نشریه زمین شناسی مهندسی، جلد نهم، شمارۀ 3 پاییز 4331 3003

پهنهبندي خطر زمين لغزش در دامنۀ شمالي مخزن سد لتيان با استفاده از روشهاي تحليل سلسله مراتبي ،
تراکم سطح، شاخص هم پوشاني و ارزش اطلاعاتي

هادي عطاپور*؛ دانشگاه صنعتي اميرکبير، رضا احمدي؛ دانشگاه صنعتي اراک
تاریخ: دریافت 6/41/31 پذیرش 46/1/33چکیده
در پژوهش حاضر پهنه بندي خطر زمین لغزش در حوض ۀ س د ليی اب ب ا فس ي اد فز ه ارروش تحلیل سلسله مرفتبی )AHP(، ترفکم س ط،، ش اخه ه م پوش انی و فرزش فلاعا اتیفنجام شد فست. برفساس مطالعات، نه پ ارفمير لیيول و،ي، صاه له فز ابرفه ه، صاه له فز س ل،صاهله فز جاد ، شیب و جهت شیب، فرت اع، زفویۀ فه طاا م وفد تش ایل دهن د و ک اربريفرفضی به انوفب مهم ترین پارفميرهاي فحيمالی مؤثر در وقوع زمین لغزش ه اي منطه ه، تش یهدفد شدند. با فنطباق لایه هاي فلاعااتی فین اوفمل بر نهش ۀ زم ین لغ زش ه اي ق دیمی منطه ۀ بررسی شد در محیط GIS، فثر هر یک فز فین اوفمل در رخدفد زمین لغزش ها فرزی ابی ش د و در نهایت نهشه هاي پهنه بندي خطر زمین لغزش با فسي اد فز ه ت پارفمير مؤثر، تهیه شدند. فی ننهشه ها نشاب می دهند که نوفحی با پيانسیل خطر بسیار زیاد برفي زم ین لغ زش، ام دتا در س هناحیۀ شرق، مرکز و غرب مرز پایینی محدودۀ بررسی وفقع شد فند. نايۀ قاب ل توج ه اب فس تکه فز فین سه ناحیه، دو ناحیۀ مرکزي و غربی در مرز م زب سد ليی اب ق رفر دفرن د. ام ل ک رد هار روش پهنه بندي، با فسي اد فز شاخه هاي موجود فرزی ابی شدند. نيایج نشاب م ی ده دکه به ترتیب روش هاي ترفکم سط، و شاخه هم پوشانی ک ارفیی نس بی بهي ري در پهن ه بن ديخطر زمین لغزش در منطهۀ بررسی شد دفرند.
1677289384291

واژه های کلیدی: پهنه بندي خطر زمین لغزش، سد ليیاب، روش تحلیل سلسله مرفتبی، ترفکم سط،، فرزش فلاعااتی، شاخه هم پوشانی.
[email protected] نویسنده مسئول *
مقدمه
تا به فمروز روش هاي م يل ی برفي پهنه بندي خطر زمین لغزش فرفئه شد فست. به لا ور کلی تمام روش هاي پهنه بندي خطر زمین لغزش رف می ت وفب در س ه رهیاص ت کل ی در نر ر رص ت:
رهیاصت کمی، رهیاصت کی ی و هوش مصنوای4. رهیاصت کی ی بر پایۀ قضاوت هاي مي ص هو یا روهی فز مي صصاب قرفر دفرد در حالیکه رهیاص ت کم ی برپای ۀ ریاض یاتی و ب ه دور فز قضاوت هاي مي صصاب فست.
در روش هاي کی ی ،برفي ت مین خط ر فز فرزی ابی ه اي مي ص ه فس ي اد م یش ود . در ساد ترین شال مي صصاب روش هاي کی ی، پهنه بندي خطر بهشال مسيهیم در هحرف رف فنجام می دهند. فین روش لای دهه هاي 4391 و 4391 به شال س يرد في فس ي اد ش د فس ت . در یای دیگر فز روش هاي انالیز کی ی، مي صصاب اوفم ل کني ر کنن د ۀ زم ین لغ زش رف در نر رمی یرند. فین اوفمل با توجه به پژوهش ها و تجربه هاي مي صه، فولویت بندي، فميیاز ده ی ووزب دفر می شوند. در فین هورت سیسيم فلاعاات جغرفصیایی )GIS( می توفند برفي هم پوشانی نهشه هاي وزب دفر فسي اد شود. در روش فخیر برفي تبدیل فرزیابی ها و قضاوت ه ا ب ه وزب ه ا، فبزفر هاي تصمیم یري ن دمعیار )MCDM( م ی توفنن د فس ي اد ش وند . در تص میم ی ري ندمعیار زینه ها بر پایۀ ندین شاخه، رتب ه بن دي م ی ش وند. روش ه اي م يل ی ب رفيتصمیم یري ندمعیار وجود دفرد ک ه فز مع رو ت رین اب ه ا روش تحلی ل سلس له مرفتب ی
.فست )AHP1(
دربارۀ پهنه بندي خطرزمین لغزش در کشور، تحهیهات پرفکند في هورت رصيه فست که فز جمله می توفب به صياحی و هماارفب[4]، صیض نیا و هماارفب [1]، س ید ري [3]، سیارپور [1]، صالامی اهدف و هماارفب [5]، شادصر و هماارفب [6]، و شیرفنی و هماارفب [9] فشار کرد. برفساس ني ایج بررسیهاي فحم دي [9] و ش ادصر[3]، روشAHP روش مناسب و کارامدي در فکث ر شرفیط اب و هوفیی شناخيه شد فست.
مشاعت پایدفري دفمنه في در محل سد ليیاب و محدودۀ دریا ه، فز زماب فحدفث سد و
-48005230122

