فصلنامه علمی پژوهشی بیهوشی و درد، دوره 4، شماره 1، پاییز 1392
5354111-108021

تاثیر درمان کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی بر کیفیت زندگی بیماران مبتلا به کمر درد مزمن
سمیرا معصومیان1، محمدرضا شعیری2، سید مسعود هاشمی*3
کارشناسی ارشد روانشناسی بالینی، دانشگاه علامه طباطبایی
دانشیار گروه روانشناسی بالینی، دانشگاه شاهد
استادیار بیهوشی، فلوشیپ درد، دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی
1917918

تاریخ دریافت: 51/2/2931 تاریخ بازبینی: 3/1392/7تاریخ پذیرش: 91/1392/8چکیده
زمینه و هدف: پژوهش حاضر با هدف تعیین میزان اثربخشی درمان کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی) MBSR( بر کیفیت زندگی بیماران مبتلا به کمر درد مزمن انجام شده است.
مواد و روش ها: پژوهش حاضر از نوع مطالعه هاي نیمه آزمایشي با طرح پی شآزمون-پس آزمون با گروه کنترل است. بدینمنظور، از بین بیماران مبتلا به درد مزمن مراجعهکننده به کلینیک های درد شهر تهران، تعداد 18نفر انتخاب و به گونه ای تصادفی در دو گروه کنترل و آزمایشی قرار گرفتند .
پرسشنامه کیفیت زندگی) SF 36(، توسط آزمودنی ها قبل و بعد از مداخله تکمیل شد .
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:38 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:38 IRST on Tuesday October 17th 2017

یافته ها: نتایج آزمون یومن- ویتنی حاکی از آن بود که درمان کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی) MBSR( منجر به افزایش کیفیت زندگی در گروه آزمایش در مقایسه با گروه کنترل شد .
نتیجه گیري: مطابق با یافته های پژوهش، درمان کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی) MBSR(، منجربه بهبود کیفیت زندگی و به کارگیری راهبردهای کنار آمدن با درد در بیماران مبتلا به کمر درد مزمن می شود.
واژههای کلیدی: کمردرد، کیفیت زندگی، استرس
مقدمه

نویسنده مسئول: سیدمسعود هاشمی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، بیمارستان اختر، کلینیک دردایمیل: [email protected]
درد شـایعترین نشـانهای است که بیمار و پزشـک با آن مواجهاند و هیـچ کـدام از علائـم جسـمانی دیگـر بـه فراگیـری و عمومیت درد نیسـت)1(. انجمـن بینالمللـی درد) IASP(، درد را بهعنـوان تجربـهی حسـی یـا هیجانـی ناخوشـایندی که بـا آسـیب واقعی یـا بالقـوه مرتبط اسـت تعریـف میکنـد)2(. تجربـه درد از دو بعد حسـی و عاطفی تشـکیل میشـود. بعد حسـی درد بیانگر شـدت درد و بعـد عاطفـی آن نشـاندهندهی میزان ناخوشـایندی فرد از تجربـهی درد اسـت)3(. درد بـدون شـک احساسـی در نقطـه یـا نقاطـی از بدن اسـت اما همواره ناخوشـایند اسـت و بنابراین یک تجربـه هیجانـی نیـز محسـوب میشـود)4(. در واقـع درد مزمـن دردی اسـت غیرسـرطانی که کم و بیش از تداوم برخوردار اسـت و معمـولا دورهی زمانـی 6 ماهـهای را بهعنوان ملاک تشـخیصی بـرای مزمـن شـدن درد در نظـر میگیرند)5(.
