پژوهنده (مجله پژوهشي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي)
تاريخ دريافت مقاله: 19/2/1391
سال هفدهم، شماره مرداد 3و، پي در شهريور پي 139187 ، صفحات 114 تا 120 تاريخ پذيرش مقاله: 17/7/1391
ترجمه و اندازه گيري روايي و پايايي پرسشنامه سبك زندگي ارتقاي سلامت به روش تحليل عاملي
عرفان ايوبي1، دكتر مهدي شادنوش2، ميلاد نظر زاده1، زينب بيدل3، اسعد رعنايي4، دكتر علي دل پيشه5 و 6*

كارشناس ارشد، گروه اپيدميولوژي، دانشكده بهداشت، دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي
دانشجوي دكتراي تخصصي تغذيه، انستيتو تحقيقات تغذيه اي، دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي
كارشناس ارشد، گروه اپيدميولوژي باليني، دانشكده بهداشت، دانشگاه علوم پزشكي ايلام
كارشناس ارشد، گروه مديريت خدمات بهداشتي، دانشكده بهداشت و تغذيه ،دانشگاه علوم پزشكي تبريز
دانشيار، گروه اپيدميولوژي باليني، دانشكده بهداشت، دانشگاه علوم پزشكي ايلام
-10922184124

مركز تحقيقات پيشگيري از آسيبهاي رواني-اجتماعي استان ايلام چكيده
سابقه و هدف: رفتارهاي ارتقا دهنده سطح سلامت عمومي و سبك زندگي در سنين جواني از اهميت خاصي برخوردار است. هـدف ازمطالعه حاضر ترجمه و اندازهگيري روايي و پايايي نسخه فارسي پرسشنامه سبك زنـدگي ارتقـاي سـلامت بـا اسـتفاده از روش تحليـلعاملي بوده است.
مواد و روشها: يك مطالعه توصيفي با شركت 365 نفر از دانشجويان دانشگاه علوم پزشكي همدان كه بـه روش نمونـه گيـري تصـادفيچندمرحلهاي انتخاب شده بودند صورت گرفت. در اين مطالعه از پرسشنامه سبك زندگي ارتقا سلامت مشتمل بـر 40 سـ ؤال اسـتفادهشد. براي سنجش روايي و ثبات دروني پرسشنامه از ضريب آلفاي كرونباخ و تحليل عاملي تأييدي استفاده شد.
يافتههـا : تحليـل عـاملي تأييـدي ، بـرازش سـاختار 6 عـاملي پرسشـنامهHPL را تأييـد كـرد (001/0<x2 =1989/10 ،df=410 ،p،
94/0=CFI و 05/0= RMSEA). براي همه عاملها غير از حمايت اجتماعي، ضريب آلفاي كرونباخ مساوي يا بالاتر از 74/0 بود.
نتيجهگيري: نسخه فارسي پرسشنامه سبك زندگي ارتقاي سلامت مي تواند به عنوان ابزاري روا و پايـا بـراي سـنجش سـطح سـلامتعمومي نوجوانان ،جوانان و مخصوصاً دانشجويان علوم پزشكي مورد استفاده قرار گيرد .

-18286234886

واژگان كليدي: ارتقا سلامت، سبك زندگي، آناليز آماري فاكتور، پرسشنامه، قابليت تكرارپذيري داده ها، روايي، پايايي لطفاً به اين مقاله به صورت زير استناد نماييد:
510311483

Aubi E, Shadnoush M, Nazarzadeh M, Bidel Z, Ranaei A, Delpisheh A. Translation and assessment of validity and reliability of the health-promoting lifestyle questionnaire, using factor analysis. Pejouhandeh 2012;17(3):114-20.

