پژوهنده (مجله پژوهشي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي)
تاريخ دريافت مقاله: 27/10/1391
سال هفدهم، شماره 5آذر، و پي ديدر پي 1391 89، صفحات 252 تا 257 تاريخ پذيرش مقاله: 13/12/1391
بررسي سبك زندگي و عوامل همراه آن در دانشجويان دانشگاه علوم پزشكي ايلام
مهران PبابانژادP 1، هانيه خشتP زرينP 2، دكتر كورش سايه PميريP 3، دكتر علي دل Pپيشه*4

دانشجوي كارشناسي ارشد اپيدميولوژي، گروه اپيدميولوژي، كميته تحقيقات دانشجويي، دانشكده بهداشت، دانشگاه علوم پزشكي ايلام
دانشجوي كارشناسي بهداشت حرفه اي، كميته تحقيقات دانشجويي، دانشگاه علوم پزشكي ايلام
استاديار آمار زيستي، مركز تحقيقات پيشگيري از آسيبهاي رواني اجتماعي استان ايلام
-10922208011

دانشيار، گروه اپيدميولوژي، دانشكده بهداشت، مركز تحقيقات پيشگيري از آسيبهاي رواني اجتماعي، دانشگاه علوم پزشكي ايلام چكيده
سابقه و هدف: كنترل تنش، فعاليت فيزيكي، عـادات غـذايي و سـيگار كشـيدن از جملـه پارامترهـاي مهـم سـبك زنـدگي جوانـان وبه خصوص دانشجويان مي باشند. مطالعه حاضر با هدف تعيين وضعيت سبك زندگي و همبستگي آن با بعضي از عوامـل مـؤثر بـر آن در نمونه اي گويا از دانشجويان علوم پزشكي ايلام انجام شده است.
مواد و روشها: مطالعه اي توصيفي بر روي 400 دانشجوي دانشگاه علوم پزشكي ايلام در سال تحصيلي 91-1390 با روش نمونه گيري تصادفي سهميه اي (برحسب رشته تحصيلي) انجام گرفت. پرسشنامه رفتارهاي ارتقاء دهنده سلامت HPLP II براي بررسـي متغيرهـايكنترل تنش، فعاليت فيزيكي، عادات غذايي و ايمني به كار گرفته شد. داده هاي جمع آوري شده از طريق نرم افزار 16 SPSS و آزمونهاي كاي دو و همبستگي كندال، تجزيه و تحليل شد.
يافته ها: ميانگين و انحراف معيار سن واحدهاي مورد مطالعه 9/1±94/20 سـال بـود كـه 2/59% مونـث بودنـد. برخـورداري از سـبكزندگي ضعيف، كنترل تنش ،فعاليت فيزيكي، عادات غذايي و ايمني به ترتيب 6، 10، 36، 8/20 و 2 درصد برآورد گرديد. رابطـه سـبكزندگي با سطح تحصيلات پدر معني دار بود (05/0<p)، اما با شغل والدين، تحصيلات مادر، رشته تحصيلي، سن، جـنس و بـومي بـودندانشجويان معني دار نبود (05/0>p). از بين عوامل تشكيل دهنـده سـبك زنـدگي دانشـجويان، كنتـرل تـنش داراي بيشـترين مقـدارهمبستگي با سبك زندگي كل بود( 61/0 = p <0/01 ،r).
نتيجه گيري: بهبود سبك زندگي با تغيير الگوي عادات غذايي و فعاليت فيزيكي و نيز كاهش تنش دانشجويان توصيه مي شود.

-18286235090

واژگان كليدي: سبك زندگي، عادات غذايي، فعاليت فيزيكي، كنترل تنش، دانشجويان علوم پزشكي، ايلام لطفاً به اين مقاله به صورت زير استناد نماييد:
Babanejad M, Khesht Zarin H, Sayehmiri K, Delpisheh A. Lifestyle investigation and its associated factors in students
510165182

of Ilam University of Medical Sciences. Pejouhandeh 2012;17(5):252-7.

