پژوهنده )مجله پژوهشي دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي(
تاریخ دریافت مقاله: 12/8/2191
سال نوزدهم، شمارهفروردین 1و ، پي در پي اردیبهشت 7791، 11 صفحات 55 تا 57 تاریخ پذیرش مقاله: 11/2/2191
بررسي فراواني سالمونلا و شيگلا و انگلهای رودهای در متصدیان تهيه مواد غذایي شهر کرمان در سال 1171
مریم زارعزاده1، دکتر محمد ملکوتيان*2

2. کارشناس ارشد انگل شناسی پزشکی، گروه بهداشت محیط، دانشکده بهداشت ،دانشگاه علوم پزشکی کرمان
-10921208120

1. استاد مرکز تحقیقات مهندسی بهداشت محیط و گروه بهداشت محیط، دانشکده بهداشت ،دانشگاه علوم پزشکی کرمان چکيده
سابقه و هدف: بیماریهای منتقله از طریق غذا یکی از مشکلات بهداشتی عمده در کشورهای مختلف محسوب میگردند. شااغلی درمراکز تهیه مواد غذایی درصورت عدم رعایت اصول بهداشتی، میتوانند نقش مهمی در انتقال ای بیماریها داشته باشند. ای مطالعه با هدف تعیی فراوانی سالمونلا و شیگلا و انگلهای رودهای در متصدیان تهیهی مواد غذایی شهر کرمان انجام گرفت.
مواد و روشها: مطالعه از نوع توصیفی مقطعی است که در بازهی زمانی سال 2191 لغایت 2192 انجام گرفت. تعداد 051 نفر از افراد شاغل در آشپزخانههای مراکز تهیهی مواد غذایی انتخاب شدند. با مراجعه به محل کار ای افراد، در سه نوبت نمونهی مدفوع گرفته شد و با دو روش آزمایشگاهی مستقیم و رسوبی فرمالی اتر، آزمایش شادند. جهات تشاخیا ساالمونلا و شایگلا ، از روش کشات مادفوعاستفاده شد. همزمان، پرسشنامهای که شامل اطلاعات فردی و شغلی ای افراد بود، تکمیل گردید. دادهها با نارم افازارSPSS و آزماونمربع کای، تجزیه و تحلیل شد .15/1P<، معنیدار در نظر گرفته شد.
یافتهها: از 051 فرد مورد مطالعه، 6/59% مرد و 0/01% زن بودند. فراوانی کلی انگلهای روده، 7/20% با ه دسات آماد. از ایا تعاداد، 8/21% آلوده به یک انگل و 9/1% آلوده به دو انگل بودند. بیشتری فراوانی، در عفونت به ژیاردیا 1/7%، انتاموبا کلی 6/1%، همینولوپیس نانا 6/2% مشاهده شد. بی جنس، س و آلودگی انگلی، از نظر آماری ارتباط معنیداری مشاهده نشد. از نظر استفاده از وسایل بهداشت فردی) دستکش و لباس فرم( و داشت کارت بهداشتی با آلودگی انگلی، از نظار آمااری ارتبااط معنایداری وجاود داشات )باه ترتیا
126/1P و 112/1P<(. آلودگی به باکتری سالمونلا، یک مورد )1/1%( و آلودگی به شیگلا سه مورد )7/1%( مشاهده شد.
نتيجهگيری: نتایج، بیانگر شیوع نسبتاً بالای آلودگی به انگلهای رودهای به ویژه تکیاختههای بیماریزا در بی متصدیان تهیهی مواد غذایی میباشد .بنابرای لازم است کنترلهای بهداشتی بیشتر شده و طبق برنامههای مادون، بیماریاابی از طریاق آزماایش مادفوع بااروشهای تغلیظ، به عمل آید. طبیعی است که در ای راستا، تداوم و گسترش آموزش در ارتقای سطح سلامت ای افاراد نقاش تعیای کنندهای دارد.