0مقدمهF1
تحقيقات مرتبط با ارتقاي سطح سلامت از اوايل دهـه 1960 ميلادي كه طي آن رفتارهاي ارتقاي سـلامت بـه عنـوان يـكگرايش واقعي به سوي افزايش و تقويت سلامت و خوب بـودن،تقويت شخصي و خودواقعبيني تعريف شدند آغـاز شـده اسـت(1). رفتارهاي مخاطرهآميز سـلامتي، فعاليتهـايي هسـتند كـهشخص را مسـتعد پيامـدهاي منفـي سـلامتي مـيكننـ د( 2).
همچنين رفتارهاي ارتقا دهنده سلامتي وجود دارنـد كـه يـكرويكرد مثبـت بـه زنـدگي دارنـد و باعـث افـزايش سـلامتي و خودواق عبين ي ف رد م يش وند (3). مطالع ه س ازمان جه اني

*نويسنده مسؤول مكاتبات: دكتر علي دل پيشه؛ ايلام ،دانشگاه علـوم پزشـكي
اي لام، دانشـكده بهداش ت، ص ندوق پس تي: 138-69315؛ پس ت الكتروني ك:
[email protected]

بهداشت در رفتارهاي سلامتي 35 كشور جهان نشـان داد كـهنزديك به 60% كيفيت زندگي و سلامتي افراد به سبك زندگي و رفتار شخصي آنها بستگي دارد (4).
يكي از دورههاي حساس از نظر شكلگيري و انجام رفتارهاي ارتقا دهنده سلامتي و تأثير آن بر مراحل بعـدي زنـدگي، دورهنوجواني و اوايل جواني يعني سنين 24-15 سال ميباشد (5).
الگوهاي سلامت در طول سالهاي گذشته به خصـوص در بـينجوانان تغييرات مثبت و منفي قابل ملاحظـه اي داشـته اسـت (6)، چراكه عوامل ميرايي و بيماريزايي در ايـن گـروه سـني ازعوامل عفوني به سمت عوامل رفتاري تغيير پيـدا كـرده اسـت (7). بسياري از الگوهاي ناسالم مانند وعدههاي غذايي نـامنظمو عادات بد غذايي، الگوي نادرست خواب، عـدم فعاليـت بـدني (8) و نيز يك سري رفتارهـاي خطـرزا ماننـد مصـرف الكـل وتنباكو در بين جوانان در حال افزايش است (9). بنـابراين نيـازاست به مباحثي مانند ارتقاي سلامت و تغيير اينگونـه رفتارهـاتوجه خاص مبذول گردد. براساس مطالعات انجام شده بر روي رفتارهاي مرتبط با سلامت در تايوان ،Chen و همكاران به اين نتيجه رسيدند كه براي ارتقاي سبك زندگي سـالم در بـالغينجوان بايد بر حيطههايي مانند تغذيه، فعاليت فيزيكي، حمايت اجتماعي، مديريت استرس، درك از زندگي و مسؤوليتپـذيريسلامتي توجه خاص داشت. به همين منظور ايـن حيطـههـا رادر قالب مقياس سبك زندگي سالم طراحي كردند (10).
دانشجويان عموماً در گروه سني بالغين جوان قرار ميگيرنـد . در ايران اكثريت جمعيت كشور را جوانان تشكيل مـي دهنـد و در س الهاي اخيــر جمعيـت دانشــجو يي كش ور، رشــد قابــل ملاحظهاي داشته است. ميل به انجام رفتارهاي خطـرزا ماننـدسيگار كشيدن، بي تحركي، وعدههـاي غـذايي نـامنظم و عـدممسؤوليتپذيري سلامتي، در اين گروه سـني بيشـتر مشـاهدهمي شود (13-11). بـ ه نظـر مـيرسـد كـه توجـه بـه آمـوزشبهداشت و انجام رفتارهاي ارتقا دهنده سلامت و پيامـدهاي آندر جوانان و به خصوص دانشجويان هزينه اثربخشتر باشد .
ابزارهاي مختلفي براي اندازهگيري ارتقـاي سـلامت طراحـي شدهاند. از اين ميان ،پرسشنامه سبك زندگي ارتقـاي سـلامت ي ا Health-promoting Lifestyle Profile (HPLP) (12)، و پرسشنامه سـبك زنـدگي بـالغين يـا Adults Questionnaire Lifestyle (AQL) (13)، از جمله ابزارهاي اندازهگيري رفتارهـايارتقا دهنده سلامت در گروه سني بالغين جوان مي باشـند. يكـي از مح دوديتهاي ان دازهگي ري رفتاره اي ارتق ا دهن ده س لامت در نوجوانان و بالغين جوان ايراني، در دسترس نبـود ن ابزارهـاي روا و پايا به زبان فارسي است، لذا ترجمه و اندازهگيري روايـي و پايـاييساير ابزارها كه در جوامـع ديگـر بـراي ايـن گـروه سـني سـاختهشده اند ميتواند مناسب باشـد. اقـدامات مشـابهي در ايـران بـرايساير گروههاي هـدف نظيـر پرسـتاران انكولـوژي( 15)، كودكـانمب تلا ب ه آس م( 16)، نوجوان ان س اكن پانس يونها( 17 و 18) و كاركنان باليني( 19) صورت گرفته است.
تحليل عاملي اعـم از اكتشـافي و تأييـدي و محاسـبه آلفـايكرونباخ، از جمله راههايي هستند كه براي اندازهگيـري روايـيسازه و نيز اندازهگيري پايايي ثبات دروني مـورد اسـتفاده قـرارمي گيرند. تحليل عاملي اكتشافي بر اساس روابط بين گويههـا،متغيرهايي پنهان يا اندازهگيري نشده را ارائه و براي آنها توليد فرضيه مي كند. در تحليل عاملي تأييدي فرضيههاي مربوط بـهساختار متغيرها مورد آزمون قرار ميگيرند( 20).
با عنايت بـه انجـام رفتارهـاي ارتقـا دهنـده سـطح سـلامتعمومي در جوانان و دانشجويان ايراني و عدم دسترسي به يـكابزار مناسب براي گردآوري داده هـا ، مطالعـه حاضـر بـا هـدفترجمه و انـدازه گيـري روايـي و ثبـات درونـي نسـخه فارسـيپرسشنامه سبك زندگي ارتقـاي سـلامت بـا اسـتفاده از روشتحليل عاملي تأييدي صورت گرفت.

مواد و روشها
مطالعه حاضر از نوع توصيفي است. جامعـه پـژوهش را كليـهدانشجويان دانشگاه علوم پزشـكي همـدان در سـال تحصـيلي 1389-1388 تشـكيل م ي دادن د. دانش جوياني ك ه مرخص ي تحصيلي گرفته بودنـد از جامعـه آمـاري خـارج شـدند. جهـتتعي ين ان دازه نمون ه از روش ح داكثر درس ت نم ايي ( ML) استفاده شد (20) و اندازه نمونه 420 نفر برآورد گرديد كـه بـاتوجه به 12% عدم پاسخگويي، در نهايت 365 نفر وارد مطالعه شدند. براي لحاظكردن تعداد دانشجويان هر دانشكده در حجم كل ي نمون ه، از روش نمون هگي ري چن د مرحل هاي تص ادفي استفاده شد. در اين روش دانشكدههـاي بهداشـت، پرسـتاري،پيراپزشكي، پزشكي و دندانپزشـكي بـه عنـوان يـك خوشـه و كلاسها به عنوان يك طبقه لحاظ شدند. در ادامه با اسـتفاده ازفهرست دانشجويان هر كلاس به عنوان چارچوب نمونهگيـري،انتخاب نمونه به روش تصادفي ساده صورت گرفت.
براي اندازهگيـري انجـام رفتارهـاي ارتقـا دهنـده سـلامت ازپرسشنامه 40 سؤالي سبك زنـدگي ارتقـاي سـلامت اسـتفادهشد. اين پرسشنامه توسط Chen و همكاران طراحي شده است (10). بر اساس اين پرسشنامه، رفتارهاي ارتقا دهنـده سـلامتداراي 6 حيطه (مسؤوليت پـذيري سـلامتي، فعاليـت جسـمي ، درك از زندگي، مـديريت اسـترس، تغذيـه مناسـب و حمايـتاجتم اعي) م يباش د. س ؤالات ب ر اس اس مقي اس ليك رت 5 گزينه اي هميشه، گاهي اوقات، معمولاً، به ندرت و هرگز تنظيم شده بودند.
براي استفاده از پرسشنامه حاضـر و صـحت ترجمـه، از روش ترجمه باز ترجمه استفاده شد. ابتدا نسخه انگليسي به فارسـيبرگردانده شـد، سـپس پرسشـنامه ترجمـه شـده توسـط يـكمتخصص مسلط به دو زبان، به انگليسي برگردانـده شـد. ايـنترجمه ها با هم مقايسه شدند و اصلاحات لازم صـورت گرفـت. س پس پرسش نامه ب راي 10 نف ر از اعض اي هي أت علم ي صاحب نظر در زمينه آموزش بهداشت و اپيدميولوژي فرستاده ش د و م ورد ب ازبيني ق رار گرف ت. جه ت تأيي د ب ازآزمون ،پرسشنامه مورد نظـر در فاصـله روزهـاي صـفر -7 -10 -14 تكميل و نتايج يكساني حاصل گرديد. براي اندازه گيري قابليت تكرارپذيري و ثبات درونـي سـؤالات، ضـريب آلفـاي كرونبـاخمحاسبه شد. روايي سازه 6 حيطـه پرس شـ نامه سـبك زنـدگيارتقاي سلامت با نرمافـزار چنـد متغيـرهEQS نسـخه 1/6 بـابرآورد حداكثر درستنمايي تجزيه و تحليل شد.
مهمترين سؤال مد نظر، روايي محتوا بود، بدين منظور كه آيا اين پرسشنامه واقعاً مفهوم رفتار ارتقاي سلامتي را اندازه گيري مي كند يا نه؟ اين فرضـيه كـه آيـا سـاختار 6 عـاملي در نظـرگرفته شده توسط پرسشنامه اصلي طراحي شده توسـطChen به روش تحليل عاملي تأييدي تأييد مي شود يا نه، و نيز روايـيساختار (Construct validity) مورد آزمون قـرار گرفـت. بـرايارزشــيابي بــرازش عــاملي از آمــارههــاي نيكــويي بــرازش، مجذور كاي، شاخص مقايسهاي برازش( CFI) و جذر ميـانگينمجذورات خطاي تقريب( RMSEA) استفاده شد.

يافته ها
ميانگين سني دانشجويان پسـر 45/21 سـال ( انحـراف معيـار:
85/1) و ميانگين سني دانشجويان دختر 26/21 سـال ( انحـرافمعيار: 85/1) بـود . در جـدول 1 اطلاعـات توصـيفي از 6 عامـل پرسشنامه سبك زندگي ارتقاي سلامت ارائه شـده اسـت. بـرايكل سؤالات ضريب آلفاي كرونباخ انـدازه بسـيار مناسـبي بـود ومقدار آن برابر 84/0 بود. ضريب آلفاي كرونباخ براي هـر يـك ازعاملهاي پرسشنامه سبك زندگي ارتقـاي سـلامت در جـدول 2 نشان داده شده است. نتايج بدستآمده از تحليل عاملي تأييـديبه كمك شاخصهاي برازندگي، نشاندهنده تأييد ساختار 6 عاملي نسخه فارسي پرسشنامه مورد بررسي مي باشد.

در شكل 1 ساختار عوامل مفروضـي كـه تحـت آزمـون قـرارگرفته اند، نشان داده شـده اسـت. در ايـن شـكل بـه 6 متغيـرپنهــان، برچســبهاي حمايــت اجتمــاعي، درك از زنــدگي،مسؤوليت پذيري سلامتي، مديريت اسـترس، تغذيـه مناسـب و فعاليت جسمي داده شد. تعداد متغيرهـاي مشـاهده شـده 40 عدد معادل 40 گويه ابزار بود. در شكل بارهاي عـاملي بـرآوردشده توسط EQS برآورد شده است. الگـوي مطلـوب بـارگيريگويهها بر عاملها، بيانكننده ساختار نظري مناسـب مـيباشـد.
همانطور كه مشاهده ميشود مقدار خطاهاي اندازهگيري پايين است. گويه 1 روي عامل حمايت اجتماعي، گويـه هـاي 8، 11، 14 روي عامل درك از زنـدگي، گويـههـاي 16، 19، 22 و 24 روي عامل مسؤوليتپذيري سلامتي، گويههـاي 26 و 27 روي عامل مـديريت اسـترس، گويـه هـاي 31، 34، 35 روي عامـلتغذيه مناسب و گويه 38 روي عامل فعاليـت فيزيكـي مقـاديركمتر از 1/0 داشتند. نتايج آمـاره هـاي بـرازش تحليـل عـامليتأييدي نشان داد كه مقدار آماره كايدو در سـاختار 6 عـام لي ،10/1989 مي باشد. (001<P،). گرچه معنيدار بـودن آ زمـون كايدو را مي تـوان ناشـي از انـدازه نمونـه و پرتـوان شـدن آن دانست، اما آمارههاي برازش پيشنهاد ميكننـد كـه ايـن الگـو بهترين برازش را براي دادهها فراهم كرده اسـت (94/0=CFI و 05/0= RMSEA)، چرا كه هر دوي اين آماره هـا داراي مقـاديرمطلوب هسـتند . همبسـتگي بـين عاملهـاي پرسشـنامه بـرايارزيابي اندازه ارتباط عاملها در جدول 3 نشان داده شده است.
جدول 1 . اطلاعات توصيفي مربوط به عوامل و امتياز كل پرسشنامه سبك زندگي ارتقاي سلامت
عوامل

امتياز

(
معيار

انحراف
)

ميانگين

عوامل

امتياز

(

معيار

انحراف

)

ميانگين

بيشترين كمترين (4/15)21/34 34 7 حمايت اجتماعي
(4/81)33/22 40 16 درك از زندگي
(6/21)29/60 44 13 مسؤوليتپذيري سلامتي
(3/69)22/03 30 9 مديريت استرس
(4/54)20/62 30 9 تغذيه مناسب
(4/19)9/90 20 4 فعاليت جسمي
(17/03)141/70 183 83 امتياز كل

جدول 2. آلفاي كرونباخ پرسشنامه سبك زندگي ارتقاي سلامت
آلفاي كرونباخ عوامل
0/62 حمايت اجتماعي
0/78 درك از زندگي
0/74 مسؤوليتپذيري سلامتي
0/72 مديريت استرس
0/71 تغذيه مناسب
0/77 فعاليت جسمي

شكل 1. تحليل عاملي تأييدي پرسشنامه سبك زندگي ارتقاي سلامت
جدول شماره 3. همبستگي بين عاملهاي پرسشنامه سبك زندگي ارتقاي سلامت
فعاليت جسمي تغذيه مناسب مديريت استرس مسؤوليتپذيري سلامتي درك از زندگي حمايت اجتماعي عوامل
1 حمايت اجتماعي
1 ٭29/0 درك از زندگي
1 ٭22/0 0/09 مسؤوليتپذيريسلامتي
1 ٭41/0 ٭35/0 ٭27/0 مديريت استرس
1 ٭37/0 ٭36/0 ٭25/0 ٭18/0 تغذيه مناسب
1 ٭19/0 ٭30/0 ٭32/0 0/05 0/05 فعاليت جسمي
٭ سطح معني داري 01/0<P

بحث
به مطالعه سبك زندگي و رفتارهاي ارتقاي سـلامت در جهـانتوجه خاصي شده است و بيشـتر مطالعـات در ايـن زمينـه بـهكشــورهاي توســعه يافتــه برمــيگــردد (13 و 14). زنــدگي دانشجويي يك دوره انتقالي است كه جـدا از اينكـه همـراه بـاافزايش رفتارهاي خطرزا و سبك زندگي ناسالم ميباشد امـا در عين حال فرصت مناسبي را براي تثبيت الگوي سالم زندگي از طريق ارتقـاي سـلامت فـراهم مـي كنـد (21). بـا ايـن وجـودمطالعات معدودي در كشور بـه بررسـي رفتارهـا ي پرخطـر دربين دانشـجويان پرداختـه انـد (22 و 23). يكـي از دلايـل آن، فقدان دسترسي به ابزارهاي گردآوري داده ها ميباشد. مطالعـهحاضر نشان داد كه پرسشنامه سبك زنـدگي ارتقـاي سـلامت مي تواند به عنوان يك ابزار روا و پايا براي گـردآوري اطلاعـاتمورد نياز در خصوص سبك زنـدگي دانشـجويان ايرانـي مـورداستفاده قرار گيرد.
براي تعيين روايي سازه و پايايي پرسشـ نامه سـبك زنـدگيارتقاي سلامت، از تحليل عاملي تأييدي( CFA) استفاده شد .فرضيه مـورد آزمـون در تحليـل عـاملي تأييـدي ، سـاختار 6 عاملي پرسشنامه سبك زندگي ارتقاي سلامت طراحـي شـدهتوسط Chen و همكاران بود. تحليل عاملي تأييـدي در پـيپاسخ به اين پرسش است كه روابط مفـروض يـا پـيش بينـي شده بين متغيرها تا چـه انـدازه بـا روابـط موجـود دادههـايواقعي مشاهده شده همخواني دارد؟ آنچه كه رويكرد تحليـلعاملي را از ساير بررسـي هـاي سـنتي ثبـات داخلـي متمـايزمي كنـد ايـن اسـت كـه در تحليـل عـاملي تأييـدي خطـاياندازه گيري بررسي ميشود و پايايي آزمون- پس از آزمون از طريق ثبات خطاي اندازهگيـري در طـول زمـان و همچنـينساختار عاملي بررسي ميشود. خطاهاي انـدازه گيـري نسـبتاً كم به دست آمـده از تحليـل عـاملي صـورت گرفتـه در ايـنمطالعه نشان ميدهد كه پذيرههـاي تحليـل عـاملي تأييـدياحراز شدهاند.

