پژوهنده (مجله پژوهشي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي)
تاريخ دريافت مقاله: 13/10/1391
سال هفدهم، شماره 6بهمن ، و پي در اسفند پي 139190، صفحات 312 تا 318 تاريخ پذيرش مقاله: 21/12/1391
رابطه سرمايه روانشناختي و ويژگيهاي شخصيتي با رضايت شغلي
در كتابداران كتابخانه هاي عمومي شهر تبريز
جعفر بهادري خسروشاهي1، دكتر تورج هاشمي نصرت آبادي2، دكتر منصور بيرامي2

كارشناسي ارشد روانشناسي عمومي، گروه روانشناسي، دانشكده علوم تربيتي و روانشناسي، دانشگاه تبريز
-10921208733

دانشيار، گروه روانشناسي، دانشكده علوم تربيتي و روانشناسي، دانشگاه تبريز چكيده
سابقه و هدف: رضايت شغلي از مهمترين متغيرها در حيطه رفتار سازماني محسوب مي شود و با عوامل متعددي مرتبط است. در اين ميان سرمايه روانشناختي و ويژگيهاي شخصيتي از عوامل اصلي رضايت شغلي محسوب مي شوند. هدف اين مطالعه تعيـين همبسـتگيسرمايه روانشناختي و ويژگيهاي شخصيتي با رضايت شغلي كتابداران كتابخانه هاي عمومي شهر تبريز بود.
مواد و روشها: پژوهش حاضر از نوع توصيفي- همبستگي بود. جامعه آماري اين پژوهش را كليه كتابداران كتابخانه هاي عمـومي شـهرتبريز كه در سال 1390 مشغول به كار بودند، تشكيل مي داد كه از اين ميان تعداد 150 كتابدار بر اسـاس فرمـول كـوكران و بـه روشنمونه گيري تصادفي ساده انتخاب شدند. براي جمع آوري داده ها از پرسشنامه سرمايه روانشـناختي، پرسشـنامه ويژگيهـاي شخصـيتي وآزمون رضايت شغلي استفاده شد. براي تجزيه و تحليل داده ها نيز از ضريب همبستگي پيرسون و تحليل رگرسيون گام به گام اسـتفادهشد.
يافته ها: سرمايه روانشناختي و مؤلفه هاي آن با رضايت شغلي همبستگي مثبت و معني داري دارند. همچنـين بـين ويژگـي شخصـيتيبرون گرايي، همسازي و وظيفهشناسي با رضايت شغلي همبستگي مثبت، و بـين ويژگيهـاي شخصـيتي روان نژنـدي و تجربـه پـذيري بـارضايت شغلي همبستگي منفي و معني دار وجـود دارد. از سـويي نتـايج تحليـل رگرسـيون نشـان داد كـه خودكارآمـدي، روان نژنـدي،تجربه پذيري، وظيفه شناسي و سرمايه روانشناختي به ترتيب قادرند تغييرات رضايت شغلي را پيش بيني كنند.
نتيجه گيري: با توجه به نتايج به دست آمده، توجه و دقت بيشتر در خصوص سرمايه روانشناختي و ويژگيهـا ي شخصـ يتي افـراد بـراي استخدام كتابداران مناسب و شايسته و همچنين تشكيل كارگروههايي جهت بالا بردن رضايت شغلي در اين زمينه احساس مي شود.

-18286233807

واژگان كليدي: سرمايه روانشناختي، ويژگيهاي شخصيتي، رضايت شغلي، كتابداران، ايران لطفاً به اين مقاله به صورت زير استناد نماييد:
Bahadori Khosroshahi J, Hashemi Nosratabadi T, Bayrami M. The relationship between psychological capital and personality traits with job satisfaction among librarians’ in public libraries in Tabriz. Pejouhandeh 2013;17(6):312-8.