-18287235507

واژگان کليدی: متصدیان تهیه مواد غذایی، انگلهای روده، سالمونلا، شیگلا، کرمان لطفاً به ای مقاله به صورت زیر استناد نمایید:
Zarezadeh M, Malakotian M. Prevalence of bacteria (Salmonella, Shigella) and intestinal parasites among food handlers in Kerman, Iran, in 1390. Pejouhandeh :)1(91;410255‒59.
20324353

مقدمه1
به رغم دستاوردهای چشمگیر انسان در کنترل و پیشاگ یری از بیماریهای واگیردار، بیماریهای قابل انتقاال از غاذا هناوزهم به عنوان یکی از مشکلات عمدهی بهداشتی در کشاورها ی

*نویسنده مسؤول مکاتبات: دکتر محمد ملکوتيان؛ کرماان، ابتادای بزرگاراههفت باغ، مرکز تحقیقات مهندسی بهداشت محیط دانشگاه علاوم پزشاکی کرماان،گ روه بهداش ت مح یط دانش کده بهداش ت، ک د پس تی: 7626921555، تلف :
1115216 )1102(، نمااااابر: 1115215 )1102(؛ پستتتتت الکترونيتتتت:
[email protected]
مختلف محسوب شده و تا أثیر گساترده ای بار رفااه اجتمااعی انسانها دارند )2(. سازمان جهانی بهداشت، ای بیماار یهاا را علت اصلی مرگ و میر در کشورهای در حال توسعه و مسا ؤول کاهش بهرهوری اقتصادی در کشورهای توسعه یافته ما یداناد)1(. بر اسااس بارآورد ایا ساازمان ، هار سااله بایش از 11% جمعیت کشورهای توسعه یافته، از بیماریهای با منشأ غاذا یی رنج ما یبرناد. در کشاورهای در حاال توساعه نیا ز با یش از 1 میلیون مورد مرگ به ای علت اتفاق میافتد) 2 و 1(.
پیشرفت در ف آوری، قوانی و بالا رفت تحصیلات، باه نحاوچشمگیری ایمنی تأمی غاذا را بهباود بخشایده اسات، ولای تولی د انب وه، توزی ع و واردات م واد غ ذایی، اف زایش جه انی مسافرتها، افزایش جمعیت، ساعتهای کاری طاولان ی، تغییا ر در ع ادات پخ ت و اس تفاده از غ ذاهای آم اده، چ الشه ای جدی دی را ب ه ارمغ ان آورده اس ت) 1 و 0(. اف راد ش اغل در آشپزخانههای مراکز تهیه و توزیع مواد غذایی، به دلیل ماهیت شغلی و تماس مداوم با منابع خام آلودگی )گیاهی و حیا وانی(، مس تعد اب تلا ب ه بیم اریه ای عف ونی روده و انتق ال آن ب ه مشتریان خود میباشند) 5 و 6(. ایا افاراد مایتواننا د منباعذخیرهی عفونتهای بسیار از جمله کارم هاا، تاکیاختاه هاا وباکتریهای بیماریزای روده بوده )7( و به عناوان یا ک عامالمهام و م ؤثر در تحقیق ات بیم اریه ای ق ال انتق ال از غ ذا، شناخته شدهاند) 8(.
طبق گزارش مرکز کنترل و پیشگیری بیماریهای واگیا ردار آمریکا، ضعف بهداشت فردی، پس از دمای نامناس نگهادار ی و پخت ناکافی، به عنوان سومی دلیل انتقال عوامل بیماار یزا از طریق غذا گزارش گردیده است. آلودگی دستها، بیشا تری و مهمتری نقش را در ای مورد بر عهده دارد )9(. با توجه باهنقش و اهمیت شاغلی در مراکز تهیهی مواد غذایی در انتقاالعفونتهای رودهای، مطالعاات متعاددی در شاهرها ی مختلافایران در زمینهی فراوانی آلودگی ای افراد صاورت گرفتاه کاهنتایج آن از 6 تا 62 درصاد متغیا ر اسات ) 21 و 22(، ولای در مورد آلودگی به سالمونلا و شیگلا آماری یافت نشد.
ای مطالعاه باا هادف تعیای فراوانا ی ساالمونلا و شا یگلا و انگلهای رودهای در متصدیان تهیهی مواد غذایی شهر کرمان، در بازهی زمانی سال 2191 لغایت 2192 انجام گرفت.