مقدمهP0F1
عادات غذايي، كنترل تنش، فعاليت فيزيكي و سيگار كشيدن از جمله مهمترين جنبه هاي مربـوط بـه سـبك زنـدگي افـرادمي باشند( 1 و 2). كنترل عوامل خطر در سبك زنـدگي ماننـدتغذيه نادرست، فقدان فعاليت ورزشي، استعمال سيگار، مصرف الك ل و م واد مخ در س بب ك اهش ح دود 50% از مرگه اي زودهنگام ميشود (3). متغيرهاي تشكيل دهنده سبك زنـدگيعمدتاً از طريق اجـراي اسـتراتژي هـاي مربوطـه قابـل تعـديلهستند. به همين دليـل امـروزه آگـاهي از چگـونگي تغييـرات

*نويسنده مسؤول مكاتبات: دكتر علي دل پيشه؛ ايـ لام، دانشـگاه علـوم پزشـكي اي لام، دانش كده بهداش ت، گ روه اپي دميولوژي، ص ندوق پس تي: 138-69315؛ پست الكترونيك: [email protected]

سبك زندگي در جوامـع مختلـف بـيش از پـيش مـورد توجـهبهداشت عمومي قرار گرفته است (4)، به طـوري كـه سـازمانجهاني بهداشت، كيفيت و سلامت زندگي بيش از 60% از افراد جامعه را وابسته به رفتار و سبك زندگي مي داند (5).
مطالعه عوامل مربوط به سلامت و برخورداري از يـك سـبكزندگي سالم به خصوص در دانشجويان نقـش بسـيار زيـادي در ارتقا سلامت و فعاليتهاي مربوط به آن دارد (6). اگرچه اعتقـادبه برخورداري از يك شـيوه زنـدگي سـالم در سـنين ابتـداييزندگي شكل مي گيرد، اما رفتارهاي مربوط به سبك زندگي در طول سالهاي حضـور در دانشـگاه بنـا مـي شـوند و در صـورتناديده گرفته شدن مي توانند اثرات بدي بر سلامت و رفاه حـالآنها داشته باشند (2).
رفتارهاي مرتبط با سلامت در اوايل زندگي بر خطرات بعـدياختلالات مرتبط با سبك زندگي اثر مي گذارند. دانشجويان يك جمعيت همگن و قابل دسترس از جامعـه هسـتند كـه نسـبتاً سالم هستند. اين موضـوع تـورش ناشـي از تـأثير بيمـاري بـررفتارهاي بهداشتي را كاهش مي دهد (6). انتظـار مـي رود كـهدانشجويان در محيطهاي آموزشـ ي هماننـد محـيط درسـي در منزل خود، تمايل بـه رفتارهـاي سـاكن و كـم تحـرك داشـته باش ند (7). در اي ن دوران ع ادات غ ذايي و رفتاره اي ف ردي تغييراتي مي كند كه بسته به نـوع روابـط افـراد، گـذرا يـا پايـاهستند (8). دانشجويان علـوم پزشـكي بـه خصـوص در رشـتهپزشكي در زمينه مهارتهاي سبك زنـدگي و پيشـگيري كمتـرتحت آموزش قرار مي گيرنـد و بايسـتي در جهـت ايجـاد يـكبرنامه آموزشي مدون با تمركز بر سبك زندگي آنان اقدام كـرد(9).
در مطالعه اي بر روي دانشجويان گرگان، نزديك بـه نيمـي ازدانشجويان از سبك زندگي ضعيف و متوسطي برخوردار بودنـد(10). در مطالعــه انجــام شــده در اصــفهان نيــز بخشــي ازدانشجويان از نظر فعاليت فيزيكي به عنوان يكي از عوامل مؤثر بر سبك زندگي، در شرايط نامطلوبي قرار داشـتند (11). Nola و همكاران نيز به اين نتيجه رسيدند كه عادت غذايي و در كل سبك زندگي دانشجويان علوم پزشكي در وضعيت مطلوبي قرار نداشته است (2).
با توجه به متغير بودن الگـوي سـبك زنـدگي و عـدم وجـود اطلاع ات ك افي در م ورد چگ ونگي آن در دانش جويان عل وم پزشكي ايلام، مطالعه حاضر بـا هـدف تعيـين وضـعيت سـبكزندگي و بررسي همبستگي آن بـا بعضـي از عوامـل مـؤثر،ُ در نمونه اي گويا از اين دانشجويان انجام شده است.