درد کمـر شـایعترین درد در میـان جمعیـت بیمـاران مبتـلا بـه درد مزمـن)6( و شـایعترین علـت مراجعـه بـه پزشـکان بعـد از سـرماخوردگی بـه شـمار میآیـد .25 درصد بیمارانـی که بهعلت درد مزمـن غیـر بدخیم بـه درمانگاههای درد مراجعـه میکنند از کمـردرد مزمـن رنج میبرنـد. درد مزمن بر همـهی وجوه زندگی فـرد تاثیـر میگذارد. زندگی کـردن با درد مزمن مسـتلزم تحمل فشـار عاطفـی قابـل توجهـی اسـت و همچنیـن درد تواناییهای عاطفـی و هیجانـی فـرد را کاهش میدهد و خواسـت مـداوم فرد بـرای رهایـی از آن در بیشـتر اوقـات دسـت نیافتنـی میشـود .ایـن امـر نهایتـا باعـث تضعیـف روحیـهی فـرد بیمـار، احسـاس ناامیـدی، درماندگـی و افسـردگی در وی میگـردد. یافتههـای موجـود از ایـن اندیشـه حمایـت میکنـد کـه درد مزمـن تنهـا یـک علامـت نیسـت بلکـه پدیـدهای اسـت بسـیار فراتـر از یـک علامت یا یک نشـانگان)7(. درد مزمن با افسـردگی9)،8(، مشـکلات خـواب)01(، کاهـش اشـتها)11(، کاهـش کیفیـت زندگـی کلـی)21( مرتبـط اسـت. تقریبـا از هر سـه بیمار مبتـلا بـه درد مزمن، یک بیمـار بـا کاهـش کیفیـت زندگـی مرتبـط بـا سـلامت) Health
Related Quality of Life( و سـطوح بالایـی از پریشـانی روانشـناختی روبـرو میشـود)31(. عـلاوه بـر ایـن، هنگامـی کـه درد مزمـن بهدرسـتی درمـان نشـود، اثـرات زیـان بخشـی بـر تمـام جنبههـای کیفیـت زندگی مرتبـط با سـلامت) HRQoL( در افـراد مبتـلا بـه درد میگـذارد و ممکـن اسـت تمـام ابعـاد HRQoL کاهـش یابـد، کـه ایـن مسـئله یکـی از شـایعترین مشـکلات در ایـن بیمـاران میباشـد)41(. در بیـن درمانهـای روانشـناختی، الگوهـای متنوعـی در مـورد درد مزمـن طراحـی و مـورد بررسـی قـرار گرفتهانـد، در میـان درمانهایی کـه در دو دههی اخیر مورد توجه قرارگرفته اسـت، برنامه کاهش اسـترس مبتنـی بـر ذهـن آگاهـی) MBSR( میباشـد کـه نخسـتین بار توسـط کابـات – زیـن بـرای دامنـهی وسـیعی از افـراد مبتـلا به اختلالات مرتبط با اسـترس و درد مزمن طراحی شـده اسـت)51(. مارشـا لینهـان برای اولین بـار به ضرورت گنجانـدن ذهن آگاهی بهعنـوان یکـی از مولفههـای اساسـی درمانهـای روانشـناختی تاکیـد کـرد)61(. ذهـن آگاهـی بهرشـد سـه کیفیـت خـودداری از قضـاوت، آگاهـی قصدمندانـه و تمرکـز بـر لحظـه کنونـی در توجـه فـرد، نیـاز دارد کـه توجه متمرکـز بر لحظه حـال پردازش تمـام جنبههـای تجربه بلاواسـطه شـامل فعالیتهای شـناختی ،فیزیولوژیکـی یـا رفتـاری را موجـب میشـود. بهواسـطه تمرین و تکنیکهـای مبتنـی بر ذهـن آگاهی فرد نسـبت بـه فعالیتهای روزانـه خـود آگاهی پیـدا میکند، بـه کارکرد اتوماتیـک ذهن در دنیـای گذشـته و آینده آگاهـی مییابد و از طریـق آگاهی لحظه بـه لحظـه از افـکار و احساسـات و حالتهـای جسـمانی بـر آنهـا کنتـرل پیـدا میکنـد و از ذهـن روزمـره و اتوماتیـک متمرکز بر گذشـته و آینـده رها میشـود)81،71(.