مواد و روشها
56/ دوماهنامه پژوهنده بررسی فراوانی سالمونلا و شیگلا و انگلهای رودهای در …
ای مطالعهی توصیفی- مقطعی و کاربردی، روی 051 نفر از شاغلی آشپزخانههای مراکز تهیهی مواد غذایی شاهر کرماانانجااام گرفاات. از نااواح ی مختلااف شااهر کرمااان تعااداد ی از رستورانها و فست فودها به صاورت تصاادفی انتخااب شادند. کارشناس نمونهگیا ر، ابتادا در ماورد اهم یا ت طار و نحاوهی گرفت نمونه با شاغلی صاحبت مای کارد . ساپس در صاورترضایت مسؤول واحد و افراد شاغل در آن، به تعداد هر فرد سه ظرف نمونهگیری مدفوع تحویل و هر روز قبال از سااعت 21، نمونهها جمعآوری شده و به آزمایشگاه منتقل میشد. کلیا هی نمون هه ا جه ت آزمایش ات انگ لشناس ی، پ س از بررس ی ماکروسکپی به روش مستقیم و رسوبی فرمالی – اتار ، بررسا ی شدند )21(. جهت تشخیا باکتریهای سالمونلا و شا یگلا، از روش کشا ت ما دفوع اسااتفاده گرد یااد )21(. همچنا ی ، پرسشنامهای شامل خصوصیات فردی )جانس، سا و میا زان تحصیلات( و شغلی )استفاده از دستکش و لباس فرم، داشات کارت تندرستی، داشات دستشاویی در محال کاار( باه طاورهمزمان تکمیل گردید. نتایج باه دسات آماده از آزمایشاات و اطلاعات پرسشنامه، با نرم افزار SPSS و آزماون مرباع کاای، تجزیه و تحلیل شد و 15/1P< معنیدار در نظر گرفته شد.

یافتهها
از 051 فرد مورد مطالعه، 168 نفر )6/59%( مرد و 281 نفار )0/01%( زن و در محدودهی سنی 26 تا 65 سال بودناد. 111 نفر )9/08%( دارای تحصیلات دیپلم و بالاتر و بقیه زیر دیا پلم بودند .217 نفر )1/18%( زیر 11 سال، 260 نفر )0/16%( بی 11 تا 01 ساال و 259 نفار )1/251%( باالا ی 01 سا ال سا داشتند .66 نفر )7/20%( در آزمایش بارا ی انگال هاا ی رودهای مثبت بودند. تعاداد ماوارد مثبات از نظار انگالهاا ی رودهای، براساس متغیرهای باالا ، در جادول 2 نشاان داده شاده اسات.
اختلاف مشاهده شده در هیچ موردی از نظر آماار ی معنا یدار نبود.

جدول 1. خصوصيات فردی و تعداد موارد مثبت انگتل در شتاغلين مراکتزتهيه و توزیع مواد غذایي، کرمان ،71-1171*.

تعداد موارد مثبت )درصد( خصوصيات
)21/1( 11
)28/2( 11 مرد
زن جنس
)11/0( 16
)21/1( 27 کمتر از 11 سال11 تا 01 سال گروه سني
)20/0( 11 بیش از 01 سال )25/1( 15
)20/2( 12 زیر دیپلم
دیپلم و بالاتر ميزان تحصيلات
)20/7( 66 جمع
*اختلاف در هیچ موردی معنیدار نبود .

از 66 فرد آلوده به انگلهای رودهای 1% به کرمهاا ی رودهای و 7/21% به تکیاختههای انگلی آلوده بودند. آلودگی به ژیاردیا ا با 11 مورد )1/7%(، بیشتری فراوانی را در بی انگلها داشات )جدول 1(. تعداد 0 نفر )9/1%(، همزماان باه دو انگال آلاودهبودند. از ای بی، 1 نفر آلوده به ژیاردیا لامبلیا  انتاموبا کلی، یک نفر آلوده به ژیاردیا  ایا دوموبا و یاک نفار نیاز آلاوده باه همینولوپیس  بلاستوسیستیس بودند. نتاا یج کشات مادفوعجهت تشخیا باکتریهای ساالمونلا و شا یگلا، آلاودگی در 0 نفر )8/1%( را ناشان داد کاه از بیا آنهاا، یک نفر )1/1%( به باکتری سالمونلا و 1 نفر )7/1%( به باکتری شیگلا آلوده بودند.