0مقدمهF1
رض ايت ش غلي و عوام ل م ؤثر ب ر آن از جمل ه مهمت رين موضوعات اجتماعي است كه در دو دهه گذشـته مـورد توجـهبسياري از محققان و روانشناسان سـازمان قـرار گرفتـه اسـت.رضايت شغلي به مجموع تمايلات يا احساسات مثبت كه افـرادنسبت به شغل خود دارند، اطلاق مي شود. يعني هـر چـه فـردرضايت شغلي بالايي داشته باشد به ميزان زيادي شغل خود را دوست داشته، از طريق آن نيازهاي خـود را ارضـا نمـوده و در نتيجه احساسات مثبتي نسبت به آن خواهد داشت( 1). كورتز رضايت شـغلي را يـك حالـت عـاطفي مثبـت يـا خوشـاينديمي داند كه حاصل ارزيابي فرد از شغل يا تجـارب شـغلي خـودمي باشد( 2).
رضايت شغلي از مهمترين موضوعاتي است كه در هـر سـازمانبايد به آن توجه كرد. در ايـن ميـان يكـي از عـواملي كـه نقـشمهمي در رضايت شغلي افراد دارد، ميـزان سـرمايه روانشـناختيافراد به عنوان جزئي از روانشناسي مثبـت گرايـي اسـت، كـه درسالهاي اخير مورد توجه و بررسي قرار گرفته است. اين رويكـردمعتقد است كه روانشناسي مثبت با تكيه بر نقاط قوت افـراد بـهبهبود عملكرد فردي و سازماني آنها كمك مـي كنـد. بـه عنـوانمثال فردي كه احساس مي كند از قابليت بـالا بـراي تطبيـق بـاتغييرات تكنولوژيكي برخوردار است، از طريق توسعه برنامه هـايانساني تشويق مي شود اين قابليت را شكوفا كند( 3 و 4).
در اين ميان عناصر متعددي در سـرمايه روانشـناختي مـدنظرق رار گرفت ه ان د، ام ا بيش تر از هم ه امي دواري، خودكارآم دي ،خ وش بين ي و ت ابآوري م ورد بررس ي و اجم اع ب وده اس ت .
اميدواري يكي از ويژگيهاي انسان است كه به او كمك مي نمايـدتا نااميدي ها را پشت سر گذاشته، اهداف خود را تعقيب كـرده واحساس غير قابل تحمـل بـودن آينـده را كـاهش دهـد (5). در تحقيقــي نشــان داده شــد ســازمانهايي كــه ســطح اميــدواريكاركنانشان بـالاتر بـود، عملكـرد موفقيـت آميزتـر ي نسـبت بـهسازمانهاي ديگر داشتند( 6). بنـدورا خودكارآمـدي را دريافـت وداوري ف رد درب اره مهارته ا و توانمن ديهاي خ ود ب راي انج امكارهايي كه در موقعيتهاي ويژه به آنها نياز است، تعريف مي كند (7). ب ه نظ ر وي داش تن مهارته ا و دس تاوردهاي قبل ي اف راد پيش بيني كننده هاي مناسبي براي عملكرد آينده افـراد نيسـتند،بلكه باور انسان درباره تواناييهاي خود در انجام آنها بـر چگـونگيعملكـرد خ ويش مـؤثر اس ت. تحقيقـات نش ان داده اسـت ك هخودكارآمدي همبستگي مستقيم و معني داري با رضايت شـغليدارد( 8). در پژوهشي نشان داده شد كـه داشـتن خودكارآمـديبالا منجر به تعهد و رضايت شغلي بيشتر مي شود( 9). همچنـينخ وش بين ي ب ه جه ت گزين ي اش اره دارد ك ه در آن معم ولاً پيامدهاي مثبت مورد انتظارند و