فصلنامه علمی پژوهشی بیهوشی و درد، دوره 7، شماره 4، تابستان 1396
5292148-137203

بررسی دانش و نگرش پرستاران شاغل در دانشگاه علوم پزشکی جیرفت نسبت به مدیریت درد
محمدرضا افلاطونیان1، فوزیه رفعتی2، مریم سلطانی نژاد3، فاطمه مشایخی*4
استادیار، مرکز تحقیقات بیماریهای عفونی و گرمسیری، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، ایران.
دانشجوی دکترای پرستاری دانشکده پرستاری و مامایی رازی کرمان، مربی عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی جیرفت
کارشناس ارشد پرستاری مراقبتهای ویژه، دانشگاه علوم پزشکی کرمان
کارشناس ارشد پرستاری مراقبتهای ویژه، مربی عضو هیات علمی دانشکده پرستاری دانشگاه علوم پزشکی جیرفت
14526849

تاریخ دریافت: 22/9/5931 تاریخ بازبینی: 28/1396/1تاریخ پذیرش: 2/1396/2چکیده
زمین ه و ه دف: مدیری ت درد یک ی از مهمتری ن اج زاء مراقب ت از بیم ار اس ت و پرس تار نق ش کلی دی در مدیری ت درد دارد. دان ش کاف ی مراقبی ن س امت نس بت ب ه مدیری ت درد بس یار مه م میباش د و ای ن مس ئله ج زء حق وق بیم اران میباش د .
م واد و روشه ا: ای ن مطالع هی توصیف ی تحلیل ی، ب ه بررس ی دان ش و نگ رش پرس تاران ش اغل در دانش گاه عل وم پزش کی جیرف ت نس بت ب ه مدیری ت درد پرداخت ه اس ت .
0900001پژوهشـی

مقـاله
14

پژوهشـی

مقـاله

14

یافتهه ا: نتای ج نش ان داد بی ش از 70 درص د پرس تاران نگ رش منف ی ت ا متوس ط و 6/71 درص د آن ان س طح دان ش پایی ن نس بت ب ه مدیری ت درد داش تند .
نتیجهگیــری: از آنجای ی ک ه نتای ج نش ان داد اغل ب پرس تاران دان ش و نگ رش کاف ی نس بت ب ه مدیری ت درد ندارن د، ل ذا توصی ه میش ود برنامهه ای آم وزش م داوم در زمین ه مدیری ت درد جه ت کلی ه پرس تاران ش اغل م د نظ ر مس ئولین ق رار بگی رد.
واژههای كلیدی: دانش، نگرش، پرستاران، مدیریت درد
مقدمه
درد نش انهی جالب ی از توانای ی حی ات و پدی ده ش گفت زندگ ی اســت کــه در بســیاری از مــوارد باعــث نجــات جــان انســان میشــود و فــرد را از زیــان بخــش بــودن عوامــل خارجــی آگاه میس ازد و مهمتری ن دلیل ی اس ت ک ه باع ث میش ود بیم اران ب ه جس تجوی کم ک بپردازن د)1(.