مواد و روشها
مطالعه حاضر از نوع توصيفي بـود و جامعـه پـژوهش شـامل400 نف ر از دانش جويان در ح ال تحص يل در دانش گاه عل وم پزشكي ايلام در سال تحصيلي 91-1390 بود. نمونه گيري بـهش كل س هميه اي ( برحس ب رش ته تحص يلي) و ب ه ص ورت تصادفي اجرا شد، به گونه اي كه در ابتدا بـا مراجعـه بـه واحـدآموزش هر يك از دانشـكده هـا، تعـداد دانشـجويان هـر رشـتهبه دست آمد و تعـداد نمونـه مـورد نيـاز بـه نسـبت 400 نفـرانتخاب شد.
جهت جمع آوري داده هـا از پرسشـنامه اسـتاندارد رفتارهـاي
ارتقا دهنـده سـلامتيHealth-Promoting Lifestyle Profile )II, HPLP II) استفاده شد. پرسشنامه مـذبور مشـتمل بـر 52 سؤال بود كه با توجه بـه هـدف مطالعـه حاضـر چهـار متغيـر كنترل تنش، فعاليت بدني، عادات غـذايي و رفتارهـاي ايمنـيمورد بررسي قرار گرفتند. روايـي محتـوايي پرسشـنامه توسـطمتخصص ين و پاي ايي درون ي آن ب ا آلف اي كرونب اخ 82% در مطالعه محمدي زيدي و همكاران (12) مورد تأييد قرار گرفته است. همچنين با در نظر گرفتن داده هاي مربوط به نمونه هـايمطالعه حاضر، پايايي پرسشنامه مذكور بـا اسـتفاده از شـاخصآلفاي كرونباخ ،90% به دست آمد.
اين پرسشـنامه از دو بخـش تشـكيل شـده بـود: بخـش اولسؤالات جمعيت شناختي شـامل سـن، جـنس، رشـته، مقطـعتحصيلي، تحصيلات پدر و مـادر، ميـزان درآمـد، شـغل پـدر ومادر، بـومي بـودن و بخـش دوم شـامل 8 سـ ؤال در رابطـه بـاكنترل تنش ، 8 سؤال در رابطه با فعاليت فيزيكي، 9 سؤال در مورد عادات غذايي و 3 سؤال در ارتباط بـا وضـعيت رفتارهـايايمني دانشجويان از قبيل استعمال سيگار، استفاده از كمربنـدايمني و مسواك زدن بود كه همگي به صورت مقياس ليكـرت4 حالتي (هرگز، گاهي اوقات، اغلـب اوقـات و هميشـه) طـرحشـده بودنـد. همچنـين دو س ؤال در مـورد قـد و وزن، جه تمحاسبه شـاخص تـوده بـدني دانشـجويان گنجانـده شـد. بـهسؤالهاي هر كدام از بخشهاي كنترل تـنش، فعاليـت فيزيكـي،عادات غذايي و دو سـؤال از سـه سـؤال رفتارهـاي ايمنـي، بـه ترتيبِترتيب مقياس ليكرت فوق الذكر، نمره 1 تا 4 تعلق مـي گرفـت.
در مورد رفتارهاي ايمني، سؤال مربوط به سـيگار كشـيدن بـ ه گونه اي نمره دهي شد كه برخلاف ساير سؤالات، چنانچـه فـردهرگز سيگار نمي كشيده است بيشترين نمره يعنـي نمـره 4 را دريافت كند و به ترتيب اگر گاهي اوقات، اغلـب و يـا هميشـهسيگار مي كشيده است نمـرات 3 ،2 و 1 را دريافـت كنـد . در نهايت نمرات بخشهاي چهارگانه پرسشنامه با هم جمع شد تـانمره كل سبك زندگي تعيين شود. با توجه به اينكـه سـؤالا ت پرسشنامه ها به صورت ناقص تكميل شده بودند، نرم افزار قـادربه جمع بستن سؤالات مربوط به هـر يـك از سـطوح نبـود، از اين رو ميـانگين سـؤالا ت مربـوط بـه كنتـرل تـنش، فعاليـتفيزيكي، عادات غذايي و ايمني گرفتـه شـد و از مجمـوع آنهـانمره كل سبك زندگي بـ ه دسـت آمـد و در سـه رده ضـعيف،متوسط و خوب گروه بندي شد.
نحوه امتيازبندي بدين صورت بود كه نمره سبك زندگي بـين 99/7-5 بــه عنــوان ســطح ضــعيف ،99/10-8 متوســط و 99/13-11 خوب در نظر گرفته شـد . در مـورد متغيـر كنتـرلتنش، نمره بـين 99/1-1 بـه عنـوان سـطح ضـعيف، 99/2-2 متوسط و 4-3 خوب در نظرگرفته شد. در مورد متغير فعاليـتفيزيكــي، نمــره بــين 96/1-1 بــه عنــوان ســطح ضــعيف ،93/2-97/1 متوسط و 9/3-94/2 خوب در نظر گرفته شـد . در مورد امتيازات متغير عادات غـذايي ، نمـره 89/1-1 بـه عنـوانسطح ضعيف ،79/2-9/1 متوسط و 69/3-8/2 خـوب در نظـرگرفته شد و در نهايت براي متغير عادات ايمني نمـره 99/1-1 به عنوان سطح ضعيف ،99/2-2 متوسط و 4-3 خوب در نظـرگرفته شد. جهـت دسـته بنـدي نمايـه تـوده بـدني (BMI)، از دس ته بنـدي اس تاندارد س ازمان جهـاني بهداشــت ( WHO) اسـ تفاده شـ د كـ ه در آن 5/18BMI< بـ ه عنـ وان لاغـ ر ،9/24- 5/18 به عنوان طبيعي ،9/29-25 به عنوان اضافه وزن و 9/34-30 به عنوان چاقي سـطح يـك در نظـر گرفتـه شـد(13).
اص ول اخلاق ي پـژوهش در ام ر پرسش گري و جم ع آوري اطلاعات رعايت شد. پژوهشگران به صورت حضوري بـ ه افـراد مورد بررسي مراجعه نموده و پس از كسب رضـايت آنهـا بـرايشركت در مطالعه و بيان هدف از انجـام پـژوهش و اطمينـان از محرمانه ماندن اطلاعات، پرسشنامه را به افـراد جهـت تكميـ ل تحويل دادند.
0181135