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:38 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:38 IRST on Tuesday October 17th 2017

مداخـلات مبتنـی بـر ذهـن آگاهـی بـا هـدف کاهـش علائـم روانشـناختی پریشـانی و افزایـش کیفیـت زندگـی)02،91( بهطـور فزاینـدهای هـم در زمینـه سـلامت روان و هم در زمینه سـلامت جسـمی بـهکار بـرده میشـود)12-32(. هـدف این مداخـلات ایجاد ذهـن آگاهی روشـن و غیرقضاوتـی از آنچه که هـر لحظه متوالی در ادراک رخ میدهد، میباشـد. منظور از ادراک، شـامل دامنهای از پدیدههـای ممکـن از وضعیتهـا و فرایندهـای روانشـناختی درونی)افـکار، احساسـات و تصاویـر و غیره(، و اطلاعـات صادره از بـدن، تـا محـرک بیرونـی وارد شـده بـه حسهـا میباشـد. ایـن رویکـرد ریشـه در عقایـد بودایـی دارد کـه ریشـه رنـج کشـیدن روانشـناختی را ناشـی از ذهـن قضاوتـی میدانسـت کـه تجارب را بـه خـوب و بد تقسـیم میکند و اینکـه باید مبـارزه یا اجتناب کـرد، بنابرایـن منجـر به سـطوحی از ناکامی، پریشـانی، اضطراب و افسـردگی میشـود)42(. مطالعـات زیـادی خصوصا در سـالهای اخیـر انجـام شـده که بـه اثـرات MBSR در گسـترههای بالینی پرداختـه اسـت. اکثـر مطالعـات اثـرات مفیـد MBSR را در نمونههـای مختلـف وضعیتهـای روانشـناختی شـامل علائـم پریشـانی کلی)52،62(، نگرانی، نشـخوار و اضطـراب)92-72(، درد)02،92( و کیفیـت زندگـی)62،03،13(، علائـم افسردهسـاز )02،92،23( نشـان داده اسـت. تحقیقـی توسـط فلـوگل و همـکاران)33( بـا هـدف بررسـی میـزان کیفیـت زندگـی افـرادی کـه بـرای اولین بـار در برنامـه کاهـش اسـترس مبتنـی بـر ذهـن آگاهـی در کلینیـک مایـو شـرکت کردنـد، انجـام شـد. نتایـج ایـن بررسـی نشـان داد از نظـر آمـاری بهبـودی بـه طـور کلـی در کیفیـت زندگـی ،بهزیسـتی روانی، بهزیستی جسـمانی، بهزیسـتی هیجانی، میزان فعالیـت اجتماعـی و بهزیسـتی معنـوی ایـن افـراد ایجـاد شـده اسـت. همچنیـن تغییـرات مثبـت در میـزان درد، شـدت درد ،میـزان فرسـودگی، میـزان حمایت از سـوی دوسـتان و خانواده و نگرانیهـای مالـی و حقوقی مشـاهده شـد. بنابراین یـک مداخله کوتـاه مـدت ذهـن آگاهـی بهطـور معنـیدار کیفیـت زندگـی شـرکتکنندگان را بهبـود میبخشـد. نتایـج تحقیـق دیگـري نشـان داد، برنامـه مراقبـه مبتنـی بـر ذهـن آگاهـی 8 هفتـهای بـرای بزرگسـالان مبتـلا بـه کمـردرد مزمـن) CLBP( میتوانـد بـه بهبـود در پذیـرش درد وعملکـرد جسـمی منجـر شـود. در مقایسـه بـا گـروه کنتـرل گـروه مداخلـه بهبـودی معنـاداری در نمـره کل پرسشـنامه پذیـرش درد مزمـن و خـرده مقیاسهـای درگیـری فعالیتهـا و عملکرد جسـمی SF36- نشـان دادند)43(. در مطالعـهای دیگـر که توسـط مـورن و همکاران برای مشـخص کـردن اثـرات مراقبـه ذهـن آگاهـی بـر افـراد بزرگسـال مبتلا به کمـر درد مزمـن) CLBP( انجـام گرفـت، شـرکتکنندگان در طـی جلسـه مراقبـه و بعـد از آن گـزارش کردنـد کـه مراقبه یاد شـده اثـرات فـوری بـر بهبـود خلـق آنها داشـته اسـت. عـلاوه بر این جلسـات مـورد نظر اثـرات کلـی بلندمدتی بر بهبـود کیفیت زندگـی شـرکتکنندگان داشـته اسـت. همینطـور کاهـش درد ،افزایـش توجـه، بهبود خواب، و بهدسـت آوردن بهزیسـتی و بهتر شـدن کیفیـت زندگی در نتیجـه