حيی قبل فز اب وجود دفشيه که برخی فز فین ناپایدفريها رف در هار وب لارح کنير پایدفري
1. ArtificialIntelligence 2. Analytic Hierarchy Process
سدها شرکت مهندسی مهاب قدس بررسی کرد فست. فز جملۀ فین موفرد می توفب به بررسی و اعج ب شی نشست جادۀ ليیاب-کعب و پایدفرسازي تایه ا رفست سد ليیاب فشار کرد [41]. فز جمله پژوهش هاي دیگر هورت رصيه لارح پهنه بندي خطر لغزش هاي حاهل فز زلزله در شما تهرفب [44]، فرزیابی کارایی مد هاي پهنه بندي خطر زمین لغزش در حوضه اب یز سد ليیاب[4] و زفرش مهدماتی رفنش زمین دریا ه سد ليیاب به وسیلۀ پایگا ملی دفد هاي الوم زمین کشور فست [41]. الیرغم فهمیت موضوع، تاکنوب هیچ ونه بررسی جامع و کاملی در زمینۀ بررسی پيانسیل زمین لغزش و انالیز ریسک در محدودۀ دریا ه سد ليیاب هورت نگرصيه فست. پهنه بندي خطر لغزش و شناسایی زوب هاي با خطر زیاد زمین لغزش نهش مهمی در مدیریت فرفضی حاشیۀ م زب و بهر بردفري فز سد دفرد. بنا بر فین تأمین اب مورد نیاز مصار کشاورزي و ب شی فز اب شرب تهرفب و نیز تولید برق فز یک لار و وقوع زمین لغزش هایی در فین منطهه فز جمله زمین لغزش فس ند ما 4391، فز لار دیگر بررسی هاي پهنه بندي خطر زمین لغزش در دفمنۀ شمالی م زب سد ليیاب رف در رفسياي فهدف و در دسيور کار ضرب فلعجل شرکت اب منطهۀ تهرفب قرفر دفد فست[43]. مساحت محدودۀ بررسی شد در حدود 36/11 کیلومير مربع فست که با توجه به نهشۀ پرفکنش زمین لغزش هاي تهیه شد سازماب زمین شناسی و فکيشاصات معدنی کشور ،5 مورد لغزش با مساحت بیش فز 66/1 کیلومير مربع در محدودۀ بررسی شد رخ دفد فست که فین تعدفد لغزش در حدود 3/44 درهد منطهۀ بررسی شد رف پوشش می دهد. قابل ذکر فست که فین مهدفر ادد شم یري فست.
موقعیت جغرافیایي و مشخصات عمومي سد لتیان
سد ليیاب در حدود 36 کیلوميري شما شرق تهرفب وفقع ش د فس ت. ب رفي دسيرس ی ب همحدودۀ سد باید فبيدف در مسیر جاد اس اليه تهرفب-جاجرود حرکت کرد پس فز لا ی مس اصي ی در حدود 31 کیلومير، به سمت پ منحر شد و جادۀ صرای اس اليه به سمت محدودۀ س دليیاب ب ه مس اصت 6 کیل ومير رف لا ی ک رد. موقعی ت جغرفصی ایی، رف ه اي دسيرس ی وتص ویرماهوفر في محدودۀ بررسی شد در شال 4 نشاب دفد شد فست.

مق
ي
اس

00011111

الف

ب

مق

ي

اس

00011111

الف

ب

شکل 1. الف( موقعیت جغرافیایي و راه های دسترسي، ب( تصویر ماهواره ای منطقۀ بررسي شده[13]
سد ليیاب روي رودخانه هاي جاجرود و لوفر وفقع شد فس ت.حوض ۀ اب ری ز رودخان ۀ جاجرود در محدودۀ سد ليیاب حدود 911 کیلومير مربع وسعت دفرد و ميوسط روفن اب ح دود351 مير ماعب بر ثانیه فست. در جدو 4 برخی فز ویژ ی هاي فین س د خعه ه ش د فس ت
.[41]
جدول 1. مشخصات سد لتیان ]10[
ظرصیت نیرو ا ارض تاج ارض پی حدفکثر ترفز نرما فرت اع فز بسير رودخانه فرت اع فز پی لاو تاج نوع سد
15 مگاوفت 3 مير 33 مير 4641 مير 91 مير 419 مير 151 مير بينی
پایه دفر