جدول 2. شيوع انگلهای رودهای در شاغلين مراکز تهيت ه و فتروش متوادغذایي، کرمان ،71-1171.

تعداد )درصد( نوع انگل
)7/1( 11 ژیاردیا لامبليا
)1/6( 26 انتاموبا کلي
)2/6( 7 همينولوپيس نانا
)2/1( 6 ایدوموبا بوچلي
)2/2( 5 بلاستوسيستيس هومينيس
)1/1( 2 تنيا
)1/1( 2 آسکاریس
)1/1( 2 انتاموبا هيستولتيکا
* )20/7( 66 کل
*درصدها بر مبنای جمعیت کل افراد آلوده میباشد.

توزیع بررسیشادگان بار اسااس اساتفاده از وساایل بهداشاتفردی )کلاه و لباس فرم و دستکش(، داشت کارت بهداشتی و داشت دستشویی در محل کار، در جدول 1 نشاان داده شادهاست. اختلاف معنیداری بی استفاده از وسایل بهداشت فردی )استفاده از دستکش و لباس فرم( و ابتلا باه انگال وجاود دارد به نحوی که آلاودگ ی در افاراد ی کاه از ایا وساا یل اساتفادهنمیکردند، بیشتر بود) 126/1P(. آلودگی در افاراد ی کاه در محل کار خود دارای سرویس بهداشتی بوده و کارت بهداشات ی داشتند نیز به مرات کمتر بود) 112/1>Ρ(.

جدول 1. خصوصيات بهداشتي و تعداد موارد مثبت در شاغلين مراکز تهيه و توزیع مواد غذایي، کرمان ،71-1171.

1/126
)22/6( 10 )11( 11 )60/7( 192
)15/1( 259 بله
خیر وسایل بهداشت فردی
1/111
)8/9( 11
)17/1( 10 )79/8( 159 )11/1( 92 بله
خیر سرویس بهداشتی
1/111
)6/0( 11
)06/7( 01 )79/6( 158 )11/0( 91 بله
خیر کارت بهداشتی
* )211( 051 کل
74676-73850

746761463865

عوامل تعداد )درصد( تعداد موارد P value مثبت )درصد(
1178306-6254.
باشد

.

باشد

*درصدها بر مبنای کل جمعیت آلوده می

بحث
نتایج مطالعهی ما نشان داد که 7/20% از متصاد یان تهیا هی مواد غذایی آلاوده باه انگالهاا ی روده بودناد. ایا مقادار در مطالعهی دهقا انی فیروزآبااد ی و همکااران در ساال 2181 در شهر یزد 62% )22(، در مطالعهی امی زاده و همکاران در سال
2182 در شهر ورامی 17% )25( و در شهر سانند در ساال