مراقبه ذهن آگاهـی نیز گزارش شـد. ایـن نتایج برای درمـان غیـر دارویی درد مزمن بزرگسـالان بسـیار امیدوارکننـده بـود)53(. مطالعـهای توسـط روزنزویـگ و همـکاران بهمنظـور مقایسـه تغییـرات در درد بدنـی، سـلامت مرتبـط بـا کیفیـت زندگـی) HRQOL( و علائـم روانشـناختی طـی 8 هفتـه برنامـه کاهـش اسـترس مبتنـی بـر ذهـن آگاهـی )MBSR( در میـان گروهـی از شـرکتکنندگان مبتـلا بـه وضعیتهـای درد مزمـن مختلـف انجـام شـد. زیر گروهها شـامل بیمـاران آرتریـت، درد کمـر/ گـردن، و بیمارانـی بـا دو یا بیشـتر وضعیـت درد بودنـد. بیمـاران تغییرات معناداری در شـدت درد و محدودیتهـای عملکـرد بهعلت درد مبتنی بـر مداخله MBSR نشـان دادنـد. بیمـاران مبتلا بـه سـردرد/میگرن کمتریـن میزان بهبـود در درد وسـلامت مرتبـط بـا کیفیت زندگـی)HRQOL( را تجربـه کردنـد و بیمـاران مبتـلا بـه فیبرومیالگیا نیـز کمترین میـزان بهبود را در پریشـانی روانشـناختی داشـتند. در مجموع ، گروههـای مختلـف درد مزمـن در ایـن مطالعـه در شـدت درد ، محدودیتهـای عملکـرد ناشـی از درد بهبودهـای معنـیداری نشـان دادند)31(.
بـا توجـه بـه تمهیدات یادشـده و اثربخشـی MBSR در گسـتره مشـکلات بالینـی و کیفیـت زندگی بیمـاران مبتلا بـه درد مزمن و اهمیـت پرداختـن بـه متغیـر یـاد شـده در زندگـی مبتلایـان بـه درد مزمـن، مسـاله اساسـی پژوهـش حاضـر این بـود، که آیا برنامـه کاهـش اسـترس مبتنـی بـر ذهـن آگاهـی) MBSR( بر افزایـش میـزان کیفیـت زندگی بیمـاران مبتلا به کمـردرد مزمن موثر اسـت؟مواد و روشها
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:38 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:38 IRST on Tuesday October 17th 2017

تحقیـق حاضـر در قالـب طـرح نیمـه آزمایشـی از نـوع پیـش آزمـون– پـس آزمـون با گـروه کنترل اسـت. نمونه مورد بررسـی در ایـن پژوهـش از میـان بیمـاران زن مبتـلا به کمـر درد مزمن کـه بـرای درمـان بـه بیمارسـتانها و کلینیکهای درد در شـهر تهـران مراجعه نموده بودند، انتخاب شـدند. براسـاس نمونهگیری مبتنـی برهـدف، از میـان ایـن افـراد ،23 نفـر در مرحلـه اولیـه انتخاب شـدند و به تصادف بر اسـاس سـتونهاي اعداد تصادفي ،9 نفـر بـه گـروه کنترل و 14 نفـر به گروه برنامه کاهش اسـترس مبتنـی بـر ذهـن آگاهـی) MBSR( اختصـاص یافتند. بـا توجه بـه فراینـد عملـی درمانی ،4 نفـر در آغاز از شـرکت در جلسـات انصـراف دادنـد و یـک نفـر نیـز بـه دلیـل شـرکت نامنظـم در جلسـات درمانـی، از اواسـط فراینـد مداخـلات، جلسـات را ترک کـرد. در نهایـت، در هـر دو گـروه 9 نفـر باقی ماندنـد. ملاکهای ورود آزمودنیهـا در ایـن مطالعـه عبـارت بودنـد از: داشـتن کمر درد مزمـن براسـاس معیارهـای متخصصیـن درد مزمـن با توجه بـه ملاکهـای انجمـن بینالمللـی درد) IASP(، عـدم اسـتفاده از هـر نوع مداخله روانشـناختی/ مشـاورهای دیگر، طـی دورهای کـه آزمودنیهـا در جریـان ایـن مداخله قـرار داشـتند، دارا بودن مـدرک تحصیلـی راهنمایی و بالاتر، رضایت شـرکت در دورههای مـورد نظـر و ملاکهـای خـروج آزمودنیهـا عبـارت بودنـد از: مصـرف داروهـای روانپزشـکی و یا مراجعه بـه متخصص رفتاری در شـش مـاه گذشـته، عدم وجـود درد مزمـن و تحصیلات کمتر از راهنمایی.