جدول 1. توزيع دانشجويان مورد بررسي بر حسب ميزان كنترل استرس، فعاليت فيزيكي، عادات غذايي، رفتارهاي ايمني و سبك زندگي متغيرها سبك زندگي ضعيف سبك زندگي متوسط سبك زندگي خوب جمع
تعداد درصد تعداد درصد تعداد درصد تعداد درصد كنترل تنش 40 0/10 278 5/69 82 5/20 400 0/100 فعاليت فيزيكي 144 0/36 229 2/57 27 8/6 400 0/100 عادات غذايي 83 8/20 255 7/63 62 5/15 400 0/100 رفتارهاي ايمني 8 0/2 76 1/19 313 9/78 397 0/100 سبك زندگي 24 0/6 246 0/62 127 0/32 397 0/100

جهت بررسي رابطه سطح سبك زندگي با متغيرهاي كيفي از آزمون كاي دو استفاده شد. در مواردي كه شرايط انجام آزمـونكاي دو برقرار نبود تعريف و نمرات دو متغير دسته بنـدي شـدهبا هم ادغام مي شد تا امكان محاسبه آزمـون مـذبور بـه وجـودآيـد. همچن ين ب ه منظ ور مقايسـه همبس تگي متغيره اي
254/ دوماهنامه پژوهنده بررسي سبك زندگي و عوامل همراه آن در دانشجويان …
تشكيل دهنده با نمره سبك زندگي و نيز مقدار همبستگي آنها با يكديگر از آزمون همبستگي كندال اسـتفاده گرديـد. نرمـالبـودن داده ه ا ب ا اس تفاده از آزم ون كولم وگروف- اس ميرنف بررسي شد. در نهايت داده هاي گردآوري شده جهـت تجزيـه وتحليل وارد نرم افزار 16 SPSS گرديد. مقدار P-value كمتر از 05/0 به عنوان سطح معني داري در نظر گرفته شد.