شماره 2، پیدرپی 97، فروردی و اردیبهشت 2191 مریم زارع زاده و دکتر محمد ملکوتیان/ 57
2176، 8/11% )26( به دست آمد کاه در مقا یساه باا تحق یا ق
حاض ر، بیش تر اس ت. ای اخ تلاف از ی ک س و م یتوان د نشاندهندهی وضعیت خوب بهداشتی در با ی ایا افاراد و ازسوی دیگر، بیانگر اجرای دقیق مقررات بهداشتی ناظر بار ایا مش اغل باش د. ای اف راد بای د ه ر 6 م اه ی ک ب ار از نظ ر آلودگیهای انگلی روده توسط مراکز بهداشتی آزمایش شوند و در صورت لزوم تحت درمان قرار گیرند.
در مطالعهی حاضر، میزان آلودگی با کرمها 1% ولی آلاودگ ی به تکیاختهها، 7/21% با ه دسات آماد. ایا یافتاههاا کاه باابررسیهای انجام شده توسط امی زاده و همکااران ) 25 و 26( و خیراناد یش و همکااران در ساال 2181 در خارم آب اد ) 27( ه مخ وانی دارد، نش اندهن دهی ش یوع ب الای آل ودگی ب ه تکیاختهها در مقایسه باا کارمهاا مایباشاد. سااده باودن راهسرایت تکیاختهها و تکثیر زیاد آنها و قابلیت تولید کیسات و پایداری آنها در شرایط نامساعد محیطی، از جمله عوامل مهامدر افزایش میزان شیوع تکیاختهها محسوب میشود.
پایی بودن شیوع کرمهای انگلی روده و محدود بودن آنها به چند گونه را میتوان ناشی از ویژگیهای جغرافیا ایی از جملاهپایی بودن میزان رطوبت، حارارت و تاابش مساتقیم اشاعه ی آفتاب، کمبود پوشش گیاهی و وجود سیستم بهداشات ی ماننادلولهکشی آب آشامیدنی و استفادهی کمتار کشااورزان از کاو د انسانی را نام برد.
در بی آلودگیهای تکیاختهای، آلودگی به ژیاردیا ا از هماهبیشاتر ب ود ک ه باا مطالع ه ی انج ام شاد ه توس ط کوهس ار و همکاران در سال2189 )21(، امی زاده و همکاران در وراما ی و سنند) 25 و 26( و خیراناد یش و همکااران در خارم آبااد )27( همخوانی داشت. ژیاردیا به عنوان یکی از تکیاختههاا ی رودهای بیماریزای شایع در کرمان نیز گزارش شده است )28 و 29(.
در ای مطالعه، حادود 6/79% از افاراد ماورد بررسای، دارای کارت بهداشتی بودند و ارتبااط بای عفونات انگلای و داشات کارت بهداشتی معنیدار بود که از جمله مهمتری دلایال آن،میتوان بازدید از ای اماک توسط مراکز بهداشتی و لزوم ارایه کارت بهداشتی که هر 6 ماه باید تمدید گردد، عنوان کرد .
در شاغلینی که از وسایل بهداشت فارد ی )دساتکش، لبااسفرم( استفاده میکردند و در محل کار دارای سرویس بهداشتی بودند، به دلیل رعایت بهداشت فردی، میا زان آلاودگ ی نیا ز باه مرات کمتر بود .از طرفی، آلودگی باه دو بااکتری ساالمونلا و شیگلا پایی بود ولی با توجه به وجود حااملان ساالم در ایا بیماریها و راه انتقال مستقیم ای باکتریهاا )11( و گازارشاپیدمیهای مختلف از ای بیماریها توسط متصاد یان تهیا هی مواد غذایی )12(، باید ای بیماریها در کاارت بهداشاتی آنهاامورد توجه قرار گرفته و در صورت داشت سابقهی بیماار ی یا ا علایم مشکوک، مورد بررسی و آزمایش قرار گیرند.

نتيجهگيری
58/ دوماهنامه پژوهنده بررسی فراوانی سالمونلا و شیگلا و انگلهای رودهای در …
نتایج تحقیق، نشاندهندهی شیوع نسابتاً باالا ی انگال هاا ی رودهای به خصوص تکیاختههای بیماریزا و وجود آلودگی به دو باکتری سالمونلا و شیگلا در بی تهیهکنندگان مواد غذایی میباشد. بنابرای با توجه به نقش و اهمیت ای افراد در انتقال عفونااتهااای رودهای، توجااه بااه وضااع یت بهداشااتی آنهااا و مراجعاهی مانظم آناها باه ماراکاز بهداشتای درمانای، وجاود کارشناسان بهداشتی مجرب و ارتباط ماداوم آنهاا باا شااغلی واحدهای تهیهی مواد غذایی و ارایا ه توصا یههاا ی بهداشات ی و بیماریابی )آزمایش هر 6 ماه( و ارتقای روشهای آزمایشگاهی، انجام آزمایش کشت و پیگیری افراد آلوده تا زمان درمان آنهاا ، در کاهش نسبی بیماریهای عفونی روده، میتواند مؤثر باشد .

تشکر و قدرداني
ای پژوهش حاصل طر تحقیقاات ی مصاوب شامارهی 11/91 معاونت تحقیقات و فا آور ی دانشاگاه علاوم پزشاکی کرماانمیباشد که زیر نظر مرکز تحقیقات مهندسی بهداشت محا یط دانشگاه انجام شده است. بدی وسیله، مرات تشاکر و ساپاسخود را اعلام میداریم.