نویسـنده مسـئول: خانـم فاطمـه مشـایخی، مربی دانشـگاه علوم پزشـکی جیرفت، کارشـناس ارشـد پرسـتاری مراقبتهـای ویژه، مربـی عضو هیات علمی دانشـکده پرسـتاری دانشـگاه علوم پزشـکی جیرفتپست الکترونیک: [email protected]
انجمــن بینالمللــی درد، درد را یــک احســاس پنهــان و تجربــه
هیجان ی مرتب ط ب ا آس یب بافت ی ح اد ی ا بالق وه میدان د، ای ن تعری ف درد را ب ه عن وان ی ک تجرب ه زیس تی روان ی و عام ت تخری ب بافت ی م ورد تاکی د ق رار میده د)2(.
درد درم ان نش ده موقعی ت بیم ار را ب ه خط ر میان دازد چراک ه تحقیق ات اخی ر نش ان داده اس ت ک ه درد برط رف نش ده باع ث تضعی ف سیس تم ایمن ی حت ی افزای ش رش د تومورها میش ود ،درد باعــث افزایــش نیــاز بــه اکســیژن و اختــالات عملکــردی تنفــس و کاهــش فعالیــت دســتگاه گــوارش و تیرگــی شــعور میگ ردد. درد ح اد ش دید خط ر مهم ی ب رای ایج اد درده ای عصب ی مزمن اس ت)3(.
مدیری ت درد یک ی از مهمتری ن اج زاء مراقب ت از بیم ار اس ت و پرس تار نق ش کلی دی در مدیری ت درد دارد)4(. هم ه بیم اران ح ق دارن د از درد رهای ی یابن د و یک ی از بزرگتری ن چالشه ا در پرس تاری اطمین ان از راحتی بیم ار و رهایی بیمار از درد اس ت، از نظ ر تاریخ ی نیز کنت رل درد بیم اران در حوزه فعالیت پرس تاران بــوده اســت. تنهــا محــدودی از کارهــای پرســتاری مهمتــر از تس کین درد میباش ند)5(. تس کین موث ر درد بیم اران ن ه تنه ا موج ب راحت ی جس می بیم ار میش ود، بلک ه موج ب ارتق اء کیفی ت زندگ ی، برگش ت س ریع ب ه زندگ ی روزم ره و کاه ش م دت اقام ت در بیمارس تان و همچنی ن کاه ش هزینهه ای وی میش ود7)،6(. انجم ن درد آمری کا در س ال 2000 س نجش درد را ب ه عن وان پنجمیـن عائ م حیات ی ض روری اعام ک رد، زی را اگر درد مث ل عائ م حیات ی س نجیده ش ود، کاه ش درد س ریعتر انج ام خواهد ش د)8(.
دانــش مراقبیــن ســامت نســبت بــه اثــرات فیزیولوژیــک درد بس یار مه م اس ت)9(. پرس تاران در بس یاری از بخشه ا از جمل ه بخشهــای داخلــی، جراحــی، انکولــوژی، واحدهــای ســرپایی و مراقب ت در من زل ب ا بیم اران دچ ار درد روب رو میش وند، ل ذا بای د از دان ش و مه ارت کاف ی ب رای بررس ی درد و اث رات آن ب ر بیم ار، روشه ای تس کین درد و ارزش یابی اثربخش ی این روش ها برخــوردار باشــند)01(. نگــرش بیــان کننــده عقایــد و بــاور فــرد اس ت ک ه در اعم ال، رفت ار و احساس ات ف رد نمای ان میش ود)9(. اعم ال و رفت ار پرس تاران در قب ال مس ائل مختل ف مراقبت ی از جمل ه توج ه ب ه درد بیم اران متاث ر از عوام ل مختل ف از جمل ه اعتق ادات، ارزش ها، آداب و رس وم و بط ور کل ی فرهن گ جامع ه میباش د و نش ان دهن ده ن وع نگ رش پرس تاران اس ت)11(، ل ذا ب ا آگاه ی از نگ رش پرس تاران نس بت ب ه درد بیم اران میت وان در ص ورت ل زوم عوام ل موث ر در تغیی ر ی ا تثبیت نگ رش دلخواه را فراه م س اخت.
