تاريخ دريافت مقاله ۱۳/۳/۸۶ تاريخ تجديد نظر ۲۸/۶/۸۶ تاريخ پذيرش مقاله ١٨/٢/٨٧ پژوهن ده (مجله پژوهشي دانشگاه علوم پزشکي شهي د بهشتي) سال سيزده م, شماره ۳ , پي در پي ۶۳ ، صفحات ۲۵۹ تا ۲۶۸
مرداد و شهريور ۱۳۸۷

بررسي ميزان رضايتمن دي از زايمان طبيعي و عوام ل مرتب ط با آن در
بيمارستان هاي مه ديه تهران و شهي د چمران بروجرد سال ۱۳۸۵
ماهرخ دولتيان ۱ ٭، فاطمه سياحي۲ ، ناهيد خدا کرمي۳، دکتر م عصومه سي مبر ۴

چکي ده
سابقه و ه دف: با توجه به اهميت تجربه زايماني و عدم اطلاع از وضعيت آن در کشورمان، مطالعه حاضر با هدف ارزيابي ميزان رضايت از زايمان طبيعي و عوامل مرتبط با آن در بين زنان زايمان كرده بيمارستان هاي مهديه تهران و شهيد چمران بروجرد در سال ۵١٣٨ انجام گرفت.
مواد و روش ها: در اين مطالعه توصـيفي ۳۶۰ مـادر باسـواد ايرانـي تـازه زايمـان كـردهکـه بـه طـور مـستمر مراجعـه نمودنـد بررسي شدند. ميزان رضايت از زايمان با کمک پرسشنامه استاندارد رضايتمندي Mackeyارزيابي شـد و عوامـل مـرتبط شـاملمشخصات دموگرافيک و مامايي، شدت درد، كنترل فردي و عوامل محيطي بودندکهجهت سنجش شدت درد از خط كش درد و
از پرسشنامه “عامل مقياس ليبر” جهـت سـنجش كنتـرل فـردي اسـتفاده گرديـد. اطلاعـات توسـطSPSS 13 و بـا اسـتفاده از آزمون هايغيرپـارامتري كروسكال واليس، من ويتني، ضريب همبستگي اسپيرمن و آناليز واريانس يك طرفه و رگرسـيون مـوردتجزيه و تحليل قرار گرفت.
يافته ها : ميزان عدمرضايت از زايمان در بيمارستانشهيد چمران بروجـرد٨/۷٢% ودر بيمارسـتان مهديـه تهـران ۴/۸% بـود .
ارتباط معني داري بين متغيرهاي شدت درد، عوامل محيطي، كنترل فـردي، عامـل زايمـان، طـول مرحلـه اول زايمـان بـه طـورمعكوس، سن بارداري، تطابق جنسيت با خواسته پدر و مادر، عدم وجود مشكل در مراحل دوم و سوم زايمـان، ميـزان تحـصيلات زن، وضعيت اقتصادي و نوع شغل همـسر بـا ميـزان رضـايت از زايمـان در بيمارسـتان شـهيد چمـران بروجـرد مـشاهده گرديـد
(٠٠١/٠ P < ) و در بيمارستان مهديه تهران نيز بين شدت درد، کنترل فردي، طول مرحله اول و دوم زايمان به طور معكوس با ميزان رضايت از زايمان ارتباط معني دار آماري به دست آمد (٠٠١/٠ P < ). براساس رگرسـيون انجـام شـده دو متغيـر كنتـرلفردي و رضايت از محيط به عنوان بهترين پيشگويي كننده هاي رضايت از زايمان در اين پژوهش به دست آمدند.
نتيجه گيري : نارضايتي از زايمان بهويژه در بيمارستان شهيد چمران بروجرد نگران کننده است و اين مطالعه توجـه بـه عوامـلاصلي عدم رضايت را توصيه مي کند.
واژگان کلي دي: ميزان رضايتمندي ، زايمان طبيعي ، كنترل فردي ، عوامل محيطي ، شدت درد زايمان

مق دمه
عدم رضايت مادر از تجربه زايمان، مي تواند تأثيرات فوريو طولاني مدت بر سلامت او و ه م چنـين روابطـش بـا نـوزادداشته باشد (۸‐۱). زنان ناراضي از تجربه زايمان، چون تولـدكود ك را فقـط با درد و خشـ م، ترس و يا اندوه و غصه به ياد