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:38 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:38 IRST on Tuesday October 17th 2017

بـرای اعضـای گـروه آزمایش جلسـات درمانی بهصورت جلسـات 2-2/5 سـاعت در هفتـه برگـزار میگردیـد. درحالیکـه بـرای گـروه کنتـرل تـا پایان انجـام پژوهش هیـچ طرح درمانـی اعمال نگردیـد. ایـن برنامـه درمانـی بـه مـدت 8 هفته اجـرا گردید .
در این تحقیق، از برنامه 8 جلسهای MBSR استفاده شده است)63(.
محتوای جلسات 8 گانه MBSR به شرح زیر میباشد:
جلسـهی 1( برقـراری ارتبـاط و مفهومسـازی، ارائـه توضیحاتـی در مـورد درد، لـزوم اسـتفاده از آمـوزش ذهن آگاهـی، ارائـه توضیحاتـی پیرامـون سیسـتم هدایـت خـودکار.
جلسـهی 2( مـرور تکلیـف هفتهی گذشـته، تمرین وارسـی بدن ،دادن پسـخوراند و بحـث در مورد تمرین وارسـی بدن، تمرین مراقبـه ذهـن آگاهی تنفس
جلسـهی3( مرور تکلیف هفتهی گذشـته، تمرین مراقبه نشسـته ،بازنگـری تمرین، تمرین فضای تنفس سـه دقیقهای جلسـهی 4( مـرور تکلیف هفتهی گذشـته، تمریـن پنج دقیقهای “دیـدن یـا شـنیدن”، تمریـن مجـدد ذهـن آگاهـی تنفـس و وارسـی بدن
جلسـهی 5( مـرور تکلیـف هفتـهی گذشـته، تمریـن تنفـس ، مراقبـهی نشسـته )آگاهـی از تنفـس، بـدن، صداهـا، افـکار( ،توضیحاتـی پیرامـون اسـترس و رابطـه آن بـا درد، بررسـی آگاهـی از وقایـع خوشـایند و ناخوشـایند بـر احسـاس، افـکار و حسهـای بدنـی
جلسـهی 6( مـرور تکلیـف هفتـهی گذشـته، یـوگای هشـیارانه ،بحـث پیرامـون متفـاوت دیـدن افـکار یـا افـکار جانشـین ، مراقبـهی نشسـته )حضـور ذهـن از صداهـا و افـکار(
جلسـهی 7( مـرور تکلیـف هفتـهی گذشـته، بهداشـت خـواب ،تکـرار تمرینـات جلسـات قبل، تهیـه فهرسـتی از فعالیتهای لـذت بخش
جلسـهی 8( مـرور تکلیـف هفتهی گذشـته، تمرین وارسـی بدن ،جمعبنـدی جلسـات، وارسـی و بحث در مـورد برنامهها و ادامه تمرینات در این پژوهش، علاوه بر پرسـشنامه محقق سـاخته کـه برخـی از شـرایط مربـوط بـه ورود و خـروج آزمودنیها به طـرح حاضـر و ویژگیهـای جمعیـت شـناختی آزمودنیهـا را اتخـاذ نمـوده، ابـزار اصلـی کـه در دو مرحلـه پیـش آزمـون و پـس آزمـون بـهکار برده شـد، پرسشـنامه SF36- اسـت. این پرسشـنامه 8 بعـد کیفیت زندگی را بررسـی میکند که دارای 36 گزینـه بـوده و در گروههـای مختلـف سـنی و بیماریهای مختلـف قابـل اجراسـت. پایایـی و روایـی ایـن پرسـشنامه در سـال 1988 توسـط ویـر و همکارانـش مورد تایید قـرار گرفته اسـت)73(. ایـن پرسـشنامه درک افـراد را از کیفیـت زندگـی خـود در 8 بعـد نشـان میدهـد. ابعـاد ایـن پرسـشنامه شـامل عملکـرد جسـمی، محدودیـت فعالیت در اثر مشـکلات جسـمی، درد جسـمانی، سـر زندگـی، سـلامت کلی، سـلامت روانـی، محدودیـت فعالیـت در اثر مشـکلات روحـی و عملکرد اجتماعـی اسـت. اعتبـار و پایایـی این پرسـشنامه در جمعیت ایرانـی مـورد تاییـد قرار گرفته اسـت. ضرایب همسـانی درونی خـرده مقیاسهـای 8 گانـه بیـن 0/70 تـا 0/85 و ضرایـب بازآزمایـی آنهـا بـا فاصلـه زمانـی یـک هفتـه بیـن 49/0 تـا 79/0گزارش شـده اسـت )83(.