تحقیق ات فراوان ی ناکاف ی ب ودن مدیری ت درد را نش ان میده د حتــی بــا وجــود تحقیقــات در دهههــای اخیــر و وجــود ضــد درده ای موث ر و در دس ترس، هن وز تعداد زی ادی از بیم اران درد خفی ف ت ا ش دیدی را تجرب ه میکنن د)21(. همچنی ن مطالع ات نش ان دادهان د ک ه اغل ب پرس تاران درد بیم اران را دس ت ک م گرفت ه و ش دت درد بیم اران را ب اور نمیکنن د و اغل ب دان ش کاف ی در زمین ه تس کین درد بیم اران ندارن د، از طرف ی بدلی ل ت رس از اعتی اد بیم اران ب ه داروه ای ض د درد از مص رف داروه ا امتنــاع میورزنــد13), 41(.
از طرف ی بررس ی تحقیق ات گذش ته نش ان داده اس ت زمان ی ک ه پرس تاران نس بت ب ه مدیری ت درد آگاه ی کاف ی داش ته باشــند نتایــج موثرتــری بــر کنتــرل و تســکین درد بیمــاران خواهن د داش ت)51(. ل ذا ب ا توج ه ب ه اهمی ت کنت رل درد و ای ن ک ه ای ن مس ئله جـزء حق وق بیم ار میباش د، ل زوم بررس ی دان ش و نگ رش پرس تاران نس بت ب ه مدیری ت درد در بیم اران بســتری بخوبــی احســاس میشــود و ایــن میتوانــد راهــی جه ت ش ناخت عوام ل و چالشه ای موج ود در زمین ه تس کین درد باشــد و بــر اســاس آن بــه راهکارهــای آموزشــی و اجرایــی دس ت یاف ت. در همی ن راس تا محققی ن ب ر آن ش دند ک ه ای ن پژوه ش را ب ا ه دف بررس ی دان ش و نگ رش پرس تاران ش اغل در دانش گاه علـوم پزش کی جیرف ت نس بت ب ه مدیری ت درد ،طراح ی و اج را نماین د.
روش اجرا
ای ن پژوه ش توصیف ی تحلیل ی با ه دف بررس ی دان ش و نگرش پرس تاران ش اغل در بیمارس تانهای وابس ته ب ه دانش گاه عل وم پزش کی جیرف ت انج ام ش د. جامع ه پژوه ش کلی ه پرس تاران ش اغل در بیمارس تانهای وابس ته ب ه دانش گاه عل وم پزش کی جیرفــت بودنــد. پژوهشــگر پــس از کســب اجــازه از مســئولین مربوط ه ب ا مراجع ه ب ه بیمارس تان پرسش نامهی مربوط ه را بین کلی هی پرس تاران ش اغل در ش یفتهای صب ح، عص ر و ش ب توزی ع و پ س از تکمی ل، جم عآوری نم ود. اه داف پژوه ش و داوطلبانــه بــودن شــرکت در مطالعــه بــرای شــرکت کننــدگان ش رح داده ش د و رضای ت ش فاهی از آن ان گرفت ه ش د .
اب زار پژوه ش ش امل س ه قس مت ب ود چ ک لیس ت اطاعات دموگرافی ک پرس تاران ش امل: س ن، جن س، وضعی ت تاه ل ،مــدرک تحصیلــی، ســمت، وضعیــت اســتخدامی، ســابقه کار ،بخــش محــل فعالیــت، گذرانــدن دوره آموزشــی در رابطــه بــا مدیریــت درد … میباشــد.
پرسش نامه ارزیاب ی نگ رش پرس تاران نس بت ب ه مدیریت
:Nurses’ Attitude Survey )NAS( درد
درصد فراوانی اطلاعات دمورافیک
%70/6 72 زن جنس
%29/4 30 مرد 59/8 61 مجرد تاهل
%35/3 36 متاهل %4/9 5 بیوه %9/8 10 فوق دیپلم تحصیلات
%81/4 83 لیسانس %8/8 9 فوق لیسانس %77/4 79 پرستار شغل
%10/8 11 سرپرستار %11/8 12 سوپروایزر %28/4 29 کمتر از سه سال سابقه كار
%48/1 49 4-11 سال %18/6 19 12-19 سال %4/9 5 بالاتر از %13/7 14 بلی گذراندن دوره آموزش درد قبل از كارگاه
%86/3 88 خیر %100 102 تعداد كل