۱ ٭ . نويسنده مسؤول : مربي ، گروه مامايي ، دانشـکده پرسـتاری و مامايي ، دانشگاه علـوم پزشكي شهيد بهشتي . آدرس براي مکاتبه: تهـران ، خيابان شريعتی ، بالاتر از حسينيه ارشاد ، جنب بيمارستان کودکان مفـيد ، دانشکده پرسـتاری و مامايي ، گروه مامايي . تلفن : ٨٨٨٨٣١٣٣. پست الکترونيک : [email protected] yahoo.com
۲ . کارشناس ارشد مامايي
. مربي ، گروه مامايي ، دانشـکده پرسـتاری و مامايي ، دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي
. استاديار ، گروه مامايي ، دانشکده پرستاری و مامايي، دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي
زايمان ۲۶۰
مواد و روش ها
ايــن مطالعــه بــا طراحــي توصــيفي cross sectional انجام گرفت . ۳۶۰ مادر بستري در بيمارستان مهديـه تهـران (۱۸۰ نفر ) و شهيد چمران بروجرد (۱۸۰ نفر ) که به تـازگيزايمان طبيعي كرده و داراي سواد خوانـدن و نوشـتن بودنـد انتخاب شدند . ميـزان رضـايت از زايمـان توسـط پرسـشنامه استانداردرضايتمندي Mackey ارزيابي و عوامل مـرتبط بـا
رضايتمندي شامل مشخصات دموگرافيک و مامـايي و شـدتدرد، كنترل فردي، عوامل محيطي در نظر گرفته شد. جهـتسنجش درد از معيار ديداري درد كه شامل يـ ك خـط كـشافقي بـه طـول ١٠ سـانتي متـر اسـتو عـددصـفر ‐ ٣ درد خفي ف، ٧ – ٤ درد متوس ط و ١٠ – ٨ درد ش ديد در نظ ر گرفت ه م ي ش ود، اس تفاده ش د (۱۶). در اي ن پ ژوهش از پرسشنامه عامل مقياس ليبر جهـت سـنجش كنتـرل فـردياستفاده شد که مقياسي بـراي شناسـايي جنبـه هـاي روانـيزايمان مي باشد. منظور از كنتـرل فـردي وجـود احـساسات مي آورند و با يادآوري گذشته اضـطراب و اسـترس بـسيار پيدا کرده و به دنبال آن، دچار عوارضـي ماننـد: اضـطراببعـد از زايمان، كاهـش توان ـايي شيردادن، افـسردگي بعـد از زايمان، سقط درحـاملگي هـاي بعـدي، كـاهش توانـاييجنسي و رفتار نامناسـب و ناديـده گـرفتن كـود ك شـوند
(۳و۱۱‐ ۷).
نتايج ب ه دست آمده از مطالعات مختلف در زمينـه تجربـهمادر از زايمان متناقص مي باشد. برخـي از محققـين كنتـرلفـردي در طـي زايمـان (۱۲و۱۳)، خـصوصيات دموگرافيـ ك، شدت درد با اثر معكوس (۱۴) و منطبق بودن انتظـارات فـردبا زايمانرا بارضايتمندي در ارتباط مي داننـد (۶)، ولـي درمقابل تعدادي ديگر از پژوهشگران معتقدنـد کـه درد زيـاد ومنطبق نبودن انتظارات فرد با زايمـان از يـ ك تجربـه مثبـتزايماني و رضايت بخش جلوگيري نمي كند (۱۵).
وجود اين نتايج متناقص نشان دهنده آن است که رضايتزايمـاني يـ ك پديـده بـا ابعـاد مختلـف مـي باشـد و توسـط
فاكتورهــاي مختلــف از جملــه عوامــل محيطــي و فــردي متضاد مادر از توانائي، رضايت، مـسئوليت، آگـاهي از محـيط
تحت ت أثير قرار مي گيرد. زايمان خود ي ك پديده چنـد بعدي متشكل از ابعاد جـسمي، هيجـاني، فيزيولـوژيكي، اجتمـاعي،فرهنگي و رواني است و در نتيجه افراد مي تواننـد در رابطـه