در ایـن پژوهـش عـلاوه بـر اسـتفاده از شـاخصهای توصیفـی ،بـرای مقایسـه نتایـج دو گـروه آزمایـش و کنتـرل، بـا توجـه بـه برقـرار نبـودن مفروضههـای آمـار پارامتریـک، از آزمـون یومـن ویتنی)غیـر پارامتریـک( براسـاس تفاضـل نمرات پیـش آزمون و پـس آزمون، اسـتفاده شـده اسـت.
یافتهها
در ایـن قسـمت نخسـت بـه یافتههـای توصیفی مربـوط به پیش آزمـون و پـس آزمـون پرداختـه میشـود. سـپس مقایسـه نتایج یادشـده بهواسـطه آزمـون یومـن ویتنـی ارائه خواهد شـد.
نتایـج منـدرج در جـدول 1 نشـان میدهـد کـه میانگیـن خرده مقیاسهـای عملکردجسـمانی، کارکـرد نقـش- جسـمی، درد بدنـی، کارکـرد نقـش هیجانی، سـلامت روانـی درگـروه آزمایش در پـس آزمـون نسـبت به پیـش آزمـون افزایش یافته اسـت، اما همیـن متغیرهـا در گـروه کنتـرل در فاصلـه پیش آزمـون و پس آزمـون تغییـر چندانـی نکرده اسـت.
از سـوی دیگـر، میانگیـن خـرده مقیاسهـای سـلامت عمومـی ،سـرزندگی در گـروه آزمایـش در پـس آزمـون نسـبت بـه پیـش آزمـون افزایـش یافتـه، امـا میانگیـن ایـن خـرده مقیاسهـا در گـروه کنتـرل کاهـش یافته اسـت .
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:38 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:38 IRST on Tuesday October 17th 2017

همچنیـن، میانگیـن خـرده مقیاس عملکـرد اجتماعـی در هر دو گـروه کنتـرل و آزمایـش افزایش یافتـه، اما این افزایـش در گروه آزمایـش نسـبت بـه گروه کنترل بیشـتر بوده اسـت.
میانگیـن تغییر وضعیت سـلامت گزارش شـده در گـروه آزمایش کاهـش یافتـه اسـت، امـا در گـروه کنتـرل ایـن مقادیـر افزایش یافته اسـت.
جدول 1: شاخصهای توصیفی مربوط به خرده مقیاس های SF36- )کیفیت زندگی( در بیماران مبتلا به کمر درد مزمن در دو مرحله پیش آزمون و پس آزمون
تفاضل نمرات پیش- پس آزمونمیانگینانحراف معیار بیشینه کمینه انحراف
معیار میانگین گروه شاخص
خرده مقیاس
5/10
2/78 -5/44
0/66 24/00
27/00
21/00
22/00 13/00
17/00
10/00
13/00 3/43
3/40
3/62
2/53 18/44
23/88
16/88
16/22 پیش آزمونپس آزمون
پیش آزمونپس آزمون آزمایش
کنترل عملکرد جسمانی
1/33
0/70 -1/44
0/33 6/00
8/00
6/00
4/00 4/00
4/00
4/00
4/00 0/70
1/39
0/70
0/00 4/33
5/77
4/33
4/00 پیش آزمونپس آزمون
پیش آزمونپس آزمون آزمایش
کنترل کارکرد
نقش- جسمی
2/44 1/26 -2/78
0/38 8/30
10/40
8/30
7/30 3/20
7/10
3/20
3/20 1/72
1/25
1/79
1/28 5/38
8/17
5/65
5/26 پیش آزمونپس آزمون
پیش آزمونپس آزمون آزمایش
کنترل دردبدنی
4/68
2/61 -6/11
1/31 19/40 21/40 18/00
17/40 5/00
12/00
6/00
5/00 4/86
2/95
3/60
4/02 12/53
18/64 12/44
11/13 پیش آزمونپس آزمون
پیش آزمونپس آزمون آزمایش
کنترل سلامت عمومی
تفاضل نمرات پیش- پس آزمونمیانگینانحراف معیار بیشینه کمینه انحراف
معیار میانگین گروه شاخص
خرده مقیاس
5/34 3/46 -8/55
0/55 18/00
