کیلوگـرم متـر مربـع داشـتند. این افـراد پـس از هماهنگیهـای لازم، بـه صـورت داوطلبانـه و بـر اسـاس معیارهـای ورود آزمودنی هـا از میـان 150 فـرد دارای اسـم مسـتعار) NA( انتخـاب شـدند. ایـن معیارها شـامل: الف( حداقـل 4 تـا 6 مـاه از تاریـخ شـروع تـرک آنهـا گذشـته باشـد یـا بـه عبارتـی بیـش از دو سـال از زمانـی کـه به ورطـه مصرف مـواد کشـیده شـده بودنـد، می گذشـت، ب( افـرادی کـه تنها به یـک مـاده مخدر )تریـاک( وابسـته بودند و طی مدت ترک شـان روزانـه 10 میلیگـرم متـادون مصـرف میکردنـد1)و2( و پ( بـه غیـر از ایـن مـاده آنهـا مجـاز نبودنـد سـایر مـواد مصرفـی نظیر کودئیـن، مرفیـن و آمفتامیـن را مصـرف نماینـد .
سـپس، جهت کسـب مجـوز معتبر در راسـتای برگـزاری تحقیق از آزمودنیهـا رونوشـت رضایت نامـه همـکاری شـرکت در طـرح تحقیقاتـی اخـذ شـد. پـس از ورود آزمودنیهـا بـه آزمایشـگاه دانشـکده تربیتبدنـی و علـوم ورزشـی ابتـدا از آزمودنی هـا بـا هماهنگیهایـی کـه بـا آزمایشـگاه تشـخیص طبی انجـام گرفته بـود، نمونه هـای خونـی جهـت بررسـی بیومارکرهای مـورد نظر محقق ،24 سـاعت پیش از مداخله تمرینی گرفته شـد. سـپس ،در همیـن محـل ترکیـب بدنـی آزمودنی ها بـا دسـتگاه تجزیه و تحلیـل ترکیـب بـدن موجـود در آزمایشـگاه اندازهگیـری شـد .سـپس آزمـون ایجـاد درد لمسـی )مکانیکی( توسـط فـرو بردن سـوزن پزشـکی بـه میـزان 7/1 سـانتیمتر بـه داخـل ناحیـه بازویـی آزمودنی هـا توسـط متخصـص مربوطـه انجـام پذیرفـت .پـس از دادن فواصـل اسـتراحتی20 دقیقـه ای، آزمون های ایجاد درد ناشـی از کاهـش دمـا )یـخ در حـال ذوب بـا درجـه حرارت بیـن 0 الـی 10 درجـه سـانتی گراد( و افزایـش حـرارت )آب بـا درجـه حـرارت بیـن 70 الـی 90 درجه سـانتیگراد( با اسـتفاده از مقیـاس VAS انجـام پذیرفـت.
پـس از طـی مراحـل فـوق، افراد بـه نحـو تصادفـی در گروه های تجربـی دوگانـه قرار گرفتند؛ گروه تجربی اول متشـکل از افرادی بودنـد کـه عـلاوه بـر لحـاظ شـرایط فـوق، تمرینورزشـی را نیز انجـام میدادنـد )گـروه تمرین ورزشـی- مکمل دارویـی و تعداد 10 آزمودنـی( و گـروه تجربـی دوم متشـکل از افـرادی بودند که تنهـا شـرایط فـوق را رعایـت میکردنـد و یـا بـه عبـارت دیگـر تنهـا بـه ماده وابسـتهآور وابسـتگی داشـتند و تمرین ورزشـی را انجـام نمیدادند)گـروه مکمـل دارویـی و تعـداد 10 آزمودنـی( .آزمودنی هـای گـروه تجربـی مکمـل دارویی – تمرین ورزشـی بر طبـق پیش فرض هـای تحقیق، برنامـه تمرینی هـوازی را تقریباً بـا شـدتی برابـر 70 الـی 75 درصـد حداکثـر اکسـیژن مصرفـی بیشـینه به مدت 20 جلسـه متداوم تمرینی) 5 جلسـه در هفته و هـر جلسـه بـه مـدت 45 الـی 55 دقیقه( انجـام میدادنـد)21(.
24 سـاعت پـس از اجـرای آخرین جلسـه تمرینـی از آزمودنی ها خواسـته شـد تا برای مرحله بعد مجدداًَ در آزمایشـگاه دانشـکده تربیتبدنـی و علوم ورزشـی، حضـور بهم رسـانند. در این مرحله نیـز شـرایط مشـابه مرحلـه اول بود و اجـرای نمونهگیـری خون و سـایر مراحـل تحقیقـی عیناً تکـرار گردید.
مشـخصات فـردی و ترکیـب بـدن آزمودنی هـا )شـامل: وزن ،شـاخص تـوده بـدن( توسـط دسـتگاه اندازهگیـری ترکیـب بدن )مدل027 In body سـاخت کشـور کره جنوبی( انجام پذیرفت .بـه عـلاوه جهـت بررسـی ضربـان قلـب اسـتراحتی آزمودنی هـا و همچنیـن ضربـان قلـب آزمودنيهـا در حیـن تمریـن بـه وسـیله ضربـان سـنج پلار )مـدل T31- سـاخت کشـور فنلاند( اندازهگیـري شـد. سـپس بـر اسـاس معادلـه کاروونـن میـزان ضربـان قلـب ذخیـره آزمودنی ها )کـه تقریباً معـادل VO2max آنهـا بـود( بهدسـت آمـد)21(. همچنیـن از سـوزن مدرج پزشـکی بـا دقـت 01/0± سـانتیمتر، محفظـه نگهـداری یـخ و آب گـرم بـه ترتیـب بـا ابعـاد 4 × 5 و 5/4 × 5/12 سـانتی متر، ترمومتـر دیجیتـال بـا دامنـه تخمیـن 05- الـی 300 درجـه سـانتیگراد و مقیـاس آنالـوگ بصـری) VAS( بـا دامنـه بیان حالـت صفتی 0 الـی 10، جهـت تخمیـن تحریـکات دردزا اسـتفاده شـده بود .بـرای تعیین سـطوح اولیـه BEND آزمودنی ها، طـی دو مرحله و پـس از دسـت کـم 12 سـاعت ناشـتایی از سـیاهرگ بازویـی مقـدار 10 میلیلیتـر خونگیـری به عمل آمد. پـس از جمع آوری نمونه هـا، آنهـا فـوراً بـا سـرعت 3000 دور بـر دقیقـه و به مدت 15 دقیقـه و در درجـه حـرارت 5 درجه سـانتیگراد سـانتریفیوژ کـرده و بـرای اندازهگیـری متغیرهای مـورد نظر تا اتمـام مرحله پـس آزمـون، در شـرایط فریـز 80- درجـه سـانتیگراد نگهداری شـدند. غلظـت سـرمی BEND پـس از انتقـال به آزمایشـگاه با اسـتفاده از روش الیـزا و کیـت شـرکت کوزابیـو بیوتـک کشـور ژاپـن اندازهگیـری شـد. درجـه حساسـیت کیـت برابـر 51/6 )پیکوگرم/میلـی لیتـر(، میـزان دقـت درونـی) CV( کمتـر از 8 درصـد و بـرای دقـت بیرونـی کمتـر از 10 درصـد بود.
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:56 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:56 IRST on Tuesday October 17th 2017