بـا جنبـه ه ايي از يـ ك تجربـه راض ي و در همـان ح ال از جنبه هـاي ديگـر آن ناراضـي باشـند. لـذا در ارزيـابي نبايـدرضايت زايماني را به عنوان ي ك ارزيابي كلي از زايمان در نظرگرفت و جهت دست يابي به نتايج مستدل تر و وسيع تر بايداجزاي رضايت را سنجيد.
با توجـه بـه مطالـب فـوق و تفـاوت عوامـل مـرتبط بـارضايتمندي از جمله عامل زايمـان و محـيط زايمـان در دومحيط ـبيـمارستان مهديـه تهـران و شـهيد چمـران، ايـنمطالعه با هدف بررسي ميزان رضـايتمندي زنـان از زايمـانطبيعي و عوامـل مـرتبط بـا آن در زنـان زايمـان کـرده دربيمارستان هاي مهديه تهران و شـهيد چمـران بروجـرد درسال ۵١٣٨ انجام گرفت.
اطراف، اضطراب، ترس، موفقيت، مه م شمردن خود و موارديديگـر در طـي دردهـاي زايمـان و زايمـان مـي باشـ د . ايـن پرسشنامه اولين بار توسط Oliver در سال ١٩٧٢ تهيه شد
و ميــزان كنتــرل را در قالــب ٢٩ ســوال (مثبــت و منفــي) مي سنجد . نمونه ها ميزان موافقت يا عدم موافقت خود را بـاهـر مـورد در يـ ك درجـه بنـدي ٥ قـسمتي ليكـرت تعيـين مي نمودند و پس از جمع امتيازات به صـورت درصـد ٣٣‐٠ ض عيف، ٦٦‐٣٤ متوس ط و ١٠٠‐٦٧ كنت رل ف ردي خ وب ارزيابي مي شدند (۱۸‐۱۷). براسـاس طيـف ليكـرت بـا ١٧ سؤال مي زان رضايت از محـيط و بـا ١٨ سـوال ‐ برگرفتـه ازپرسشنامه ٣٤ مـوردي رضـايتمندي از زايمـانMackey ‐ ميزان رضـايت از زايمـان سـنجيده شـد. بـدين ترتيـب كـه ٢٤‐٠جـزو گـروه بـسيار ناراضـي، ٥٠‐٢٥ ناراضـي، ٧٥‐٥١ راضي و ١٠٠‐٧٦ بـسيار راضـي بودنـد (۱۲). جهـت تعيـينوضعـيت اقتصادي نمـونه ها، از روش آمـاري فاكتـور عـامـل استفاده گرديد كه جهت به دست آوردن آن از ٣ متغير متراژسرانه، ميزان درآمد ماهيانه و نوع مسكن استفاده شد.
قابـل اعتمـادترين معيـار هـاي انـدازه گيـري درد بـه شـمار زايمان اولين تجربه زايمان بوده است. بـه ترتيـب ٣/٧٣% و
جهت تعيين اعتبار ابزار از اعتبار محتـوي و بـراي تعيـينپايـايي پرسـشنامه هـا پـ س از ترجمـه، سـؤالات بـه رؤيـت متخصصين زبان شناسي و زنـان و مامـايي رسـانده شـده وجهت ب ه دست آوردن ضريب پايايي انـسجام درونـي از روشآماري آلفا كرونباخ استفاده گرديد . درجه آلفا براي پرسشنامهمقياس ليبر ٨٥/٠، پرسشنامه رضايتمندي از زايمـان ٩٢/٠ وپرسشنامه عوامل محيطي ٩٠/٠ به دست آمد. ابزار خط کشدرد نيز در مطالعات گذشته کـاربرد فـراوان داشـته و از نظـرPhipps و همکارانش (١٩٩٩) يکي از قابل استفاده تـرين و(۷/۶%) تحصيلات دانشگاهي داشتند و ٤/٩٤% نمونه ها خانهدار بودند . سن همسران نمونـه هـا ۱/٥ ± ۹/٢٨ سـال بـود و۱۲۶ نفـر از همـسران نمونـه هـا (۷۰%) تحـصيلاتي در حـ د متوســـطه و دبيرســـتاني و ۲۳ نفـــر (۸/۱۲%) تحـــصيلات دانشگاهي داشتند . ٤٠% همسران داراي شغل آزاد و سـايرين
(۱۰۸ نف ر, ۶۰%) ک شاورز و کارمن د وک ارگر بودن د. مح ل زندگي ٦/٦٦% از نمونه ها در شهر و ٤/٣٩% نيز خانه شخصي داشتند. ٤/٥٩% نمونه ه ا تحـت پوشـش يكـي از بيمـه هـايدرماني بودند.