REFERENCES
120853266222

World Health Organization: Food safety and food borne illness. Geneva: WHO; 2007.
World Health Organization: Food safety – food born diseases and value chain management for food safety, forging links between Agriculture and Health CGIAR on Agriculture and Health Meeting in WHO/HQ. 2007.
Angulo FJ. Activities, achivements, and lessons leared during the first 10 years of the food born diseases active survillance network: 1996–2005. Clin Infect Dis 2007;44(5):718–25.
Dorny P, Praet N, Deckers N, Gabriel S. Emerging food- born parasites. Vet Parasitol 2009;163(3):196–206.
.5 Michaels B, Keller C, Blevins M, Paoli G, Ruthman T, Todd E, et al. Prevention of food worker transmission of food born pathogen: risk assessment and evalution of effective hygiene intervention strategies. Food Serv Tecnol 2004;4(1): 31–49.
.6 Todd EC, Greig JD, Bartleson CA, Michaels BS. Outbreaks where food workers have been implicated in the spread of foodborne disease. Part 6. Transmission and survival of pathogens in the food processing and preparation environment. J food Prot 2009;72(1):202–19.
World Health Organization: Health surveillance and management procedures of food-handling personnel. Geneva: 1999; 7–36. Technical report series no. 785.
Todd EC, Michaels BS, Greig JD, Smith D, Holah J, Bartleson CA. Outbreaks where food workers have been implicated in the spread of foodborne disease. Part 7. Barriers to reduce contamination of food by workers. J Food Prot 2010;73(8):1552–65.
.9 Lillquist DR, McCabe ML, Church KH. A comparison of traditional hand washing training with active hand washing training in the food handler industry. J Environ Health 2005;67:13–6.
10. Koohsar F, Amini A, Ayatollahi AA, Noshak GH, Hedayat Mofidi HS, Namjoo M. The prevalence of intestinal parasitic infections in food handlers in Gorgan, Iran. Med Lab J 2012;6(1):27–34. (Full Text in Persian)
.11 Dehghani Firozabadi A, Azizi M. Study of the rate of contamination of intestinal parasites among workers in fast foot outlets of Yazd. J Shahid Sadoghi Univ Med Sci 2003;11(1, supplement on health):22–8. (Full Text in Persian)
World Health Organization: Basic laboratory methods in medical parasitology. WHO, Geneva; 1991. p. 15–7.
Bailey WR, Fingold SM, Martin WJ. Bailey and Scott’s Diagnostic Microbiology. 6th ed. St. Louis: Mosby; 1982. p. 210–5.
Jay IM. Modern food microbiology. 6th ed. USA: Springer; .6002
Aminzadeh Z, Shaker F, Nazari M, Gachkar L. Prevalence of intestinal parasite in food handlers in Varamin 2002. J Paramed Sci 2003;3:157–62 (Full Text in Persian)
Aminzadeh Z, Afrasiabi SH, Gachkar L. Intestinal parasitism in food-sellers in Sanandaj, 1997. Pejouhandeh 2002; 6(5):449–52. (Full Text in Persian)
Kheirandish F, Badparva E, Tarrahi M. Prevalence of intestinal parasites in Khorramabad bakeries’ workers in 2001. Lorestan Univ Med Sci 2004;5(2):45–50. (Full Text in Persian)
شماره 2، پیدرپی 97، فروردی و اردیبهشت 2191 مریم زارع زاده و دکتر محمد ملکوتیان/ 59
Ziaali N, Masood J. A survey of the prevalence of intestinal parasites in city of Kerman. J Kerman Univ Med Sci 1996;3(3):129–34. (Full Text in Persian)
Sharifi, Elahi R. Prevalence of clinical symptom giardiasis in sub urb Kerman and importance of repeat stool test diagnosis Giardia lamblia. J Teb Tazkyeh 1995; 15: 59-66 [Persian].
.02 Todd EC, Greig JD, Bartleson CA, Michaels BS. Outbreaks where food workers have been implicated in the spread of foodborne disease. Part 4. Infective doses and pathogen carriage. J Food Prot. 2008 Nov;71(11):2339-73.
21. Greig JD, Todd EC, Bartleson CA, Michaels BS. Outbreaks where food workers have been implicated in the spread of foodborne disease. Part 1. Description of the problem, methods, and agents involved.J Food Prot. 2007 Jul;70(7):1752-61.



قیمت: تومان

دسته بندی : پزشکی

دیدگاهتان را بنویسید