اين پيامدها بـه عنـوان عوامـلثابت، كلي و دروني در نظر گرفته مي شـوند ( 10). در پژوهشـي ، آوي و همكاران نشان دادنـد كـه خوشـبيني بـا رضـايت شـغليهمبس تگي مثب ت و معن يداري دارد. يعن ي اي ن اف راد، تعل ق بيشتري به شغل خود داشته و شغل خود را بهتر انجام مي دهند (11). از سويي تاب آوري سازگاري مثبت در واكنش بـه شـرايطنـاگوار اسـت (12). تـاب آوري ص رف مقاومـت منفعـل در براب رآسيبها يا شرايط تهديدكننده نيست. بلكه فرد تاب آور، مشـاركتكننده فعال و سازنده محيط پيراموني خـود اسـت. در پژوهشـيكه به همبستگي تاب آوري در برابر فشار رواني در كارگران تحت مراقبت چيني صورت گرفت، نتايج نشان داد كه تاب آوري رابطه مثبت و معني داري با رضايت شغلي و كيفيت زندگي داشته و بـابيماريهاي جسـمي و جراحـت در كـار رابطـه منفـي دارد (13).
بنابراين عوامل روانشناختي مثبت در محيط كار، باعـث رضـايتشغلي و افزايش تعهد سازماني در كاركنان مي شود.
متغيــر ديگــري كــه در رضــايت شــغلي افــراد نقــش دارد، ويژگيهاي شخصيتي افراد و كاركنان در سازمانها اسـت. يعنـيهر چه سازگاري و تناسب بين شخصيت و شغل بيشـتر باشـد،رضايت شغلي بيشتري را در پي خواهد داشت و هـر چـه ايـنسازگاري و همخواني كمتر باشد، رضـايت شـغلي كمتـر بـوده،آثار و تبعات منفي متعـددي را در سـازمان بـه دنبـال خواهـدداشت. در پژوهشي نشان داده شد كه بين شخصيت دبيران بـارضايت شغلي آنهـا همبسـتگي وجـود دارد( 14). در پـژوهشديگري كه با عنوان همبستگي ويژگيهـاي شخصـيتي مـديرانكتابخانه هاي مركزي با رضايت شغلي آنها انجـام يافتـه اسـت،نتايج نشان داد بين ويژگيهاي شخصيتي مديران كتابخانه هـا وميزان رضايت شغلي آنها رابطه معنيداري وجود دارد( 15). در تحقيقي ديگر كه با عنوان بررسي همبستگي عوامل شخصيتي با رضايت شغلي در زنان و مردان انجام گرفت، نتايج نشـان دادكه بين برون گرايي و رواننژندي با رضايت شغلي بـالا و پـايينارتباط وجود دارد( 16).
با توجه به مباحث نظري و يافته هاي پژوهشي فـوق بـه نظـرمي رسد رضايت شغلي از مفاهيم بنيادي است كه تأثير بسزايي بر سلامت رواني افراد و جامعـه در سـازمان ها دارد كـه در ايـنميان با به كارگيري افـراد در شـغل مناسـب و افـزايش ميـزانسرمايه هاي رواني و شـناختن ويژگيهـاي شخصـيتي كاركنـانمي توان رضايت و تهعـد شـغلي آنهـا را افـزايش داد و ميـزانبازدهي و كارآمدي را نيز در محيط كـار بـالا بـرد. بنـابراين بـا
توج ه ب ه نق ش مفه وم رض ايت ش غلي و اف زايش به ره وري سازمان، اين مطالعـه بـه منظـور بررسـي همبسـتگي سـرمايهروانشناختي و ويژگيهاي شخصيتي با رضايت شغلي كتابـدارانكتابخانه هاي عمومي شهر تبريز انجام گرديد.