از لحاظ سابقه مامايي، يافتـه هـا نـشان داد كـه ٤/٤٩% نمونه ها اين حاملگي اولين بارداري و براي ٤/٥٩% نيز ايـن
مي رود . ه م چنين استفاده فراوان آن در تحقيقات گونـاگوندر ارزيابي شدت درد، پايايي آن را تأييد مي کنـد (۲۲‐۱۹).
پرسشنامه ها سه تا چهار ساعت قبل از ترخيص نمونه هـا ازبيمارستان پس از اخذ رضـايت نامـه کتبـي از آنـان، توسـط کارشناس ارشد مامايي از طريـق مـصاحبه و بررسـي پرونـدهپزشكي تكميل گرديد.
اطلاعات با استفاده از نـرم افـزارSPSS 13 و بـا کمـک آزمون هاي ناپارامتري شامل آزمون هاي كروسـكال والـيس،من ويتني و ضريب همبستگي اسـپيرمن و رگرسـيون تحـتتجزيه و تحليل آماري قرار گرفتند. حداقل سـطح معنـي دار
٠٥/٠ در نظر گرفته شد.
يافته ها
تحقيــق روي تعــداد ۳۶۰ نفــر در دو بيمارســتان (هــر بيمارستان ۱۸۰ نفر ) انجام گرفت . نتـايج حاصـل از پـژوهشنشان مي دهد كه ميـانگين سـني نمونـه هـا در بيمارسـتانشـهيد چمـران بروجـرد ٩/٤ ± ۷/٢٤ سـال بـوده و ۹۱ نفـر (٧/٥١%) در سن ١٦ تا ٢٠ سال ازدواج کرده بودنـد. در ايـنميان٩٠% نمونه ها ازدواجشان از روي تمايـل بـود. ۱۲۳ نفـر(۳/۶۸%) تحصيلات در حدراهنمايي و دبيرسـتان و ۱۲ نفـر٢/٩٢% نمونه ها فاقد سابقه سـقط و نـوزاد بودنـد و بـراي
٦/٦٠% آنان اين فرزند اولين فرزنـد محـسوب مـي گرديـد. بـارداري ٣/٦٨% از روي تمايـل ب وده و جنــسيت ن وزاد در ٦/٨٥% با خواسته مادر و در ٧/٨٦% با خواسته پـدر تطـابقداشته است.
سن بارداري اكثريت نمونه ها (٦/٨٥%) زمان زايمان ترمبوده و مدت مرحله اول زايمان ۴/٣ ± ٥/٨ ساعت و مرحلهدوم زايمـان ۹/١٧ ± ٢/٢٩ دقيقـه و مرحلـه سـوم زايمـان۵/٣ ± ٢/ ٧ دقيقه بـوده اسـت. از كـل نمونـه هـا ٧/٨٦% مرحله اول، ٢/٩٧% مرحله دوم و ٩٠% مرحله سوم زايمـانرا بدون ايجاد هيچ گونـه مـشكل و مداخلـه پزشـكي طـينمودند. كليه نوزادان به دنيا آمده در زمـان تحقيـق زنـدهبـوده و از هـيچ نـوع روش كـاهش درد اسـتفاده نگرديـ د. اكثريـ ت نمونـ ه هـ ا (٨/٦٢%) درد شـــديد و۲/۳۷% درد متوسطي را تجربه نمودند.
١/٥٦% نمونه ها از كنترل فردي متوسط و ۳/۲۳% کنترل فردي ضعيف و ۶/۲۰% کنترل فردي خوبي برخـوردار بودنـد .
٢/٧٢% از محيط زايمان خود راضي، ۴/۱۹% ناراضـي و ۳/۸% بسيار راضي بودند. ٩/٤٨% از زايمان خـود رضـايت داشـته و
٨/%٢٧ ناراضي و ٣/٢٣% بسيار راضي بودند.
۲۶۲
ميانگين نمره ١٨ سوال رضايتمندي از زايمان نـشان دادكه بيش ترين موارد رضايتمندي از وضعيت جـسماني فرزنـددر هنگام تولد، ميزان كم ك و حمايت روحي همسر، كم ك وحمايت ماما جهت آموزش تنفس درسـت و ايجـاد آرامـش وفاصله زمان زايمان تا دادن نوزاد و نحوه ي رفتار مامـا بـود وك م ترين ميزان رضايت درباره مواردي چـون تجربـه كلـي ازدرد زايمان، امكان انتخاب وضعيت در زمان دردهاي زايمان ومدت حضور ماما در كنار خود مي باشد.
