پژوهنده )مجله پژوهشي دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي( تاریخ دریافت مقاله: 30/8/1395
سال بيست و یکم، شمارهآذر و5 ، دی پي 5در 9پي 313 11، صفحات 272 تا 281 تاریخ پذیرش مقاله: 3/12/1395
بررسي سلامت عمومي و استرس شغلي در کارکنان یک شرکت عمراني در سال 1394
جواد ملکوتي1، وحيد غریبي*2، محمد حسين ابراهيمي2، شهرام ارسنگ جنگ3، مهسا خدادادی تيرکلایي4، منيره زینلي پور بنادکوکي4، عادله واحدی4

کارشناس ارشد مهندسي بهداشت حرفهای، دانشگاه علوم پزشکي قم، قم، ایران
عضو هيأت علمي، گروه مهندسي بهداشت حرفهای، مرکز تحقيقات سلامت محيط و کار، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکي شاهرود، شاهرود، ایران
مربي، دانشگاه علوم پزشکي قم، دانشکده بهداشت، گروه مهندسي بهداشت حرفهای، قم، ایران
-10921207378

دانشجو، گروه مهندسي بهداشت حرفهای، مرکز تحقيقات سلامت محيط و کار، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکي شاهرود، شاهرود، ایران چکيده
سابقه و هدف: امروزه موضوعاتي همچون سلامت رواني کارکنان و استرس شغلي را از جمله عوامل مهم و مؤثر در بروز حوواد شوغل ي م يدانند. صنایع عمراني در بين صنایع و مشاغل مختلف جزو خطرناکترین صنایع در دنيا به شمار مو ي آینود . ایو ن پوژوه بوا هودفتعيين وضعيت سلامت عمومي و استرس شغلي در بين کارگران یک پروژه عمراني در سال 1394 انجام شده است.
مواد و روش ها: در این مطالعهی توصيفي مقطعي از بين 330 کارگر ،118 نفر به طریق تصادفي انتخوا گرد یدنود . ابزارهوا ی پوژوه شامل چک ليستي برای ثبت مشخصات دموگرافيک و پرسشنامههای سلامت عمووم ي )GHQ28( و اسوترس شوغلي )HSE( بوود کوههمگي از روایي و پایایي مناسبي برخوردار بودند. نمرهگذاری سؤالات به روش ليکرت صورت پذیرفت. ب همنظور تجزیه و تحليل دادهها از
آزمونهای آماری کای دو، تي مستقل و تحليل واریانس ی کطرفه و همچنين نرم افزار SPSS نسخه 21 استفاده شد.
یافته ها: 91% از کارگران حداقل در یکي از زیرمقي اسهای پنجگانهی استرس شغلي در وضعيت نوامطلو بودنود. 1/33% از کوارگران ازنظر وضعيت سلامت عمومي در وضعيت غيرطبيعي قرار داشتند. بو ين متغيرهوا ی سولامت عموومي و اسوترس شوغلي ارتبوا معنوادارمشاهده گردید )001/0<p(.
نتيجه گيری: شيوع استرس شغلي در بين کارکنان پروژههای عمراني، زیاد م يباشد از طرفي طبق نتایج، استرس شوغل ي اثور منفوي بورروی سلامت عمومي کارگران م يگذارد لذا برای دستيابي بهتر به سلامت عمومي کارکنان، باید به موضوع استرس شغلي توجه ویو ژهای داشت که از جمله راهکارهای کنترلو ي، جوذ و بکوارگيری کارشناسوان بهداشوت حرفوهای و افوزا ی نظوارت هوا ی مراکوز بهداشوتي دانشگاههای علوم پزشکي بر پروژههای عمراني پيشنهاد م يگردد.

-17982225809

واژگان کليدی: سلامت عمومي، استرس شغلي، صنعت عمراني لطفاً به این مقاله به صورت زیر استناد نمایيد:
Malakouti J, Gharibi V, Ebrahimi MH, Arsang Jang S, Khodadadi M, Zeinalipoor M, Vahedi A. Evaluation of General health and job stress survey in civil project employees, 2015. Pejouhandeh 2016;21(5):272-281.
5084989

مقدمه1
کار، بخو مهموي از زنودگ ي افوراد را تشوکيل مو يدهود و
انسانها زمانهای زیادی از شبانه روز را در محي طهوا ی کوار ی س ری م يکنن د )1(. هرگ اه ب ين نيازمن د یه ای ش غلي و توانا یيهای کارگر تعادل وجود نداشوته باشود اسوترس بوجوودم يآیو د )2(. روانشناسوان و د یگور صواح نظوران، اسوترس رارو یهم جمع شدن رویدادهای زندگي که سازگاری فورد را بواوضع موجودش برهم م يزند م يدانند، هر محرکي که در انسان ایجاد تون کنود و در او واکنشوي برانگيو زد عامول اسوترسزا
*نویسنوده مسؤول مکاتبات: وحيد غریبي؛ دانشگاه علوم پزشکي شاهرود، دانشکده بهداشووووت، ایووووران؛ کوووود پسووووتي: 3618691651؛ پسووووت الکترونيووووک:
[email protected]
شناخته م يشود. عامل اسوترس زا انسوان را در وضوعيتي قورارم يدهد تا کوش  هایي دروني یا بيروني نشان دهد. این عامولیا محرک ممکن است یک رویداد یا وضعيت، شرایط یا مشکل باشد و تن ایجاد شده و پاسخ به ایو ن تون رو ی هوم رفتوهفرآیندی را به وجود م يآورند که به آن استرس م يگویند )3(. در سال 1992 سازمان ملل متحد، استرس شوغل ي را بيموار ی قرن بيستم اعلام کرد و مدتي بعد سازمان جهاني بهداشت، آن را مشکل فراگير در سراسر جهان ذکر نمود )4(.
انجموون بووي نالمللووي کووار ) International Labour Organization :ILO( هزینههوا اسوترس شوغلا وارده بوهکشورها را 1 تا 5/3 درصد توليد ناخالص داخلي اعلام نموده و استرس شغلي را بهعنوان شناخته شوده تورین پدیودهی تهدیودکنندهی سلامتا کارگران معرفا کرده است )5(.
انجمن پزشکان خانوادگي آمریکا برآورد نمودهاند که حودوددوسوم از کساني که در محل کار یا دفتور خوود موورد معاینوه قرار م يگيرند دارای نشا نههایي از تن یا استرس هستند )6(.
ماتتو و همکاران در مطالعه مورور ی خوود گوزارش کردنود کوهاسترس شغلي باعث کاه انگيزش و تلاش افراد برای فعاليت جسماني و ورزش مو ي شوود )7(. اموروزه موضووعاتي همچوونسلامت رواني کارکنان و استرس شغلي را از جمله عوامل مهم و مؤثر در بروز حواد شغلي و پيامدهای جاني و مالي حاصولاز آنها م يدانند )13-8(. از این رو برای تأمين سولامت عموومکارکنان و بهبود عملکرد شغلي، باید به موضوع استرس توجوهجدی شود. در غير این صورت، دستيابي به اهداف سازماني بوامشکل مواجه خواهد شد )14(.
برخي از عوامل مؤثر در سولامت عموومي نظيو ر اخوتلالاتخوووا) 15،16( و اسووتعمال دخانيووات )17،18( در حووواد شووغلي مووؤثر هسووتند. توواکنون در مطالعووات متعووددی در محووي طهووای کوواری مختلووف نظيوور بيمارسووتانهووا، صوونایع الکترونيکي و در بين مراکز آت نشاني به بررسي ارتبا بو ين متغيرهای سلامت عمومي و استرس شغلي پرداخته شده است )22-19(. توج ه ب ه اس ترس ش غل ي در ص نایع س اختماني ضروری است و اقدامات کنترلي باید در اولویت باشد )23(.
باتوجه به نقو مو ؤثر سولامت عموومي کوارگران و م يو زان اس ترس ش غلي در ب روز ح واد ش غلي و ای نک ه ص نایع ساختماني در بين صنایع و مشاغل مختلف جزو خطرناکترین صنایع در دنيا به شمار م يآیند )24(، بو هطوور کول، مطالعواتبسيار محدودی در پروژههای عمراني انجوام شوده اسوت. ایو ن مطالعه با هدف تعيين وضعيت سلامت عمووم ي کارکنوان یو ک شرکت عمرانو ي )پوروژه تونول و راه( و ارتبوا آن بوا اسوترسشغلي انجام گردیو د توا نتوایج آن در واحود سولامت، ایمنو ي و مح يط زیس ت پ روژه در جه ت بهب ود برنام هه ای کنترل ي بهداشت شغلي استفاده شود.

مواد و روش ها
این مطالعهی توصيفي- مقطعو ي روی 118 نفور از مجمووع330 نفر از کارکنان شاغل در یک شرکت عمراني )پروژه تونولو راه( در سال 1394 انجام شد. با عنایت به این موضوع که در مطالعات همبستگي حداقل حجوم نمونوه 50 نفور بورای بيوانچگونگي همبستگي ضرورت دارد )25(، افراد مورد مطالعه بوهدليل همگن بودن جامعه باتوجه به در دسترس بوودن ليسوت افراد، بهطریق تصادفي ساده انتخا شدند؛ به طوری کوه 118 عدد تصادفي از طریق نرم افزار اکسل توليد شده و بوا انتخوا این اعداد از ليست مرجع نمونهها تعيين شد و در صورت عودمتمایل افراد بوه شورکت در مطالعوه، شوماره بعودی جوا یگزین گردید.
بهمنظور جمعآوری اطلاعات زمي نهای، از چک ليسوت ي کوهروایي آن توسط اسوات يد بهداشوت حرفوهای تأیيو د شوده بووداستفاده گردید. سؤالات مندرج در این چک ليست با توجه بوهاه داف پ ژوه ش امل س ؤالاتي در خصووس س ن، تأه ل ،تحصيلات، مصرف دخانيات )سيگار و قليان(، سابقهی بيموار ی مزمن، اقامت در کارگاه )افراد مقيم در کارگاه افوراد ی هسوتندکه بهطور شبانهروزی و بهصورت خوابگواه ي در پوروژه اسوکانداشتند(، قد و وزن، ميزان استراحت در طول شبانه روز، انجام ورزش، تحصيلات مرتبط با شغل و سابقهی شغلي بود. در ایو ن بررسي جهت بررسي وضعيت سلامت عمومي از فرم 28 سؤالي پرسشنامهی سولامت عموومي General Health ( GHQ28Questionnaire( جهت تعيين استرس شغلي از پرسشنامهی اسووتاندارد اسووترس ش غل ي مؤسسووه Health and ( HSESafety Executive( انگلستان استفاده شد )29-26(.
پرسشنامهی سلامت عمومي توانوا یي تمرکوز رو ی وظوا یف، اختلالات خوا ، احساس فشوار )اسوترین(، لوذت، نواراحتي و افسردگي افراد را مورد سنج قرا م يدهد )30(. پرسشنامهی اصلي دارای 60 سؤال م يباشد اما فرم های کوتاه شوده ی 30، 28 و 12 سؤالي آن در مطالعات مختلف استفاده شده اسو ت و ده ها مطالعه انجام شده در کشورهای مختلف دنيا مویو د ایو ن مطل است که کارایي فرم 28 سؤالي تقریبا به هموان م يو زان فرم 60 سؤالي است)31(. فرم 28 سؤالي این پرسشنامه دارای چهار زیرمقياس علایو م جسوم ي )سو ؤال 1 توا 7(، اضوطرا وب يخوابي )سؤال 8 تا 14(، اختلال در عملکرد اجتماعي )سؤال 15 ت ا 21( و افس ردگي )22 ت ا 28( اس ت. ای ن پرسش نامه تاکنون در مطالعات بسياری در جهان مورد استفاده قرار گرفته و روایي و پایایي آن تأیيد شده است؛ ضور ی آلفوا ی کرونبوا پرسشنامهی مذکور برابر 97/0 گزارش شده است )37-32(.
روش نمرهگذاری در این مطالعه به صورت ليکرت م يباشود؛نمرهی هر فرد در هر یک از زیرمقياسهوا از صوفر توا 21 و در کل پرسشنامه از صفر تا 84 خواهد بود. مو يتووان نمورات هورآزمودني را بهطور جداگانه محاسبه و گزارش نمووده و پوس ازآن نمرات چهار زیرمقياس علایم جسمي، اضطرا و بيخوواب ي، اخ تلال در عملک رد اجتم اعي و افس ردگي را جم ع ک رده و
نمرهی کلو ي را ارایو ه کورد. در ایو ن پرسشونامه نمورهی کمتورنشان دهندهی سلامت روان بهتر است .طبق بررس يهای انجوامشده در ایران نقطوه ی بورش 23، شواخص ایو ن آزموون بورای جمعيت ایراني است )38،39(. بود ین ترتيو کوه افورادی کوهنمرهی آنها بين صفر تا 23 م يشود، به عنوان سلامت عمووم ي مطلو و افرادی که نمرهی آنها 24 و یا بالاتر از 24 مو يشوود ب ه عن وان اف راد دارای س لامت عم ومي ن امطلو محس و م يگردند )38(.
پرسشنامهی استرس شغلي HSE شامل 35 سؤال با هفوتزیرمقياس، تقاضا، کنترل، حمایت مسئولين، حمایو ت همکوار،روابط بين همکاران، نق و تغيير م يباشد که پایو ایي و روایوي آن در مطالع هی آزادمرزآب ادی و همک اران تعي ين ش ده و ض ری آلف ای کرونب ا آن 78/0گ زارش ش ده اس ت )40(.
تاکنون در مطالعات متعددی از این پرسشونامه اسوتفاده شودهاست )41،42(. در این پرسشنامه هر کدام از مقي اسها از 1 توا5 نم ره ده ي م يش وند؛ مي انگين نم رات عب ارات در ه ر زیرمقياس بيانگر مقدار اندازهگيری شدهی هر زیرمقياس است که دارای دامنهی تغييو رات 1 توا 5 بووده کوه در آن 1 حالوتمطلو و 5 حالت پراسترس و نامطلو است. مطوابق توصويه طراحان پرسشنامه بهمنظور بررسي دقيو قتور، افوراد در چهوارگروه استرس شغلي طبقوه بنود ی گردیدنود . افوراد پوایي نتور ازصدک 20%، افراد در محدودهی خيلي نامطلو بوده کوه نيو از به اقدام سریع درخصوس آنها وجود دارد؛ افراد با صودک بوين 20 تا 50 درصد در محدودهی نامطلو بوده و نيو از بوه انجواماقدامات اصلاحي در آینده ی نزدیک در این زمينه وجود دارد؛ صدک 50 و بالاتر از آن تا صدک کمتر از 80% در محودوده ی مطلو قرار گرفته وليکن همچنان فرصوت هوا یي بورا ی بهبوودوضعيت محيط کار و ميزان استرس وجو ود دارد؛ صودک 80 و بووالاتر از آن در محوودوده ی خيلووي مطلووو قوورار گرفتووه وم يبایست شرایط محيط کار را به همين ترتي نگهداری نمود )43(. در این مطالعه بو همنظوور جموعآوری اطلاعوات از چوکليست و پرس  نامههای خودتکميلي ذکر شده استفاده شد که در طي جلسات گروهو ي تکميو ل گردیو د. جلسوات جموعآوری اطلاعات با دعوت از کارگران صنعت مورد نظور انجوام شود. درجلسهی مورد نظر ضومن اخوذ رضوای تناموه کتبوي آگاهانوه وآموزش در ارتبوا بوا سولامت عموومي و اسوترس شوغلي، در خصوس نحوهی تکميل چک ليست و پرس  نامهها بحث شودو در پایان از شرکتکنندگان خواسته شد تا در هموان جلسوهنسبت به تکميل آنها اقدام نمایند. در این بررسي جهت تجزیه و تحليل دادهها از آزمونهای آموار ی کوا ی دو، تو ي مسوتقل وتحليل واریانس ی کطرفه و همچنين نورم افوزارSPSS نسوخه21 استفاده گردید. ضمناً توان مطالعهی حاضور بوا اسوتفاده ازنرم افزار G*power نسخه 15/3 و بوا در نظور گورفتن انودازهتأثير 3/0 )44( احتموال خطوای نووع اول برابور 05/0، درجوهآزادی برابر 5 و حجم نمونه 118، برابر 805/0 بهدست آمد.

یافته ها
در افراد بررسي شده، ميوانگين سوني 35/02±26/31 سوال وسابقهی کاری 43/03±02/10 سال بود. اطلاعات دموگرافيوکو ویژگيهای جامعه مورد بررسي در جدول شماره 1 ارایه شده است .از نظر آماری ارتبا معنوادار ی بو ين اسوترس شوغلي بوامتغيرهای ورزش، تحصيلات مرتبط با شغل و سوابقه ی شوغل ي در سطح معن يداری 5% مشاهده گردیو د، بو هطوور یکوه افوراددارای تحصيلات مرتبط شغلي، بدون سابقهی شغلي و افوراد ی که عادت به ورزش کردن داشتند، از ميانگين اسوترس شوغلي کمتری برخوردار بودند )جدول 2(. ارتبا اسوترس شوغلي بوامتغيره ای س ن )145/0=p(، تأه ل )089/0=p(، تحص يلات )361/0=p(، مصوورف دخانيووات )201/0=p(، بيموواری مووزمن
)098/0=p(، اقام ت در کارگ اه )101/0=p(، ش اخص تودهی بوودني بزرگتوور مسوواو ی 30 )چوواقي( )262/0=p( و ميووزان استراحت )864/0=p(، از نظر آماری معنادار نبود )05/0<p(.

جدول 1. خصوصيات دموگرافيک و ویژگ يهای جمعيت مورد مطالعه.
درصد فراواني متغير
57/63
33/05 68
39 کمتر از 30سال 40 – 30 سال سن
9/32 11 بيشتر از 40سال 87/29
12/71 103 15 متاهل
مجرد تاهل
50/85
49/15 60
58 زیردی لم دی لم و بالاتر تحصيلات
28/81
71/19 34
84 دارد
ندارد تحصيلات مرتبط با شغل
42/37 57/63 50 68 دارد
ندارد سابقه ی شغلي
12/71
87/29 15
103 دارد
ندارد مصرف دخانيات
30/51 69/49 36
82 دارد
ندارد ورزش
12/19 25 دارد بيماری مزمن
78/81 93 ندارد
32/20 67/80 38
80 دارد
ندارد اقامت در کارگاه
94/07 111 کمتر از 9/29 شاخص توده بدني )30 ≤(
5/93 7 بيشتر از 30 )چاقي(

جدول 2. ارتبا بين متغيرهای زمي نهای و ميانگين استرس.
P-Value آماره آزمون ميانگين استرس درصد فراواني متغير
0/047 t= -2/008
2/42±0/51 2/6±0/45 28/81
71/19 34
84 دارد

ندارد تحصيلات مرتبط با شغل
0/002 t= 4/62
2/67±0/47
2/43±0/44 42/37 57/63 50 68 دارد
ندارد سابقه ی شغلي
0/002
t=-3/201
2/36±0/44
2/63±0/47 30/51 69/49 36 82 دارد
ندارد ورزش

براساس هر کدام از زیر مقياس هوای  هفوتگانوه ی اسوترساسترس شوغل ي در نموودار شوماره 1 نشوان داده شوده اسوت.
شغلي افراد در چهار گوروه اسوترس شوغلي خيلو ي نوامطلو، وضعيت سلامت عمومي افراد تحت مطالعه با توجه به  نقطوهی نامطلو ، مطلو و خيلي مطلو طبقهبندی گردیدند. درصود برش پرسشنامه، در نمودارهای  شومارهی 2 و 3 ارایو ه گردیو ده فوراواني افوراد در سطووح مختلف بواتووجه به زیر مقي اسهای است .

نمودار 1. درصد فراواني جمعيت مورد بررسي براساس زیر مقياسهای استرس شغلي.

66.9

26.2

5.5

1.4

0
10
20
30
40
50
60
70
80
90
100
درصد

فراواني

66.9

26.2

5.5

1.4

0

10

20



قیمت: تومان

دسته بندی : پزشکی

دیدگاهتان را بنویسید