يافته ها
ميانگين و انحراف معيار سن دانشجويان 9/1±94/20 سال بود كه 2/59% مؤنث بودنـد. بـيش از دوسـوم دانشـجويان (9/66%) بومي بودنـد. تحصـيلات پـدر 7/33% واحـدهاي مـورد مطالعـهدانشگاهي و بالاتر و 8/13% بي سـواد و تحصـيلات مـادر 1/23% دانشگاهي و بالاتر و نزديك به يك سوم( 4/28%) بي سـواد بـود.به عبارت ديگر 2/86% از پدران و 6/71% از مادران دانشـجوهايمورد مطالعـه باسـواد بودنـد. شـغل پـدر نزديـك بـه دو پـنجم(5/38%) از دانشجويان كارمند و شغل مادران بيشتر آنها( 84%) خانه دار بود. نزديك به نيمي از دانشجويان( 45%)، درآمد والدين خود را ذكر نكردند. از نظر نمايه توده بـدني (BMI) نزديـك بـهيك دهم( 4/9%) لاغر، بـيش از سـه چهـارم( 2/81%) طبيعـي ، 8/8% داراي اضافه وزن و 6/0% نيز مبتلا بـه چـاقي سـطح يـكبودند. اكثر دانشجويان( 83%) هيچ گاه سيگار نمي كشـيدند و 4% هميشه سيگار مي كشيدند. بـه طـوركلي، برخـورداري از سـبكزندگي ضعيف، كنترل تنش ،فعاليت فيزيكـي ، عـادات غـذايي و ايمني به ترتيب در 6 ، 10، 36 ، 8/20 و 2 درصـ د از واحـدهايمورد مطالعه ديده شد (جدول 1).

سبك زندگي دانشجويان ارتباط معني داري با سطح تحصيلات پدر داشـت (05/0 <p) امـا بـين سـبك زنـدگي دانشـجويان وتحصيلات مادر ارتباط معني داري ديده نشد (05/0>p)، (جدول 2). همچن ين ب ين س طح س بك زن دگي دانش جويان و رش ته تحص يلي، س ن، ج نس و مح ل س كونت دانش جويان ارتب اطمعني داري ديده نشد (05/0 >p). (جدول 3).
كنترل تنش داراي بيشترين همبسـتگي بـا سـبك زنـدگي بـود(61/0 = r) و پس از آن عادات غذايي، فعاليت فيزيكي و رفتارهـايايمني به ترتيب با مقدار همبستگي( r) 497/0، 489/0 و 448/0 قرار داشتند (001/0 < p). همچنين پس از بررسي مستقل سـايرعوامل تشكيل دهنده سبك زنـدگي جهـت تشـخيص همبسـتگيآنه ا ب ا يك ديگر، مش اهده ش د بيش ترين همبس تگي ب ه ط ور
* معني داري در سطح 001/0 < P **عدم معني داري 05/0 > P بحث
نتايج مطالعه حاضر نشان داد سـطح سـبك زنـدگي بـيش ازنيمي از دانشجويان مورد مطالعـه ( 62%) در وضـعيت متوسـطقرار دارد و كمتر از ده درصد( 6%) آنها در سطح ضـعيف قـراردارند. ميزان سبك زنـدگي ضـعيف بـه دسـت آمـده بـه طـورواضحي كمتر از مطالعه منصوريان و همكاران (10) اسـت كـهدر آن 24% از دانشجويان سطح سبك زندگي ضعيفي داشتند .
به نظر مي رسد اختلاف مشاهده شده به دليل نوع نمونـه هـايمطالع ه باش د؛ چ را ك ه در مطالع ه انج ام ش ده در گ يلان،دانشجويان از بين تمامي رشته ها از جمله رشته هاي غير علـومپزشكي انتخاب شده بودند. منصـوريان در نتـايج خـود اظهـارداشته كه دانشجويان علوم پزشكي نسبت به غيرپزشكي، نمـرهسبك زندگي بهتري كسب كرده انـد (10).Peker و Bermark

جدول 2. توزيع افراد مورد بررسي بر حسب تحصيلات والدين به تفكيك سطح سبك زندگي
معني داري متغيرها سبك زندگي ضعيف سبك زندگي متوسط سبك زندگي خوب جمع
(كاي دو) تعداد درصد تعداد درصد تعداد درصد تعداد درصد
0/021 تحصيلات پدر بيسواد 4 3/8 38 2/79 6 5/12 48 0/100
ابتدايي 5 3/8 40 7/66 15 0/25 60 0/100
سيكل و متوسطه 4 3/3 71 2/59 45 5/37 120 0/100
0815449



قیمت: تومان

دسته بندی : پزشکی

دیدگاهتان را بنویسید