22/00 18/00
15/00 4/00
11/00
5/00
5/00 4/68
3/38 4/74
3/19 10/22
18/77
9/33
8/77 پیش آزمونپس آزمون
پیش آزمونپس آزمون آزمایش
کنترل سرزندگی
2/78

1/83 -2/66

-0/11 7/00
10/00
8/00
8/00 3/00
3/00
2/00
2/00 1/16 2/33
2/14
2/06 5/11
7/77
4/88
5/00 پیش آزمونپس آزمون
پیش آزمونپس آزمون آزمایش
کنترل عملکرد اجتماعی
0/97 0/60 -2/22
-0/11 5/00 6/00
6/00
5/00 3/00
5/00
3/00
3/00 0/73
0/50
1/01
0/70 3/44
5/66
3/55
3/66 پیش آزمونپس آزمون
پیش آزمونپس آزمون آزمایش
کنترل کارکردنقش هیجانی
6/00
3/74 -9/44
0/00 21/00
27/00 20/00
21/00 6/00
16/00
5/00
8/00 6/40 3/25
5/23
4/60 14/44
23/88
13/88
13/88 پیش آزمونپس آزمون
پیش آزمونپس آزمون آزمایش
کنترل سلامت روانی
1/41
1/13 1/00
-0/44 5/00
4/00
5/00
5/00 1/00
1/00
1/00
2/00 1/33
1/23
1/48
1/09 3/55
2/55
3/77
4/22 پیش آزمونپس آزمون
پیش آزمونپس آزمون آزمایش
کنترل تغییر وضعیت سلامتگزارش شده
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:38 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:38 IRST on Tuesday October 17th 2017

1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:38 IRST on Tuesday October 17th 2017

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:38 IRST on Tuesday October 17th 2017

نتایـج ناشـی از مقایسـه دو گـروه بر مبنـای آزمون یومـن ویتنی در دو گـروه کنتـرل و آزمایـش در جدول 2 ارائه شـده اسـت.
الف( خرده مقیاس عملکرد جسـمانی: Z مشـاهده شـده ناشـی از مقایسـه دو گـروه در مـورد خـرده مقیاس عملکرد جسـمانی ،بـر مبنـای آزمـون یومـن ویتنـی برابـر- 2/83 اسـت. ایـن میـزان، بـا توجـه بـه مقادیـر بحرانی در سـطح آلفـای300/0 معناداراست.
ب( خـرده مقیـاس کارکـرد نقـش- جسـمی: Z مشـاهده شـده ناشـی از مقایسـه دو گـروه در مـورد خـرده مقیـاس کارکـرد نقـش جسـمی، بر مبنـای آزمـون یومـن ویتنی برابـر 71/3- اسـت. ایـن میـزان، بـا توجـه بـه مقادیـر بحرانـی در سـطح آلفـای 0/002 معناداراسـت.
ج( خرده مقیاس درد بدنی: Z مشـاهده شـده ناشـی از مقایسـه دو گـروه در مـورد خرده مقیـاس درد بدنی، بـر مبنای آزمون یومـن ویتنـی برابـر 3/007- اسـت. ایـن میـزان، بـا توجـه به مقادیـر بحرانـی در سـطح آلفای 0/001 معناداراسـت.
د( خـرده مقیـاس سـلامت عمومـی: Z مشـاهده شـده ناشـی از مقایسـه دو گـروه در مـورد خـرده مقیـاس سـلامت عمومـی ،بـر مبنـای آزمـون یومـن ویتنـی برابـر 3/407- اسـت. ایـن میـزان، بـا توجه بـه مقادیر بحرانی در سـطح آلفـای 1000/0 معناداراست.
ه( خرده مقیاس سـرزندگی: Z مشـاهده شـده ناشـی از مقایسـه دو گـروه در مـورد خرده مقیاس سـرزندگی، بـر مبنای آزمون یومـن ویتنـی برابـر 3/146- اسـت. ایـن میـزان، بـا توجـه به مقادیـر بحرانـی در سـطح آلفای 0/001 معناداراسـت.