پـس از جمـع آوری داده ها، آنها در بسـته های نرم افزاری اکسـل نسـخه 2007 و نرم افـزاری آمـاری SPSS نسـخه 18 و تعییـن برچسـبهایی بـرای متغیرهـای وابسـته مـورد تجزیـه و تحلیلقـرار گرفت؛ بـه نحوی که از مقادیر گرایـش مرکزی و پراکندگی میانگیـن و انحـراف اسـتاندارد و همچنیـن ترسـیم گـراف جهت بـرآورد آمـار توصیفـی تحقیـق اسـتفاده شـد. سـپس از آزمـون کلوموگـرف- اسـمیرنوف جهـت بررسـی نرمـال بـودن توزیـع داده هـا و هـم چنیـن، از آزمـون تـی اسـتیودنت در گروه هـای مسـتقل پیـش از مداخلههـای تحقیقـی جهـت بررسـی همگـن بـودن گروه هـای تجربی اسـتفاده شـد. بـه عـلاوه، از آزمون های
اندازههـای تکـراری تحلیـل واریانـس) Repeated measure(، فریدمـن و کروکسـکال والیـس بـه ترتیـب در گروه های وابسـته و مسـتقل جهت بـرآورد تفاوتهـای درونگروهـی و بینگروهی اسـتفاده شـد. سـطح معنـاداری 05/0> Pبـه عنـوان ضابطـه تصمیمگیـری جهـت آزمـون فرضیههـا در نظـر گرفتـه شـد.
یافته ها
نتایـج حاصـل از مقایسـه میانگیـن مقـدار پیـش آزمـون و پـس آزمـون بتـا اندورفیـن افراد وابسـته به مـواد مخدر گـروه تجربی تمریـن ورزشـی – مکمـل دارویـی بیانگـر آن بـود کـه در متغیر وابسـته بتـا اندورفیـن بـه لحـاظ آمـاری افزایـش معنـاداری ایجـا شـده بـود)690/243=9و1 F و 0/0001>P()نمـودار 1(. همچنیـن برنامـه دارودرمانـی )بـه تنهایـی( منجـر بـه افزایـش معنـاداری در بتـا- اندورفیـن افـراد وابسـته به مواد مخدر شـده بـود)915/35=9و1 F و 0/0001P>( )نمـودار 1(. نتایـج حاصـل از مقایسـه میانگیـن مقادیـر پس آزمون سـطح سـرمی BEND افـراد وابسـته بـه مواد مخـدر گروههای تجربی تمرین ورزشـی – مکمـل دارویـی و مکمـل دارویـی، بیانگـر آن بود که ایـن تفاوت میانگیـن در متغیـر وابسـته سـطح سـرمی بتـا- اندورفیـن بـه لحـاظ آمـاری معنـادار اسـت)988/831= 18و1 F و 0/0001P>( )جدول1(.
نتایـج حاصـل از مقایسـه میانگیـن مقـدار پیـش آزمـون و پـس آزمـون درد ناشـی از کاهش درجـه حرارت گـروه تجربی تمرین ورزشـی – مکمـل دارویـی، بیانگـر آن بـود کـه در ایـن متغیـر وابسـته کاهـش معنـاداری وجـود داشـت) 01= 2

و 200/0= p()نمـودار 2(. بـا ایـن حـال، تغییـرات ایـن متغیـر در گـروه
0
500
200
100
300
400
600
700
آزمون

پس
آزمون

پيش
گروه

دارويي

مكمل
گروه

ورزشي

فعاليت

دارويي

مكمل

0



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید