پژوهنده )مجله پژوهشي دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي( تاریخ دریافت مقاله: 14/10/1395
سال بيست و یکم، آذرشماره و5 ، دی پي 5 در9پي 313 11، صفحات 263 تا 271 تاریخ پذیرش مقاله: 14/12/1395
بررسي شاخصهای عملکردی بيمارستانهای وابسته به دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي
قبل و بعد از اجرای طرح تحول سلامت
دکتر احسان زارعي1، سميه انيسي*2

1 . استادیار، گروه بهداشت عمومي، دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي، تهران، ایران
-10921208119

2. کارشناس ارشد مدیریت خدمات بهداشتي و درماني، دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي، تهران، ایران چکيده
سابقه و هدف: شاخصهای عملکردی یکي از روشهای سنجش موفقيت در دستيابي به اهداف نظام سلامت م يباشدد. اید ن مطالعده بداهدف تعيين تغييرات شاخصهای عملکردی بي مارستانهای دانشگاه علوم پزشکي شده يد بهشدت ي قبدل و بعدد از اجدرای طدرح تحدولسلامت انجام شد.
مواد و روش ها: این مطالعه متکي بر دادههای موجود) Routine data base study( با استفاده از دادههای عملکردی سالهدا ی 1391 تا 1394، یعني دو سال قبل و بعد از اجدرای طدرح تحدول نظدام سدلامت انجدام شدد. داده هدای مدورد نيد از از طرید ق واحددها ی آمداربيمارستانهای مورد مطالعه جمع آوری و با استفاده از آزمونهای آماری شاپيرو ویلک، تي تست زوجي، ویلکاکسون و من ویتني تحدتنرم افزار SPSS نسخه 21 تحليل شد.
یافته ها: ميزان اشغال تخت، ميزان گردش تخت، ميانگين مراجعين بستری، سرپایي و اورژانس و تعداد اعمدال جراحدي پدس از اجدرای طرح تحول افزایش معناداری داشت) 05/0≥p(. همچنين متوسط مدت اقامت بيماران 2/0 روز کاهش یافته بود ) 05/0p(. تغييد ر در شاخصهای عملکردی ارتباط معناداری با مکان، تعداد تخت و تخصصي بودن بيمارستان نداشت.
نتيجه گيری: ميزان استفاده از خدمات بيمارستانهای دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي بعد از اجرای طرح تحدول نظدام سدلامت بدهطور معناداری افزایش پيدا کرده است که م يتواند باعث ارایه خدمت بده تعدداد بيشدتر ی از بيمداران و افدزا یش دسترسدي بده خددماتسلامت و در نتيجه بهبود و توسعه عدالت در سلامت گردد.

-17982226555

واژگان کليدی: شاخصهای عمکردی، بيمارستانهای دولتي، طرح تحول نظام سلامت لطفاً به این مقاله به صورت زیر استناد نمایيد:
Zarei E, Anisi S. Hospital performance indicators: before and after of implementing health sector evolution plan in
Shahid Beheshti University of Medical Sciences. Pejouhandeh :)5(12;6102263-271.
5084354

مقدمه1
در سالهای اخير، نظامهای سدلامت بدا اسدتفاده از راهبدردمراقبتهدای بهداشدتي اوليده توانسدتهاندد بده پيشدرفتهدای
چشمگيری در سطح کلي سلامت مردم و ارتقای شاخصهدایمربوط به آن برسند اما همچنان یکي از مهمترین دغدغههدایسياس تگذاران، برق راری ع دالت در س لامت و دسترس ي ب ه خدمات سلامتي است )1(. در ایران نيز بخش سلامت تداکنوناصلاحاتي را تجربه کرده است که هر یک از این اصدلاحات بداهدف کلي پاسخگویي به نيازهای جامعه و ارتقا و بهبدود نظدامس لامت، ت اتيراتي را ب ه همدراه داش ته اس ت. اج رای ای ن

*نویسندده مسؤول مکاتبات: سميه انيسي؛ دانشگاه علوم پزشدک ي شده يد بهشدت ي، تهدددددران، ایدددددران؛ تلفدددددن: 77553173 )021(؛ پسدددددت الکترونيدددددک:
[email protected]
اصلاحات، با فراز و نشيب هدایي روبدرو بدوده ولدي در مجمدو دستاوردهای ارزشمندی را برای سلامت کشور به همراه داشته است )2(.
وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي به عندوان متدوليسلامت کشور با عنایت به وظایف و ماموریت های کلي و اسناد بالادستي بویژه سند چشم انداز 20 ساله، اجرای برنامه تحدولسلامت را از اردیبهشت 1393 آغاز کرده اسدت. طدرح تحدولسلامت با سه هدف حفاظت مدالي از مدردم، ایجداد عد دالت در دسترسي به خدمات سلامت و نيز ارتقای کيفيت خدمات اجرا ميشود که م يتواند گامي اساسي در برطرف ساختن مشکلات درماني جامعه باشد )1،3،4(. این طرح شامل ۸ بسدته کداهشميزان پرداختي بيماران بستری، حمایت از ماندگاری پزشدکاندر مناطق محروم، حضدور پزشدکان متخصدص مقديم، ارتقدایکيفيت هتلينگ، ارتقای کيفيت خدمات ویزیت، برنامده تدروی
264
زایمان طبيعي، برنامه حفاظت مالي از بيماران صعب العدلا و خاص و راه اندازی اورژانس هوایي م يباشد )3،5(.
ارزیابي جزء لاینفک هدر فعال يد ت و کدار اجرا یدي بده شدمارم يآید چرا که با استفاده از اطلاعات قابل اندازهگيد ری، بهبدودفعالي تهای اجرایي که هدف اصلي است دنبدال مدي شدود )6(. نتای ارزیاب يهای رسمي نشان م يدهد از جملده دسدتاوردهای طرح تحول، کاهش سهم مردم از هزی نههدا ی بسدت ری، کداهشقيمت انوا لوازم و تجهيزات پزشدک ي، افدزا یش دسترسد ي بدهاق لام داروی ي، ک اهش ن را س زارین، نوس ازی تخ ته ای بيمارس تاني و تعرف هگ ذاری خ دمات ن وین ب وده اس ت )7(.
مؤسسه ملي تحقيقات سلامت اید ران کداهش م يد زان مواجهدهخانوارهای شهری و روستایي با هزی نههای کمر شکن سدلامترا از مهمترین آتار طرح تحول برشمرده است )۸(.
برای ارزیابي توفيق بخش سدلامت در دسدتيابي بده اهددافطرح تحول روشهدا ی مختلفد ي وجدود دارد کده یکد ي از آنهدابررسي تغييرات در شداخص هدا ی عملکدرد ی بيمارسدتان هدا ی مجری برنامه م يباشد. بررسي شاخصهای عملکدرد مد يتواندد نشانگری از ميزان افزایش ید ا کداهش در دسترسدي مدردم بدهخدمات بيمارستاني باشد. مطالعات نشان مي دهد شاخصهای متفاوتي برای سنجش عملکرد بيمارسدتان هدا وجدود دارد کدهمهمترین و کاربردیتدرین آنهدا درصدد اشدغال تخدت، ميدزانچرخش تخت و متوسط اقامدت در بيمارسدتان اسدت )9،10(.
شاخصها یا نشانگرها متغيرهایي هستند که به طدور مسدتقيمیا غيرمستقيم به اندازهگيری تغييرات کمک مي کنند. به ایدنصورت که یک حالت معين را مشخص مدي کنندد و از ایدن رومي توانند برای اندازه گيری تغييدرات بده کدار روندد. شداخصمتغيری است که وضعيت و چگونگي را ارزیابي کدرده و انددازهگيری تغييرات را در طول زمان امکدان پدذیر مديسدازد )11(.
شاخصهای بيمارستاني مهمترین عامل نشاندهنده عملکدرد واستفاده از خددمات بيمارسدتان ي هسدتند و کمدک شدایاني بدهسي استگذاری مي نمایند و عامدل مهمدي در جهدت نظدارت وکنترل سيستم هدا مد يباشدند )12(. همچند ين شداخص هدا ی بيمارستاني در صورت جمعآوری و تحليل صحيح، نقشي مهدمدر تصميمگيری و بهبود کيفيت داشته و مبنای مناسب بدرایقضاوت در مورد عملکرد بيمارستان و شناخت وضعيت موجدودبه دست ميدهد )14-12(.
برخي مطالعات، نشان دهنده افزایش درصدد اشدغال تخدت،گردش تخت و رضدا یت مندد ی بيمداران و کداهش پرداخدت ازجيب بعد از طرح تحول بودهاند )15،16(، در حالي کده برخدي مطالعات بده افدزایش زمدان انتظدار و کداهش رضدایت مندد ی بيماران اشاره کردهاندد )17،1۸(. مطالعده خ يد ری و همکداراننشاندهنده موفقيت طرح تحول از دید دگاه کارشناسدان بدودهاست )19(. در مطالعات انجدام شدده، مسدایلي مانندد افدزایشمراجعه کنندگان و کاهش کيفيت خددمات، همراهدي نکدردنبيمههای کشور و تاخير در پرداخدت بده بيمارسدتانهدا، عددماستمرار نظارت بر اجرای طرح، ناپایداری مالي طدرح، نداشدتننقشه راه در نظر نگرفتن نظدام ارجدا ، شدکاف درآمددی بد ين پزشکان و سایر کادر درمان و افزایش توقعات از نظدام سدلامتبه عنوان چالشهای طرح تحول مطرح شده است )20،21(.
این مطالعه با هدف تعيدي ن ميد زان تغييد ر در شداخص هدا ی عملکردی بيمارستانهای دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشدت ي شامل درصد اشدغال تخدت، ميدزان چدرخش تخدت، متوسدطاقامت، ميزان اعمال جراحي و ميزان مراجعه به بخش سدرپا یي و اورژانس قبل و بعد از اجرای طرح تحول انجام شده است.

مواد و روش ها
پ ژوهش حاض ر مطالع ه ای متک ي ب ر دادهه ا ی موج ود )Routine data base study( و ب ا اس تفاده از دادههدای سالهای 1391 تا 1394، یعني دو سال قبل) 91-92( و بعدد
)93-94( از اجرای طرح تحدول نظدام سدلامت انجدام گرفتدهاست. جامعه آماری پژوهش کليه بيمارستانهای دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي شامل 15 بيمارسدتان بدود. بيمارسدتان شهيد اشرفي اصفهاني به دليل تعطيل شدن بخشهای بستری در سال 93 از مطالعه خار گردید.
با مراجعه به واحدهای آمار بيمارستانهدا ی تحدت پوشدشدانشگاه ،شاخصهای عملکرد تخت شامل درصد اشغال تخدت،ميزان چرخش تخت و متوسط اقامت، تعدداد اعمدال جراحدي، تعداد مدراجع ين بده اورژاندس، درمانگداه هدا و پاراکلينيد کهداجمعآوری گردید. در ایدن پدژوهش بده منظدور تایيد د صدحت
دادهها، این آمارها با دادههای واحد مدیریت اطلاعدات سدلامتمعاونت درمان دانشگاه علوم پزشدکي شدهيد بهشدت ي مقایسده گردید.
ضریب اشغال تخت، تختهای اشغالي است که بده صدورتنسبتي از تخت روز اشغال شده به تخت روز فعال در یک دوره زماني معين محاسبه مدي شدود . چنانچده اید ن نسدبت در 100 ضرب شود، ضریب اشغال تخت بدست م يآید. ميد زان گدردشتخت دفعاتي است که بيمداران از ید ک تخدت بيمارسدتان ي، در یک دوره زماني معين استفاده مدي کنندد . اید ن ميد زان، تعدداداشغال و خالي شدن تخت در یک دوره زمدان ي معد ين را نشدانم يدهد و حاکي از ميانگين تعدداد بيمداران ي اسدت کده تخدت
معيني در طول یک فاصدله زمداني معد ين اسدتفادهمدي کنندد . متوسط اقامت بيمار عبارت از جمع کل تخدت روز اشدغالي در یک زمان معين به تعدداد بيمداران تدرخ يص شدده و فدوتي در همان دوره است. طول مدت بستری مدنعکس کنندده تصدميم پزشکي در زمينه ماندن بيمار در بيمارستان است )22،23(.
تحليل دادهها بدا اسدتفاده ازشداخص هدا ی توصد يفي چدونميانگين و انحراف معيار و نرمدال بدودندادههدا بدا اسدتفاده ازآزمون شاپيرو ویلک سنجيده شد. همچنين با توجه بده وجدودیا عدم وجود توزیع نرمال دادهها برای مقایسه دادههای قبدل وبعد اجرای طرح تحول سلامت از تد ي تسدت زوجدي و آزمدونناپارامتری ویلکاکسون و برای بررسد ي تغييد ر در شداخص هدا ی مورد مطالعه بر حسب ویژگ يهدا ی سدازمان ي بيمارسدتان هدا از آزمون من ویتني در نرم افزار SPSS نسخه 21 اسدتفاده شدد.مقدار p کمتر از 05/0 بعنوان سطح معناداری در نظدر گرفتدهشد. انجام این تحقيق در کميتده اخدلا در پدژوهش دانشدگاهعلوم پزشکي شهيد بهشتي طد ي مصدوبه شدماره 66000725 تاریخ 17/12/1394 مورد تایيد قرار گرفت.

یافته ها
شاخص ميزان اشغال تخت به جز دو بيمارسدتان ، در سدا یر
بيمارستانها افزایش یافته است. کمتدر ین افدزا یش مربدوط بدهبيمارستان کودکان مفيد )5/3 درصد( و بيشدتر ین مربدوط بدهبيمارستان امام خميني فيروزکدوه )7/19درصدد( بدوده اسدت.
کمترین ميزان درصد اشغال تخت در قبل و بعد از طرح تحول به ترتيب مربوط به بيمارستان امام خميني فيروزکوه )9/31 و 5/51 درصد( و بيشترین ميد زان مربدوط بده بيمارسدتان امدامحسين )2/۸3 و 1/۸۸ درصد( بوده است )جدول 1(. ميد انگين اشغال تخت در بيمارستانهای دانشگاه در دوره پس از اجدرا ی طرح، از 5/66 درصد به 7/74 درصد افدزا یش یافتده اسدت کدهآزمون تي تست زوجي نشدان داد اید ن 2/۸ درصدد افدزا یش از لحاظ آماری معنادار م يباشد )001/0<p؛ جدول 2(.
پس از اجرای طرح تحول سلامت، شاخص گردش تخت در تمام بيمارستانهای دانشگاه به غير از بيمارستان مفتح ورامين افزایش یافته که بالاترین ميزان افزایش مربوط بده بيمارسدتان طرفه) 39 بيمار( بوده است. کمترین ميزان گردش تخت قبدلو بعد از اجرای طرح تحول بده ترت يد ب مربدوط بده بيمارسدتان مدرس )36 بيمار( و مسيح دانشوری )40 بيمدار ( بدوده اسدت.بيشترین ميزان گردش تخت قبدل و بعدد از اجدرای طدرح بدهترتيب مربدوط بده بيمارسدتان پدانزده خدرداد) 109 بيمدار ( و بيمارستان زعيم پاکدشت )125 بيمار( بوده است )جددول 1(.
ميانگين ميزان گردش تخت قبل اجرای طرح تحدول بده طدورمعناداری افزایش پيدا کرده است به طدور ی کده از 67 بده ۸0 بيمار افزایش یافته که براساس آزمون تي تسدت زوجدي، اید ن افزایش معن يدار بوده است) 001/0<p؛ جدول 2(.

1/۸۸ امام حسين) ( 2/۸3 امام حسين) ( 5/51 امام خميني 9/31 امام خميني درصد اشغال تخت
7/۸
مسيح ۸/2
مسيح ۸/1 پانزده خرداد 9/1 امام خميني متوسط اقامت
125 زعيم 109
پانزده خرداد 40
مسيح 36 شهيد مدرس ميزان چرخش تخت
30۸93 لقمان حکيم 2۸۸07 لقمان حکيم 277۸
امام خميني 2143
امام خميني تعداد بيماران بستری
234۸۸1
امام حسين) ( 1949۸1
امام حسين) ( 299۸۸ زعيم 220۸7 اختر تعداد مراجعين درمانگاه ها
11476۸
شهيد مفتح 113530
شهيد مفتح 11291
پانزده خرداد 7757 مسيح تعداد مراجعين به اورژانس
15924
امام حسين) (
12376 امام حسين) (
10۸4
امام خميني ۸3۸ امام خميني
تعداد اعمال جراحي
-35051348713شاخص

کمينه

بيشينه

قبل

از

اجرای

طرح

تحول

تحول
طرح
بعد

از

اجرای

قبل

تحول

طرح
اجرای

از

از

بعد

اجرای

طرح

تحول

شاخص

کمينه

بيشينه

قبل

از

اجرای

طرح



قیمت: تومان

دسته بندی : پزشکی

دیدگاهتان را بنویسید