و( خـرده مقیـاس عملکرد اجتماعی: Z مشـاهده شـده ناشـی از مقایسـه دو گـروه در مـورد خـرده مقیاس عملکـرد اجتماعی ،بـر مبنـای آزمـون یومـن ویتنـی برابـر 2/259- اسـت. ایـن میـزان، بـا توجه بـه مقادیـر بحرانی در سـطح آلفـای 420/0 معناداراست.
ز( خـرده مقیاس کارکرد نقش هیجانی: Z مشـاهده شـده ناشـی از مقایسـه دو گـروه در مـورد خـرده مقیـاس کارکـرد نقـش هیجانـی، بـر مبنای آزمون یومـن ویتنی برابر 3/267- اسـت .ایـن میـزان، بـا توجـه بـه مقادیـر بحرانـی در سـطح آلفـای 0/001 معناداراسـت.
ع( در خـرده مقیـاس سـلامت روانـی گزارش شـده: Z مشـاهده شـده ناشـی از مقایسـه دو گـروه در مـورد خـرده مقیـاس سـلامت روانـی گزارش شـده، بر مبنـای آزمون یومـن ویتنی برابـر 3/421- اسـت. ایـن میـزان، با توجـه به مقادیـر بحرانی در سـطح آلفـای 0/0001 معناداراسـت.
ط( خـرده مقیـاس تغییـر وضعیـت سـلامت گـزارش شـده: Z مشـاهده شـده ناشـی از مقایسـه دو گـروه در مـورد خـرده مقیـاس تغییـر وضعیـت سـلامت گـزارش شـده، بـر مبنـای آزمـون یومـن ویتنـی برابـر 2/185- اسـت. ایـن میـزان، بـا توجـه بـه مقادیـر بحرانـی در سـطح آلفـای 05/0 معناداراسـت .در مجمـوع یافتههـای مرتبـط بـا کیفیـت زندگـی نشـان میدهـد کـه مداخله کاهـش اسـترس مبتنی برذهـن آگاهی )MBSR(، میـزان ابعـاد مختلـف کیفیـت زندگـی بیمـاران مبتـلا بـه کمـر درد مزمـن موثـر را تغییـر داده اسـت .
بحث
هـدف اصلـی پژوهـش حاضـر، تعییـن اثربخشـی برنامـه کاهش اسـترس مبتنـی بـر ذهـن آگاهـی) MBSR( بر کیفیـت زندگی بیمـاران مبتـلا بـه کمـر درد مزمـن بـود. این بررسـی نشـان داد کـه مداخلـه یـاد شـده موجب افزایـش کیفیـت زندگـی بیماران مبتـلا بـه کمـر درد مزمن شـد. ایـن یافتـه پژوهش بـا یافتههاي پیشـین همسـو میباشـد26،13)،33،43،53،93(. همچنیـن، یافتههـای ایـن پژوهـش بـا نتایـج روزنزویـگ و همکاران نیز همسـو اسـت ،نتایـج آنهـا بیانگـر این بـود کـه برنامـه کاهش اسـترس مبتنی بـر ذهـن آگاهـی) MBSR( بـر درد بدنـی، کیفیـت زندگـی و بهزیسـتی روانشـناختی بیمـاران بـا دردهـای مزمـن مختلـف تاثیرگـذار اسـت و حضـور ذهـن از طریـق خودتنظیمـی توجـه بهوسـیله فعالیتهـای مراقبـه بـر مولفههـای عاطفـی و حسـی ادراک درد اثـر میگـذارد)31(. ایـن یافتههـا با نتایـج پژوهشهای قبلـی نیـز هماهنـگ میباشـد)02،92،04(.
از لحـاظ نظـری، بیمـاران مبتلا بـه درد مزمـن از تمرینات ذهن آگاهـی بـه شـیوه های مختلفـی می تواننـد سـود ببرنـد. مشـابه بـا درمان هـای شـناختی-رفتاری، هـدف ذهـن آگاهـی کاهـش
1268732128267Downloaded from jap.iums.ac.ir at 12:38 IRST on Tuesday October 17th 2017



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید