پژوهنده (مجله پژوهشي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي)
تاريخ دريافت مقاله: 24/3/1391 سال هفدهم، شماره مرداد3 و، پي در شهريور پي 139187، صفحات 134 تا 141 تاريخ پذيرش مقاله: 5/7/1391
بررسي وضعيت فرهنگ ايمني بيمار در بيمارستانهاي آموزشي تابعه دانشگاه
علوم پزشكي شهيد بهشتي در سال 1390
دكتر سعاد محفوظ پور1، الهه عيني2، فرزانه مباشري3*، احمد فرامرزي4

دانشيار، مركز تحقيقات ارتقا ايمني و پيشگيري از مصدوميتها، دانشكده بهداشت، دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي
دانشجوي دكتراي تخصصي پژوهشي، مركز تحقيقات ارتقا ايمني و پيشگيري از مصدوميتها، دانشكده بهداشت، دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي
كارشناس ارشد اپيدميولوژي، گروه پزشكي اجتماعي، دانشگاه علوم پزشكي فسا
-10920187768

4 كارشناس ارشد اقتصاد سلامت، گروه مديريت و اقتصاد سلامت، دانشكده بهداشت، دانشگاه علوم پزشكي تهران چكيده
سابقه و هدف: فرهنگ ايمني بيمار يكي از عناصر اصلي ارتقاي ايمني و بهبود كيفيت مراقبت از بيمار مـ ي باشـد . مطالعـات قليلـي درخصوص وضعيت فرهنگ ايمني بيمار در كشور انجام شده است .در اين مطالعه با استفاده از پرسشنامه SAQ دانشگاه تگزاس، وضـع يت فرهنگ ايمني بيمار در بيمارستانهاي آموزشي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي مورد بررسي قرار گرفت.
مواد و روشها: در يك مطالعه مقطعي در يك بازه زماني 4 ماهه در سال 1390، از ميان 9 بيمارستان آموزشي دانشـگاه علـوم پزشـك ي شهيد بهشتي به شكل هدفمند و با توجه به بزرگي و پراكندگي جغرافيايي، 4 بيمارستان (دو بيمارستان بزرگ بيش از 300 تخت و دو بيمارستان كوچك كمتر از 300 تخت) از مناطق شرق، شمال و غرب تهران انتخاب شدند. جامعه پژوهش اين مطالعه كليه داروسـازان ، دستياران پزشكي، پرستاران، تكنسين هاي اتاق عمل، كارشناسان تغذيه، و شـاغل ين در بخشـها ي راديولـوژ ي و آزمايشـگاه بودنـد . ابـزار گردآوري داده ها در اين مطالعه پرسشنامه معتبر و پاياي ترجمه شده (88/0 r=) دانشگاه تگـزاس امريكـا بـود كـه از طريـ ق 8 حيطـه ، وضعيت فرهنگ ايمني بيمار را در بيمارستانها مورد سنجش قرار مي داد.
يافته ها: 58% از افراد شركت كننده در مطالعه، پرستاران بودند و بيشتر از 2 سال سابقه كـار در بيمارسـتان داشـتند . سـطح فرهنـگ ايمني بيمار در بيمارستانهاي مختلف متوسط بود و بين بيمارستانها تفاوت آماري معنـ ي داري ديـده نشـد. بيمارسـتانها از نظـر حيطـه اقدامات و انتظارات مديريت در راستاي بهبود ايمني بيمار و حيطه مسـائل مربـوط بـه كاركنـان اخـتلاف معنـ ي داري بـا هـم داشـتند (009/0<(p. پست سازماني افراد تفاوت معني داري در نمره كلي فرهنگ ايمني و پـنج ح يطـه از حيطـه هـا ي فرهنـگ ايمنـ ي در بـ ين بيمارستانها ايجاد نمود (05/0<(p. قويترين بعد فرهنگ ايمني بيمار در بيمارستانهاي مورد مطالعه، حيطـه كـار تيمـ ي بـا 74% پاسـخ مثبت بود.
نتيجه گيري: فرهنگ ايمني بيمار حاكم بر بيمارستانهاي مورد مطالعه در سطح متوسط بود. از ايـ ن رو، در فرهنـگ موجـود حـاكم بـر بيمارستانها، طراحي مداخلات مربوط به بهبود فرهنگ با توجه به ويژگيهاي هر بيمارستان مورد نياز است.

-18285235045

واژگان كليدي: ايمني، فرهنگ ايمني، بيمار، بيمارستان لطفاً به اين مقاله به صورت زير استناد نماييد:
Mahfoozpour S, Ainy E, Mobasheri F, Faramarzi A. Patients’ safety culture status among educational hospitals of
511166102

Shahid Beheshti University of Medical Sciences in 2011. Pejouhandeh 2012;17(3):134-41.

0مقدمهF1
يكي از مهمترين مسائل در بخش سلامت و به ويژه در مراكز درماني، كيفيت مراقبت مي باشد. كيفيت مراقبت نيز

*نويسنده مسؤول مكاتبات: فرزانه مباشري؛ فسا، ميـ دان ابـن سـينا، دانشـگاهعلوم پزشكي فسا، گروه پزشـك ي اجتمـاع ي، تلفـن: 2220994-731-98+؛ پسـتالكترونيك: [email protected]

خود از عناصري تشكيل شده كه ايمني بيمار يكي از مهمترين آنهاست (1). اما پژوهشهاي صورت گرفته در عرصه سلامت حاكي از نامناسب بودن شرايط ايمني در مراقبت از بيماران بوده و لذا بر بهبود فرآيندها و رويه هاي درماني تأكيد داشته اند (2). با توجه به شيوع خطاهاي پزشكي، آگاهي از فرهنگ ايمني بيمار در بخش سلامت به منظور تغيير اين فرهنگ وسازگار ساختن آن با پيشرفتهايي كه در زمينه كيفيت مراقبتصورت مي پذيرد حائز اهميت است. بهبود ايمني بيمار تنهايك موضوع باليني نيست و به ابعاد سازماني هم مرتبطمي باشد (4-3). صاحب نظران معتقدند كه بيمارستانها بايستيبه منظور ارتقاي كيفيت و ايمني در مراقبت سلامت، همگام با مداخلات ساختاري، فرهنگ ايمني بيمار را نيز در ميان كاركنان خود حكمفرما سازند (1). مي توان گفت كه فرهنگ ايمني بيمار يكي از عناصر اصلي ارتقاي ايمني و بهبود كيفيت مراقبت از بيمار مي باشد و مهمترين دغدغه افراد است (9-5).
دپارتمان بهداشت بريتانيا (10) و انجمن پزشكي ايالت متحده امريكا (11) توصيه كرده اند كه سازمانهاي مراقبت بهداشتي بايد تكنيك هاي مراقبت ايمن را اتخاذ نمايند، كه شامل عوامل سازماني مثل اصول اخلاقي و احساس امنيت در محل كار، عوامل محيطي مثل سطوح كاركنان و حمايتهاي مديريت، عوامل كار گروهي مثل كار تيمي و رهبري آن و عوامل شخصي مثل اعتماد به نفس حين انجام كار مي باشد (12).
بين فرهنگ و عملكرد سازماني رابطـه مسـتق يم وجـود دارد، اگر چه ماهيت و سازوكارهاي نهفتـه در ايـ ن ارتبـاط تـاكنون مشخص نشده است (14-13). تاكنون ابزارهـا ي زيـ ادي بـرا ي ارزيابي ايمني بيمار طراحي شده اسـت (19-14)، كـه تقريبـاً تمامي آنها 5 بعد رايج فرهنگ ايمني بيمار (رهبري، سياست و رويه ها، مسائل مربوط به كاركنان، ارتباطات و گزارش دهـ ي) را در بر مي گيرند. يكي از اين ابزارها پرسشنامه نگرش نسبت بـه ايمني دانشگاه تگـزاس امريكـا (SAQ) اسـت (20). در ايـران ،مطالعات محدودي fv روي فرهنگ ايمني انجام شده اسـت . در مطالعه عبدي و همكاران امتياز فرهنگ ايمنـي بيمـار در حـد پايين تا متوسط بـود (21). در ايـن مطالعـه بـا بهـره گيـ ري از نسخه بومي سازي شده پرسشـنامه مـذكور ، وضـع يت فرهنـگ ايمني بيمار در بيمارستانهاي منتخب دانشـگاه علـوم پزشـك ي شهيد بهشتي مورد بررسي قرار گرفت.

مواد و روشها
يك مطالعه مقطعي در بازه زماني 4 ماهه از ابتداي مرداد ماه تا انتهاي آبان ماه سال 1390 انجام پذيرفت. جهت تعيين محيط پژوهش و دستيابي به حجم نمونه مورد نياز، پس از دريافت اسامي بيمارستانهاي آموزشي تحت پوشش دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي و تعداد تقريبي تخت هر يك از اين بيمارستانها از معاونت درمان دانشگاه، در ابتدا هر 9 بيمارستان آموزشي دانشگاه برحسب تعداد تخت به دو گروه بيمارستانهاي كوچك (كمتر از 300 تختخواب) وبيمارستانهاي بزرگ (بيش از 300 تختخواب) تقسيم شد. پساز دريافت اطلاعات مربوط به تعداد تخت فعال بيمارستانهايمذكور و باتوجه به پراكندگي جغرافيايي بيمارستانها، 2بيمارستان بزرگ و 2 بيمارستان كوچك از شمال، غرب و شرق تهران انتخاب شدند. سپس با مراجعه به واحدهاي كارگزيني، آموزش و پرستاري در بيمارستانها و با توجه به ليست كاركنان موجود در اين واحدها، تعداد كل كاركنان كادر درماني تشخيصي در پستهاي دستياري پزشكي، پرستاري، تكنسين اتاق عمل و بيهوشي، شاغل در آزمايشگاه و راديولوژي، كارشناس تغذيه و داروساز در اين 4 بيمارستان جمع آوري گرديد كه تقريباً برابر با 1680 نفر بود. در جامعه و با پيش فرض اينكه نسبت فراواني وجود صفات مورد بررسي (حيطه هاي مختلف فرهنگ ايمني بيمار) در جامعه برابر با
50/0 مي باشد و با اشتباه 5% از مقدار واقعي آنها در ميان كاركنان و اطمينان 95%، با استفاده از فرمول برآورد نسبت در جامعه با دقت نسبي مشخص، حجم نمونه برابر با 385 نفر برآورد گرديد. با توجه به اينكه نمونهگيري به روش خوشه اي تصادفي بود، اين عدد را در 20% اثر طرح ضرب نموده و حجم نمونه 462 نفر به دست آمد. همچنين براي پوشش افرادي كه به دلايلي از مطالعه خارج ميشوند و يا اطلاعات را ناقص ارائه مي دهند 15% به حجم نمونه اضافه شد و نهايتاً تعداد 530 نفر جهت توزيع پرسشنامه در نظر گرفته شدند.
در اين پژوهش از روش نمونهگيري چندمرحله اي تصادفي استفاده شد. ابتدا با نمونه گيري خوشه اي به انتخاب بيمارستانها پرداخته و سپس با روش نمونهگيري طبقه بندي شده، تعداد مورد نياز پرسنل در هر گروه شغلي تعيين گرديد. معيارهاي ورود به مطالعه عبارت بود از: داشتن سابقه كار بيش از يك سال در بخشهاي پزشكي و يا پيراپزشكي بيمارستاني كه در زمان مصاحبه در آن مشغول به كار بودند و انجام حداقل 20 ساعت كار موظفي در هفته در آن بيمارستان. جهت تعيين وضعيت فرهنگ ايمني بيمار (انتظارات و اقدامات مديريت در راستاي بهبود ايمني بيمار، حمايت مديريت بيمارستان از ايمني بيمار، مسائل مربوط به كاركنان، درك كلي از ايمني بيمار، يادگيري سازماني، بهبود مداوم، تبادل اطلاعات مربوط به بيمار، باز بودن مجاري ارتباطي، كار تيمي) از پرسشنامه دانشگاه تگزاس امريكا (SAQ) استفاده شد. در اين پرسشنامه منظور از فرهنگ ايمني، نظر و نگرش افراد در مورد اين مقوله مي باشد (20). روايي پرسشنامه توسط اعتبار محتوي و پايايي آن نيز با استفاده از آزمون مجدد (با ضريب همبستگي 88/0 r=) تأييد شده بود. براي محاسبه امتيازات ازضرب نمودن تعداد كل سؤالات پرسشنامه (27 سؤال) درامتياز ليكرت هريك از پاسخها (امتيازي بين 0 تا 4) استفادهشد، بنابراين اين عدد مي توانست مقداري بين صفر تا 108(امتياز متوسط: 54) باشد و با توجه به اين طيف امتياز،وضعيت فرهنگ ايمني بيمار در هر بيمارستان به سه طبقه فرهنگ ايمني ضعيف (نمره 1 تا 36)، فرهنگ ايمني متوسط (نمره 37 تا 72) و فرهنگ ايمني خوب (نمره بالاتر از 72) تقسيم شدند. نمره مربوط به هر حيطه از فرهنگ ايمني كه از سؤالات پرسشنامه استخراج گرديد نيز بر عدد 3 تقسيم شد و با توجه به اينكه نمره در طيف يك سوم پاييني، مياني، و يا يك سوم بالايي قرار داشت، وضعيت آن حيطه از فرهنگ ايمني به ترتيب ضعيف، متوسط و خوب در نظر گرفته شد.
از آمار توصيفي جهت تنظيم جداول توزيع فراواني استفاده شد. از آمار استنباطي نيز جهت تعيين روابط متغيرها استفاده گرديد. اين آزمونها شامل آزمون آناليز واريانس يك طرفه (One way ANOVA) و آزمون مقايسات چندگانه Tukey بود. در تمام آناليزها، سطح معني داري 05/0 و توان مطالعه معادل 9/0 در نظر گرفته شد. تمام آزمونهاي آماري با استفاده از نرم افزار آماري SPSS نسخه 20 انجام شد.

يافته ها
نرخ كلي پاسخدهي به پرسشنامه ها 4/90% بود. از اين تعداد،
113 نفر (5/25%) مرد و 323 نفر (9/72%) زن بودند و 7 نفـر
6/1% به سؤال موبوط به جنسيت پاسخ نداده بودنـد . در مـورد وضعيت تأهل افـراد ، نتـا يج نشـان داد كـه 165 نفـر (2/37%) مجرد و 251 نفر (7/56%) متأهـل بـوده و 5 نفرشـان (2/1%) همسر خود را به علت فوت يا طلاق از دست داده بودند.
جدول 1 نشان مي دهد كه پرسـتاران بـا 257 نفـر بيشـتر ين تع داد پرس نل ش ركتكنن ده (58%) و داروس ازها ب ا 4 نف ر كمت رين تع داد پرس نل ش ركتكنن ده (9/0%) در مطالع ه را تشكيل مي دادند.
جدول 1. توزيع فراواني افراد مورد مطالعه به تفكيك پست سازماني
درصد تعداد پست سازماني
58/0 257 پرستار
20/8 92 دستياري پزشكي
5/6 25 شاغل در آزمايشگاه
5/2 23 تكنسين اتاق عمل
4/1 18 تكنسين بيهوشي
2/9 13 شاغل در راديولوژي
2/5 11 كارشناس تغذيه
0/9 4 داروساز
100 443 كل
جدول 2 نشان مي دهد كه 1/68% افراد، فرهنگ ايمني بيماربيمارستان محل كار خود را در حد متوسط توصيف كردند، 7% آنان معتقد بودند كه فرهنگ ايمني بيمار ضعيف است و 4/24% افراد هم اين فرهنگ را خوب ارزيابي نمودند. وضعيت حيطه انتظارات و اقدامات مديريت در راستاي بهبود ايمني بيمار از نظر 4/12% آنان خوب بود و 2/43% و 2/37% نيز به ترتيب اين حيطه را متوسط و ضعيف ارزيابي كردند. در مورد 4 حيطه مسائل مربوط به كاركنان، درك كلي از ايمني بيمار، باز بودن مجاري ارتباطي و تبادل اطلاعات مربوط به بيمار وضعيت به اين صورت بود كه اكثريت كاركنان اين حيطه ها را در حد متوسط مي ديدند و بعد از آن، نگرش بيشتر آنها در مورد اين حيطه ها، خوب بود و فقط درصد كمي از آنها وضعيت را نامناسب و ضعيف، توصيف نمودند.
يافته هاي جدول 2 همچنين نشان مي دهد كه از نظر كاركنان، بدترين وضعيت به حيطه حمايت مديريت از ايمني بيمار مربوط بوده و تعداد كمي از افراد به سؤالات مربوط به اين حيطه نمره خوب دادند و بيشترشان آن را متوسط و در درجه بعد ضعيف اعلام نمودند. نتايج به دست آمده در مورد حيطه هاي يادگيري سازماني-بهبود مداوم و كار تيمي نشان داد كه اكثر افراد وضعيت اين دو حيطه را در بيمارستان خود خوب بيان نموده اند (يادگيري سازماني- بهبود مداوم: 2/42% و كار تيمي: 77%) و كمتر از 10% افراد از وضعيت اين حيطه ها ناراضي بوده و آن را ضعيف مي پنداشتند. در كل، وضعيت فرهنگ ايمني بيمار در بيمارستانهاي منتخب در حد متوسط بود.

بحث
نتايج نشان داد وضعيت فرهنگ ايمني بيمار در بيمارستانهاي مختلف تفاوت معني داري نداشت و به طور كلي فرهنگ ايمني بيمارستانهاي مورد بررسي در حد متوسط بود. طبق نتايج مقايسات چندگانه، بيمارستان غرب (كوچك) بهترين وضع، و بيمارستان شمال (بزرگ) ضعيفترين وضعيت ايمني بيمار را داشتند، ولي اين تفاوت بين دو بيمارستان معني دار نبود. در مطالعه عبدي و همكاران نيز امتياز فرهنگ ايمني بيمار در حد پايين تا متوسط بود( 21) كه با يافته هاي مطالعه حاضر همخواني دارد. مطالعه اي در امريكا نشان داد كه بيمارستانهاي كوچكتر از نظر فرهنگ ايمني نمره بهتري داشتند (22). با توجه با اينكه بيمارستان غرب كه بهترين وضعيت فرهنگ ايمني بيمار را داراست جزء بيمارستانهاي كوچك (با توجه به تعداد تخت) مي باشد، مي توان گفت كه يافته هاي ما با يافته هاي مطالعه انجام شده در امريكا همخواني دارد. شايد به اين دليل

جدول 2. توزيع فراواني مربوط به وضعيت فرهنگ ايمني بيمار و حيطه هاي مختلف آن از ديدگاه كادر تشخيصي-درماني
درصد تعداد وضعيت حيطه درصد تعداد وضعيت حيطه
44/2 196 خوب يادگيري سازماني – بهبود مداوم 24/4 108 خوب فرهنگ ايمني بيمار
37/5 166 متوسط 68/1 302 متوسط 9/5 42 ضعيف 7/0 31 ضعيف 8/8 39 بي نظر 0/5 2 بي نظر ميانگين و انحراف معيار 23/2±51/4 ميانگين و انحراف معيار60/16±55/59
خوب 183 3/41 متوسط 206 5/46 تبادل اطلاعات مربوط به بيمار
خوب 55 4/12
متوسط 191 2/43 انتظارات و اقدامات مديريت در راستاي بهبود ايمني بيمار
ضعيف 48 8/10 ضعيف 165 2/37 بي نظر 6 4/1 بي نظر 32 2/7 ميانگين و انحراف معيار 78/4±71/14 ميانگين و انحراف معيار 82/3±37/6
خوب 90 3/20 باز بودن مجاري ارتباطي خوب 104 5/23 حمايت مديريت بيمارستان از ايمني بيمار
متوسط 297 0/67 متوسط 154 7/34 ضعيف 53 0/12 ضعيف 105 7/23 بي نظر 3 7/0 بي نظر 80 1/18 ميانگين و انحراف معيار 65/3±99/9 ميانگين و انحراف معيار 31/2±22/3
خوب 328 0/74 كار تيمي خوب 117 4/26 مسائل مربوط به كاركنان
متوسط 78 6/17 متوسط 282 7/63 ضعيف 21 7/4 ضعيف 39 8/8 بي نظر 16 7/3 بي نظر 5 1/1 ميانگين و انحراف معيار96 /2±50/9 ميانگين و انحراف معيار 22/2±17/7

خوب 102 0/23متوسط 254 4/75ضعيف 63 2/14بي نظر 24 4/5
ميانگين و انحراف معيار 92/1±08/4 درك كلي از ايمني بيمار

كه در بيمارستانهاي كوچكتر به طور كلي جو صميمانه تريميان كاركنان برقرار بوده، فشار كاري بر روي پرسنل كمتر استو همچنين برقراري هماهنگي ميان واحدهاي مختلف با سهولتو دقت بيشتري امكان پذير مي باشد، فرهنگ مطلوبتري از نظرايمني بيمار حاكم است. با اين حال، در همين مطالعه مي بينيم
كه بيمارستان شمال شرق كه بيمارستان كوچكي نيز محسوبمي شود امتياز پاييني را كسب نموده؛ شايد بتوان دليل اين امررا مرجع بودن آن بيمارستان كوچك در زمينه پذيرش بيمارانخاصي از تهران و اقصي نقاط كشور، و درنتيجه وارد آمدن فشاركاري زياد بر پرسنل دانست .

مطابق با يافته ها، شغل افراد به طـور معنـ ي داري در ارزيـ ابي فرهن گ ايمن ي بيم ار ت أثير دارد، ب ه ط وري ك ه پرس تاران بيشترين امتياز و داروسازها كمترين امتياز را به فرهنگ ايمني بيمــار حــاكم در بيمارســتان محــل خــدمت خــود دادنــد. مقايس ه ه اي چندگان ه روش ن س اخت ك ه تف اوت معن ي دار مشاهده شده در مورد ميانگين نمره كلي فرهنگ ايمنـ ي بـ ين گروههاي شـغل ي مختلـف ، بـه علـت تفـاوت اساسـ ي در نمـره بالاتري است كه پرسـتاران نسـبت بـه دسـت ياران پزشـك ي بـه فرهن گ ايمن ي مح ل ك ار خ ود داده ان د. در مطالع ه اي ك ه پرونووست و همكاران در بيمارستان بزرگ جان هاپكينز امريكا انجام دادند نيز بـه طـور كلـ ي پرسـتاران نسـبت بـه پزشـكان پنداشت مثبت تري از ايمني بيمار داشتند كه مؤيـد همخـوانيدو مطالعه است (23). سابقه كار افراد در بيمارسـتان بـه طـور معني داري سبب اختلاف در نمره كلي فرهنـگ ايمنـ ي بيمـا ر شد به طوري كه افراد با سابقه كاري بيش از 20 سال بهتـر ين و افراد با سابقه 2-1 سال بدترين وضعيت را اعلام نمودند.
امتياز حيطه هاي حمايت مديريت بيمارستان از ايمني بيمار، درك كلي از ايمني بيمار، يادگيري سازماني- بهبود مداوم و كار تيمي، در تمام بيمارستانها تقريباً يكسان بوده و بيمارستانها در اين حيطه ها تفاوت مهم و قابل توجهي نداشتند.
در مورد حيطه انتظارات و اقدامات مديريت بيمارستان در راستاي بهبود ايمني بيمار، اختلاف نمرات بيمارستانها از لحاظ آماري معني دار بود. مقايسه هاي چندگانه هم تأييد كرد كه ميانگين نمره اين حيطه در بيمارستان شرق به طورمعني داري بالاتر از ميانگين اين نمره در بيمارستان شمالشرقي بود. شايد بتوان اين گونه استدلال كرد كه هرچند باتوجه به تعداد تخت فعال، بيمارستان شرق و شمال شرقكوچك به شمار مي آيند؛ اما در مقايسه با وسعت اينبيمارستانها، بيمارستان مرجع شمال شرق علاوه بر بيماران منطقه پذيراي بيماران زيادي از ساير نقاط كشور نيز مي باشد و لذا فشار بيشتري را تحمل مي كند و فشار كاري در بيمارستان شرق كمتر از فشار كاري حاكم بر بيمارستان شمال شرق است. از همين رو، مدير و سوپروايزرهاي بيمارستان شرق فرصت بيشتري را براي پرداختن به ايمني بيمار و تشويق كاركنان و توجه به نظرات آنها در اين رابطه خواهند داشت. كم بودن تعداد پرسنل مراقبتي و علي الخصوص پرستاران از يك سو و بار كاري زياد بيمارستان از سوي ديگر رايجترين مشكلات موجود در بخش سلامت است. با توجه به سؤالات مطروحه در اين حيطه، مي توان چنين استدلال كرد كه كم بودن مراجعين به بيمارستان غرب (به علت كوچك بودن آن) مي تواند يكي از مهمترين دلايل كمتر بودن فشار كاري كاركنان اين بيمارستان نسبت به ديگر بيمارستانهاي مورد بررسي باشد. در مورد حيطه كار تيمي، هرچند كه در تمام بيمارستانها درصد بالايي پاسخ مثبت را از آن خود نموده؛ ولي باز هم تفاوت كوچكي بين بيمارستانها مشاهده مي شود و بيمارستانهاي شمال شرقي و شرق به ترتيب بالاترين و كمترين امتياز را از آن خود نموده اند. بديهي است كه هر چه يك سازمان از نظر مقياس بزرگتر مي شود مشكلات مربوط به هماهنگي و همكاري واحدهاي آن افزونتر مي گردد. شايد بتوان وضعيت اين حيطه را با وسعت بيمارستانها از نظر كوچكي و بزرگي توجيه نمود، چرا كه معمولاً در بيمارستانهاي كوچك صميميت و همكاري بين كاركنان بيشتر بوده و در نتيجه همكاري بين افراد بهتر از همكاري موجود بين كاركنان بيمارستانهاي بزرگ است. در اين مطالعه هم مشاهده شد كه در كوچكترين بيمارستان، بهترين، و در بزرگترين آنها، ضعيفترين پنداشت نسبت به حاكم بودن جو كار تيمي وجود دارد.
امتياز حيطه حمايت مـد يريت بيمارسـتان از ايمنـ ي بيمـار ، بــين پســت هــاي ســازماني مختلــف تقريبــاً يكســان بــود و بيمارستانها در اين حيطه اختلاف اساسـ ي و قابـل ملاحظـه اي نداشتند. حيطه انتظـارات و اقـدامات مـد يريت بيمارسـتان در راستاي بهبود ايمني بيمار از ديد افراد در پست هـا ي سـازمان ي مختلف اختلاف معني داري نشان داد. در مقايسه هاي چندگانـه نيز ديده شد كه پنداشت پرستاران نسبت بـه ايـ ن حيطـه بـه طور معني داري از پنداشت دستياران پزشكي و تكنسـ ين هـا ياتاق عمل بهتر بود. احتمالاً دليل اين مشـاهده ايـ ن اسـت كـه حيطه كاري پزشكان و تكنسـ ين هـا ي اتـاق عمـل نسـبت بـه پرستاران بسته تر است و پرستاران مورد مطالعـه در بخشـها ي مختلف بيمارستان بوده اند و بيشتر از پزشكان و تكنسين هـا ي اتاق عمل نمودهاي انتظارات و اقدامات مديريت بيمارستان در راستاي بهبود ايمني بيمار را ميبينند.
امتيازات كسب شده در حيطه مسائل مربوط به كاركنان در بين افراد با پست هاي سازماني مختلف به طور معني داري متفاوت بود، به نحوي كه بالاترين نمره را داروسازها و پايينترين را كارشناسان تغذيه داده بودند. دليل اين يافته شايد اين باشد كه با توجه به اينكه يكي از سؤالات مربوط به اين حيطه كفايت تعداد پرسنل بوده است و داروسازها در تماس مستقيم با بيماران نيستند، اين حيطه را خوب ارزيابي نموده بودند و در مقابل كارشناسان تغذيه حجم كاري خود را نسبت به تعداد كم همرده هاي خود در بيمارستان بالا ديده و اين حيطه را ضعيف توصيف نموده بودند. به علاوه ارزيابي پرستاران از حيطه مسائل مربوط به كاركنان هم بهتر از ارزيابي دستياران پزشكي به نظر مي رسد.
طيف ميانگين نمره اختصاص يافته به حيطه تبادل اطلاعات مربوط به بيماران در داروسازها و در پرستاران متفاوت بود كه اين تفاوت مشاهده شده از لحاظ آماري معني دار بود. بديهي است كه داروسازان با تبادل اطلاعات مربوط به بيماران سروكار ندارند، اما در مقابل پرستاران اصلي ترين گروه شغلي هستند كه با تبادل اطلاعات مربوط به بيماران به خصوص در مواقع تغيير شيفت سروكار دارند و لذا به اين حيطه اهميت مي دهند و رعايت مي كنند و در اين مطالعه هم آن را خوب ارزيابي نمودند.
در رابطه با انجـام كارهـا بـه صـورت تيمـ ي و همـاهنگ ي در كارها نيز افراد در پست هاي سازماني مختلف نمراتـ ي بـه ايـ ن حيطه دادند كه به طور اساسي با هم متفاوت است. پرسـتاران نسبت به ساير كاركنان از وضعيت كار تيمي در محل كار خود راضي تر بودند و به خصوص نسبت بـه دسـت ياران و نسـبت بـه داروسازها اين حيطه را بهتر ارزيابي كردند. مـ ي تـوان اينگونـه استنباط نمود كه با توجه به اينكـه همكـار ي كاركنـان و كـار تيمي آنها در هر واحد لازمه كارهاي مراقبتي است و بيشترين كار مراقبتي در بيمارستانها بر عهده پرستاران اسـت ، لـذا ايـ ن افراد به مرور زمان با اهميت اين مقولـه آشـن ا شـده و آن را در وجود خود نهادينـه سـاخته و بيشـتر از سـا ير كاركنـان آن را رعايت نموده و به آن بها مي دهند.
درصد فراواني نسبي پاسخهاي مثبت به تمام 8 حيطه دركشور امريكا بالاتر از كشور تركيه و اين ارقام به نوبه خود دركشور تركيه نيز از مطالعه ما بيشتر بوده است. نكته قابل توجهاين است كه اين تفاوت رابطه نزديكي با سطح توسعه يافتگيهر سه كشور دارد، به طوري كه طبق گزارش توسعه سال2009، كشور امريكا با احراز رتبه 13 در زمره كشورهاي بسيار توسعه يافته قرار مي گيرد. تركيه با رتبه 79 در رده كشورهاي توسعه يافته و ايران با كسب رتبه 88 در گروه كشورهاي با سطح توسعه يافتگي متوسط جاي مي گيرد. اين رابطه نزديك ممكن است به نوعي بيانگر ارتباط سطح توسعه يافتگي كشورها و فرهنگ ايمني بيمار در مراكز خدمات سلامت آنها باشد. بي شك انجام مطالعات تطبيقي با موضوع فرهنگ ايمني بيمار مي تواند وجود يا عدم وجود رابطه بين سطح توسعه يافتگي كشورها و فرهنگ ايمني بيمار موجود در مراكز خدمات سلامت آنها را مشخص نمايد.
در ميان ابعاد مختلف مربوط به فرهنگ ايمني، بالاترين امتياز مربوط به حيطه كار تيمي درون واحدهاي بيمارستان و پس از آن حيطه يادگيري سازماني-بهبود مداوم بود. در مطالعه امريكا و تركيه نيز قويترين بعد فرهنگ ايمني بيمار در حيطه كار تيمي درون واحدها مشاهده شد. در نتايج حاصل از مطالعه اي كه در بيمارستانهاي بلژيك انجام شده بود نيز حيطه كار تيمي درون واحدها، به عنوان قويترين بعد فرهنگ ايمني بيمار اعلام شد، از سوي ديگر در اين مطالعه كمترين امتياز مثبت به حيطه حمايت مديريت از ايمني بيمار تعلق گرفت.
در مطالعه بلژيك نيز اين حيطه از فرهنگ ايمني، ضعيفترين حيطه فرهنگ ايمني بيمار شناخته شد (24).
كار تيمي درون واحدهاي بيمارستان در هر سـه مطالعـه بـه عنوان قويترين بعد فرهنگ ايمني بيمار شناخته شد كه نشـان از همسويي اين مطالعه ها در اين زمينه دارد. مي توان اين گونه استنباط نمود كه باتوجه بـه اينكـه همكـار ي كاركنـان و كـار تيمي آنها در هر واحد لازمه كارهاي مراقبتي اسـت ؛ افـراد بـه مرور زمان با اهميت اين مقولـه آشـن ا شـده و آن را در وجـود خود نهادينه ساخته اند.
از نقاط قوت اين مطالعه، حجم نمونه بالاي آن است كه قابليت تعميم پذيري نتايج را بيشتر مي كند. تعداد زياد روابط معني دار به دست آمده نيز گوياي اين امر است؛ چرا كه معني دار بودن تفاوتها به شدت تحت تأثير حجم نمونه قرار دارد و هرچه تعداد نمونه در گروههاي مورد مقايسه بالاتر باشد تفاوتهاي كوچك در امتيازات به لحاظ آماري معني دار مي شود. مزيت ديگر اين مطالعه موضوعيت آن است چراكه نظام سلامت كشور ما، خود را براي سفر طولاني به سمت ايمنيبيمار آماده مي كند و فرهنگ ايمني بيمار نيز دروازه ورود ولازمه اين مهم است. از سوي ديگر با توجه به اينكه تا بحالمطالعات انگشت شماري در اين زمينه در كشور انجام شدهاست، لزوم انجام اين پژوهش قابل لمس مي باشد. يكي از بزرگترين مزاياي اين مطالعه روش مناسب نمونه گيري است. اين امر استفاده از نظرات كاركنان پست هاي سازماني مختلف را براي ما امكان پذير نمود. از سوي ديگر با تخصيص متناسب نمونه به هر طبقه با توجه به تعداد افراد جامعه مورد نظر در آن طبقه، به گونه اي مناسب و گويا نمونه ها در جامعه توزيع شدند. از نقاط قوت ديگر مطالعه نيز مي توان به ميزان بالاي پاسخ دهي (4/90%) اشاره كرد كه از دلايل آن مي توان به توزيع پرسشنامه ها توسط شخص پرسشگر و مجاب نمودن اعضاي نمونه در مورد اهميت شركت در مطالعه، پيگيري دوره اي پرسشنامه ها توسط پژوهشگر و يادآوري به افراد براي تكميل آن اشاره كرد. مهمتر از همه اينكه ميزان بالاي پاسخدهي بيانگر اين امر است كه موضوع مطالعه يكي از دغدغه هاي كاركنان بيمارستانهاست. يكي ديگر از مزاياي مطالعه، اين است كه افراد شركت كننده در پژوهش، فقط از يك شيفت كاري انتخاب نشده و هم كاركنان شيفت شب و هم كاركنان شيفت روز در مطالعه وارد شدند كه اين امر امكان سوگرايي انتخاب نمونه ها را كاهش داده است. از جمله نقاط ضعف مطالعه مي توان به اين نكته اشاره كرد كه در اين مطالعه نمونه گيري به طور كاملاً تصادفي انجام نگرفت و لذا تمامي افراد از شانس كاملاً مساوي جهت وارد شدن به مطالعه برخوردار نبودند؛ در نتيجه ممكن است نمونه انتخابي نماينده مناسبي از جامعه پژوهش نباشد. ضمن آن كه امكان وجود سوگرايي عدم پاسخ در يافته ها را نمي توان رد كرد، چرا كه به دليل حجم كار زياد و عدم وجود امكانات كافي، پژوهشگر قادر به بررسي دليل عدم مشاركت افراد در مطالعه نبود. در اين مطالعه، با محدوديتها و مشكلاتي از قبيل طولاني بودن تقريبي پرسشنامه كه سبب امتناع برخي از پرسنل از شركت در مطالعه مي شد، محافظه كاري برخي از پرسنل در پاسخگويي به سؤالات و يا ابا داشتن از ثبت نظر واقعي خود، دسترسي دشوار به پرسنل با توجه به نوع كار و شيفت هاي كاري، عدم وجود پژوهشهاي داخلي با موضوع بررسي فرهنگ ايمني بيمار، حجم بالاي كار و عدم وجود بودجه كافي براي قدرداني از مشاركت كنندگان در مطالعه مواجه بوديم. در راستاي غلبه بر اين مشكلات سعي شد تا با تشريح هدف مطالعه و ارائه توضيحات لازم به پرسنل مبني بر محرمانه تلقي شدن اطلاعات، پيگيري دوره اي و مكرر جهت تكميلپرسشنامه ها و برنامه ريزي و زمانبندي دقيق، آن مشكلات را تاحد ممكن كاهش دهيم. از امكانات پژوهش نيز مي توان به دردسترس بودن پرسشنامه استاندارد (SAQ)، كه قبلاً به زبانفارسي ترجمه و اعتبار و پايايي آن نيز تعيين شده بود، وهمچنين به همكاري صميمانه پرسنل بيمارستانها اشاره كرد.
ب ا توج ه ب ه يافت هه ا، ك ار تيم ي درون و ب ين واح دهاي بيمارستان با نزديك به سـه پـنجم پاسـخ مثبـت ، و يـ ادگيري سازماني و بهبود مداوم با كمتر از پنجاه درصد پاسخ مثبت، به عنوان نقاط قوت فرهنگ ايمني بيمار در بيمارسـتانها ي مـورد مطالعه بودند. از سوي ديگر اقـدامات و انتظـارات مـد يريت در راستاي بهبود ايمني بيمار بـا حـدود 10% پاسـخ مثبـت و بـاز بودن مجاري ارتباطي با حدود يك پنجم پاسخ مثبت به عنوان نقاط ضعف و ابعاد تاريك فرهنگ ايمنـي در ايـ ن بيمارسـتانها ارزيابي شدند، كه توجه بيشتر مسؤولين بـه ايـ ن حيطـه هـا را طلب مي كند. نتايج حاصل از اين مطالعه مي تواند به مـد يران و مسؤولان بيمارستانها در ايجاد محيطي ايمن بـرا ي بيمـاران از يك سو، و سياستگذاران نظام سلامت كشور به منظور طراحـ ي نظام سلامت كارآمد و پيشبرد اهـداف ايمنـ ي بيمـار از سـو يي ديگر، ياري نمـوده و پايـ ه اي بـرا ي انجـام مطالعـات جـامع در كشور باشد.
نتيجه گيري
در يك جمع بندي به نظر مي رسد كه بيمارستانهاي كشورمان از نظر فرهنگ و جو ايمني بيمار در سطحي كاملاً متوسط قرار دارند و بين بيمارستانهاي مختلف تفاوت چنداني وجود ندارد. ضمن آنكه وضعيت فرهنگ ايمني بيمار در بيمارستانهاي آموزشي كشورمان در مقايسه با بيمارستانهاي تركيه تا حدي و در مقايسه با بيمارستانهاي امريكا بسيار ضعيف مي باشد و اين يافته ها مؤيد لزوم طراحي مداخلات مربوط به ارتقا فرهنگ ايمني بيمار در بيمارستانهاي كشور مي باشد.

تشكر و قدرداني
بدين وسيله نويسندگان مراتب سپاس و قـدرداني خـود را ازحماي ت م الي مرك ز تحقيق ات ارتق ا ايمن ي و پيش گيري ازمصدوميتها، و معاونت محترم پژوهشي دانشگاه علـوم پزشـكيشهيد بهشتي در اجراي اين طرح پژوهشـي اعـلام مـي دارنـ د .همچنين از رؤسا، مديران، و كليه افراد مورد پژوهش شاغل در بيمارستانهاي تحت پوشش دانشگاه متبوع، كه عليرغم مشـغلهزياد خود، نهايت همكاري را با محققـين نشـان دادنـد، تشـكر مي نمايند.
REFERENCES
120878483266

.1 Smits M, Christiaans- Dingelhoff I, Wagner C, Wal G, Groenewegen PP. The psychometric properties of the “hospital survey on patient safety culture” in Dutch hospitals. BMC Health Serv Res 2008; 8:230-9.
Cooper D, Safety Culture: A model for understanding & qualifying a difficult concept. Prof Saf 2002;47(6):30-36.
Panozzo SJ. Lessons to be learnt: Evaluating aspects of patient safety culture and quality improvement within an intensive care unit (dissertastion). Australia: University of Adelaide; 2007.
Ramanujam R, Keyser DJ, Sirio CA. Making a case for organizational change in patient safety initiatives. In: Henriksen K, Battles JB, Marks ES, Lewin DI, editors. Advances in patient safety: from research to implementation (Volume 2: Concepts and Methodology). Rockville (MD): Agency for Healthcare Research and Quality (US); 2005.
Bognár A, Barach P, Johnson JK, Duncan RC, Birnbach D, Woods D, et al. Errors and the burden of errors: attitudes, perceptions, and the culture of safety in pediatric cardiac surgical teams. Ann Thorac Surg 2008;85(4):1374-81.
Kaafarani HM, Itani KM, Rosen AK, Zhao S, Hartmann CW, Gaba DM. How does patient safety culture in the operating room and post-anesthesia care unit compare to the rest of the hospital? Am J Surg 2009;198(1):70-5.
Milligan F, Dennis S. Building a safety culture. Nurs Stand 2005;20;48-52.
Bodurs S, Filiz E. A survey on patient safety culture in primary healthcare services in Turkey. Int J Qual Health Care 2009;21(5):348-55.
Nieva VF, Sorra J. Safety culture assessment: a tool for improving patient safety in healthcare organizations. Qual Saf Health Care 2003;12 Suppl 2:ii17-23.
Department of health expert group (Chairman, CMO). An organization with a memory, Report of an expert group on learning from adverse events in the NHS chaired by the Chief Medical Officer. London: 2000.
Institute Of Medicine. To err is human: building a safer health system. Washington, DC: National Academy Press, 1999.
Mahfoozpour S, Mojdehkar P. Attitudes of health caregivers on teamwork and safety climate in an educational medical center. Pak J Med Sci 2010;26(2):450-453.
Committee on quality of health care in America, Institute of medicine. To err is human: building a safer health system. Washington, DC: National Academy Press;2000.
Kirk S, Parker D, Claridge T, Esmail A, Marshall M. Patient safety culture in primary care: developing a theoretical framework for practical use. Qual Saf Health Care 2007;16(4):313-20.
Singer S, Lin S, Falwell A, Gaba D, Baker L. Relationship of safety climate and safety performance in hospitals. Health Serv Res 2009 Apr;44(2 Pt 1):399-421.
Handler SM, Castle NG, Studenski SA, Perera S, Fridsma DB, Nace DA, et al. Patient safety culture assessment in the nursing home. Qual Saf Health Care 2006;15(6):400-4.
Warburton RN. Patient safety-how much is enough? Health Policy 2005;71(2):223-32.
Schutz AL, Counte MA, Meurer S. Development of a patient safety culture measurement tool for ambulatory health care settings: analysis of content validity. Health Care Manag Sci 2007;10(2):139-49.
Fell-Carlson D. Rewarding safe behavior: strategies for change. AAOHN J 2004;52(12):521-7.
Colla JB, Bracken AC, Kinney LM, Weeks WB. Measuring patient safety climate: a review of surveys. Qual Saf Health Care 2005;14(5):364-6.
Abdi Zh, Maleki MR, Khosravi A. Perceptions of patient safety culture among staff of selected hospitals affiliated to Tehran University of Medical Sciences. Payesh Health Monit J Iran Instit Health Sci Res 2011;10(4):411-9. (Full text in Persian)
Agency for healthcare research and quality. Hospital survey on patient safety culture: 2009 comparative database report. AHRQ Publication No. 09-0030: 2009.
Pronovost PJ, Weast B, Holzmueller CG, Rosenstein BJ, Kidwell RP, Haller KB, et al. Evaluation of the culture of safety: survey of clinicians and managers in an academic medical center. Qual Saf Health Care 2003;12(6):405-10.
World Health Organization. World Alliance for Patient Safety. Forward programme 2008-2009. 1st ed. WHO Press: 2008.



قیمت: تومان

دسته بندی : پزشکی

دیدگاهتان را بنویسید