جدول1: اطاعات دموگرافیک افراد شرکت کننده در مطالعه
3. پرسشنامه ارزیابی دانش پرستاران نسبت به مدیریت درد
Pain Management Principles Assessment Test)PMPAT(هــر دوی ایــن پرسشــنامهها در ســال 2000 توســط مــک می ان جه ت ارزیاب ی نگ رش و دان ش پرسـتاران نس بت ب ه مدیری ت درد طراح ی گردیدن د، پرسش نامه نگ رش ش امل 52 ســوال اســت کــه فــرد پاســخگو بــر اســاس نظــر خــود یــک پاســخ را انتخــاب مینمایــد، سیســتم نمــره دهــی بــر اســاس روش لیکرت)کام ا مخالف م، مخالف م، موافق م، کام ا موافق م( میباش د. ک ه ب ه ترتی ب نم ره 4،3،2،1 داده میش ود. نم رات بالات ر نش ان دهن ده نگ رش مثب ت میباش د) در صورت ی ک ه پاس خگو 70% نم ره را دریاف ت کن د بالاتری ن و مثب ت تری ن نگــرش را دارد، دریافــت50-70 درصــد نمــره ســطح نگــرش متوس ط و کمت ر از 50 درص د نگ رش منف ی را نش ان میده د.(پرسشــنامه ارزیابــی دانــش شــامل 31 ســوال چنــد گزینــه ای)چه ار و پن ج گزین های( میباش د، ک ه س طح دان ش ف رد را نس بت ب ه مفه وم درد، ارزیاب ی درد، روشه ای تس کین درد و داروه ای ض د درد ارزیاب ی میکن د. گزین ه صحی ح باتوج ه ب ه نظ ر ف رد پاس خگو عام ت گ ذاری میش ود. ب ه ه ر پاس خ صحیــح یــک نمــره تعلــق میگیــرد)61(.
ای ن اب زار ب ه روش ترجم ه ب ه فارس ی و برگ ردان توس ط تی م پژوه ش در دانش کده پرس تاری جیرفت ترجمه ش ده و همچنین روای ی آن توس ط 10 نف ر از اس اتید انج ام ش د و پایای ی آن نی ز ب ر اس اس ضری ب همبس تگی درون ی و ب ا اس تفاده از آلف ای کرونب اخ انج ام ش د) 86%(گ زارش گردی د .
جدول 2: فراوانی و درصد میزان نمره دانش پرستاران نسبت به مدیریت درد
درصد فراوانی نمره دانش
%5/9 6 بالاتر از 70%
%22/5 23 %70 – %50
%71/6 73 كمتر از 50%
جدول3: فراوانی و درصد میزان نمره نگرش پرستاران نسبت به مدیریت درد
درصد فراوانی نمره نگرش
%10/8 11 بالاتر از 70%)مثبت(
%66/7 68 50% – 70%)متوسط(
%22/5 23 كمتر از 50%)منفی(