براي ارزشيابي برازش عـاملي از آ مـاره هـاي نيكـويي بـرازشك ايدو، ش اخص مقايس هاي ب رازش( CFI) و ج ذر مي انگين مجذورات خطاي تقريـب ( RMSEA) اسـتفاده شـد. معنـيدار نبودن كايدو نشـان دهنـدهي بـرازش مـيباشـد، زيـرا تأييـدفرضيه صفر مدنظر بوده است. شاخص مقايسـه بـرازش ( CFI) معمولا دامنه بين صفر و يك داشته و مقـادير بيشـتر از 90/0 نش اندهنده خ وبي ب رازش اس ت. اس تفاده از آم اره CFI ب ر آماره هـايي ماننـد شـاخص نيكـويي بـرازش( GFI) و شـاخصتدريجي برازش( IFI) تـرجيح دارد زيـرا بـر اسـاس مطالعـاتشبيهسازي مونتكارلو، كمتر تحـت تـأثير انـدازه نمونـه قـرارمي گيرد (23). آماره RMSEA هم دامنه بين صفر تا يك را در بر ميگيرد ولي بر خلاف آماره CFI هر چه بـه صـفر نزديكتـرباشد مطلوبتر است و مقادير كمتر از 1/0 نشـان دهنـده خـوبيبرازش است.
مق ادير آلف اي كرونب اخ 7/0 و ب الاتر بي انگر ثب ات درون ي مي باشد. در مطالعه حاضر بـراي همـه عاملهـا غيـر از حمايـتاجتماعي، آلفاي كرونباخ، مساوي يا بالاتر از 74/0 بود و بيانگر اين اسـت كـه پرسشـنامه مـورد بررسـي داراي ثبـات درونـيرضايت بخشي براي دانشجويان ايراني است. پايين بودن آلفـايكرونباخ عامل حمايت اجتماعي (62/0) نشاندهنده ايـن اسـتكه ارزيابي شخصـي دانشـ جويان از مؤلفـه حمايـت اجتمـاعيدشوار بـوده اسـت. نتـايج مطـالعهيWang و همكـاران (21) نشان داد كه نسخه چيني اين پرسشـنامه داراي ثبـات درونـيمناسبي است اما در مطالعه آنها بـراي عامـل تغذيـه مناسـب، آلفاي كرونباخ پايينتر از 7/0 بود. نتايج ديگرمطالعات مبنتي بر تحليل عاملي نشان داد كه ابزار يـاد شـده از روايـي مناسـبيبرخوردار اسـت (10 و 21). در مطالعـه حاضـر آمـاره كـايدو معنيدار شـد كـه بـه دليـل انـدازه مناسـب نمونـه مـيباشـد.
Tanaka (25) پيشنهاد كرده است كه اندازه بالاي نمونه باعـثافزايش قدرت مطالعه شـده ، آمـاره كـايدو را پرتـوان كـرده و باعث معنيداري آزمون ميشود .البته پيشنهاداتي هـم مطـرحشده است كه بصورت همزمان از ديگر آمارههـاي بـرازش نيـز استفاده شود



قیمت: تومان

دسته بندی : پزشکی

دیدگاهتان را بنویسید