مواد و روشها
اين پژوهش توصيفي از نوع همبستگي بود. جامعه آماري اين پژوهش را كليه كتابداران كتابخانه هاي عمومي شهر تبريز كـهدر سال 1390 مشغول به كار بودنـد، تشـكيل مـي دادنـد كـهتعداد آنها 360 نفر بود. از اين ميان، 160 كتابـدار بـر اسـاس فرمول كوكران و به صورت نمونه گيري تصادفي سـاده انتخـاب شدند و پرسشنامه ها در اختيار آنها گذاشته شد. 10 پرسشنامه به علت ناقص و مخدوش بودن كنار گذاشته شد كه در نهايـتبعد از حذف پرسشـنامه هـاي معيـوب، 150 پرسشـنامه مـوردتجزيه و تحليل نهايي قرار گرفت.
ابزار گردآوري داده ها شامل پرسشنامه سـرمايه روانشـناختي
(PCQ) ب راي س نجش س رمايه روانش ناختي ب ود( 3). اي ن پرسش نامه ش امل 24 س ؤال و 4 خ رده مقي اس امي دواري ،ت اب آوري، خوش بيني و خودكارآم دي اس ت ك ه در آن، ه ر خرده مقياس شامل 6 گويه است و آزمـودني بـه هـر گويـه درمقياس 6 درجهاي (كاملاً مخـالفم تـا كـاملاً مـوافقم) ليكـرت
پاس خ م يده د. س ؤالات 1 ت ا 6 مرب وط ب ه خ رده مقي اس خودكارآم دي، س ؤالات 7 ت ا 12 مرب وط ب ه خ رده مقي اس اميدواري، سؤالات 13 تا 18 مربوط به خرده مقياس تابآوري و سؤالات مربوط 19 تا 24 مربوط به خرده مقياس خوشـبينيميباشد. براي به دست آوردن نمره سرمايه روانـي ، ابتـدا نمـرههر خرده مقياس به صـورت جداگانـه بـه دسـت آمـد و سـپسمجموع آنها به عنوان نمره كل سرمايه روانشـناختي محسـوبشد. نسبت كاي دو اين آزمون برابر با 6/24 است و آمـاره هـايRMSEA،CFI در اين مدل بـه ترتيـب 97/0 و 08/0 هسـتند
(8). همچنين در پژوهش حاضر ميزان پايايي اين پرسشنامه بر اساس آلفاي كرونباخ 85/0 به دست آمد.
براي سنجش شخصيت نيز از آزمون پـنج عـاملي شخصـيتينئو (NEO-IP-R) استفاده شد. اين پرسشنامه شامل 60 سؤال است كه براي نخستين بـار در سـال 1985 سـاخته شـد و درس ال 1991 م ورد بررس ي مج دد ق رار گرف ت. پرسش نامه شخصيتي نئو، پنج عامل اصلي شخصيت و شش خصوصيت در هر عامل را مـ ي سـنجد . سـ ؤالات ايـن مقيـاس بـر روي طيـفليكرت پنج بخشي از صفر تا چهار نمره گذاري مي شـو ند و هـرعامل با داشتن 12 ماده، نمره اي از صفر تا 48 دارد .
به منظور ارزيابي روايي ملاكي آزمون از روش همبستگي بـيندو فرم گزارش شخصي و فرم مشاهده گر استفاده شده است كـهضرايب حاصل بين 45/0 تا 66/0 بوده است. همچنين به منظور ارزيابي پايايي آزمون از روش ضريب آلفا استفاده شده اسـت كـهضرايب حاصل بين 56/0 تا 87/0 به دست آمده است( 17).
از آزمون رضايت شغلي اسپكتور (JSS) براي سنجش رضايت شغلي استفاده شد. اين آزمون تحت عنـوان پيمـايش رضـايتشغلي ناميده مي شود كه توسط اسپكتور سـاخته شـده اسـت.اين آزمون 36 ماده دارد و براي ارزيابي نگرش كاركنان نسـبتبه شغلشان به كار برده مي شود كه در آن، پاسخها به صورت 6 درجه اي از كاملاًَ مخالفم تا كاملاً مـوافقم تنظـيم شـده اسـت.البته بعضي از ماده ها به صورت مثبت و بعضي ديگر به صـورتمنفي نمره گذاري مي شوند. يك ماده يا عبارت مثبت، جمله اي است كه موافقت با آن نشان دهنده رضايت شغلي است. ماده يا عبارت منفي نيز جمله اي است كه موافقت با آن نشـان دهنـدهناخوشنودي شغلي است. ضريب همساني دروني اين آزمون بـاروش آلف اي كرونب اخ 91/0 و ب ا روش بازآزم ايي در 18 م اه 71/0 گزارش شده است( 18). ضريب پايـايي ايـن پرسشـنامهنيز بر اساس آلفاي كرونباخ 86/0 به دست آمد.
در اين پژوهش، بـراي تجزيـه و تحليـل داده هـا از نـرم افـزار16SPSS و شاخصهاي آمـاري توصـيفي، ضـريب همبسـتگيپيرسون و تحليل رگرسيون گام به گام استفاده شد.