از طرفي نتـايج حاصـل از پـژوهش نـشان مـي دهـد كـه ميانگين سني نمونه ها در بيمارستان مهديه ٩/٣±۳/٢٤ سالبــوده و ۱۱۶ نفــر (۴/۶۴%) در ســن ١٦ تــا ٢٠ ســال ازدواج نموده و در اين ميـان ٢/٩٧% نمونـه هـا ازدواجـشان از رويتمايل بود . ۱۶۵ نفر (۷/۹۱%) تحـصيلات در حـدراهنمـايي ودبيرســتان و فقــط ۱۴ نفــر (۸/۷%) تحــصيلات دانــشگاهي داشتندو ۹/۸۸% نمونه هـا خانـه دار بودنـد. ميـانگين سـنيهمسران نمونه ها ۴/۴±۱/۳۰ سال بود و ۱۵۳ نفر از همسراننمونه ها (۸۵%) تحصيلاتي در حـد متوسـطه و دبيرسـتاني وفقط ۱۲ نفر (۷/۶%) تحصيلات دانشگاهي داشـتند. نيمـي ازهمسران داراي شغل آزاد و سايرين (۹۰ نفر ,۵۰%) کـشاورز وکارمند و کارگر بودند. محل زنـدگي ٢/٨٧% از نمونـه هـا درشهر و ٧/٤١% نيز همراه خانواده همسر زنـدگي مـي کردنـد.
٧/٣٦% نمونه ها تحـت پوشـش يكـي از بيمـه هـاي درمـانيبودند.
از لحاظ سابقه مامـايي، يافتـه هـا نـشان داد كـه ٥/٤٥% نمونه ها اين حاملگي اولين بارداري و بـراي ٨/٥٢% نيـز ايـنزايمان اولين تجربه زايمان بوده اسـت. بـه ترتيـب ٣/٧٨% و ٧/٥٧% فاقد سابقه سقط و فوت نوزاد بودند . بارداري ١/٦٦% از روي تمايل بوده و جنـسيت نـوزاد در ٧/٨١% بـا خواسـتهمادر و در ١/٨٦% با خواسته پـدر تطـابق داشـته اسـت. سـنبارداري اكثريت نمونه ها (٤/٨٤%) زمان زايمـان تـرم بـوده ومــدت مرحلــه اول زايمــان ٧/٢ ± ۱/٦ ســاعت، مرحلــه دوم زايمان ٢/٢٨ ± ۲/٤٠ دقيقه و مرحله سوم زايمان ٤/٦ ± ٩/٧
زايمان
دقيقه بوده است. از كل نمونه ها ٢/٨٧% مرحلـه اول، ٩/٨٨% مرحل ه دوم و ٦/٩٥% مرحل ه س وم زايم ان را ب دون ايج اد هيچ گونه مـشكل و مداخلـه پزشـكي طـي نمودنـد. ٤/٩٩% نوزادان به دنيا آمده در زمان تحقيق زنده بوده و براي ٨/٥٧% در مرحله اول زايمان و ٩/٩٨% در مرحله دوم زايمان از هـيچ
روش كاهش درد استفاده نگرديد. اكثريت نمونه هـا (٧/٦١%) درد شديد و ۷/۳۷% درد متوسطي را تجربه نمودند.
٤/٨٤% نمونه هـا كنتـرل فـردي متوسـط، ۴/۴% کنتـرلفردي ضعيف و ۱/۱۱% از کنترل فردي خوبي برخوردار بودند.
۹/٤٨% از محيط زايمان خود بـسيار راضـي، ۲/۴۷% راضـي و
۹/۳% ناراضي بودند . ٣/٤٣% از زايمان خود رضـايت داشـته و
۴/٨% ناراضي و ۳/۴۸% بسيار راضي بودند.
• نقش عوامل مربوط به احساس زنان در طي ليبر بررضايت از زايمان:
شدت درد در٨٠% نمونه هاي ناراضي از زايمـان خـود در بيمارستان شهيد چمران بروجرد بـسيار شـديد بـود. آزمـون من ويتني نشان داد كه بين شدت درد و ميزان رضـايتمندياز زايمان ارتباط معني دار آماري وجود دارد (٠٠١/٠ P <) و با كاهش شدت درد افزايش ميـزان رضـايتمندي را مـشاهدهمي كني م (نمودار ۱).

80
57.1
55.1
0
10
20
30
40
50
60
70
80
ناراضی
راضی
بسيارراضی

شدت

فراوانی

درصد
درد
شديد

رضاي

ضعيت
و
ت

زايمان

از

ندی
م

80

57.1

55.1

0

10

20

30

40

50



قیمت: تومان

دسته بندی : پزشکی

دیدگاهتان را بنویسید