جمع آوری و آماده سازی داده ها
برفساس تحهیهات پایه و شناسایی اوفمل فولیۀ مؤثر در وقوع زمین لغزش هاي منطهه ،فلاعاات لازم برفي فدفمۀ تحهیهات فز لاریق نهشه هاي پایه في موجود فز جمله نهشۀ 4:51111 توپو رفصی، نهشۀ زمین شناسی 4:411111 ورقۀ شرق تهرفب- سري 6364، نهشه هاي 4:15111 شامل توپو رفصی، ابرفهه ها، پرفکنش سطحی زمین لغزش ها و هم نین نهشۀ4:15111 اوفرض نوزمین ساخت فرفئه شد به وسیلۀ سازماب زمین شناسی و فکيشاصات معدنی کشور ،نهشه هاي 4:1111 شامل فلاعاات توپو رفصی، کاربري فرفضی، جاد ها، ابرفهه ها و منالاق مساونی )تهیه شد به وسیلۀ سازماب جغرفصیایی نیروهاي مسل،( و سایر نهشه هاي موجود تهیه شد. هم نین برفي بررسی هاي بیش تر و تدقیق دفد هاي موجود، ااس هاي هوفیی با دو مهیاس 11111/4 و 11111/4، برفي سا هاي4351 و 4394 فز سازماب نهشه بردفري کشور تهیه شد.

تهیه و تحلیل لایه های اطلاعاتي در محیط GIS
با توج ه ب ه ش رفیط جغرفصیایی، زمین شناسی و ،ئوماانیای منطه ۀ بررسی شد ، برفساس بررسی منابع و مشاهدفت به دست امد فز بازدید میدفنی به امل امد و بررسی هاي هحرفیی، نه پارفمير لیيول و،ي، سل، ابرفه ه ه ا، جاد ها، کاربري فرفضی، شیب دفمنه ه ا، جهت شیب ،فرت اع و زفویۀ فهطاا فز جمله مهمترین اوفمل فولیۀ مؤثر در زمین لغزش منطهه، شناسایی شدند. سپس فز لاریق تدقیق دفد ها و نهشه هاي پایه في جمع اوري شد با فسي اد فز ااس هاي هوفیی، تصاویر ماهوفر في و بررسیهاي میدفنی، در محیط GIS، لایه هاي فلاعااتی اوفمل صوق به هورت shape file تهیه شد. لایه هاي فلاعااتی تهیه شد با نهشۀ پرفکنش سطحی زمین لغزش هاي قدیمی رخ دفد در منطهه، قطع دفد شدند و نهش هر اامل در وقوع لغزش ها در دفمنۀ شمالی م زب سد ليیاب فرزیابی شد. برفساس فین فرزیابیها در نهایت 9 اامل لیيولو،ي، کاربري فرفضی، صاهله فز سل، صاهله فز ابرفهه، شیب، جهت شیب و فرت اع به انوفب اوفمل فهلی مؤثر در زمین لغزش منطهۀ بررسی شد تش یه دفد شدند تا در مرفحل بعد در پهنه بندي خطر زمین لغزش فسي اد شوند. در فدفمه هر یک فز فین اوفمل و نحوۀ تأثیر اب ها در زمین لغزش به لاور خعهه تجزیه و تحلیل می شوند.
1. لیتولوژی
پارفمير لیيولو،ي )جنس سنگ ها( در فیجاد سطوح دفرفي پيانسیل لغزش، مؤثر فست ناب که دفي4 و هماارفب ]45[ فشار می کنند که صرایند زمین لغزش، هم بسيگی مسيهیمی با فین پارفمير دفرد. بررسی سازندهاي زمین شناسی محدودۀ بررسی شد نشاب می دهد که نهشيههاي کوفترنر ،سازندهاي شمشک، قرمز و فلیاا بیش ترین سط، لغزید رف دفرند و سازندهاي لالوب، میع ،ولاانیک هاي کرتاسه، صجن و ولاانیک کرج هیچ ونه لغزشی ندفرند و فز پایدفرترین سازندهاي

1. Dai
سازندهاي حوضۀ اب یز به شمار می روند. فز لحاظ سنگ شناسی، تو ها، شیل ها، نهشيه هاي ابرصيی و وفریز في، ماسه سنگ، مارب، سیليسيوب، ماسه سنگ و اهک مارنی بیش ترین سط ،لغزید رف دفرند و در سنگ هاي اهای و دولومیيی، ماسه سنگ کوفرتزیيی و اندزیت هیچ ونه لغزشی رخ ندفد فست. شال 1 لایۀ فلاعااتی لیيولو،ي منطهۀ بررسی شد رف نشاب می دهد.



قیمت: تومان

دسته بندی : زمین شناسی

دیدگاهتان را بنویسید