يافته ها
ميانگين و انحراف معيار تمام متغيرهاي پـژوهش در جـدول 1 نشان داده شده است. بين سرمايه روانشناختي و مؤلفـه هـاي آنبا رضايت شغلي كتابداران همبستگي مثبت و معني داري وجـودداشت. همچنين بين ويژگيهاي شخصيتي برون گرايي، همسازي و وظيفه شناسي با رضايت شغلي همبستگي مثبت و معنـي داري وجود داشت، در حالي كـه ويژگيهـاي شخصـيتي روان نژنـدي وتجربه پذيري با رضايت شـغلي همبسـتگي منفـي و معنـي داري دارند (جدول 2).

جدول1. ميانگين و انحراف معيار متغيرهاي مورد مطالعه در پژوهش
انحراف معيار ميانگين تعداد متغيرها
15/23 54/84 150 سرمايه روانشناختي
4/09 14/24 150 اميدواري
5/74 14/16 150 خودكارآمدي
6/49 13/65 150 خوش بيني
3/97 13/22 150 تاب آوري
13/92 28/74 150 روان نژندي
9/20 28/27 150 برون گرايي
12/43 29/70 150 تجربه پذيري
8/08 31/06 150 همسازي
8/68 31/59 150 وظيفه شناسي
23/32 57/94 150 رضايت شغلي

جدول2. ضرايب همبستگي متغيرهاي پژوهش با رضايت شغلي*
رضايت شغلي متغيرها
0/65 سرمايه روانشناختي
0/49 اميدواري
0/67 خودكارآمدي
0/39 خوش بيني
0/35 تاب آوري
-0/58 روان نژندي
0/39 برون گرايي
-0/50 تجربه پذيري
0/40 همسازي
0/43 وظيفه شناسي
*در تمام موارد 001/0< P

طــي پــنج گــام، پــنج مؤلفــه خودكارآمــدي، روان نژنــدي ،تجربه پذيري، وظيفه شناسي و سـرمايه روانشـناختي بـا رضـايتشغلي داراي همبستگي چندگانه هستند، كه بر اسـاس اهميـتترتيب متغيرهاي پيش بين در تحليل رگرسيون گام بـه گـام، در
جدول3. خلاصه يافته هاي حاصل از تحليل رگرسيون به روش گام به گام براي پيش بيني رضايت شغلي
خطاي استاندارد برآورد ضريب همبستگي تعديل شده ضريب تعيين 2R ضريب همبستگي چندگانه R متغيرها
17/36 0/44 0/44 0/67 خودكارآمدي
15/36 0/56 0/57 0/75 روان نژندي
14/93 0/59 0/59 0/77 تجربه پذيري
14/53 0/61 0/62 0/78 وظيفه شناسي
14/38 0/62 0/63 0/79 سرمايه روانشناختي
بيني رضايت شغلي معني دار در تحليل رگرسيون براي پيش استاندارد براي متغيرهاي دول4. ضرايب رگرسيون استاندارد و غير
ج
0178495B

معيار

خطاي

B

معيار

خطاي

ضرايب بدون استاندارد ضرايب استاندارد شده T سطح معني داري
متغيرها Beta
خودكارآمدي 38/1 35/0 34/0 90/3 001/0 روان نژندي 30/0- 11/0 18/0- 59/2- 01/0 تجربه پذيري 40/0- 11/0 21/0- 46/3- 001/0 وظيفه شناسي 44/0 15/0 16/0 95/2 004/0 سرمايه روانشناختي 27/0 13/0 18/0 01/2 04/0



قیمت: تومان

دسته بندی : پزشکی

دیدگاهتان را بنویسید