نمونهه ای پژوه ش کلی ه پرس تاران ش اغل در بیمارس تانهای وابس ته ب ه دانش گاه عل وم پزش کی جیرف ت ب وده و نمونهگی ری ب ه روش سرش ماری انج ام گردی د.
تجزیــه و تحلیــل دادههــا بــا اســتفاده از نــرم افــزار 91 SPSS انجــام شــد. از آمــار توصیفــی بــه صــورت جــداول فراوانــی و ش اخصهایی از قبی ل میانگی ن و انح راف معی ار ب رای توصی ف مش خصات دموگرافی ک، همچنی ن دان ش و نگرش پرس تاران در رابط ه ب ا درد اس تفاده ش د و آم ار اس تنباطی ب ه ش کل آزم ون ضریــب هبســتگی پیرســون بــرای نشــان دادن ارتبــاط ســطح دان ش و نگ رش، و همچنی ن ب رای تعیی ن ارتب اط بی ن دان ش و نگ رش پرس تاران ب ا مش خصات دموگرافی ک آن ان از آزم ون t و anova اس تفاده گردی د. س طح معن یدار ب رای کلی ه آزمونه ا کمت ر از 05/0 در نظ ر گرفت ه ش د.
یافتهها
در ای ن مطالع هی توصیف ی و تحلیل ی 159 پرس تار ش اغل در دانش گاه عل وم پزش کی جیرف ت ش رکت کردن د.
از ایـن تعـداد ،102 نفـر پرسشـنامهها را بـه صـورت کامل تکمیل نمودنـد. بـه علـت عـدم پاسـخ بـه برخـی از سـوالات و ناکامـل بـودن پرسشـنامهها 57 پرسشـنامه حـذف گردیـد. دامنـه سـنی شرکتکنندگان 18 تا 48 سال با میانگین سنی08/7 ±60/32 بود.
اطاعات دموگرافیک پرستاران در جدول شماره 1 آمده است.
دامن ه نم ره دان ش پرس تاران در م ورد مدیری ت درد بی ن 2 ت ا 31 ب ا میانگی ن و انح راف معی ار 23/7 ± 46/14 و دامن ه نم ره نگ رش آن ان نس بت ب ه مدیری ت درد بین 44 ت ا 79 ب ا میانگین و انح راف معی ار 87/6±71/66 ب ود. ج دول ش ماره 2و 3 فراوان ی و درص د می زان نم ره پرس تاران در رابط ه ب ا دان ش و نگ رش در م ورد مدیری ت درد را نش ان میده د.
ب ا کم ک آزم ون t ارتب اط معن یداری بی ن جنس یت پرس تاران ب ا نم ره دان ش و نگ رش آن ان نس بت ب ه مدیری ت درد دی ده نشــد. همچنیــن بــه کمــک آزمــون Anova بیــن متغیرهــای دموگرافیــک و نمــره دانــش و نگــرش پرســتاران نســبت بــه مدیری ت درد ارتب اط معن یداری دی ده نش د.
همچنی ن ضری ب همبس تگی پیرس ون ارتب اط معن یداری بی ن نم ره دان ش و نگ رش پرس تاران نش ان ن داد .
بحث
نتای ج مطالع ه حاض ر نش ان داد، بی ش از 70 درص د پرس تاران نگ رش متوس ط و منف ی نس بت ب ه ارزیاب ی و مدیری ت درد داش ته و6/71% پرس تاران پایین تری ن نم ره دان ش مدیری ت درد را داشــتند و ایــن نشــان دهنــده اطاعــات بســیار کــم پرســتاران در رابطــه بــا مدیریــت درد میباشــد.
در مطالع ه ای در ترکی ه تح ت عن وان بررس ی دان ش و نگ رش پرس تاران ش اغل در بخشه ای آنکول وژی و غی ر آنکول وژی مش خص ش د ک ه پرس تاران بخ ش انکول وژی 05/43 درص د و بخــش غیــر انکولــوژی 35/42 درصــد پاســخ صحیــح بــه ســوالات پرسشــنامه دانــش درد داده بودنــد و محققیــن پیش نهاد کردن د نی از ب ه دس تورالعمل های س ازماندهی ش ده در رابط ه بـا مدیری ت درد جه ت پرس تاران وج ود دارد)71(.
رفعت ی و هم کاران در س ال 2016 در ی ک مطالع ه گذش ته نگ ر ب ا بررس ی گزارش ات پرس تاری موج ود در پروندهه ای بیمــاران نشــان دادنــد کــه درصــد بالایــی از پرســتاران نــه تنهــا هیــچ ابــزاری جهــت ســنجش درد اســتفاده ننمودهانــد بلک ه اساس اً درد بیم اران را ارزیاب ی نک رده بودن د ای ن مس اله نشــان دهنــده نگــرش منفــی و دانــش ناکافــی پرســتاران در ایــن زمینــه میباشــد)81(.
کاس تما در کالیفرنی ا و ل ی و همکاران ش در تای وان نی ز ب ه ای ن نتیجــه رســیدند کــه ســطح دانــش پرســتاران دربــاره درمــان درد متوس ط ب وده و نی



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید